ĐẠI HỌC QUỐC GIA HÀ NỘI
KHOA LUẬT

NGUYỄN THỊ MINH NGUYỆT
MỘT SỐ VẤN ĐỀ LÝ LUẬN VÀ THỰC TIỄN
VỀ CÁC TỘI THAM NHŨNG THEO LUẬT HÌNH SỰ VIỆT
NAM Chuyên ngành: Luật hình sự và tố tụng hình sự
Mã số: 60 38 01 04
LUẬN VĂN THẠC SĨ LUẬT HỌC
Người hướng dẫn khoa học: TS. NGUYỄN KHẮC HẢI

MỤC LỤC
Trang
Trang phụ bìa
Lời cam đoan
Mục lục
MỞ ĐẦU 1
Chương 1: MỘT SỐ VẤN ĐỀ LÝ LUẬN VỀ CÁC TỘI PHẠM VỀ
THAM NHŨNG 10
1.1. KHÁI NIỆM VÀ CÁC ĐẶC ĐIỂM CỦA TỘI PHẠM VỀ
THAM NHŨNG 10
1.1.1. Khái niệm tội phạm về tham nhũng 10
1.1.2. Các đặc điểm của các tội phạm về tham nhũng 17
1.2. LỊCH SỬ HÌNH THÀNH VÀ PHÁT TRIỂN CỦA TỘI PHẠM
VỀ THAM NHŨNG 21
1.2.1. Tội phạm về tham nhũng theo pháp luật hình sự Việt Nam thời
kỳ phong kiến 23
1.2.2. Tội phạm về tham nhũng theo pháp luật hình sự Việt Nam giai
đoạn từ 1945 đến 1985 26
1.2.3. Tội phạm về tham nhũng theo quy định của Bộ luật Hình sự năm 1985 28
1.3. MỘT SỐ KINH NGHIỆM QUỐC TẾ VỀ CHỐNG VÀ
PHÒNG NGỪA TỘI PHẠM VỀ THAM NHŨNG 30
1.3.1. Tội phạm về tham nhũng theo quy định của Liên Hợp quốc 30
1.3.2. Tội phạm về tham nhũng theo quy định của một số quốc gia 35
Chương 2: THỰC TRẠNG PHÁP LUẬT VÀ THỰC TIỄN XÉT XỬ
CÁC TỘI PHẠM VỀ THAM NHŨNG Ở VIỆT NAM HIỆN NAY 42
2.1. THỰC TRẠNG PHÁP LUẬT VỀ CÁC TỘI PHẠM
VỀ THAM NHŨNG Ở VIỆT NAM HIỆN NAY 42

3.3.2. Tăng cường công tác tuyên truyền, giáo dục, truyền thông về
công tác phòng, chống tham nhũng 107
3.3.3. Học tập kinh nghiệm quốc tế và các nước trên thế giới 109
KẾT LUẬN 112
DANH MỤC TÀI LIỆU THAM KHẢO 114
PHỤ LỤC 1
MỞ ĐẦU

1. Tính cấp thiết của đề tài
Trong quá trình phát triển kinh tế - xã hội của đất nước, việc mở cửa
hội nhập kinh tế xã hội là việc làm được các quốc gia quan tâm. Việt Nam là
một nước đang phát triển, chúng ta gặp phải nhiều vấn đề thách thức trong

tranh phòng chống tham nhũng, ngày 29/11/2005, Quốc hội đã thông qua
Luật Phòng chống tham nhũng. Luật Phòng, chống tham nhũng ra đời khẳng
định sự quan tâm của Đảng, Nhà nước đến công tác đấu tranh phòng, chống
tham nhũng ở nước ta.
Tham nhũng hiện nay trở thành hiện tượng phổ biến mang tính toàn
cầu. Tội phạm về tham nhũng không chỉ bó hẹp trong phạm vi một quốc gia,
mà còn liên quan tới nhiều quốc gia, nhiều tổ chức trên thế giới. Trước tình
hình đó, hàng loạt các biện pháp được đưa ra, đặc biệt Công ước của Liên hợp
quốc về tham nhũng được thông qua, có hiệu lực từ tháng 12/2005 đã tạo một
khuôn khổ pháp lý quốc tế trong việc chống lại tham nhũng. Ở Việt Nam,
tham nhũng cũng đã gây ra những tác hại to lớn cho đời sống chính trị, kinh tế
và xã hội. Tham nhũng đã trở thành vấn đề được Đảng, Nhà nước và toàn thể
xã hội quan tâm. Điều này được thể hiện trong quyết tâm chính trị của Đảng,
Nhà nước trong công tác đấu tranh phòng, chống tham nhũng đến năm 2020;
là sự thể chế hóa Nghị quyết Hội nghị Ban Chấp hành Trung ương Đảng lần
thứ 3 khóa X về "Tăng cường sự lãnh đạo của Đảng đối với công tác phòng,
chống tham nhũng, lãng phí", đồng thời tiếp tục cụ thể hóa Luật phòng, chống
tham nhũng năm 2005. Đảng cũng xác định đấu tranh phòng chống tham
nhũng là nhiệm vụ quan trọng và cấp thiết, trước mắt, lâu dài của Đảng và
nhân dân ta, tệ tham nhũng quan liêu đang là một nguy cơ lớn cản trở công
cuộc đổi mới của đất nước. Nghị quyết Ban Chấp hành Trung ương Đảng
khóa XI về tiếp tục thực hiện Nghị quyết Hội nghị lần thứ 3 Ban Chấp hành 3
Trung ương Đảng khóa X về tăng cường sự lãnh đạo của Đảng đối với công
tác phòng, chống tham nhũng, lãng phí, Đảng ta đã nhận định:
…Công tác phòng, chống tham nhũng, lãng phí vẫn chưa đạt
yêu cầu và mục tiêu đề ra là ngăn chặn, từng bước đẩy lùi tham
nhũng, lãng phí. Tham nhũng, lãng phí vẫn còn nghiêm trọng, với

Hiện nay, khoa học luật hình sự trong nước cũng đã có nhiều công trình
nghiên cứu về các tội tham nhũng nhưng chưa có nhiều công trình nghiên cứu
sâu về nhóm tội này dưới góc độ lý luận và thực tiễn công tác xét xử những
vụ án tham nhũng trên phạm vi cả nước trong giai đoạn hiện nay, từ đó chỉ ra
được những hạn chế, vướng mắc của việc áp dụng pháp luật trong quá trình
xét xử, những phương hướng, giải pháp hoàn thiện pháp luật để nâng cao hiệu
quả sxets xử các tội phạm về tham nhũng. Trên cơ sở này, tôi quyết định lựa
chọn đề tài: “Một số vấn đề lý luận và thực tiễn về các tội tham nhũng theo
pháp luật hình sự Việt Nam” làm luận văn thạc sĩ luật học của mình.
2. Tình hình nghiên cứu của đề tài
Qua tìm hiểu, nghiên cứu cho thấy, Ở nước ta, từ trước đến nay có khá
nhiều công trình nghiên cứu của nhiều tác giả về các tội phạm tham nhũng ở
các mức độ trực tiếp và gián tiếp khác nhau như:
Về giáo trình, sách chuyên khảo, bình luận có các công trình sau: Giáo
trình Luật Hình sự Việt Nam, Trường Đại học Luật Hà Nội, Nxb Công An
nhân dân, 2000; Giáo trình Luật Hình sự Việt Nam, Trường Đại học Luật Hà
Nội, Nxb Công An nhân dân, 2001; Giáo trình Luật Hình sự Việt Nam phần
các tội phạm, Đại học quốc gia Hà Nội, Khoa Luật, Lê Cảm chủ biên; Giáo
trình Luật Hình sự Việt Nam, phần các tội phạm, Trường Đại học Luật Hà
Nội, Nxb Công an nhân dân, 1997; Sách chuyên khảo: GS.TS. Võ Khánh
Vinh, Tìm hiểu trách nhiệm hình sự đối với các tội phạm về chức vụ, Nxb.
Chính trị Quốc gia, Hà Nội, 1996; GS.TSKH. Phan Xuân Sơn, TS. Phạm Thế 5
Lực (đồng chủ biên), Nhận diện tham nhũng và các giải pháp phòng, chống
tham nhũng ở Việt Nam hiện nay, Nxb. Chính trị Quốc gia, Hà Nội, 2008;
Tìm hiểu các tội phạm về tham nhũng, ma tuý và xâm phạm tình dục đối với
người chưa thành niên, Nguyễn Ngọc Điệp, Đoàn Tấn Minh, Nxb Công an
nhân dân, 1998; Tìm hiểu pháp luật về chống tham nhũng, lợi dụng chức vụ

cấu thành tội phạm đối với từng tội danh tham nhũng và các hình thức trách
nhiệm hình sự được áp dụng đối với các tội danh này và đề ra những giải
pháp phòng, chống tội phạm về tham nhũng…
Ở cấp độ luận án tiến sĩ luật học có các đề tài của các tác giả: Trần
Đăng Vinh, Hoàn thiện pháp luật về phòng, chống tham nhũng ở Việt Nam
hiện nay, 2012; Trần Văn Đạt, Các tội phạm về tham nhũng theo pháp luật
hình sự Việt Nam, 2012; Trần Công Phàn, 2004, Tình hình, nguyên nhân và
các biện pháp đấu tranh phòng, chống các tội tham nhũng… Ở cấp độ luận
văn thạc sĩ có các đề tài của các tác giả: Nguyễn Văn Hải, Luật Hình sự Việt
Nam và việc đấu tranh phòng, chống tội tham nhũng trong Quân đội; Hoàng
Anh Tuyên, Phòng ngừa các tội phạm về tham nhũng ở Việt Nam; Trương
Quốc Hưng, Quy định về phòng, chống tham nhũng trong Bộ luật Quốc triều
hình luật và bài học rút ra đối với công cuộc phòng, chống tham nhũng hiện
nay, Hà Nội, 2011; Nguyễn Văn Hải, Các tội phạm về tham nhũng trong Luật
hình sự Việt Nam, Hà Nội, 2001; Ngọ Duy Hiểu, Đổi mới tư duy pháp lý về
đấu tranh phòng, chống tham nhũng ở Việt Nam hiện nay Những luận văn,
luận án này ở những góc độ khác nhau đã nghiên cứu về tội phạm tham nhũng
ở những khía cạnh chung, những vấn đề lý luận, tình hình tham nhũng và
công tác đấu tranh phòng, chống tham nhũng, cũng như việc đổi mới tư duy
trong phòng ngừa, đấu tranh chống tham nhũng ở Việt Nam.
Trên cơ sở kết quả nghiên cứu, khảo sát trên đây cho thấy, ở nước ta
tuy đã có nhiều công trình nghiên cứu về tội phạm tham nhũng nhưng ở dưới 7
dạng các khía cạnh nhỏ, khía cạnh lý luận, có nhiều vấn đề đã nghiên cứu
nhưng nghiên cứu chưa sâu, chưa toàn diện, đầy đủ, chưa nghiên cứu về thực
tiễn tội phạm tham nhũng trong giai đoạn hiện nay. Việc chọn nghiên cứu đề
tài “Một số vấn đề lý luận và thực tiễn về các tội tham nhũng theo pháp luật
hình sự Việt Nam” là đòi hỏi khách quan, cấp thiết vừa có tính lý luận, vừa có

vấn đề lý luận và thực tiễn về các tội phạm về tham nhũng theo luật hình sự
Việt Nam.
4. Phương pháp luận và các phương pháp nghiên cứu
Đề tài được thực hiện trên cơ sở phương pháp luận chủ nghĩa duy vật lịch
sử và chủ nghĩa duy vật biện chứng Mác-xít, tư tưởng Hồ Chí Minh về Nhà
nước và pháp luật, quan điểm của Đảng và Nhà nước ta về xây dựng Nhà nước
pháp quyền, về chính sách hình sự, về vấn đề cải cách tư pháp thể hiện trong các
Nghị quyết Đại hội Đảng VIII, IX, X và các Nghị quyết số 49-NQ/TW ngày
26/5/2005 về Chiến lược cải cách tư pháp đến năm 2020 của Bộ Chính trị.
Trong quá trình nghiên cứu đề tài, tác giả luận văn đã sử dụng các
phương pháp cụ thể và đặc thù của khoa học luật hình sự như: phương pháp
phân tích, tổng hợp; phương pháp so sánh, đối chiếu; phương pháp diễn dịch,
phương pháp quy nạp; phương pháp thống kê để tổng hợp các tri thức khoa
học và luận chứng các vấn đề tương ứng được nghiên cứu trong luận văn.
Ngoài ra, việc nghiên cứu đề tài còn sử dụng các báo cáo tham luận của
Tòa án nhân dân tối cao, Ban Nội chính Trung ương, Thanh tra Chính phủ.
5. Những điểm mới và đóng góp của luận văn
Kết quả nghiên cứu của luận văn có ý nghĩa quan trọng về phương diện
lý luận và thực tiễn. Những điểm mới cơ bản của luận văn là:
- Tổng hợp những quan điểm khoa học về tội phạm về tham nhũng để
xây dựng nên khái niệm về tội phạm về tham nhũng và hướng hoàn thiện
những quy định của pháp luật về tội phạm về tham nhũng.
- Nghiên cứu, đánh giá làm sáng tỏ bức tranh tình hình xét xử các loại 9
tội phạm này trong thời gian 5 năm vừa qua; những tồn tại, hạn chế của
những quy định của pháp luật, thực tiễn áp dụng cũng như những nguyên
nhân, tồn tại, hạn chế đó.
- Trên cơ sở kết quả nghiên cứu lý luận và thực tiễn, luận văn đã đề

Tham nhũng là một hiện tượng xã hội tiêu cực, xuất hiện cùng với sự
hình thành giai cấp và sự ra đời, phát triển của Nhà nước, nó là biểu hiện của
sự tha hoá của một bộ phận các quan chức được giao cho các quyền về chính
trị - kinh tế - văn hoá - xã hội. Ngày nay tham nhũng không còn là vấn đề
riêng của một quốc gia mà đã trở thành vấn đề của toàn cầu. Các nước phát
triển, đang phát triển hay kém phát triển, không có một nước nào “miễn dịch”
trước tham nhũng và tất cả đều có trách nhiệm tham gia vào việc tìm ra giải
pháp phòng, chống tham nhũng. Tuy nhiên, tham nhũng dường như xâm hại
với tỷ lệ cao hơn ở các nước đang phát triển, những nền kinh tế đang chuyển
đổi. Tham nhũng ngăn cản nhiều nước vượt qua những thách thức nghiêm
trọng nhất của phát triển, cản trở đầu tư trong nước và nước ngoài, làm xói
mòn niềm tin trong các tổ chức công cộng, niềm tin của nhân dân đối với
Chính phủ, thậm chí có thể dẫn đến sự sụp đổ của cả một chế độ.
Thấy trước được sự nguy hại của tệ tham nhũng và thực trạng tình hình
tham nhũng hiện nay đang diễn ra ở Việt Nam, Văn kiện Đại hội đại biểu toàn
quốc lần thứ IX của Đảng đã chỉ rõ và nhấn mạnh là:
Tình trạng tham nhũng và sự suy thoái về tư tưởng, chính trị,
đạo đức, lối sống của một bộ phận không nhỏ cán bộ, đảng viên
đang cản trở việc thực hiện đường lối, chủ trương, chính sách của
Đảng, gây bất bình và làm giảm lòng tin trong nhân dân và là nguy
cơ lớn đe dọa sự sống còn của chế độ ta[9]. 11
Tham nhũng thường gắn với yếu tố quyền lực, khi một người được giao
nắm giữ quyền lực, với quyền lực đó, trong hoàn cảnh cụ thể, họ thực hiện
nhiệm vụ, công vụ được giao đã thực hiện hành vi trái với quy định của pháp
luật được luật hình sự bảo vệ, xâm phạm đến hoạt động đúng đắn của cơ
quan, của Nhà nước và của xã hội nhằm mục đích vụ lợi.
Dưới góc độ xã hội, tham nhũng là một hiện tượng xã hội chứ không

các hoạt động của nhà nước, việc nhà nước can thiệp vào thị trường và từ sự
tồn tại của khu vực công. Khái niệm này loại trừ khả năng tham nhũng xảy ra
trong khu vực tư nhân, chỉ tập trung duy nhất vào tình trạng tham nhũng trong
khu vực công.
Công ước về chống tham nhũng của Liên Hợp quốc không đưa ra định
nghĩa và không liệt kê các hành vi được coi là tham nhũng và tội phạm về tham
nhũng, chỉ yêu cầu các quốc gia thành viên phải hình sự hóa các hành vi quy
định từ Điều 15 đến Điều 25 của Công ước, bao gồm: Hối lộ công chức quốc
gia; Hối lộ công chức nước ngoài hoặc công chức của tổ chức quốc tế; Tham ô,
biển thủ hoặc các dạng chiếm đoạt tài sản khác bởi công chức; Lợi dụng ảnh
hưởng để trục lợi; Lạm dụng chức năng; Làm giàu bất hợp pháp; Tẩy rửa tài
sản do phạm tội mà có; Che dấu tài sản; Cản trở hoạt động tư pháp.
Theo Từ điển bách khoa của Thụy Sĩ, thì “tham nhũng là hậu quả
nghiêm trọng của sự vô tổ chức của tầng lớp có trách nhiệm trong bộ máy
nhà nước. Đó là hành vi vi phạm pháp luật để phục vụ lợi ích cá nhân”[13].
Cũng ở Thụy Sĩ, người ta chia tham nhũng thành hai loại, đó là tham nhũng
lớn và tham nhũng nhỏ.
Tham nhũng lớn thường xuất phát từ những quyết định quan trọng của
cơ quan nhà nước và nó liên quan đến việc sử dụng khoản công quỹ lớn của
Nhà nước. Số lượng những vụ việc tham nhũng lớn không nhiều nhưng nó gây
thiệt hại lớn về tài sản và những ảnh hưởng không tốt về mặt chính trị. Tham 13
nhũng nhỏ là những hành vi của công chức có chức vụ không cao trong bộ máy
chính quyền với những lợi ích thu được không lớn. Mặc dù không gây thiệt hại
nhiều về tài sản nhưng tham nhũng nhỏ lại diễn ra thường xuyên, phổ biến và
liên quan đến quyền và lợi ích hợp pháp của phần lớn cư dân, những người có
thu nhập ở mức thấp hơn so với mặt bằng chung của xã hội [13, tr.13- 14].
Theo quan điểm của Vito Tanzi, nguyên vụ trưởng Vụ Tài chính công

Bộ luật Hình sự Nhật Bản quy định tội phạm về tham nhũng tại
Chương XV “Các tội phạm về tham nhũng”, quy định tội phạm về tham
nhũng là lạm dụng chức vụ, quyền hạn của công chức, của công chức đặc biệt
thực hiện; nhận hối lộ, nhận hối lộ tạ ơn, nhận hối lộ trước, nhận hối lộ để
gây ảnh hưởng; đưa hối lộ.[19]
Mặc dù trên thế giới có nhiều quan điểm khác nhau về tham nhũng,
song có thể thấy điểm chung của các quan điểm này đều cho rằng, tham
nhũng là hành vi của người có chức vụ, quyền hạn đã lợi dụng chức vụ, quyền
hạn đó để vụ lợi, gây thiệt hại đến lợi ích của Nhà nước, quyền, lợi ích hợp
pháp của cá nhân, tổ chức.
Thực tế ở Việt Nam hiện nay cũng có nhiều quan niệm về tham nhũng
và khái niệm tham nhũng đang là một trong những vấn đề gây tranh luận.
Theo từ điển Tiếng Việt, “tham nhũng là sự lợi dụng quyền hạn để nhũng
nhiễu dân và lấy của dân”[57, tr.1523]. Cũng có nhiều quan điểm cho rằng
“tham nhũng là hành vi của người có chức vụ, quyền hạn đã lợi dụng chức
vụ, quyền hạn đó vì vụ lợi”.
Lúc sinh thời, Chủ tịch Hồ Chí Minh đã nhận thấy mầm mống của tệ
tham nhũng trong chính quyền cách mạng và Người kiên quyết đấu tranh với
tệ này, Người đã nói: “Tham ô, lãng phí, quan liêu là những xấu xa của xã
hội cũ. Nó do lòng tư lợi ích kỷ, hại nhân dân mà ra, nó do chế độ người bóc
lột người mà ra” [26, tr.94]. Chủ tịch Hồ Chí Minh không sử dụng danh từ 15
“tham nhũng”, Người thường nói đó là tham ô-biểu hiện đặc trưng nhất của
tham nhũng:
Tham ô là gì? Đứng về phía cán bộ mà nói, tham ô là: Ăn cắp
của công làm của tư. Đục khoét của nhân dân. Ăn bớt của nhân dân.
Tiêu ít mà khai nhiều, lợi dụng của chung của chính phủ để làm quỹ
riêng cho địa phương mình, đơn vị mình, cũng là tham ô. Đứng về

pháp của công dân[37].
Theo PGS.TS. Phạm Hồng Hải thì: “Tham nhũng là hiện tượng những
người có chức vụ quyền hạn cố tình làm trái với những quy định chung nhằm
vơ vét tài sản của công dân cho bản thân mình hoặc cho người khác”.[64]
Từ những quan điểm của các nhà nghiên cứu trên thế giới cũng như
của Việt Nam về tham nhũng, có thể thấy nổi lên hai nhóm quan điểm như
sau: Thứ nhất, coi tham nhũng là lạm dụng công quyền với mục đích tư lợi
cho bản thân mình hoặc cho người khác, chỉ xảy ra ở khu vực công, người
phạm tội với mục đích chiếm đoạt tài sản công và biến tài sản công thành tài
sản của riêng mình. Tham nhũng có lịch sử xuất hiện và tồn tại phát triển
trong xã hội phân chia giai cấp và hình thành Nhà nước. Tham nhũng gây
thiệt hại cho hoạt động đúng đắn của cơ quan Nhà nước; Thứ hai, coi tham
nhũng cũng là lạm dụng chức vụ để chiếm đoạt tài sản nhưng xảy ra ở cả
khu vực công và khu vực tư.
Như vậy, có thể thấy, có rất nhiều quan điểm khác nhau về tham nhũng
của các nhà khoa học trên thế giới và Việt Nam. Căn cứ vào các quy định của
pháp luật Việt Nam về hành vi tham nhũng, trên cơ sở nghiên cứu các quan
điểm khoa học của thế giới và Việt Nam về khái niệm tham nhũng, có thể
hiểu tham nhũng là lợi dụng chức vụ, quyền hạn thực hiện hành vi trái pháp
luật nhằm trục lợi cá nhân. 17
Tội phạm, là hiện tượng tiêu cực mang thuộc tính xã hội – pháp lý, tội
phạm luôn chứa đựng trong nó đặc tính chống đối lại Nhà nước, chống đối lại
xã hội, đi ngược lại lợi ích chung của cộng đồng, trật tự xã hội, xâm phạm đến
quyền, tự do và các lợi ích hợp pháp của công dân. Tham nhũng gây ra tác hại
nhiều mặt, là một trong những mối nguy hiểm cao độ, cản trở sự phát triển
kinh tế, xã hội. Có nhiều hành vi được xem là hành vi tham nhũng, tuy nhiên
không phải hành vi tham nhũng nào cũng bị tội phạm hóa thành các tội phạm

đối với các tội phạm về tham nhũng thì việc xâm phạm đến hoạt động đúng
đắn của các cơ quan, tổ chức thì cũng chỉ xâm phạm đến một số lĩnh vực cụ
thể chứ không phải xâm phạm đến tất cả các hoạt động đúng đắn của cơ
quan, tổ chức đó.
Hoạt động đúng đắn của cơ quan, tổ chức là những hoạt động theo chức
năng, nhiệm vụ do pháp luật hoặc điều lệ quy định, những hoạt động này
nhằm thực hiện chức năng và mục đích đề ra. Có thể thấy, những hoạt động
đúng đắn của cơ quan, tổ chức bị xâm phạm do các tội phạm về chức vụ gây
ra, đó là những quy định của pháp luật hoặc của điều lệ buộc phải làm mà
không làm, cấm không được làm thì lại làm.
Thứ hai, tội phạm về tham nhũng, những người có chức vụ lợi dụng
chức vụ, quyền hạn được giao để thực hiện hành vi trái với công vụ.
Đây cũng là dấu hiệu đặc trưng không thể thiếu của hành vi tham
nhũng. Một hành vi chỉ được xem là hành vi tham nhũng khi người có chức
vụ, quyền hạn lợi dụng chức vụ, quyền hạn được giao để chiếm đoạt tiền, tài
sản của Nhà nước, cơ quan, tổ chức và của công dân; đưa những người thân
tín vào nắm giữ các chức vụ quan trọng trong bộ máy nhà nước, tổ chức
chính trị-xã hội nhằm mưu lợi riêng. Trên thực tế, không phải khi nào
người có chức vụ, quyền hạn vi phạm pháp luật cũng đều do sự lợi dụng
chức vụ, quyền hạn để vi phạm. Hành vi vi phạm pháp luật của người có 19
chức vụ, quyền hạn nhưng không phải do lợi dụng chức vụ, quyền hạn để
mưu lợi thì hành vi đó không phải là hành vi tham nhũng. Hành vi tham
nhũng của những người có chức vụ, quyền hạn phải xuất phát từ động cơ vụ
lợi về vật chất, tinh thần.
Khoản 5, Điều 2 Luật phòng, chống tham nhũng của Việt Nam năm
2005 quy định: Vụ lợi là lợi ích vật chất, tinh thần mà người có chức vụ, quyền
hạn đạt được hoặc có thể đạt được thông qua hành vi tham nhũng. Như vậy, chỉ