N
_
uv/ VJIMU ƯUL -
ĐAO TẠO
ĐẠI HỌC QUÒc GIA HÀ NỘI
TRƯỜNG ĐẠI HỌC KHOA HỌC XÃ HỘI VẢ NHẢN VÃN
*****
N G U Y Ề N T R Ọ N G T H Ó C
NHÀ NƯỚC PHÁP QUYỀN TRONG ca CHÊ PHÁT HUY QUYẾN
DÂN CHỦ CỤA NHÂN DÃN TRONG THỜI KỶ
Đồi MỚI Ồ ViỆĨ HMD HIỆN NAY
Chuyên Iigànlr. CHỦ NGHĨA DUY VẬT BIỆN CHÚNG
VÀ CHỦ NGHĨA DUY VẬT LỊCH sử
Mã sô :
5.01.02
ĩj.\ Ỉ;Ọ:W c ' :■ \ ; ! í*-'?!
T3{:»:n TÍ V ?•: Ị *" ỉ'- " Ị; T‘ • 7!ỉ )'
J I V w I J ! ỉ > ■■ I r ■ 1 iuil
ito V- l l ị l ỉ ỉ
LUẬN VĂN THẠC SỸ KHOA HỌC TRIẾT HỌC
Nĩịỉíờì hướng tỉẫtt khoa học: PHẠM NGỌC OUANG
PGS- I»TS-TRIẾT HOC
Hà Nôi - 199G
MỤC LỤC
■ ■
A. TÍNH CHẤT CHUNG CỦA LUẬN VẢN
B. NỘI DUNG CỦA LUẬN VĂN
C hương I: Vai trò của Nhà nước trong cơ chế thực hiện quyền dân
chủ của nhân dân ở nước ta hiện nay
1. Dân chủ XHCN và vai trò của Nhà nước trong việc thực
hiện quyền dân chủ của nhân dân trong thời kỳ quá độ lên
lĩnh vực, trước hết là vê kinh tế. Ổn định chính trị, x ã hội dược giữ vững"
(49/21).
Mặc dù đã đạt được thành tựu to lớn như vậy, nhưng cho đến nay, bộ
máy Nhà nước vẫn cồng kềnh; hiệu quả quản lý và điều hành cỉia Nhà nước
còn rất thấp; kỷ cương, phép nước bị xem thường Những hạn chế trên đay
đã dẫn lới tình trạng "ở nhiêu nơi, quyên dân chủ của nhân dân hi ri Ịihạnì'
(49/22).
Để khắc phục nhũng yếu kém trên dây, một trona; các phương hướng
CO' bản mà chúng ta phải thực hiện là đẩy mạnh việc xây dựng Nhà nước,
pháp quyền. Trong Nhà nước đó, "mọi tổ chúc, cơ íỊuan, mọi cá nhân (ỉểu
phải đặt mình trong khuôn khố pháp luật, không (lược (ĩứn<Ị trên và đửnt’
ngoài plìáp luật, không có hất cứ ngoại lệ nào" (49/12).
Đó là điều kiện để nhân dân thực hiện được quyền cỉân chủ của mình
bằng Nhà nước và thông qua Nhà nước.
Yêu cầu bức thiết dỏ cỉm cuộc sống lại được đặt ra khi còn có những
ý kiến khác nhau về pham trù "N hà nước pháp </iiví’ii" và con đườnẹ xây
dựng nó trong điều kiện ở nước ta hiện nay. Không kliíír. nhục có hiệu quả
những nhận thức phiến diện về vấn đề này. chúng la không thể loại trừ tình
trạng quan liêu của Nhà nước làm ảnh hưởng tiêu cực đến quyền làm chủ
của nhân dân.
Xuất phát từ yêu cầu như vạy, tôi chọn vấn đề " Nhà nước pháp
quyền trong cơ ch ế phát liuy quyên (ìâ ỉì chủ của nhân (lân trong ỉìiởi kỳ (ìỏ I
mới ở Việt Nam hiện nay" làm đề tài luận văn của mình.
2. Tình hình nghiên cứu
Trong qúa trình chuẩn bị cho cách mạng lư sản, một số nhà lư tưởng
đại điện cho lực lượng xã hội tiến bộ đương thời đã phát triển tư tưởng Nhà
nước pháp quyền của Platôn (427 - 347 T.C.N) và Arixtốt (384 - 322
T.C.N). Trong số những nhà tư tưởng đó, phải kể đến tên tuổi của
Môngtexkiơ (1689 - 1755), Rútxô (1712 - 1788) Trong những thời kỳ
trước đây, lý luận về Nhà nước pháp quyền được phát triển chủ yếu trong
- Làm lõ nội dung, thực chất phạm trù ” Nììà IIước pháp quyền"
trong thời kỳ quá độ lên CNXH, các nguyên tắc tổ chức và vận hành của
nó.
- Thực trạng quá trình xây dựng Nhà nước pháp quyền ở nước ta
những năm qua và tác động của nó tới việc thực hiện quyền làm chủ của
nhân dân.
- Nêu ra một số phương hướng để tiếp tục xây dựng Nhà nước pháp
quyền Việt Nam của dân, do dân, vì dân nhằm làm cho nó thực sự là công
cụ bảo đám quyền dân chủ cỉia nhân tlíin.
4. Co sổ lý luận và phương pháp nghiên CÚII .
- Cơ sở lý luận để thực hiện đề tài là lý luận của chủ nghĩa
Mác - Lên in, tư tưởng Hồ Chí Minh về Nhà nước, về dân chủ nói chung về
Nhà nước chuyên chính vô sản và dân chủ XHCN nói riêng; đồiiíT tliừi có
chú ý tới kinh nghiệm đưực tích luỹ trong hon bảy thập kỷ xây dựng
CNXH. Luận văn cĩing chú ý (ới thực liễn xây dựng Nhà nước pháp quyền
trong các nước tư bản chủ nghĩa với việc bảo đảm quyền lực của giai cấp tư
sản cầm quyền.
- Để thực hiện mục tiêu và nhiệm vụ của luận văn đã được nêu la,
cần vận dụng tổng hợp những quan điểm phương pháp luận của chủ nghĩa
duy vật biện chứng, chủ nghĩa duy vật lịch sử; trong đó đặc biệt chu ý
phương pháp lôgic và lịch sử, phân tích và tổng hợp, quan điểm lịch sử cụ
thể và quan điểm thực tiễn trong việc đặt và giải quyết những vấn đề liên
quan đến đề tài.
5. Điểm mới về mặt khoa học của luận van.
- Góp phần làm lõ hơn vai trò của việc xây dựng Nhà nước pháp
quyền đối vói việc bảo đảm quyền làm chủ của nhân dân ở nước ta hiện
nay.
- Nêu ra được một số phương hướng cơ bản nhằm liếp tục xây dựng
Nhà nước pháp quyền Việt Nam để đảm bảo quyền dan chủ của nhân dân
trong quá trình đổi mới ở nước ta.
động của mọi thành viên trong xã hội được hướng vào tổ chức và trật lự
nhằm đạt tới mục tiêu chung về sự phát triển xã hội. Vì vậy, sự ra đời của
nền dân chủ XHCN gắn liền với CNXH chân chính, là bước phát triển tất
yếu khách quan trong quá trình phát triển của xã hội loài 112,ƯỜÌ.
Dân chủ XHCN là bước phát triển cao nhất trong sự tiến hoá của dân
chủ, nó là thành quả của Cịúa trình cách mạng XHCN và xây dựng CNXH.
ở đó có sự kết tinh toàn bộ những giá (l ị dân chủ đã đạt được (rong lịch sử
và nảy sinh những tính quy định mới về chất, làm cho dân chủ fiỏ' thành
một giá trị phổ biến thâm nhập vào mọi mối quan hệ chính trị - xã hội, mọi
lĩnh vực của đời sống xã hội, bao quái mọi c;óc độ tồn lại CIKI con n<jười mà
định hướng cơ bản của nó là "Xoá bỏ giai cúp" (Lênin) để lạo ra ngày càng
đầy đỉi những điều kiện cho sự giải phóng mọi năng lực sáng tạo của con
người.
Sự cần thiết phải xây dựng nền dân chủ XHCN bắt nguồn lừ nhu cầu
thực tiễn cuộc sống, từ nhu cáu và lợi ích chính đáng của mọi tàng lớp nhân
dân trong xã hội. CNXH là xã hội vì con người, do con người. Trong xã hội
đó "toàn bộ quyền lực thực sự thuộc vế nhân dàn". Việc hiện thực hoá bản
chất đó của CNXH đòi hỏi phải hình thành một xã hội thực sự dân chủ. Từ
đó xuất hiện yêu cầu khách quan phải phát triển nền dân chủ XHCN. Yêu
cầu đó được thể hiện ở những nội dung sau đây:
a. Trong quá trình xây dựng CNXH, mỗi công dân đều có yêu cầu
khách quan là tự khẳng định mình với tư cách là một thực thể kinh tế. Họ
phải được giải phóng khỏi những làng buộc bất hợp lý của quan hệ sản xuất
lỗi tliời và những thiết chế chính trị quan liêu.
b. Cùng với sự xã hội lioá thông tin, đa dạng hoá hình thức lổ chức để
tập hợp quần chúng, mở lộng giao lưu CỊUỐC tế là XII thế xã hội hoá chính trị
ngày càng tăng lên ở trong nước.
c. Cuộc đấu tranh đế khắc phục bệnh quan liêu chủ nghĩa, tư tưởng
bảo thủ níu kéo, duy trì những thiết chế dân chủ mang tính hình tluíc của
quá khứ cũng là một yêu cầu khách quan phải phái úièii nền dân chủ
Tính giai cấp công nhân, tính dân tộc, lính nhân loại trong dân chủ
XHCN thống nhất với nhau làm một. Đó là vì, trong thòi đại ngày nay, lợi
ích cơ bản của giai cấp công nhân, của dân tộc, nhân loại là đồne, nhâì: tiến
tới một xã hội mà ở đó cả cộng đồng dân tộc, nhân loại và từng cá nhân đều
được giải phóng.
Ba là, dân chủ XHCN chỉ có được với điều kiện bảo đảm vai trò lãnh
đạo duy nhất của Đảng mácxit - lêninnit. Bởi vì, nhờ nám vững hệ lu tưởng
cách mạng và khoa học là chủ nghĩa Mac- Lên in và đưa I1Ó vào quần chúng.
Đảng mang lại cho phong trào quần chúng tính tự giác trong quá trình xây
dựng nén dan chủ XHCN; thông qua công lác Uiyôn truyền, giáo dục của
mình, Đảng góp phần quyết định nhất trong việc nâng cao trình độ giác ngộ
chính trị trình độ văn hoá dân chủ của nhân dân, để nhân dân thực hiện có
hiệu quả những yêu cầu dân chủ phản ánh đúng quy luật phát triển xã hội.
BỐII là, đó là một nền dân chủ sẽ tự tiêu vong.Khi đó sẽ không còn
khái niệm dãn chủ với tư cách là một phạm trù chính trị. Khi dự báo về sự
tiêu vong của nền dân chủ XHCN, Lênin đã viết:''iiliifniỊ, diều đó chỉ xảy ra
khi CNXH thắng lợi lioàn toàn và được củng cố, quá độ lên chủ nghĩa cộng
sản hoàn toàiì."(41/295).
2. Co sỏ hình thành và chức lìăng của dân chú XHCN
a. Cơ sở hình thành dân cliĩì XI1CN.
Dân chủ XHCN chỉ đạt trình độ chín muồi của mình khi I1 Ó dược
xây dựng trên một cơ sỏ' xã hội sâu rộng, hình thành được ý tluíc chính trị
cách mạng, tự giác và khả năng tham gia rộng rãi vào đời sống kinh tế,
chính trị - xã hội của nhân dân. Nền dân chủ đó được hình thành trên những
cơ sở sau đây:
Một là, một nền kinh tê phát triển cao, trên tiền đề lực lượng sán
xuất mang tính xã hội hoá mà hình thành chê độ sở hữu XHCN đôi vói tu'
liệu sản xuất cơ bản để nhân dân thực sự là chủ tư liệu sản xuất, chủ quản lý
và chủ trong phân phối sản phẩm làm ra.
Trạng thái và trình độ phát triển của nền kinh tê là những yếu tố quy
động, phá vỡ sự ổn định chính trị - xã hội.
Làm tốt những vấn đề đó, dân chủ XHCN sẽ lliực hiện có kết quả
những chức năng cơ bản sau đây:
M ột lủ. dân chủ XHCN góp phẩn nâng cao tính tích cực của quần
chúng nhân dan, không ngừng hoàn thiện các quan hệ giữa người với người
từ đó tạo ra những điều kiện để con người vươn lên phát triển những năno
phóng khỏi mọi áp bức, bóc lột, mà còn giải phóng khỏi nghèo nàn và lạc
hậu. Đó là mục tiêu phấn đấu suốt cả cuộc đời của Chủ tịch Hồ Chí Minh
và của Đảng, của Cách mạng: mang lại hạnh phúc thật sự cho nhân dân, để
cho nhân dân làm chủ vận mệnh của mình và vận mệnh cùa dân tộc.
3. Những điều kiện và xu hướng phát triển của dân chủXHCN ỏ
nuóc ta hiện nay.
a. Điếu kiện.
Nền dân chủ XHCN ở nước ta hiện nay được phát triển trên cơ sở của
đường lối đổi mới đúng đắn của Đảng với tư cách là sự kết tinh việc vận
dụng sáng tạo chủ nghĩa Mác - Lênin và tư tưởng Hồ Chí Minh. Những kết
quả đạt được trong việc thực hiện đường lối đó đã đặt cơ sở cho cách mạng
nước ta bước vào một thời kỳ phát triển mới - thời kỳ đẩy mạnh công
nghiệp hoá, hiện đại hoấ nhằm xây dựng nước Việt Nam dan chủ, giàu
mạnh, phục vụ ngày càng tốt hơn đời sống vật chất và tinh thần của nhân
dân lao động.
Sự phát triển của dân chủ XHCN ở nước ta hiện nay diễn ra trong
những điều kiện thuận lợi và khó khăn phức tạp của tình hình kinh tế - xã
hội trong nước và quan hệ quốc tế như sau:
- NlìữniỊ điều kiện thuận lợ i trong nước và (Ịiiổc í ế.
+ Mỗi công dân với tư cách là một thực thể kinh tế đã từng bước
được xác lập. Họ được giải phóng khỏi những ràng buộc bất hợp lý của
quan hệ sản xuất lỗi thời; tiềm năng to lớn của mỗi cổng dan cũng như cộng
đổng từng bước được giải phóng. Sự giải phóng về kinh lế là tiền đẻ vật
chất để giải phóng con người khỏi sự ràng buộc của những thiết chế chính
thế cho những cuộc tháo luận dân chủ, cởi mở, tôn trọng, lắng nghe ý kiến
của cấp dưới và của quần chúng nhân dân.
+ Những biến đổi về cơ cấu nền kinh tế và cư cấu thành phần kinh tế
cũng làm cho những yếu tố tự phát tư bản chủ nghĩa trong nền kinh tế nhiều
thành phần gia tăng, từ đó gây ra những biến đổi í rong cư cấu dan cư và cơ
cấu giai cấp - xã hội. Tất cả cái đó đã in dấu ấn của I1Ó vào trong hệ thống
chính trị. Do đó, việc đảm bảo tính XHCN của nền dân chủ chắc chắn sẽ
không đơn giản.
+ Sự phát triển dân chủ XHCN ở nước ta trong điều kiện chiến lược
diễn biến hoà bình đang được chủ nghĩa đế quốc láo riết thực hiện bằng
nhũng phương thức, thủ đoạn mới, tinh vi hơn, khoa học hơn. Mặt khác,
việc đa dạng hoá các thành phần kinh tế, khuyến khích tư bản nước ngoài
đầu tư vào trong nước dưới nhiều hình thức khác nhau - bên cạnh mặt tích
cực về cơ bản - cũng tạo ra cơ sỏ' xã hội và điều kiện để chủ nghĩa đế quốc
đưa chiến lược diễn biến hoà bình vào ngay trong lòng đất nước la .
Việc bình thường hoá quan hệ giữa Hoa Kỳ với Việt Nam sau (uyên
bố của tổng thống Mỹ Bin CLin - Toìi ngày 11-7-1995 đang đưa hai nước
sang một bước phát triển mới. Nhưng Mỹ vẫn chưa từ bỏ âm mưu muốn xoá
bỏ chế độ chính trị hiện nay ở Việt Nam. Do đó, Biu CLin-Tơn đã không
còn úp mỏ' gì khi tuyên bố: "
BằiiiỊ việc ỊỊÌúp đtid Việt Nam hoà nhập
cộng đồng các dân tộc, việc hình thườn ư hoá còn phục VII lợi ích của chủng
ta trong việc phân dấu cho một nước Việt N am tự (lo, " và "
Tôi tin
lằ n g việc bình thKỜnq hơá và tùng CUỬIIIỊ các cuộc tiếp xúc i>iữa lìiỊiíờ i M ỹ
và người Việt N am sẽ thúc dẩy sự Hiịhiệp tự (lo ở Việt Nam Iilní (lã từno
diễn rơ ở Đ ô iiíị Án Liên Xô tníớc dây." ( I ). R õ làng là đ ể xo á b ỏ c h ế
vậy, sự phát triển của clân chủ XHCN phụ thuộc vào linh thẩn dân chù của
các cơ quan quyền lực của hệ thống chính trị; phụ thuộc vào sự trong sạch
liêm khiết của các CO' quan điều hành của Nhà nước từ Trung ương đến địa
phương.
Dân chủ XHCN phát triển đến dâu và phát triển như thế nào là tuỳ
thuộc vào việc xây dựng những giá trị, những chuẩn mực đạo đức. văn hoá
của xã hội mới trên cơ sở giữ vũng và kế thừa mọi tinh hoa trong truyền
thống đạo đức, văn hoá tốt đẹp của dân tộc; tuỳ thuộc vào trình độ dân trí và
trình độ nhận thức về văn hoá dân chủ của nhân dân. Do vậy, xu hướng phát
triển dân chủ XHCN ở nước ta hiện nay là từ một xã hội còn mang nặng
dấu vết của xã hội thần (lân phong kiến cũ, kê tiếp là cửu xíĩ hội thuộc diu
nửa phong kiến với nhiều bệnh tật cùa tệ quan liêu, m ất (lân chủ sang một
x ã hội rông dân XHCN.
Xuất phát từ tình hình đó, nền dân chủ XHCN ở nước ta hiện nay
cũng đang phát triển (heo xu hướng là: cùng với việc hoàn thiện các yếu tố
của hệ thống chính trị làm cho chúng trở thành những tổ chức hoạt động
của nhân dân, do nhân dân và vì nhân dân, nhân dân s ẽ ngày càng có điêu
kiện tluim gia vào các lĩnli vực chính trị - x ã hội. Họ có quyền thể hiện
quan điểm, thái độ, ý kiến và nguyện vọng của mình thông qua các hình
thức dân chủ. Nhân dân thật sự có đầy đủ mọi quyền tự do lựa chọn nhũng
đại biểu xứng đáng của mình vào các cơ quan dân cử.
Xu hướng dân chủ đó chỉ được phát triển trong một Nhà nước của
dân, do dân và vì dân;các quyết định, chính sách, các giải pháp kinh tế - xã
hội phải phù hợp với ý chí và nguyện vọng của nhân dân. Chính vì vậy, dân
chủ XHCN ỏ' nước ta đang phát triển íheo xu hướng
giữ vững sự ổn cíịnli
chính trị, hảo (lảm vai trò lãnh đạo của tìả ug Cộny, sản Việt N am và nhân
dân lao động viùm lên vị trí tìiật sự là chủ thể của (/ná trình dổi mới của sự
nghiệp xây (UùtiỊ XiỉCN Iiói cluniiỊ.
Sự tồn tại của Nhà nước pháp quyền là điều kiện bảo đảm cho công
hội. Mặt khác, dân chủ XHCN í hể hiện ơiá trị xã hội của I1Ó trong việc thúc
đẩy tiến bộ lịch sử. Mỗi bước phát triển của dân chủ XHCN sẽ dần đến khả
năng giải phóng con người, nâng cao vị trí của con người với Ur cách là chủ
nhân của lịch sử, thúc đẩy và đào luyện các phẩm chất làm chù, lạo điều
kiện để nhân dân lao động trở thành người cluì thật sự cỉia xã hội mới.
4. Vai trò của Nhà nước trong việc thục hiện quyền dân chủ của
nhân (lân dế xíiy dựiiíĩ một xã hội nhân dạo, công bằiiíĩ v;i
bình đung.
Trong hệ thống chính trị XHCN, Nhà nước có vai trò quyết định trực
tiếp việc thể chếhoá các quyền dân chủ của nhân dân. Đặt dưới sự lãnh đạo
của Đảng, tuân thủ đường lối chính trị của Đảng, Nhà nước sẽ luôn giữ
vũng được bản chất giai cấp của mình. Hoai động của Nhà nước trong việc
lập pháp, bảo vệ pháp luật, giữ vũng kỷ cương xã hội là một khâu quan
trọng trong cư chế thực hiện quyền dân chủ của nhân dân. Nhà nước trong
cơ chế thực hiện dân chủ của nhân dân phải ]à Nhà nước pháp quyền. Nhà
nước pháp quyền XHCN trước hết phải bảo đám tính tối cao của pháp luật
trong xã hội. Trong xã hội có thổ có pháp luật mà không cỏ dân chù, nhưng
chúng ta không thể hình dung nổi một nền dân chủ lại không được bảo đảm
bằng pháp luật. Do đó, pháp luật thể chế hoá các nội dung dân chủ, làm cho
dân chủ thông qua pháp kiật mà đi vào cuộc sống. Pháp luật là cơ sỏ' để
phát huy quyển dân chủ của nhân dân, là nhân tố bảo đảm quyền tự do của
cá nhân và của cả cộng đồng.
Để làm được điều đó, trong tình hình hiện nay phải tiến hành cải
cách bộ máy Nhà nước theo tinh thần của Hội nghị đại biểu toàn quốc giữa
nhiệm kỳ khoá VII: "Tiếp tục tinh giảm và dổi mới bô máy Nhà ì ì ước, bảo
đảm quyên lợi thống nhất, phân công rõ và phát huy hiện lực của cả ba
quyên: lập pháp, hành pháp, tư pháp. Làm việc theo nguyên tắc tập Inutiị
dân chủ" (48/58). Đó là phương hướng đúng đắn, phù hợp để xây dựng một
cơ chế thực hiện quyền dân chủ của nhân dân trên các mặt sau:
Trước hết, Nhà nước phái thúc đẩy sản xuấí kinh doanh, báo vệ
nên nhiều phức tạp cho quản lý xã hội, kể cả cho hệ (hống pháp luật. Vì
vậy, cần phải đổi mới pháp luật; mở rộng quy định quyền và nghĩa VỊI của
công dân theo tinh thần công bằng và bình đẳng. Hệ thống pháp luật mới ấy
là những chuẩn mực xã hội mới, bảo đảm phát huy tính chỏ động sáng lạo
của từng người, của mọi cấp, từ đó tạo ra bầu không khí dàn clìủ, tạo điều kiện
thuận lợi để ngăn chặn hiện tượng bè phái, độc đoán, chuyên quyền, chống
khuynh hướng tự do vô chính phủ và thủ đoạn mị dân lợi dụng ngọn cờ dân
chủ để gây rối hoặc mưu lợi cho cá nhân.
Thứ năm, trong suốt thời kỳ quá độ lên CNXHy/ai trò của Nhà nước
được thể hiện trong việc phát triển nền kinh tê hàng hóa nhiều thành phần,
vận dụng cơ chế thị trường để xây dựng thành công CNXH, không để đất
nước đi vào con đường tư bản chủ nghĩa. Bằng cách đó/Nhà nước tạo ra cơ
sở vật chất cho việc thực hiện quyền dân chủ của nhân dân.
II. TÌNH HÌNH Tổ CHỨC VÀ HOẠT ĐỘNG CỦA NHÀ NƯỚC NHAM thực
HIỆN QUYỀN DÂN CHỦ CỦA NHÂN DÂN Ỏ NƯỚC TA NHỮNG NĂM
QUA.
1. Một số đặc điểm tổ chức và hoạt dộnjí của Nhà nước ta trong những
năm qua.
Trong công cuộc đổi mới hiện nay, tổ chức và hoạt động của Nhà
nước đang có những tiến bộ trên các lĩnh vực từ lập pháp và tư pháp, từ cơ
cấu tổ chức đến co' chê hoạt động* hiệu quả và chất lu ong của bộ máy Nhà
nước được nâng cao hơn. Đã đổi mới một bước chất lượng các kỳ họp Ọuốc
hội, hoạt động điều hành của Chính phủ, hoạt động của Viện Kiểm sát và
Toà án các cấp .v.v trên tinh thần dân chủ thực sự, cùng bàn bạc trao đổi,
thảo luận và đi đến biểu quyết công khai thật sụ' trên mọi diễn đàn và hoạt
động của các cơ quan của Quốc hội và Chính phủ.
Hệ thống hành chính đang được đổi mới từng bước cả trong thể chế
và cơ cấu tổ chức, chuyển dấn sang phươns, thức quản !ý xã hội clìủ yếu
bằng pháp luật, phân biệt chức năng quản ]ý vĩ mô của Ni là nước với quvền
tự do kinh doanh của các đon vị kinh tế. Sô đông cán bộ, cóng chức trung
trở lẫn nhau.
N ăm là, đội ngũ cán bộ công chức hành chính tuy có liến bộ, nlurng
nhìn chung chua ngang lầm nhiệm vụ; quy chế công chức còn nhiều điểm
lạc hậu, lỗi thời; chế độ tiền lương mới đã được cải tiến một bước nhưng
chưa bảo đảm mức sống và chưa khuyến khích được tài năng của mọi
người. Hệ thống giáo dục - đào tạo cán bộ công chức tuy đã dược coi trọng
hơn trước, nhưng vẫn còn bất cập cả về quy Í1 1 Ô và chất lượng.
Năm khuyết tật trên mang tính phổ biến và kéo dài, thậm chí có
những mặt ngày càng nghiêm trọng hơn, làm cho hệ thống hành chính kém
hiệu lực và hiệu quả. Tình hình đó đang là trở lực của tiến trình đổi mới và
phát triển đất nước theo định hướng XHCN.
2. Những trỏ' ngại từ phía Nhà nước trong việc tlụic hiện quyền
dân chủ của nhân dân ta hiện nay.
Trong quá trình xoá bỏ chế độ tập trung quan liêu bao cấp, thì xu
hướng dân chủ xuất hiện như một tất yếu kliúch quan. Nhưng do nhiều
nguyên nhân, có nơi đã dẫn phong trào quần chúng tới một cực đoan khác -
vô chính phủ, muốn thoát khỏi mọi ràng buộc của pháp luật, do đó khó
tránh khỏi nguy cơ phủ định những thành tựu dàn chủ, càn trở việc thực
hiện quyền dân chủ của nhân dân. Khuynh hướng đòi hỏi dân chủ cực đoan,
muốn thực hiện dân chủ mà không gắn liền với kỷ cương, kv luật, hoặc
không xuất phát từ tình hình chính trị - xã hội của đất nước thì quyền dân
chú cũng không thể thực hiện được. Vì vậy "dân chủ kìiôtiỊi th ể củ được nếu
thiếu tập trung, thiếu kỷ cương, kỷ luật, thiếu trách nhiệm CÔIIÌỊ dân. Dán
chủ p hải đi đôi với pliáp chê1'. (47/125)
Mặl khác, đất nước ta đã chịu ảnh hưởng lâu đòi của ché độ phong
kiến, nay đi vào CHXH trong tình trạng nhân dân còn rất "mít luật". Đó là
cơ sở xã hội của sự quản lý tuỳ tiện của một số co' quan Nhà nước, các CO'
quan ấy có lúc tuỳ tiện đặt ra chế độ này hay chế độ khác. Những hiện
tượng bắt người, khám nhà tu ỳ tiện, độc đoán lộng quyền dã vi phạm
quyền làm chủ của nhân dân, phá vữ kỷ cương, pháp luật của Nhà nước bởi
quyền dân ch ủ của nhãn dân không được (hực hiện.
Bên cạnh đó, chế độ trách nhiệm pháp lv của mỏi công chức trong
quản lý Nhà nước (như chức năng, quyền hạn, nghĩa vụ về việc sử dụng
quyềa hạn của mình dể thực hiện chức năng và nglíĩa vụ đó) chưa được quy
định rõ ràng, chặt chẽ. Vì vậy, họ không phát huy được quyền dân chủ của
nhân dân, không truy cứu được trách nhiệm đối với những thiệt hại do họ
gây ra không chỉ đối với công dân, mà cả cho cơ quan, tổ chức.
CHƯƠNG II
NỘI DUNG VÀ PHƯGNG HƯỚNG TIÉP TỤC XÂY DỰNG NHÀ Nước
PHÁP QUYỂN DỂ PHÁT HUY QUYỂN DÂN CHỎ CỦA NHÂN BÂII
TRONG THỜI KỲ DÔI MỚI ở Nước TA
I. NỘI DUNG XÂY DỰNG NHÀ NƯỚC PHÁP QUYỀN ViỆT NAM CỦA DÂN,
• ĩ •
DO DÂN, VÌ DÂN.
1. Bảo đảm mọi lọi ích và quyển hành đều thuộc về nhân dân.
Để bảo đảm mọi lợi ích và quyền hành đều thuộc về nhân dần, nhất
thiết phải giải quyết những vân đề kinh tế - xã hội, phát triển sự nghiệp giáo
dục, ván hoá, y tế Tất cả các yếu tố đó phải tiến hành đồng thời, nhưng
phải ưu tiên cho những vấn đề kinh tế, chăm lo tốt hơn đến cuộc sông hạnh
phúc và mọi nhu cầu phong phú, đa dạng của con người. Tất cả những cái
đó phải dựa trên cơ sở của sự phát triển kinh tế, nhất là khi đất nước còn
nghèo như hiện nay. Bởi vậy, nếu thoát ly sự tăng trưởng kinh tế, đặt ra
những yêu cầu quá cao dối với các lĩnh vực văn hoá - xã hội là không thực
tế. Nhưng, cũng sẽ là sai lầm, nêu chỉ coi trọng phái triển kinh (ế, lợi ích
kinh tê mà không quan tâm đến những lợi ích về văn hoá - xã hội của nhân
dán. Thực tiễn nhũng năm qua cho thấy nếu không cluì trọng xây dựng và
phát triển giáo dục, văn hoá, y tế, phúc lợi cồng cộng, để cho những mặt
này yếu kém và xuống cấp thì chẳng những ảnh hưởng xấu tới việc chăm lo
bồi dưỡng, phát huy nhân tố con người, mà còn kìm hãm lìiuiồn lực :húc
đẩy kinh tế phát triển.
nhiệm của người đại diện cho dân, phải luôn xứng đáng với sự tín nhiệm
của dân. Chủ lịch Hồ Chí Minh đã khẳng định: "Nước ta !<) một nước dân
chủ, hao nhiêu lợi ÍCÌI ìà vì dân, bao nhiêu quyển hạn (ỉrn là của (lân. chính
quyền lữ.vã đến Chính phủ Trung Ương ổéit do dân cử ra" (13/299).
Copyright: Tài liệu đại học ©