Một cách tiếp cận văn bản “ ý nghĩa văn chương ” ngữ văn 7.
A. XUẤT PHÁT ĐIỂM VẤN ĐỀ:
Lúc sinh thời tố hữu đã gữi cụ Nguyễn Du nhưng vần thơ xúc động “Tiếng thơ ai
động đất trời”
Vì sao tiếng thơ của cụ Nguyễn Du lại có sức lay động lòng người đến thế.
Vì sao những kiệt tác văn chương lại có sức sống lâu bền với thời gian đến thế !
Bài “ ý nghĩa văn chương” của Hoài Thanh sẻ giúp học sinh thấy được điều đó _
cuộc đời không thể thiếu văn chương, văn chương quan tâm đến tất cả những gì
thuộc về con người.
Mặt khác điều đáng lo ngại nhất hiện nay đối với giáo viên dạy bộ môn ngữ văn
là cách làm một bài văn nghị luận của học sinh, chính vì vậy những bài văn nghị
luận chiếm phần lớn trong chương trình ngữ văn 7 tập 2. Bài “ý nghĩa văn
chương” trong chùm văn nghị luận là bài hay và được đưa vào chương trình dạy
khó, không những giúp học sinh hiểu được ý nghĩa văn chương, đề cao trân trọng
văn chương mà nó còn giúp học sinh học được phong cách nghị luận qua cách
viết nghị luận văn chương độc đáo của Hoài Thanh. điều đó tác động đến học
sinh ở mức độ nào lại phụ thuộc bài giảng của học sinh. Sau khi nghiên cứu, tìm
ra mạch bài để học sinh tiếp thu có hiệu quả tốt, tôi xin được trình bày định
hướng khai thác văn bản” ý nghĩa văn chương” của Hoài Thanh.
B. PHẦN NỘI DUNG VẤN ĐỀ:
I. khảo sát chương trình.
Trong chương trình ngữ văn lớp 6 và học kì I lớp 7, học sinh đã được tiếp xúc
với văn bản thuộc các thể loại truyện kí ( lọai hinh tự sự) và các thể loại thơ trữ
tình, tuỳ bút ( loại hình trữ tình ), phần văn bản nghị luận rất quan trọng chiếm vị
trí đặc biệt trong chương trình học kì 2 ở lớp 7 .
Cụm bài nghị luận được học gồm có 4 bài, qua văn bản “ý nghĩa văn chương”
giáo viên phai là cho học sinh nhận ra được phương pháp lập luận ở đây là giải
thích ( kết hợp bình luận) về kiểu nghị luận văn chương, từ luận cứ luậ điểm thấy
được nghệ thuật lập luận tài tình độc đáo trong phong cách nghị luận của Hoài
Thanh, từ đó cảm nhận vè sức mạnh của văn chương đối với con người.
1

2
hoang mang, không tìm thấy ngõ thoát. Giữa lúc đó, văn chương lãng mạn ra đời.
Thế là như người chết vớ được cọc, anh lao vào văn chương, tính lấy chuyện văn
chương làm cứu cánh cuộc đời, những tưỡng đấy cũng là một ccáh để chứng tỏ
lòng tha thiết với giống nòi, với đất nước “ có thể nói tôi đã tìm thấy ở đó có một
chút vui, chút ánh sáng. Tôi bỗng phát hiện ra rằng không đánh tây, không làm
cách mạng, vẫn có một con đường sống, vẫn có thể làm được việc này việc nọ ”.
Ông là một trong những người tham gia, có thể nối là kiên nhẫn nhất, cuộc
tranh luận về nghiệ thuật vào nhưng năm 30. Ông rất say mê văn chương ông yêu
nghệ thuật như một lý tưởng, có quan điểm hẳn hoi, chứ không phải yêu nước vu
vơ, gặp hay chăng chớ.
Cách mạng tháng 8 bùng nổ. Hoài Thanh cùng với nhiều nhà văn khác hào
hứng đi theo cách mạng. Cách mạng đã đổi cách sống của nhà văn, do đó đổi cả
cách nhìn cách cảm nghĩ đậm màu sắc tiểu tư sản của ông xưa kia. Hoài Thanh
giờ đây mới cảm thấy thực sự sung sướng thỏai mái .
Hoài Thanh là người khai mạc nền phê bình văn học Việt Nam hiện đại với Hoài
Thanh, ông không muốn ai gọi nhà phê bình nhưng lại làm cái việc không thể gọi
khác gì ngoài phê bình. Người ngại lý luận, lại phải làm từ rất sớm công việc lý
luận. ông là phê bình tinh tế, tài hoa, nhiều kinh nghiệm có thể keer vào bậc nhất
từ cách mạng tháng 8 đến nay.
Những bài viết, những bài nói, những bài giảng của ông đã góp phần giúp đông
đảo bạn đọc cảm nhận được cái hay cái đẹp trong văn thơ của dân tộc, nhất là
rong văn thơ hiện đại.
Hoài Thanh quan niệm văn chươgn chỉ là một bộ phận. Ông muốn giao cho
văn chương chỉ riêng mục tiêu tìm cái đẹp, tức là cái ý nghĩa thiêng liêng vượt lên
mọi yêu cầu thời thượng để hướng tới các giá trị vĩnh cửu. Và nhờ vậy con người
trong văn chương như ông muốn không phải là con người cụ thể mang khuôn mặt
đạo đức trang nghiêm của nhà nho hoặc bộ quần áo rách rưới của lao động. Con
người đó phải được nâng lên con người viết, con người nhân loại.
Hoài Thanh luôn luôn khẳng định ông không chủ trương “ nghệ thuật vị nghệ

4
Sau khi cung cấp những nét cơ bản về tác giả ( vì thời gian theo phân phối
chương trình không chỉ đủ đáp ứng truyền thụ kiến thức trên, gioá viên ngoại
khoá ngoài giờ).
Hướng dẫn học sinh tìm hiểu chung về văn bản : Đọc văn bản và phần chú
thích văn bản.
 Chú ý các từ sau:
- Cốt yếu: Chính – quan trọng nhất.
- Công dụng : Lợi ích mang lại khi được đem dùng .
- Muôn hình vạn trạng: Cuộc sống phong phú muôn hình muôn vẻ đa dạng nhiều
dáng vẻ.
 Tác giả: Chốt.
- Nhà văn , nhà phê bình tài hoa.
- Quê xứ nghệ.
- Tên tuổi bất tử với “Thi nhân Việt Nam”
 Vị trí:
- Vị trí trong cụm bài nghị luận: + Quan trọng
+ Nghị luận văn chương
+ Lập lậu giải thích.
Đây là một bai nghị luận khác với các văn bản trước vì là đoạn lược trích nên
bố cục chia 2 phần:
+ Từ đầu đén vị tha( nguồn gốc thi ca)
+ Còn lại ý nghĩâ văn chương.
Tác giả khám phá ý nghĩa văn chương trên 3 phương diện:
+ Nguồn gốc văn chương
+ Nhiệm vụ
+ Công dụng.
Văn bản:
Trong văn bản “ ý nghĩa văn chương” tác giả đưa ra 3 luận điểm.
- Nguồn gốc cốt yếu của văn chương là lòng thương người, thương cả muôn vật.

hoạ, gây hứng thú cho học sinh, tránh sa vào phương pháp dạy tập làm văn khô
khan.
6
Giáo viên tiếp tục đưa ra ví dụ minh hoạ không phải là duy nhất. Đó là những
quan niệm văn chương bắt nguồn từ cuộc sống con người. Nó nảy sinh trong lao
động sản xuất,lao động, và có ý nghĩ trong cuộc sống. Như chúng ta đã biết, văn
học dân gia có từ lâu đời. Ông bà cha mẹ từ xa xưa đã khuyên răn con cía với
những lối nói mượt mà, điệu hò câu hát:
“ Rủ nhau đi cấy đi cày
Bây giờ khó nhọc có ngày phong lưu”
Biết ơn người gieo hạt, công sức lao động:
“Ai ơi bưng bát cơm đầy
Dợo thơm mọtt hạt đắng cay muôn phần”
Tuy khác nhau, nhưng những quan niệm này bổ saung hỗ trợ cho nhau để hoàn
thiện hơn về mặt ý nghĩa văn chươngchứ không loại trừ nhau. Cho nên văn
chương là lòng thương người nhưng chưa phải là tất cả.
để làm rõ hơn tình cảm nhân ái của văn chương tác giả đưa ra 2 ý:
- Văn chương sẻ là hình dung của sự sống muôn hình vạn trạng.
- Văn chương còn sáng tạo ra sự sống.
Giáo viên giải thích cho học sinh rõ từ “hình dung”: danh từ, hình ảnh, hình
bóng. Cuộc sống của con người là muôn hình vạn trạng, nhiệm vụ là phản ánh
cuộc sống. Nhờ tác phẩm văn chương ta biết cuộc sống con người trong quá khứ,
trong hiện tại và ta như thấy được cả trong tương lai. Qua văn chương ta như thấy
được con người đã sung sướng hay khổ đau, đã hạnh phúc hay bất hạnh ra sao,
soi mình vào văn chương ta như thấy minhf trong đó, và tác giả như đang nói hộ
mình. Văn chương thực hơn cả đời thường. Xuất phát từ văn thơ qua cách lập
luận của tác giả ta thấy được khả năng kì diệu của văn chương. Văn chương sáng
tạo ra sự sống – văn chương phản ánh thông qua lăng kính chủ quan của tác giả
không sao chụp ngoài đời , văn chương dựng ra hình ảnh và đưa ra ý tưởng mà
cuộc sống hiện tịa chưa có, chưa đủ để mọi người phấn đấu thực hiện. Vậy vì sao

Một số dẫn chứng minh hoạ cuộc đời không thể thiếu văn chương.
“Mọc giữa dòng sông xanh
Một bông hoa tím biếc
Ơi con chim chiền chiện
8
Hót chi mà vang trời
Từng giọt long lanh rơi ”
(Mùa xuân nho nhỏ – Thanh Hải)
chỉ vài ba nét vẻ – Một bức tranh xuân tươi đẹp nhẹ nhàng đầy sức sống được
hiện lên qua cảm xúc cảu tác giả thật đáng yêu.
- Văn chương làm cho cuộc đời thêm đẹp, cuộc sống thêm màu sắc, ý vị phong
phú đẹp đẽ hơn.
“ Cuộc đời phù phiếm và chật hẹp của cá nhânvì văn chương mà trở nên thâm
trầm và rộng rãi đến trăm nghìn lần”.
(Hoài Thanh)
“Tôi yêu sông xanh núi tím, tôi yêu đôi mày ai như ttrăng mới in ngần và tôi cúng
xây ước mơ, nhưng yêu nhất là mùa xuân ”
(Truyện Kiều - Nguyễn du)
Quê hương – ai cũng có – và ta càng cảm thấy yêu quê hương tha thiết hơn khi
đọc bài “Quê hương” - Đỗ Trung Quân.
“Quê hương là chùm khế ngọt
Cho con trèo hái mỗi ngày

sẽ không lớn nỗi thành người”.
Qua bài ca dao” công cha như núi thái sơn” ta lại càng thêm kính yêu cha mẹ
hơn
Nguồn gốc của văn chương trước hết là tình thương: giáo viên lấy một số dẫn
chứng khác ví dụ như Truyện Kiều.
- Chứng kiến cảnh chia tay đẫm nước mắt của Thuý – Thành. Có biết bao bạn nhỏ
phải khóc vì thương hai đứa trẻ tội nghiệp phải chia tay. Từ cuộc chia tay không