ĐẠI HỌC QUỐC GIA HÀ NỘI
TRƢỜNG ĐẠI HỌC KHOA HỌC XÃ HỘI VÀ NHÂN VĂN
VŨ VĂN THẠCH
NGHIÊN CỨU HOÀN THIỆN HOẠT ĐỘNG THÔNG TIN -
THƢ VIỆN TẠI TRƢỜNG ĐẠI HỌC HÀ NỘI LUẬN VĂN THẠC SĨ THÔNG TIN - THƢ VIỆN HÀ NỘI - 2012
MỤC LỤC
PHẦN MỞ ĐẦU 1
PHẦN NỘI DUNG 7
CHƢƠNG 1: HOẠT ĐỘNG THÔNG TIN - THƢ VIỆN TẠI TRƢỜNG
ĐẠI HỌC HÀ NỘI TRONG GIAI ĐOẠN HIỆN NAY 7
1.1 Những vấn đề chung về hoạt động thông tin - thư viện 7
1.2 Trường Đại học Hà Nội trong giai đoạn đổi mới giáo dục 8
1.2.1 Sơ lược quá trình hình thành và phát triển 8
1.2.2 Trường Đại học Hà Nội với sự nghiệp đổi mới giáo dục đáp ứng
yêu cầu công nghiệp hoá - hiện đại hoá đất nước 12
1.3 Đặc điểm hoạt động thông tin - thư viện tại Trường Đại học Hà Nội 14
1.3.1 Thư viện Trường Đại học Hà Nội 14
1.3.2 Thư viện thuộc các Khoa và Trung tâm 21
1.3.3 Vai trò của hoạt động thông tin - thư viện trong việc nâng cao chất
lượng giáo dục của Nhà trường 22
1.4 Đặc điểm người dùng tin và nhu cầu tin 23
1.4.1 Người dùng tin 24
1.4.2 Nhu cầu tin 26
CHƢƠNG 2: THỰC TRẠNG HOẠT ĐỘNG THÔNG TIN - THƢ VIỆN
TẠI TRƢỜNG ĐẠI HỌC HÀ NỘI 31
2.1 Xây dựng và phát triển nguồn lực thông tin 31
2.1.1 Xây dựng và phát triển nguồn tin tại Thư viện Trường Đại học Hà
Nội 31
2.1.2 Xây dựng và phát triển nguồn tin tại thư viện các Khoa 34
2.2 Xử lý thông tin 35
2.2.1 Các chuẩn được lựa chọn trong xử lí thông tin 35
2.2.2 Thực trạng áp dụng các chuẩn 39
2.2.3 Tổ chức hoạt động áp dụng các chuẩn 47
2.3 Tổ chức các sản phẩm và dịch vụ thông tin - thư viện 57
3.2.3 Đào tạo, bồi dưỡng kiến thức áp dụng chuẩn cho cán bộ 98
3.2.3.1 Cử cán bộ tham gia các khoá đào tạo 99
3.2.3.2 Đào tạo cán bộ tại chỗ 100
3.2.4 Các yếu tố hỗ trợ 101
3.2.4.1 Xây dựng tài liệu hướng dẫn 101
3.2.4.2 Chuẩn hoá hoạt động xử lí thông tin trong Hệ thống Thư viện Việt
Nam 102
3.2.4.3 Đẩy mạnh tuyên truyền, đào tạo, chỉ đạo nghiệp vụ 103
3.2.4.4 Biên mục tại nguồn 103
3.3 Bảo quản tài liệu 104
3.4 Đa dạng hoá các sản phẩm và dịch vụ thông tin - thư viện 104
3.5 Các giải pháp hỗ trợ 108
3.5.1 Nâng cao hiệu quả đầu tư cơ sở vật chất, trang thiết bị 108
3.5.2 Đào tạo người dùng tin 109
3.5.3 Xây dựng kế hoạch marketing hoạt động thông tin - thư viện 110
KẾT LUẬN 112
DANH MỤC TÀI LIỆU THAM KHẢO 115
PHỤ LỤC 118 DANH MỤC HÌNH, SƠ ĐỒ, BIỂU ĐỒ
STT
SƠ ĐỒ, BIỂU ĐỒ, HÌNH
TRANG
1
Sơ đồ 1.1 Cơ cấu tổ chức của TVĐHHN
18
2
Bảng 1.1 Trình độ chuyên môn của cán bộ TVĐHHN
19
56
13
Hình 2.6 Giao diện website TVĐHHN
61
14
Hình 2.7 Giao diện OPAC trên website của TVĐHHN
62
15
Hình 2.8 Giao diện phần mềm Libol 6.0
70
16
Hình 2.9 Giao diện phần mềm DigiHanuLic
74
17
Biểu đồ 2.2: Tỉ lệ tài liệu đáp ứng nhu cầu tin của NDT
78
18
Biểu đồ 2.3: Nguyên nhân tài liệu không đáp ứng nhu cầu
tin
79
19
Biểu đồ 3.1: Nhận xét của NDT về phong cách làm việc của
cán bộ thư viện
89
20
Biểu đồ 3.2: Dịch vụ thư viện thu hút NDT
91
21
Biểu đồ 3.3: Thông tin về lớp đào tạo kỹ năng thông tin
92
Xử lý thông tin
9
ĐMCĐ
Đề mục chủ đề
10
SP TTTV
Sản phẩm thông tin - thư viện
11
DV TTTV
Dịch vụ thông tin - thư viện
12
CNTT
Công nghệ thông tin
13
CSDL
Cơ sở dữ liệu
14
OPAC
Online Public Access Catalog
15
MARC21
Machine Readable Cataloging
16
AACR2
Anglo - American Cataloguing Rules 2nd
17
DDC
Dewey Decimal Classification
18
ILL
đào tạo cử nhân, 4 chuyên ngành ngôn ngữ đào tạo thạc sĩ và tiến sĩ). Bên
cạnh đó, Trường đã triển khai đào tạo cử nhân các chuyên ngành khác dạy
bằng ngoại ngữ từ năm 2002 như: ngành quản trị kinh doanh, du lịch, quốc tế
học, khoa học máy tính, tài chính - ngân hàng, kế toán (giảng dạy bằng tiếng
Anh); ngành khoa học máy tính (giảng dạy bằng tiếng Nhật). Ngoài ra, trường
còn đào tạo cử nhân ngành Việt Nam học cho người nước ngoài. Trong tương
lai Trường sẽ mở thêm những chuyên ngành đào tạo khác bằng ngoại ngữ mà
thị trường lao động trong và ngoài nước đang có nhu cầu cao…
Hoạt động thông tin - thư viện (TTTV) đại học là một lĩnh vực hoạt
động quan trọng, có những tác động to lớn và quyết định đến toàn bộ hoạt
động đào tạo, nghiên cứu khoa học và quản lý của trường đại học. Nhu cầu 2
đổi mới toàn diện hoạt động đào tạo và nghiên cứu khoa học đang đặt ra trước
các thư viện đại học những cơ hội và thách thức vô cùng to lớn, đòi hỏi công
tác TTTV đại học phải thay đổi và cải tiến không ngừng, đồng thời khẳng
định vai trò quan trọng của hoạt động TTTV tại các trường đại học nói chung
và tại Trường Đại học Hà Nội nói riêng.
Tuy nhiên, trên thực tế, hoạt động TTTV tại Trường Đại học Hà Nội
chưa phát huy hết nội lực của mình trong việc hỗ trợ công tác đào tạo và
nghiên cứu khoa học, do vậy, cần phải có những giải pháp tiến hành đổi mới
phù hợp.
Xuất phát từ ý nghĩa thực tiễn và tầm quan trọng đó, tôi đã chọn đề tài -
“Nghiên cứu hoàn thiện hoạt động thông tin - thư viện tại Trường Đại học
Hà Nội” làm đề tài cho luận văn thạc sĩ của mình.
2. Tình hình nghiên cứu
Nghiên cứu về hoạt động TTTV một trường đại học là vấn đề không
mới, đã được nhiều luận văn đề cập đến như: “Tăng cường hoạt động thông
tin - thư viện trường Đại học Hàng Hải trong giai đoạn hiện nay” của Đặng
Đề xuất các giải pháp nhằm nâng cao hiệu quả hoạt động thông tin -
thư viện tại Trường Đại học Hà Nội.
- Nhiệm vụ nghiên cứu
+ Khảo sát thực trạng hoạt động thông tin - thư viện tại Trường Đại học
Hà Nội.
+ Điều tra người dùng tin và nhu cầu tin
+ Đánh giá hiệu quả hoạt động thông tin - thư viện tại Trường Đại học
Hà Nội. 4
+ Đề xuất các giải pháp nhằm nâng cao hiệu quả hoạt động thông tin -
thư viện tại Trường Đại học Hà Nội.
4. Giả thuyết nghiên cứu
Giả thuyết: Hoạt động thông tin - thư viện tại Trường Đại học Hà Nội
còn yếu kém, chưa phát huy được hết nguồn lực thông tin của Trường, chưa
đáp ứng nhanh chóng và đầy đủ nhu cầu thông tin của người dùng tin (NDT).
Nếu hoàn thiện hoạt động thông tin - thư viện thì sẽ nâng cao được hiệu quả
phục vụ thông tin, góp phần đẩy mạnh chất lượng đào tạo, nghiên cứu khoa
học của Nhà trường.
5. Đối tƣợng và phạm vi nghiên cứu
- Đối tượng nghiên cứu:
Hoạt động thông tin - thư viện tại Trường Đại học Hà Nội.
- Phạm vi nghiên cứu:
+ Không gian: Trường Đại học Hà Nội
+ Thời gian: Từ năm 2010 đến nay.
6. Phƣơng pháp nghiên cứu
- Phương pháp luận:
Đề tài được nghiên cứu dựa trên phương pháp luận của chủ nghĩa Mác
- Lênin (phương pháp duy vật biện chứng và duy vật lịch sử), quan điểm của
Chương 1: Hoạt động thông tin - thư viện tại Trường Đại học Hà Nội trong
giai đoạn hiện nay 6
Chương 2: Thực trạng hoạt động thông tin - thư viện tại Trường Đại học
Hà Nội
Chương 3: Các giải pháp tăng cường hiệu quả hoạt động thông tin - thư viện
tại Trường Đại học Hà Nội.
7
NỘI DUNG
CHƢƠNG 1: HOẠT ĐỘNG THÔNG TIN - THƢ VIỆN TẠI
TRƢỜNG ĐẠI HỌC HÀ NỘI TRONG GIAI ĐOẠN HIỆN
NAY
1.1 Những vấn đề chung về hoạt động thông tin - thƣ viện
Hoạt động thông tin là quá trình thu thập, tổ chức, xử lý và phân phối
thông tin tới người dùng tin. Hoạt động thông tin bao gồm bốn thành tố:
nguồn lực thông tin, người dùng tin, cán bộ thông tin và cơ sở vật chất. Bốn
thành tố này có mối quan hệ chặt chẽ hữu cơ với nhau, trong đó nguồn lực
thông tin và người dùng tin đóng vai trò quan trọng được coi là yếu tố để
đánh giá sức mạnh hoạt động thông tin của một cơ quan. Mục đích hoạt động
thông tin là đáp ứng tối đa nhu cầu tin của người dùng tin, từ đó thúc đẩy sự
phát triển của xã hội.
Hoạt động thƣ viện là quá trình thu thập, tàng trữ, tổ chức việc khai
thác và sử dụng chung vốn tài liệu trong xã hội nhằm truyền bá tri thức, cung
cấp thông tin phục vụ nhu cầu học tập, nghiên cứu, công tác và giải trí của
mọi tầng lớp nhân dân; góp phần nâng cao dân trí, đào tạo nhân lực, bồi
ngừng phát triển toàn diện, phấn đấu trở thành cơ sở đào tạo nguồn nhân lực
giáo dục đại học, sau đại học có chất lượng ngang tầm các nước có nền giáo
dục tiên tiến trong khu vực; chủ động đẩy nhanh quá trình hội nhập giáo dục
quốc tế trên cơ sở mở rộng hợp tác, liên kết đào tạo, liên thông chương trình, 9
học liệu và đội ngũ giảng viên với các trường đại học có uy tín của nước
ngoài.
Cơ cấu tổ chức:
- Lãnh đạo quản lí của trường là Ban Giám hiệu gồm hiệu trưởng và
các phó Hiệu trưởng.
- Tư vấn cho Ban Giám hiệu là các hội đồng, trong đó có hội đồng
Khoa học và Đào tạo.
- Giúp Ban Giám hiệu điều hành các hoạt động của trường là các phòng
ban chức năng: phòng Tổ chức hành chính, phòng Đào tạo, phòng Nghiên cứu
Khoa học, phòng Quản trị, phòng Hợp tác quốc tế, phòng Tài vụ, phòng Thiết
bị kĩ thuật.
- Trường có 20 Khoa/Bộ môn trực thuộc, 02 Viện nghiên cứu, 11
Trung tâm, 03 đơn vị phục vụ và các tổ chức đoàn thể.
Sơ đồ tổ chức của Trƣờng ĐHHN (xem phụ lục 1)
Công tác phát triển đội ngũ cán bộ:
Những ngày đầu mới thành lập, trường chỉ có hơn 50 cán bộ giáo viên
và nhân viên. Trong đó có 03 cán bộ lãnh đạo, 23 giáo viên tiếng Nga, 12 giáo
viên tiếng Trung và khoảng 10 cán bộ hành chính và nhân viên phục vụ.
Là một trường đầu ngành về đào tạo ngoại ngữ, Trường ĐHHN rất chú
trọng công tác phát triển cán bộ, giảng viên về cả số lượng và chất lượng. Đến
nay, đội ngũ cán bộ của Nhà trường đã lên tới 590 người, trong đó có: 34 tiến
sĩ (02 tiến sĩ mời làm việc, có biên chế ở cơ quan khác); 01 tiến sĩ khoa học;
05 phó giáo sư; 256 thạc sĩ; 441 giảng viên, 62 giảng viên chính; 08 chuyên
chương trình đại học và sau đại học với chất lượng quốc tế của nước ngoài mà
không phải ra nước ngoài.
Trường ĐHHN đã từng bước khẳng định thế mạnh về nghiên cứu khoa
học ngoại ngữ, trong đó có phương pháp giảng dạy ngoại ngữ cho các trường 11
chuyên ngữ, nghiên cứu giảng dạy ngoại ngữ chuyên ngành, nghiên cứu đối
chiếu ngôn ngữ,
Nhà trường là cơ quan chủ quản của "Tạp chí Khoa học Ngoại ngữ" -
tạp chí chuyên ngành ngoại ngữ đầu tiên ở Việt Nam. Đến nay Tạp chí đã ra
được 71 số với hàng trăm công trình nghiên cứu, bài viết về phương pháp
giảng dạy ngoại ngữ, đối chiếu ngôn ngữ, dịch thuật và tiếng Việt.
Công tác đối ngoại:
Hợp tác quốc tế là một thế mạnh của Trường ĐHHN. Hiện nay, trường
có quan hệ hợp tác với nhiều tổ chức trong và ngoài nước trong lĩnh vực đào
tạo đại học, trên đại học, bồi dưỡng ngoại ngữ, nghiên cứu khoa học, biên
soạn chương trình, giáo trình trên cơ sở hợp tác song phương, đa phương, dự
án và liên kết. Nhà trường đã ký kết hợp tác đào tạo với trên 30 trường đại
học nước ngoài; có quan hệ đối ngoại với trên 60 tổ chức, cơ sở giáo dục quốc
tế; có quan hệ trực tiếp với hầu hết các đại sứ quán nước ngoài tại Việt Nam.
Bên cạnh đó, trường còn tham gia các hoạt động văn hóa đối ngoại, giao lưu
ngôn ngữ - văn hóa với nhiều tổ chức, cá nhân nước ngoài tại Việt Nam và
quốc tế.
Cơ sở vật chất:
Trường ĐHHN ngày càng được cải thiện với môi trường xanh, sạch,
đẹp và quần thể ký túc xá, nhà ăn, nhà khách, sân vận động, khép kín trong
khuôn viên Nhà trường.
Hệ thống phòng luyện âm hiện đại (12 phòng), đặc biệt là các phòng đa
chức năng đóng vai trò quan trọng trong việc nâng cao chất lượng giảng dạy
cấp nguồn nhân lực cho đất nước: bồi dưỡng trên 30.000 lưu học sinh, 10.000 1
http://vietbao.vn/Giao-duc/Doi-moi-co-tinh-cach-mang-nen-giao-duc-va-dao-tao-cua
nuoc-nha/40219356/202/
13
thực tập sinh và nghiên cứu sinh, 40.000 cán bộ quản lý và cán bộ khoa học
kỹ thuật; đào tạo trên 30.000 cán bộ phiên biên dịch, giáo viên ngoại ngữ hệ
chính quy, 40.000 cử nhân ngoại ngữ hệ tại chức và từ xa.
Ngoài ra, Nhà trường đã biên soạn trên 80 chương trình, 150 giáo trình
và tài liệu giảng dạy; thực hiện gần 100 đề tài khoa học cấp bộ, hơn 920 đề tài
cấp trường và tham gia một số đề tài cấp nhà nước; tổ chức hàng trăm hội
nghị khoa học quốc tế, hội nghị khoa học ngành ngoại ngữ và hội nghị khoa
học cấp trường.
Thực hiện chủ trương đổi mới giáo dục của Đảng và Nhà nước, Trường
ĐHHN đã nỗ lực phấn đấu, tận dụng tốt mọi nguồn lực, tăng cường hợp tác
quốc tế, tạo bước đột phá về chất lượng đào tạo và từng bước củng cố vị thế
vững chắc của mình trong hệ thống giáo dục đại học Việt Nam.
Trường đã và đang thực hiện quá trình đa ngành hóa các loại hình đào
tạo, hướng tới đào tạo nguồn nhân lực vừa có trình độ chuyên môn cao, vừa
giỏi ngoại ngữ phục vụ các ngành kinh tế mũi nhọn của đất nước, đáp ứng
nhu cầu thị trường lao động chất lượng cao trong và ngoài nước.
Là một cơ sở đào tạo công lập đi đầu trong công tác hợp tác quốc tế,
Trường ĐHHN đã góp phần quan trọng trong việc thúc đẩy mạnh mẽ tiến
trình hội nhập khu vực và quốc tế của giáo dục đại học Việt Nam.
Tính đến thời điểm hiện tại, Trường ĐHHN đang có 18 chương trình
Đó là những biểu hiện sinh động nhất cho việc đóng góp của Nhà trường vào
thành tựu chung của sự nghiệp đổi mới giáo dục và đào tạo của đất nước.
1.3 Đặc điểm hoạt động thông tin - thƣ viện tại Trƣờng Đại học Hà Nội
1.3.1 Thƣ viện Trƣờng Đại học Hà Nội
2
Trích http://www.thiduakhenthuongvn.org.vn
15
1.3.1.1 Lịch sử ra đời và phát triển
Thư viện Trường Đại học Hà Nội ra đời ngay sau khi Trường ĐHHN
được thành lập (năm 1959). Quá trình hình thành và phát triển của Thư viện
gắn liền với lịch sử hình thành và phát triển của Trường ĐHHN.
Trong những năm đầu mới thành lập, Thư viện chỉ là một tổ công tác
phục vụ tư liệu cho Nhà trường, trực thuộc phòng Giáo vụ. Điều kiện hoạt
động của thư viện lúc ấy rất khó khăn, cơ sở vật chất thiếu thốn, vốn tài liệu
nghèo nàn, chủ yếu là sách giáo trình, sách tham khảo chuyên ngành tiếng
Nga và ngôn ngữ các nước Đông Âu (tiếng Ba Lan, tiếng Tiệp Khắc, tiếng
Bungari,…) do các nước trong hệ thống xã hội chủ nghĩa tài trợ, biếu tặng.
Năm 1967, Trường Đại học Ngoại ngữ Hà Nội đã mở thêm một số
chuyên ngành mới (tiếng Anh, tiếng Pháp,…) và thành lập thêm một số
khoa/bộ môn do yêu cầu mở rộng quy mô đào tạo và nâng cao chất lượng
giảng dạy. Nhờ đó, vốn tài liệu của thư viện tăng lên đáng kể.
Đến năm 1984, lãnh đạo Nhà trường quyết định tách Tổ Tư liệu ra khỏi
Phòng Giáo vụ thành một đơn vị độc lập trực thuộc Ban Giám hiệu với tên
gọi là: “Thư viện Trường Đại học Ngoại ngữ Hà Nội”.
Trường Đại học Hà Nội” (gọi tắt là Thư viện Đại học Hà Nội - TVĐHHN).
Từ đó đến nay, TV ĐHHN đã đi vào hoạt động ổn định và từng bước
hiện đại, đóng góp hiệu quả vào công tác đào tạo, nghiên cứu khoa học của
Nhà trường và góp phần thúc đẩy sự phát triển của ngành giáo dục đào tạo
của nước ta trong giai đoạn mới.
17
1.3.1.2 Chức năng và nhiệm vụ
Theo Quy chế mẫu về tổ chức và hoạt động thư viện trường đại học
(Ban hành kèm Quyết định số 13/2008/QĐ-BVHTTDL ngày 10/3/2008 của
Bộ trưởng Bộ Văn hóa, Thể thao và Du lịch):
“Thư viện trường đại học có chức năng phục vụ hoạt động giảng dạy,
học tập, nghiên cứu khoa học, triển khai ứng dụng tiến bộ khoa học công
nghệ và quản lí của nhà trường thông qua việc sử dụng, khai thác các loại tài
liệu có trong thư viện (tài liệu chép tay, in, sao chụp, khắc trên mọi chất liệu,
tài liệu điện tử, mạng Internet,…)
Chức năng
Thư viện Trường ĐHHN là tổ chức sự nghiệp thuộc Trường; thực hiện
chức năng: thông tin, thu thập, xử lý, bảo quản, cung cấp và phổ biến thông
tin tư liệu bằng nhiều hình thức khác nhau, cung cấp các nguồn thông tin phục
vụ cho các hoạt động của Nhà trường; đăng tải thông tin giới thiệu, quảng bá
về trường. Tổ chức xây dựng và quản lý khai thác vốn tư liệu của thư viện
phục vụ cho công tác giảng dạy, học tập, nghiên cứu khoa học (NCKH) của
cán bộ, giảng viên và sinh viên trong Nhà trường.
Nhiệm vụ
- Tham gia đóng góp ý kiến cho Ban Giám hiệu về công tác thông tin,
tư liệu phục vụ cho quá trình đào tạo, giảng dạy và nghiên cứu khoa học của
Sơ đồ Sơ đồ 1.1: Cơ cấu tổ chức của TVĐHHN BAN GIÁM ĐỐC
Tổ
nghiệp
vụ thƣ
viện
Tổ
Dịch
vụ
Tổ
tập huấn
và
giải đáp
thông
tin
Tổ trực
kĩ thuật
Tổ
Marketing
và tổ chức
sự kiện
Tổ An ninh,
môi trƣờng
&
trực gửi đồ
Cử nhân ngoại ngữ
2
9.1 %
5
Cao đẳng, Trung cấp, phổ thông
4
18.1 %
Bảng 1.1: Trình độ chuyên môn của cán bộ TVĐHHN
Ngoài ra, Thư viện hiện đang có 01 cán bộ đang theo học tiến sĩ tại
nước ngoài, 07 cán bộ đang theo học thạc sĩ chuyên ngành thư viện và 01 cán
bộ đang theo học Văn bằng hai tiếng Anh.
Thư viện đã tổ chức bố trí nhân sự như sau:
TT
Bộ phận
Số lƣợng cán bộ (ngƣời)
1
Ban Giám đốc
03
2
Tổ Dịch vụ
04
3
Tổ An ninh và môi trường
03
5
Tổ tập huấn và giải đáp thông tin
02
Copyright: Tài liệu đại học ©