! f)Ạ I HỌ C Q U Ổ C ( ；IA H Ả
_
KHOA CÔNG NGHỆ
NGUYỄN THỊ VÂN
XÂY DỰNG MÔ HỈNH ỨNG DỤNG THƯƠNG M Ạ丨 DI ĐỘNG
! MUA VÉ MÁY BAY
丨 CHUYÊN NGHẢNH: CÒNG NGHỆ THÔNG TIN
MĂ SỐ:
LUẬN VĂN THẠC SỸ KHOA HỌC
NGƯỜI HƯỚNG DẨN ĐTKH:
PGS NGUYỄN QUỐC TOẢN
r ——
-ĐA丨 tư r auC'C.
ĩf?UNGTAMTiir；-：；
A "i ‘ * T . [
ỉ rt ỉlj ViT ' ； i
HÀ NỘI 2001
MỤC LỤC
/
A 'i
;
CHU ƠNG I THUƠNG MẠI ĐIỆN T Ử
I KHÁI NIÊM THƯƠNG MAI ĐIỆN TỬ 6
1. Giới thiêu vể .「hương mai Điện lử 6
2. Đinh nghĩa T hương mại Điện tử

IV CÁC NHÂN TỐ QUYỂ Ỉ ĐỊNH sư THÀNH CÔNG CỦA TMDĐ. . 51
1 Onyền sở hữu khách h à n g 52
?
Cá nhân lio á 52
3. Khả năng định v ị 53
4. Tồn tại ỏ khắp mọi n ơ i 53
5. Đúng lú c 53
G Thuận tiện 54
CHUƠNG III NGHIÊN c ứ u XÂY DỤNG ÚNG DỤNG TMDĐ - MUA
VÉ MẢY BAY 55
I. THƯC TRANG I IÊ THỐNG WAP CỦA VINAPHONE

55
1. Giới thiệu mang thông tin di động Vinaphone
55
2. Hê thông WAP của Vinaphone 56
3. Dịch vu cung cấp thồ rì g tin 58
II. PHẦN TÍCH BÀ! TOÁN 59
1. Phát biểu hài to á n 59
2. Phân tích yêu cầu hệ thống 59
3. Mô hình tliưc thể liên k ế t 61
4. Phân tích các thành phần chức năng cùa hệ thông

61
III ĨHIỂT KỂ HỆ THỐNG 62
1. Mô hình hoạt động của hệ thố n g 62
7.
Thiết kế module kiểm ha Ihẻ tín d ụ n g 65
3. Thiết kê các bước thực hiện giao dịch rrrna v é 68
IV. GIẢI PHÁP xâ y Dư n g h ê t h ố n g 71

tlìốỉii!. Iliìg (lung kinh cldíniti cua nổ có lAÌ lìh icii c<1p (lộ, lír việc "IIV ỉihùp các ỉiiUìg
Web (lê lìm kiem llìỏng lin, Iran (!ổi tluĩ (ill (liên lù (lếìì viêc ký kế( hợp (lổng. piíU)
hnnp và (l)aiìlì
丨
( 、,m (|!in m;
川
g.
Thương niỉii (IìCmì (ú clíHìg phấl triển lìlìỉìiìlì Irôiì hìnli (liÇn ỈOÍU1 cíỉu. 1 uy nlìic^it
lìicìi na\' (tirơc ii|) (iunp clui yếu
\ì\ ờ
các lì ƯỚC cônp lìg lìicp phnl Iricn (lic n g M ỹ
CỈÚC1ÌÌ klì(ì
；
iiìj
：
1/2 (n iiịỉ (loniilì số (liư diìp IÌUŨ (ticn dr the jỉi(Vi) \.à (Innc là m ỏi (ỊIIỈ1IÌ
him lAl l(v" (loi
\v \
các mrớc (lang plìỉil Irien Ironp (ló có Viêl Naiìì. Nuớc (Ỉ1 (Inng
hước nhfrnp
huới
ỉli (IÀU lien (lên dườiìg licp cAn I MF) I pổiì)
Wi\
bước: cliuÃn hi
clinp nhAti
[\\}Ị
1 (luiìp. I lìn li (lộ plìấl tricn cũn
c ơ sờ
ha (íìììp ( ’N ĨT , cun lie lỉiốnp
Ihaiìli (OỈÍIÌ (lien (ư và mỏi In rờn g pháp lý CÒI1 IhAp lí*、Iihftng ino cân cho su Ịihííl (riCti

tíiìp rlio Cík' lí lì g (lung llm ơnp mại (li ctộnp (T M I)O ) với sự (lịch rlu iy c n lir iho hệ 2(ỉ
sniìí' u I I IìCmì l;ti. m " "ịĩ Vinnplionc (in lìỏ ỉiít Ị>i
；
K> fl"k ' w A P c ho phcp ỉlìiir I>
；
I() tm y
c :)|
、
l" k 、m rl lír m«*í\ cliOiĩ Ihoni (li (lônp
ỊIÙ\
nhỉìn Ihư (liẹn tư V;
、
X('!ìì C；H Ihonji ỉii)
\v

giíi ( ；!. (lư h；H) tlìời lirl. Ihonfi lin (hị InrờiìỊi clìthỉịỉ khoỉỉiì luy nhiên Cik' (li( lì vu nôn
lifn (him ill lie su 11 川 luit người (lùng. T Ik、o (lííiih giá VC (ình cliíìl, lìiỏi hường |ìlìíí(
hicn (lich vu lhf clìí có CÍÍC dịch vụ í'M Ỉ)f) mới (lem lại súc
、
sóng, làiìì cơ sớ cho sư
phá! Irièn cùn WV\|'
Dể (;ìi “ Xiìv (lưng mỏ lììnli ứng (lung rMDf): mua vé máv bay'' rn (1òi Iroíip hối
c;ìt)lì hên V(VÌ mue lien lìm lìiẽu cấc kiến Ihiỉc
c a
híin vé I M f) r. T M D O , khn nAnp
lficìì khai ứnp (luiìíi T M I> ỉ) tỉù Viêt Iiiutì và Vinaph(ìĩie snu (lổ nghicn Ciiu lìiti hiốu
(ỉr xAy (lơììg mộ! mỏ lììiìlì ứng (lung "Uĩơng mai (li động cu Ihế.
\)c
lài dưoc chiiì ihành
\rt\

hồ Irơ ỉ M ỉ)l).
(ÏU. Iilìỉìn lò í|HV0l (tịnlì sư (hỉuilt cnnp. cnn 'I MDJ): lĩì Cíír l(fi ílirtn nin CIK'
ứnp (lụng Ironp mỏi trường di (lỏng mà ỉ M f) I khònp cố (lirợc như Cĩí nliAn
lì(ìá. c|nvcn S('r lìữu klìíkh hàng, khả nílnp (ìiììlì vị, lổn UÛ moi "ơi
( Imơiìg III Tác ỉìũhirn cứu xíìv (ỈUÌÌỊ2 IÌÌOÍ ứng (lung 1 M !)f) cụ Ihc lii Itìiiĩi vé
m;í\ ŨOĨÌÌ
：
\\\'M
phííl lii Irnnp ho ỉhniìiì WA1> ( M I ；I IÎKIIÎJ! V i" :ip lì(
、
iic:
]})n
lìình koi
nói. VVnp ,
hỗ liự
\\M\y
(!ÀII CIIỎÌ

- Phĩìn lích hni loán: plìíìl biểu bài toán, plìcìn tích yêu Cíiu hệ (hống, Xcìy (lựng
mổ lììĩìlì Ihực thố liên kết và
cúc
(IiỉhịIì plìÀn chức riclnp
CÌVA
lìộ llìống.
ỉ lìièi kế hề llìó u a
：
mỏ liìiìh hoai (lỏng củỉì hệ llìông, thicl kế míKỈulc kiếm
lfn (hê IÍIÌ (lunp vn CÎIC
huớc
llìirc h icii piao (lịch nitiỉỉ

I ỉiện Iiiiy (lôi khi Cík' cldíinli nghiệp ÍỚIÌ (lii sứ (lụng T M U r (ÎC "lự c liiên CJÍC
p i
；
H> íliclì buôn hí in với nhí
川
. Dỏi với nhicu n g ư ờ i
，
T M f)T c 6 ngliìn là lììiin vn hỉin
s ；in plììHìi (Ị1IỈÌ Internet, ỉ uy nlìiciì ngoài IỈI khái nicm I 、à v còn biìí> liàm nlìicu klìíỉ!
ạ in li khíic. f)Àu (ÌCÍÌ là: IM D I' gồm cấc giao lác mua ch chuyển klìcìiui {lìông (|IUÌ
mang máy líiìli. sau đổ là việc mua, bấn các loại hàng lìoấ mới nhu (hỏng lin (lien
lũ. lìì C(t hòi giúp cho cnc còng ly Hm kiêm nlìững l(Tfi cliểiìi cúíi 'ĩM f vr lì(Vfì In ( lú
I litre lìiciì nhíìỉip viêc tlm ơ ĩig mại (liỏng thiiờng lliồng <|ua mạng (liçn ! lí.
Vice huỏìi hán íhổng tin sô khổng phái là mộ( vAìì (lề m ới. !ìó (!ĩỉ xuấl Iticìì
hơn niỏl thdp ký vn liếp lục gia lãng khi m ấy lính cá lìliAn Irỡ Ihnnh llìir l hi llìưíínp
lììíìi c ỈÌUÍÌI) cho ỉìlìicu (loniìh nghiệp. Nhnnp pì Uì()
ĩi\
su Ihay dổi (lanj» ké (loi V(VÌ
ilìirítnp mai (.ló In su hỗ h ơ lnrc tiếp (lược、hình liià n li piữiì việc sử (lung llìỏng (in sn.
cònp viec (lìiKtnp mai dược lììóv tính ỈÌOÍÍ và Inícmet. t)ó chíỉìl} là yOu lố cho su
phất tricn cún "m ơ "g lììíìi diên í ử.
2. Định nghĩa Thương mại Điện tử
2.1. ỉ)itìlì tìựlìiít ÍÌÌỈỈƠỈĨỊI w ai
H ìU ơng in a i: " V ic c lí no (lr>i \y<\w vn mun liTuip ỈIOÍÍ Ir ciì ìììột p liạ n ì vi rộn g hao gnitì
vàn c I
川
yổn
丨
ÌI turi ik\v (leiì "ơ i klìác
,，

thnnh (oán ỉhen (lAy chuyciì
- 1 lè Ihốiìg plìAiì phôi S ；H Ì phAm lìoac clịclì VII llìirờnp (luơc gọi
U\
ỉlìiic hiện (fiilfilm c n t).
C ó
ihe là (|iia (liểììi bán lììuip. llìiĩ lừ hnv
các plmơng liệìi khrlc.
- f)òi khi các khách hàng khỏng thích ììlnìng gì \]ỳt\ ho (líl ÌTÌIUK (1(1
\'ĩ\y
Ciin plìải cổ thu lue (1ế hoàiì lai tiền.
- C ó
lìlìicu Si\n plìaiìì plìức lap (lẽn íìổi mi、clìúnp (Ini lìoi phải có
ph(>nj! (liclì vu kliíklì hàng và liồ Irợ VC kỹ (hu<1l (le piiíp SỪ (lung
chúng. ( 'ík' san phẩm nhu* (liclì vu diện thoại (li (lộng cííng dời lìỏi
pliiìi C(ì (licli vụ giíìi dấp Ihíic nine
cm
khách hntìp.
2.2. f)in lì tìỊihỉa l hưư” ỊỊ mơi f)iên hi
ỉlìương
丨
ììai (liòn tú
：
về cn bân là vicc llụrc hiện líurơnp 111 ni bìHiiỉ (ìiện tù
(hỏììu niiìng liilcm cỉ SŨ clung máy (ídh Cíí nhíìiì và kỹ (htiậl Im yểii thong. Ccíc
(híHìh phÀri (la cíề cập <v hê " lổn tại trong bất kỳ công tv thương ĩiìcìi Iniyổn thống
( Vìc llìỉHih phrin (ló cĩỉỉìị! tổn (ai trong (huĩtng mai diện lư nhưiìíi (luơi (lang khrk'
(lôi ( hút liV
- Sán plììiin
- Noi (lô bỉiu
-

u ể
(tưíì ra cấc sản plìAm mà kliỏnp (tuợc giới Ihiẹii tnrơc
(ló.
lĩc lì lìơp vào clui trình buồn háìi - M ộl (rang VVeh khi (lirợc líclì lutp lố!
vào chu ! rì 11 lì buôn bán có thể (lua líì
c h n
khaclì lìàng nhrrnp lliỏn p (in có
Síln lnr<Vc (lổ. Ví (lu: hntìg các h sir (lụng hc tlìốnp llìco dfii (ỉ()np põi h ực
tuyêtì. klìáclì híing cỏ thế kiểm trn íình Irạììg gỏi luu>g (ìn dược chtiyón (li
(ten (tAu.
- Linh hoai - Klìấclì lìàiìp khổng Ciin phải (li đAii mà cổ
\h c
(1i chít npny
lai nhà vào îilifriig lue ránli rỗi.
M ỏl trang W eb có tỉìể hỏ trơ khách hànu như sau:
( 'unịi
( Ap (ỉă(' (li^ttì. lù n li (lîHif!
\'ì\
Í!Ì;Í c lìíìỉh X；K n m S ；H Ì pliAm
I)ÍU V('II Cîin C；1 nliAn
- ỉìm kicm |ìlìAn l(ụú hôn pluìtn vi lỏng
- So sán lì giá cùa cấc nhà cuììg cftp Síin pỉìAni klìnc nhan
- I)hí1n loai san phẩm lớn - M ỏ l
c ơ
sơ dữ liẹti klìổnp lổ về cnc sảiì plìÁm
rũa côiìg ly cố Ihé (hrợc Im v nliẠp lư 111 ộl (rang W eb tronp khi lấl khó có
(lie in chúnp
\i\
piAv. V í (111 ItỉHig Aina/.OII bấn lới )()().()()() (|nyC'ii Sỉíclì.
ITmị! cuờnp (lịclì vu k lìík lì hĨHìg - ( v> Ihc Iriio (loi lì ưc lir p với khỉích

H1
plìóiìì và (lồng (lìời 11 hn Cling cAp lìm liióu (hctìì VC ỉhị (nrờng Hong khi íl(> CÍÍC ngíhì
lìàng và Irunp tlìíìnì lài dihìlì klìik, llìực lìiện các giao lấc chuyến kli(ìíin
ịi\ũi\
người
ìììiia vn người híÍM
3.2. M ò lĩìììlĩ tlìỉio tỉỊỊ ìììơi ổ i én tỉi
Hê íliố n jỉ TIV1ĐT: lỉvì IMỎI lìệ (hốiìp bao pồm khnng chí ììlìữnp giao tấc mí、ỉíìp hung
\ ì \ o
viô(. IÌÌỈIH. híín hnng hon và (lịclì MI dớ turc licp UKÌ la lơi lìiiuaii mà pổm Cri
íihữrií! Ịỉiìio
{'Ác
hồ I
lơ
vicc
\'c\n
in lơi tihnAii nhu lao rn nhu
CÀIL
cnnp
C*ĩ1ị>
lin liơ h;ín
10
\'i\
(lic l) vu (loi v(Vi klìỉíc lì hàng, làm II川(ìn lien viêc fiino liếp giữa
CÁC
(lối (ác huỏìì
bán hen canh (ló , hnng thao (ác vói llìỏnp (in số hên mang (liệu lử. TỈVH)T (lem tai
nliicu l(ĩi (licm klìĩìc CỈH) hoa! (lộĩìg (hươnp mai
Ỉ11 Mô hình llmơnp niụi cỉiên lữ
Việc (liôiì íII lìciíí Ihương mại sẽ xon lìõ 111 oi làng buoc vẠt lý iKMip mỏ I1Ì11I1

Síilcs
ỉ^ìyiuenl
、I u llílln ic iii
Suppôt I
Network
( oi poiỉllc
Inlernet
(o n ìíììc ic in l
(
ác ỉìiììỊì
I liẽn lai có
B2R. R2(\ C2C
B2H: (ỉoìiniì lìpĩìiễp V(VÌ
(l(>í»iìh !ìglìiệ|ì (l” isiiu、ss-
1(> htisincss)
í lì ức k i tì lì (ìoanh cĩiệìĩ íỉi
4
hình Ihức kinh (loaiìh diện tử (Iniìg phổ hiếíì nhAt trên Ihố piới là
và C2B
I loai (lộng llmơng imii hực liêp hỗ trợ các nhn cung
Cc^p (Ịim ỉnlcrnel. Doatiỉì nglìiệp lìiua iìàĩìg sẽ xem
calalog hàng lion cú a he II [ìíUì và (lậl lììim hìuìg vơi
giá 1C nhai vói nhunp (liền kieir tốí nlìAỉ. !)ư lìAp (ỈAìì
ơ (Irtv là clìi |)hí 1111IỈ) duw jziiun. vice 111 un h; “、cỏ
hicu (ỊIÌÍÌ h(tn (mỗi (loanh nplìiêp num có llìế nlìnnlì
clìỏng (ìm (lược (lơn piấ củn rílì nhiều nhà ciuỉịi
cĩíp).
dồììg ílìời truip lực (lòn
ịrẨy cì\i\
llìị Irườiìg (rỉíc (loanh

phí, llìù lue cho việc mời (liÀu Víì chào tlìàu
Những lợi thế và khó khăn trong việc triển khai TMĐT
Snu (Inv In lơi the vỉ\ khó khan nảv siiìlì Irons viêc triciì khíù TM ĐT
Vấn (ĩe
ĨÌVi (ĩỉễín
〒hấÕĩi ĨÌmic
Ọuâỉìg cáo
:
ị
f)ò i hỏi chi phí cỉriti lư íl iìơ " so VƠI
các phượng Ị>hííp h uyền tlìỏng
Cíiìì phnl liiê iì Cỉk'
cỏng lìglic cá nliAtì
lioá
ỉ：iết kỉệiiì c iii Ịìíìí
Co íiiễ cầĩ piarìi cĩìi p h ĩ
a
ẽiĩc ỉìư(tc
dăl liàng. tiic n khai và (hanh (oấn
K Ĩio kiổm soíil
Ọuân kiiiiciì
*
hàng
- PhAn loai khííclì linng lố( hơn
- T h ú
lìúl ctuợc nhiều dơn (lạí hàng
mới lừ khách hàng cfi
VAn (le
W\
inât

Xu lurớììp tổng hợp (lữ lieu cúa thị
í í ường
8 1'hanlì loan 1 rực
Gimn chi phí và gian lộn
Vííri íỉc
\y<\n
niẠt vn
luycn
Khả lìíìng (|uay vòiip hàng hon
hí míìỉ c*;í "hA "
nhanh liơ "
g
Kiếm ira vicc 1 lurc
、
1 ranỉi citrọr cìic vấìì (îc VC kiìo hai.
VÃn íĩc ve ciìấl
hiêỉì các (lơii (lặl vân clìtivổn lỉàng lì on, cliãm sóc
llKtlìp
hàng
kliíích IìcUìc
II. HOẠT ĐỘNG CỦA THƯƠNG MẠI ĐIỆN TỬ
1. Cơ sở hạ tẩng phục vụ cho hoạt động của TMĐT
/•
ì • Ỉ h ệ ỉ ì t ỉ ì o ợ i
ỉ nàn tlìê 2 !(Vi hiẽiì có khoảng mỏi tý (luờng (lây thuê hao điên Ihoai.
\ ĩ\
khoíinp
V10 Iricu lìgirời (lùnỊỉ (liộn (hoại vô Iiiyôn (hay: diện (hoai (li (lộng, (liệu llìoại số).
niỌ iì thoíH
U\

\]ịiì\y
nny ỈYíivcn hình (lóng vni (lò (Ịỉinn Irọng Imnp nini. lìhấl In
ịynny (|U；ii)íi C íío \ỳ.\WỊi IìoíÍ (ờ M ỹ. (ỊUíHìg ( 、íí o IICMÌ li Iiyền hìnlì (.lìirm l(Vi I / I long chi
plìí (|!I
；
UÌL». r:i(» lìniíLi niim). ngày càng i'ó nlìiru lì^ườị I11U；1 hTinj» nilif xrm (|U;•
⑴
J2 Cíío
Iỉciì Imyciì hình.
W)ò\
sỏ (lịch vụ (lil (lưựe cung c：a p (ỊUỈI Imyổn hìr)li (như CÌÍC： chương
ỈIÌI1Ỉ1 (lăt (íIKK： v.v ). Song, "uyển hình chí là mộl cổng cụ viền ỉlìỏiìp "mội chiền,r：
(Ịiin lîuvcn hình kliìíclì hàỉip klìỏng (hc lìm kiêm (lirơc (*ÍU' clììV) hànj!. khỏììp tlìể (làm
p!ì：ín \<Vi Iiíỉirời hnn
vố
các (lieu khoản mua h<Hì cụ the. Nny, lììọl khi mííy Ihti hình
(ỉiĩ(tc n ố i kô l víVị lìììíy líiỉli (liẹn lử, th ì c o n e (lu n g c \ \ < \ IK) SC (lirơ c !1Ì(V rộ n p h(ín.
14. T lìiêì IÙ l<ỹ tììuỏí ìhanlì toán (íiên í ứ
Muc licit cuối cỉmp cùa mọi cuộc mua b;ni là người mua nhân (lược hàng và
lìỉirời
h{\n
lìhAi) (liKtc (iciì tin cho số hàng (t(V. (hanh loán. vì llìố. là klìAu (|uaiì Irong
b k' nh;ì! cùn ll
川
ƠIÌJZ mai, Ví、tlìirơng niai (lien lir klìổììg die Ihicn (ỉuơc cônj! cu llinnlì
Irỉni (lien lù llìôììg ((tin c;\c hc llìống (hanh (dán (liệíì lir Ví、ì cliuyổn liổn (lie'll lu mà hán
chììl là c;íc plìiKtiìịi (iciì lu (lộng chuycn (icn lít liìi klìonn này Siirìg Im khoán khác
(nny (ỉa xuAl IììỌmì Cỉi lììnli Ihức tự (lộng clìiivén lic iì mặ( llìỏìip (|ua
CÁC
M"íi tiền (liộn

(Urợc nôi
vì\n
mang LAN , lồi (ới mạng W AN , rồi vào Internet: nhờ (16. cấc ninng
vì\
cnc 111 (í V lính C(> clin chỉ ỉnlernet có Ihé giao liếp vơi lìhau. (mvền gi li clìo nlì
;川
các
ihỏnp diệp (c-iììnil). vn các (lữ liệu thuộc hàtìg trãiìì irng (lụng kluíc nhau.
Wc、h giốnp (iliir lììỏt dur viện khổng lổ có nhiéu (ri£m cuốn sấclì, hay "Im mộ(
cuốn lừ (liến klìổng lổ có nhiều triệu trang, tnỗi (rang (gọi là "In
川
g W ch M: Webpage)
chứiì I1ÌÒ! gối ỉin có lìỏi (lung nỉìấl dỊiilì： 1Ì1Ỏ1 qiiiinp cáo. mỏl hìú viẽl V.V. mà số
hí
川
12 klìòiìi! Iipỉrnịì (ỉlng lên
，
và không iheo lììỏ! frâl lư IIho câ.
ĩl o ì ìg su ol lic li sir lo à i np ư ờ i. sir lưu (lìỏ iìg lư cl(ì cúiì lìàng Iìo íÍ (lìTru lììììli Ví! \ ô
lìliìlì) và (ốc (!ỏ lim llìỏiìg luỏn luỏn là Iìlìrln lố (|uyeỉ (lịnlì SƯ Ịìlìál hi('n cùa sức sản
XUÍÌI. \'ì\ lù (ló. (Ịỉiyrl (liiìlì Cil phương (lìức snn xuấl và hình (lìái Xil lìôi nói clìiiììg.
Inlernel với lới moi Iì(ri (rên lliế giới, nên nó míHìg ý nplìĩn "tohiì cíìir IO rệl; Cík'
XII Imớng h o iju (convcr pcíice), lương lác (in le rac liv ily ), và (li dồng (rìio h iỉity) (Urợc
thnc (líív manh
\ì\c .
sẽ làm thay dổi mốt cách Ccìn hán (ídh chất và plìám c hẩt hoat
dổng cua liinR imuời, (Ilian ỈÌC người-với-n^ười, iìRười-với-vfl[ thố trong nỉìững Ììãttì
sáp lới KIìííi nicm "ổn k inh tế tn rc luyến (O nline Hconoiìiy, c uiìp poi nciì "kinh lô
lại h ivc iiM) lio n p tirnp (ỊUỐC gia, từng khu vục,
vì\

VAO.
2. Các hình thức hoạt động thương mại điện tử
2.1. Tlìĩỉ tíìì (ỉiẻĩì tứ
CÁC
(lôi lác (lìpuời liêu llìU. (loaiìlì nghicp. các C(t (]iian chính |)hù) SỪ (hiìig hòm
llìư (liên lu (tố ịỉứi ihu clio nhí⑴ một cáclì (rực hivdiì，’ llìỏnp (]UỈ1 manp. poi là llìir tín
(lien “ I íeleclronic mail, gọi (cil là c-mỉìil). f)Av là I1ÌÔI llìứ Ihỏììg tin (V (lang "plii cAu
Irúc" (unslm cHiicd (oniì). nglììa là
霞
hổng tiiì klìỏnp plìiii (nAn llu i m ôi Cìlíỉ trúc (ỉã
thoá (lìiKÌii lnrớc (là (liều khác với "ỉrao dổi (lữ liệu diện “ í. sẽ nói (lưới (!Ay).
2.2. Thnnlì toáìì (li(hì lỉí
ỉ hanh lomì (ỉiện ur (eleclronic paym ent)
\ì\
việc thanh loán liền Ihỏnp qua
\hờ\]ịỵ
<IÌC|> (ỉicn lữ (elec tronic niessnge) Ihay vì cho việc pịno Iny liểĩi innl: viẹc Itiì
\uơi\ịỵ
hiHìg cỉíclì (、l川ydn li^n lure IicP vào lài klìOỉHì, hí\ liổn Hìun hĩuip
\v<u\ịi
ihc mun
hàiìị!. thẻ (ÍIÌ (lung v.v. (lỉl (ỊUCIÌ llìiiộc líìu
\Yi\y
(lụrc chAl (IỔH In c«k' (lí川 g Ihnỉih loíui
(liêiì (lĩ. Npàv
iv \y .
V(VÌ su pluíl hiển
c m
lhiĩ(tng mai (liện lử. thanh (oán diện lừ (ìíl ÌT1 Ớ
rộng sniìg CÍÍC lình vực mới

plì；íl Iriổn nlinnh. vì có hàng loạt ƯU (liciìì nổi
\rM :
• ( V) llìố (lỉuip CÍKÌ thanli tonn những món hàng giá IrỊ nhỏ. (hítín rhí (rả (icn
mim lino (vì plií giao (lịch imin lìhnp và chuyểtì liền
lĩi i
(hiip);
• Klìông (lòi hỏi phíii có I1ÌÔI (Ịuv clic (lirợc Ihoa (huAn lir ÍIIÍỨC. (；() (lie lien
lìành pifrn hai con người lìoãc híìi côiìg ty bấ( kỳ, các (hanh loáìì là vỏ
(lanh:
• I icn nũìl nhân CỈIIỢC dảììì hảo là liền tlìật. Iráulì dược npuy cơ liến giả.
2.2 3 ỉ ui tiền diên tử:
!;Jeclm nic purse: còn gọi là "ví (liện ũ
，
r” nói đơn g iảii
U\
"ơ i (1ể liền ÍĨUỊI
Inlen ie t rnn chũ yếu là thẻ tlìông m inh (smart card, còn có tên gọi là "lẻ giữ (iến:
siotcd vnlnr C'ỈU(I). tiền (hrợc tni cho hAl cú ai (lọc duơc the (ló: kv !huA( cùa túi lien
(lien lir
YC c ơ
h;ín In kỹ tluiâl m3 hoá klìoá cổng khai/bí m ậ r tương tự như kỹ thuật
áp dunp cho tiềiì ìììặl ỉíìte rn er.
2.2 -1 ỉ hỏ thông minh
Sĩììarl nu(L CÒI1 gọi
ỉ<\
"llìẻ (hỏng niiiih " íìlììn hề ngoài lương (ự nhơ (lie lí"
(lung. ìilìim p
ờ
mal sau của (lìẻt llin y Ví cho (lai lù\ lai là niộl chip máy línlì điện lử
có ỈÌ1 ỎĨ hộ nhớ nhỏ (tể Um tnì tiền sỏ hon. liền ấy chí được "clìi tn i” khi người sử

\y<w
cho các honl (lòng lình híío. Dnnp (l<rn Ịiiân nliAí
CÚM m : 、ỉ m;ì ịì\ viỌc Ihìiv Ihc h;iy Ihìỉuì (ỉổi c;íc clúr cái dô \M) la nhrriìịi (liCp An.
hoạc dổi npược uiVI số Irong III) hiệu Am thanh Hurơnp pliáp lạo \i\ Ihôlijz diệp Ân
(liỏnp lluiờn^. (Iirợc gni In ĩììil lì on (cipher). Kì lliuẠl null íììíi (lược (lùng (le chuvcn ííẢi
mòỉ ílìôiìg (tiep
( i
(lang (loc (lược gọi là VÎH1 híiíì Ikyiì (plnintext) thnnlỉ llìòiìg (iicp
klìôim (Ỉ(K* (ỉirợc. hồn (lòn. lìoãc thông (1ic|^ Án goi là van hi’⑴ mã lH>ìí(ci|ìhc'rlrx() vn
ngirợc lai
l .2. Má hná
Ụun Iiìỉìh cluiyển dổi VĨUI hán (rơn fhnnh vãn hiin iml lìóa gọi là sư mă hóa.
Mpuơc Ini. (Ịiiíí liìììh chuyển lù vã tì hản IÌÌ<1 lì(ìa (lìỉHìlì van híìii baìì drill gọi là sư EÌâi
ma. I Iìco ỉi uvền llìònp. niíìt mã (hường (limp (ItH)g tlìỏng till (lãc hicl dải lioiìg các
kluuí bí Iiìclỉ (le ma hoấ và piải nul llìông (liệ[i. ( ac lìệ (lìống inâỉ mã (liẹn tu hiện (lại
(liiiìp CỈIC khoá clicn lử (cìic chuồi hil) V(*ri cnc gini IhuAt (OÍU1 học (lílc hiộl (hrợc gọi
\ì\

giỉii tliu nl 111 n lìốỉì (ìế m à hoíí Ví、piìíi nin llìô íìp (ill. c ỏ lìíù kiể u m íì Iìoìí : m ã U n á i \ ) c o
klìốn (lỏi xtíng
\ì\
ỉ)iỉ\ h<>ìì cỏng klìììi (bít! (tối xúnp).
CÁC
plmơìig phííịì nifi hóíỊ liên
thirờnp (hrợc sử (ỉung (rong bâo lììât thổiìg (in (rên mang.
Mâ hoá/giài nirl có líím (Ịiian (rong dặc hiệl "o n g lình vực Iruycn lliô iìg kliông
(lây (vổ (uyên). Bởi vì lín hiệu vô luyến í ốt dỗ hị lAv Irộm so với (ru vồn "lổng liên
niiiiiji cáp. I uy lìhicn. nin lioấ/gini ma cĩíng In ÍHÔI phương plinp lốt (1c (mycn (ni CỈ1C
llìòniì (ill piìio (lich (|II<II1 Irọiìg. clìầng han như cicdil card (rong c;íc piỉH) <lk.h mua
bán (ruc ỉuvcn. hny cuộc ỉiọp hí Itìât trong eổnp ty piưn các plìòiìg hnn khííc ìilìiUi

vĩ\
pAv nên nhữnp hành (lọng phạm plìấịi Iiliir
\ì\
líty Cìip lìỉìy sim
dổi khoỉí. Những người úng họ (lỉĩa la luội) (liếm (rong klìi (liổu (ló chí In khn íìílng Ihì
vièc llìưc lìiciì kiểm soiíl klioấ vAn lốt liơiì là klìỏng ngãiì clìãn lội plìam !ir viêc lìiíl
hoíVgiỉii "uì lùv ỉiện.
M â hon khóa rỉ ỏi xthìỊị
( Vk'
ịĩ\{\\
Ih n íìl m;1
Uoi\
sir (kiììp cù n p ỉììộ l khoíí c h o vice m il h(Vi\
vì\
p iíii m a (lìỏ n p
lin goi là
cúc
giải ílìiull klìOíí (lối xứng. Khoá (Irti xứng cOng (ỉirợc gọi là klìoíí bí mflt
bởi \ì Iì(> plìái (lirơc girr hí măl gi lìa ììgười pừi và nhân tỉìỏnp tin.Mãl khííc. lính hno
niiìl ctia llìỏng í in (lu ợ c lììỉl hoấ plìỏi (hrợc llìon (liuAn. Xem hình Dìinlì l ì o ；í
y \0 c
n in
lìiìíí vn Jỉirii fiia V(VÌ Cìk; khoíí (tối xứìig (hrói (lAy.
Nhữiìp
kc
ff)fi công V
；
U) van bản mã lioấ với pini llìiiạ i klìOìi (lỏi xúnp thường cố
pĩiiip lìm m
khó'<\

giai míí (lirực llìỏng diệp (ỈỈHìp klton mã 6^1 hil. Mộl khoá 128 bil, la cỏ 2 *
^
giá (ri
có
klìíi Iìf\ìip. V(Vi rnííy lính có khả lìĩuìg llìư 100 tý klìoá tnỗi giAy và hiHì SỪ (lụiìp
10 (ricn lìiíív lính lìhư vAv cùng íhíUìì gia lliì llìời gian giái tìiS gAp g rin 1000 lẩn
mối llìọ của vũ Ị| u ( 15 (lếiì 20 ly Hílin) !
T u y
nhiỏíi, Ihời gian mà (lược
yc\)
Cỉiu (lể
1'un
\<\
Itiộí khóa (lúng (ìhir (ren yêu
CẦU
nìáy có sức ììiạnh línlì (oán
vỉíì
CỈH). Thctìì
VÍK> m ìn. giíí cùìì CĨÍC lììá v lín h (ló laỉ rấl m ắ c nên h ơ llì(H)h k lìỏ íliự c (hi.
Nlìươc cliểm citn kĩ (huẠỈ mâl ììiíl khỏa hí măl In (lời lìni luù hên phí\i (hỏa ihnẠn
V(ifi nhnu (le sir (lunp cùng ììiộí khóa bí niẠ( cho Inrớc clìo việc ììììl Iìoíí /piíii lììíi
Ihõng tin pửi ììluln. Nhu vây kỹ thuật này gAy khó k lìiì" lìlìiểu cho Cik' piiH) (lịch
(liên (U vôn {lirợc Ihưc hiện giữa cấc lác nhAn (khikh lìàtig - (loanh lìghiỌp, (loanh
nghiệp (loanh nghiệp, khách hòng- khách lìàng) nhiều klìi vốn không <|Ucn biết
lìhỉUi. liên rố( klìỏ thỏa Ihuân với nhau vế cliiìig klìổn bí mội. Bởi vộy CÀIÌ plìííi có
sư hao dổi cnc khóa hí mat giữa liai bcn. Tuy nhiên, (lieu này cỏ llìể hi ké klìííc
chu|ì líìy vn lai (lunp.
ị)ể
giảm tlìiCu kliá lUHìg giải nul thông lin "h(、chup len
\ icc Irao dổi klìóìi. lìguờị la cỏ (lìể lãng lÀn suAl (rao dổi klioíí iníìl lẽ". (IÀ1Ì (lổn

Plaintext
Mary R ]
Alice's Pubỉic Key
Encrypt
Plaintext
A lice s Public Key
Peter
Encrypt
Pi ainl:ext
<%Ịtt=rỉ
. Alice's Private Key
lỹ l Decrypt
Ciphertext
Alice's Private
|< | Decrypt
Ci phe ft ext
Alice's Private
1^1 Decrypt
cipher-text
Plaintext
Key
Plaintext
Key
Plaintext
Cííc klioá công khai dược lính toán và phái sinh ra lừ các khóa riêng- Nó có (lộ
lớn và phức lạp h(Tii khóa liêng rất nliiều. Chẳng han. với khoá riêng In 128 bit, dộ
lớn liìònp (lụng Clin klioá liê n g hiệti nay. Iliì klioíí công khai en llic là 256 hi1 hoặc
22
^ I •? I” l lH>ik* h(in mi;». Nlm vily khn nnni!
ịi\ì\i

thòng (rên nuinp công cộng.
TliAm Ira su loàn vẹn cua dữ liêu (Urợc huyền í rên mạng cổng cộng, sử
(ỉimp clìữ ký (liên lù (lể (tám háo ỉằnp bAl kv sư CÍU1 (hiệp nÌHì (leu hi phái
hiên.
f )iim
h{\o
tiUìg ĩìguời gùi kliỏnp llìổ lù chối các Ihổnp (ill ctn Chữ ký
(lieiì (lí cua Iiguòi gửi là duy nluìl và klìỏng lỉiẻ giá mạo.
/ 5. ỉ 'tìíỉ CỈIỈĨÌỊỈ của tììá hoá khoa CỎÌ1ỊỊ khai và khoá (ỉòi xứĩìfỊ
Miỉ Iìoíí khon (lối xTrnp và ììiã lìoá klìOíí cỏìip khai llìường (lirơc (litnp ỉKìng viêc
kcl ỈKVỊì (lr CUIÌO Cíì|) lícn plìaiti vi rộng lớn cũ a ììììUìg và cấc giải phnji bno lììíìl lliôtìg
till truc luvcîi. Cric kỹ (IlUcIl nnv (lược dùng nliicii cho các (lịch vu và lìê (tiêu lìànli
Irỗìi nuitip : mì loàn CỈÌC) m;ùl. an
UỲ<\\\
cho I 1 1 1 ven Ihỏng W ch. giao llìức aiì toàn
Inlerncl |Ị\Sec.
Mìl hí)íi kh(ìí» dối \ứnp (hỏng llìường nhanh lìơn mil lioá khoá cỏnp klìỉù lir 100
(lciì I ()()() Ifin M il hoíí klìoá cỏng khai (tãl súc năng iínlì toáìì lAÌ lìhicu
\('ị)
lìộ xir lý
máy lính. Vì Vily, kĩ ihuOl khon (lối xinig ỉhuừiìp (IÎM1JI (ỉc cung cốp lí"h
W\i)
mat cho
UíỢnịi
l(tn nlìững tlìỏiìg
liiì
cđiì mil hoấ vn pirìi mií. Ki (huât írul h(Yi\ khnấ (ông khni
lliuờiìp (liíơc (King (lể
\\i\o
dổi Cík、klìốa (lối xtínp C^IÌ hao íĩìâl tieiì CÍIC nianp cổ línlì

Vt\
(lễ (làng lấy (li CỈÍC (lìổng (in piá lf ị lioììg các
íilc hay Ini liều chưa (hrợc tìììl lìón.
- Tínlì toàn ven : Thắm (lịnlì lí、nổi (lung cùn (hổnp liiì (hrơc Iruyềìi l ；i i klìỏng
hi lhn\ (loi lien dirờnp (íi- Ncu klìông. kê khííc có llìể sú (lung cônp cu (ỉể
Ihiiv (Ini lliỏnp ỉin ircn (lường (li.
- Băt kíiâ kháng: Ríio (lâm HMìg người gũi khỏng Ihế (lao Irở clìổi hò thông
li" (tà gui cua mình. Nếu klìỏng có (hể (lAn (len việc gi<i mạo lioãc gia
(Iniìh
2 .2 . ( á c h à m í ô ỉì ị ị Ỉiê1 ílì ỏ n g (ỉiệ p
Các hàm lung kếl (hồng (tiệp
(Message digest fu n ction s ),
còn goi là hàm Ihu nén
thỏnp (licp (hash liH Klio n ), dược dùng dế sinh ra các số lổng cùa llìỏng li" . ( ÏK
：
tổng
kcl
[\\n \]ịi
(ỉicp ITì ÌÌÌOÍ cỉiuồi CÍÌC hil. Ihổnp Ihuờng lừ 128 (lốn 256 b il. cung c Ap chuồi
số (lu\ lìhỉlỉ (lai (liêtì cho m ồi rilc (ỉũ liêu số lìoạc lài liệt! ( ac hàm long kcl llìỏng
diệp là cac lìiHTì lonn học lìií、xử lý thổng (in cfể tạo ra cac irtng kổt tlìổiìg (liỌp khnc
nhau c
、
h(> mỏi tài lieu duy nhỉlt. Các |ỈH liệu nhu lìỉìau có lổng kcl thông (licp lìlìư
nhnu. nlìưng îhfnii chí chí mộl bit cùa Ini liệu llìny dổi llìì long kcỉ (hỏnp diệp ihav
dổi.
2^1
K .
、.
Document 1

I Digest Function]
曝
—
Digest
Orioinator
_
Digest
I Compare]
Poripiçnt
If both digests matdi,
the integrity of H>p
plaintext
message verified
2 Í.
I mo (Ịòi
kỉìoá
h i …(if
1 líũ plm<mg plìííp (lìổiìg (lụng (tế (riHì (lổi khoá hí lìiâ! sir (lung kỹ lliuAl khon cônp
khni là:
- liiio dổi
kh o i\
khỏng (lùng mã lì (Vì klìOíí cỏiìg khni hằììg cádì sữ (lung giai
tl
川
ại DiíTie 1 ỉelliĩìíui Key Agrecfiient.
Mà Iìoìí klioìí bí Ì11ÍH ỈKHìg aicli sứ (lụnp klìOií cônji khai cún lìpỉiời íìlìăn.