1
ĐẠI HỌC QUỐC GIA HÀ NỘI
KHOA LUẬT
ĐẶNG THỊ THU HUYỀN HOÀN THIỆN PHÁP LUẬT VỀ NHÀ GIÁO Ở VIỆT NAM
TRONG BỐI CẢNH XÂY DỰNG NHÀ NƢỚC PHÁP QUYỀN
XÃ HỘI CHỦ NGHĨA VÀ HỘI NHẬP QUỐC TẾ
LUẬN ÁN TIẾN SỸ LUẬT HỌC

Chuyên ngành: Lý luận và Lịch sử nhà nƣớc và pháp luật
Mã số: 62 38 01 01 LUẬN ÁN TIẾN SỸ LUẬT HỌC Người hướng dẫn khoa học: GS.TS Hoàng Thị Kim Quế
HÀ NỘI, 2013

3

MỤC LỤC

MỞ ĐẦU
1
Chƣơng 1. TỔNG QUAN TÌNH HÌNH NGHIÊN CỨU LIÊN QUAN ĐẾN ĐỀ
TÀI LUẬN ÁN

1.1 Các nghiên cứu về hoàn thiện pháp luật Việt Nam trong bối cảnh xây

3.3 Thực tiễn thực hiện pháp luật về nhà giáo ở Việt Nam và những vấn
đề pháp lý đặt ra hiện nay
102

4
3.4 Nguyên nhân của các hạn chế, bất cập của pháp luật về nhà giáo và
việc thực hiện pháp luật về nhà giáo ở Việt Nam hiện nay

125
Chƣơng 4. QUAN ĐIỂM VÀ GIẢI PHÁP HOÀN THIỆN PHÁP LUẬT VỀ
NHÀ GIÁO Ở VIỆT NAM TRONG BỐI CẢNH XÂY DỰNG NHÀ NƢỚC
PHÁP QUYỀN XÃ HỘI CHỦ NGHĨA VÀ HỘI NHẬP QUỐC TẾ

4.1 Sự cần thiết hoàn thiện pháp luật về nhà giáo ở Việt Nam trong bối
cảnh xây dựng nhà nước pháp quyền xã hội chủ nghĩa và hội nhập quốc tế
135
4.2 Quan điểm hoàn thiện pháp luật về nhà giáo ở Việt Nam trong bối
cảnh xây dựng nhà nước pháp quyền xã hội chủ nghĩa và hội nhập quốc tế
142
4.3 Giải pháp hoàn thiện pháp luật về nhà giáo ở Việt Nam trong bối cảnh
xây dựng nhà nước pháp quyền xã hội chủ nghĩa và hội nhập quốc tế
151
KẾT LUẬN
191
CÁC CÔNG TRÌNH KHOA HỌC ĐÃ CÔNG BỐ CỦA TÁC GIẢ LIÊN
QUAN ĐẾN ĐỀ TÀI LUẬN ÁN
193
DANH MỤC TÀI LIỆU THAM KHẢO
194
PHỤ LỤC

nhiều thời điểm. Chỉ tính riêng từ khi ban hành Luật Giáo dục 1998 đến nay,
Bộ Giáo dục và Đào tạo đã soạn thảo và ban hành hơn 80 văn bản quy phạm

6
pháp luật về nhà giáo. Nếu tính cả các văn bản ban hành trước đó và văn bản
do cơ quan khác ban hành đang còn hiệu lực thì số lượng văn bản quy phạm
pháp luật về nhà giáo lên tới 130 văn bản. Các văn bản này nhìn chung đã
điều chỉnh các quan hệ cơ bản liên quan đến nhà giáo, tạo cơ sở pháp lý quan
trọng cho việc xây dựng và phát triển đội ngũ nhà giáo song tản mạn, thiếu
tính hệ thống, tính đồng bộ, giá trị pháp lý chưa cao. So với yêu cầu quản lý
đội ngũ nhà giáo hiện nay và phát triển đội ngũ nhà giáo trong tình hình mới
thì pháp luật về nhà giáo còn nhiều điểm trống hoặc còn mờ nhạt. Pháp luật
về nhà giáo chưa thể chế đầy đủ các quan điểm của Đảng và Nhà nước về nhà
giáo trên tinh thần giáo dục là quốc sách hàng đầu, nhà giáo là lực lượng lao
động xã hội đặc biệt giữ vai trò quyết định trong việc bảo đảm chất lượng
giáo dục. Nhiều vấn đề cơ bản nhưng chưa được quy định hoặc đã quy định
nhưng chưa toàn diện như các chế độ, chính sách mang tính đặc thù đối với
nhà giáo và tôn vinh nghề dạy học; vấn đề nhà giáo ở các cơ sở giáo dục
ngoài công lập; quy định về người nước ngoài vào giảng dạy ở Việt Nam; vấn
đề chuẩn nghề nghiệp của nhà giáo; chức danh và tiêu chuẩn chức danh của
nhà giáo; quy định về đạo đức nhà giáo; vấn đề quy hoạch đội ngũ nhà giáo
vv…. Một số vấn đề mới trong kinh nghiệm xây dựng đội ngũ nhà giáo của
nước ngoài như: chứng chỉ hành nghề của nhà giáo, hiệp hội nhà giáo, sát
hạch nhà giáo, đào tạo và bồi dưỡng nhà giáo… chưa được nghiên cứu vận
dụng trong bối cảnh hội nhập quốc tế hiện nay.
Ngày nay, vai trò của nhà giáo với tư cách là nhân tố quyết định trong
việc bảo đảm chất lượng giáo dục đã được khẳng định không chỉ bằng lý luận
mà bằng các công trình nghiên cứu khoa học cụ thể. Các công trình này chỉ ra
rằng chính phẩm chất và năng lực của đội ngũ nhà giáo tạo nên sự khác biệt
về kết quả giáo dục giữa trường này với trường khác. Nhà giáo thường được

tượng chủ thể có vị trí, vai trò quan trọng trong xã hội là nhà giáo. Trên cơ sở
các nghiên cứu lý luận và thực tiễn, Luận án khái quát hóa về các đặc điểm,

8
vai trò, tiêu chí hoàn thiện pháp luật về nhà giáo cùng với các quan điểm, nội
dung và giải pháp hoàn thiện pháp luật về nhà giáo trong bối cảnh xây dựng
nhà nước pháp quyền xã hội chủ nghĩa và hội nhập quốc tế. Các giải pháp được
định hướng cho giai đoạn 2012-2020, là giai đoạn thực thi Chiến lược phát
triển giáo dục Việt Nam 2011-2020 và Chiến lược xây dựng pháp luật của
Việt Nam đến năm 2020.
3. Mục đích và nhiệm vụ nghiên cứu
Trên cơ sở nghiên cứu những vấn đề lý luận của việc hoàn thiện pháp
luật về nhà giáo ở Việt Nam trong bối cảnh xây dựng Nhà nước pháp quyền
xã hội chủ nghĩa và hội nhập quốc tế, Luận án tập trung đánh giá pháp luật về
nhà giáo và việc thực hiện pháp luật về nhà giáo ở Việt Nam hiện nay để từ
đó đề xuất quan điểm, giải pháp hoàn thiện pháp luật về nhà giáo ở Việt Nam
trong bối cảnh xây dựng nhà nước pháp quyền xã hội chủ nghĩa và hội nhập
quốc tế.
Phù hợp với mục đích trên, luận án giải quyết các nhiệm vụ sau:
Một là, nghiên cứu làm sáng tỏ các vấn đề lý luận của việc hoàn thiện
pháp luật về nhà giáo ở Việt Nam trong bối cảnh xây dựng nhà nước pháp
quyền xã hội chủ nghĩa và hội nhập quốc tế; khái quát hóa khái niệm, đặc
điểm, vai trò của pháp luật về nhà giáo từ đó xây dựng hệ thống tiêu chí hoàn
thiện pháp luật về nhà giáo ở Việt Nam trong bối cảnh xây dựng nhà nước pháp
quyền xã hội chủ nghĩa và hội nhập quốc tế.
Hai là, phân tích, đánh giá thực trạng pháp luật về nhà giáo và việc thực
hiện pháp luật về nhà giáo ở Việt Nam hiện nay; các ưu điểm và hạn chế, bất
cập cũng như nguyên nhân của các hạn chế, bất cập để đề xuất giải pháp khắc
phục hiệu quả.
Ba là, đề xuất quan điểm, giải pháp hoàn thiện thiện pháp luật về nhà

được sử dụng ở tất cả các chương để rút ra các kết luận khoa học của Luận án. 10
5. Những đóng góp mới của Luận án
Luận án là công trình đầu tiên nghiên cứu một cách toàn diện, có hệ
thống về lý luận hoàn thiện pháp luật về nhà giáo cũng như thực tiễn thực hiện
pháp luật về nhà giáo ở Việt Nam hiện nay, Luận án có những điểm mới sau:
Một là, Luận án có cách tiếp cận mới về việc hoàn thiện pháp luật về
nhà giáo ở Việt Nam trong bối cảnh xây dựng nhà nước pháp quyền xã hội
chủ nghĩa và hội nhập quốc tế trên cơ sở vị trí, vai trò quyết định của nhà giáo
trong việc bảo đảm chất lượng giáo dục và các đặc trưng riêng biệt của nghề
dạy học.
Hai là, Luận án đã nghiên cứu đưa ra khái niệm pháp luật về nhà giáo,
phân tích các đặc điểm của pháp luật về nhà giáo, nội dung của pháp luật về
nhà giáo đồng thời làm rõ vai trò của pháp luật về nhà giáo. Ngoài các vai trò
chung, pháp luật về nhà giáo chính là cơ sở pháp lý quan trọng để xây dựng
và phát triển đội ngũ nhà giáo đáp ứng yêu cầu đổi mới căn bản, toàn diện
giáo dục theo hướng chuẩn hóa, hiện đại hóa, dân chủ hóa và hội nhập quốc
tế. Pháp luật về nhà giáo là cơ sở để tăng cường quản lý nhà nước bằng pháp
luật đối với nhà giáo đồng thời tăng cường vai trò giám sát của xã hội đối với
hoạt động nghề nghiệp của nhà giáo.
Ba là, Luận án đã xây dựng hệ thống tiêu chí hoàn thiện pháp luật về
nhà giáo ở Việt Nam trong bối cảnh xây dựng nhà nước pháp quyền xã hội
chủ nghĩa và hội nhập quốc tế. Cùng với các tiêu chí chung của việc hoàn
thiện pháp luật về nhà giáo để bảo đảm tính toàn diện, tính đồng bộ, tính
thống nhất; phù hợp với điều kiện kinh tế, xã hội của Việt Nam và xu thế hội
nhập quốc tế; Luận án cũng đề xuất các tiêu chí riêng của việc hoàn thiện
pháp luật về nhà giáo nhằm khẳng định vị trí, vai trò quan trọng của nhà giáo
đối với việc bảo đảm chất lượng giáo dục.

6. Ý nghĩa khoa học và thực tiễn của Luận án
Thông qua việc làm rõ cơ sở lý luận và thực tiễn của việc hoàn thiện

12
pháp luật về nhà giáo, Luận án khẳng định sự cần thiết của việc hoàn thiện
pháp luật về nhà giáo ở Việt Nam trong bối cảnh xây dựng Nhà nước pháp
quyền xã hội chủ nghĩa và hội nhập quốc tế. Hoàn thiện pháp luật về nhà giáo
góp phần hoàn thiện hệ thống pháp luật Việt Nam dưới góc độ bảo đảm tính
toàn diện, bảo đảm mọi lĩnh vực xã hội, mọi quan hệ xã hội quan trọng đều
được điều chỉnh bằng pháp luật.
Luận án góp phần vào việc hoàn thiện pháp luật về nhà giáo, khẳng định
việc tăng cường quản lý nhà nước bằng pháp luật đối với hoạt động của nhà
giáo ở Việt Nam hiện nay sẽ tạo hành lang pháp lý cho sự phát triển ổn định
của đội ngũ nhà giáo đáp ứng yêu cầu đổi mới căn bản, toàn diện giáo dục
theo hướng chuẩn hóa, hiện đại hóa, dân chủ hóa, xã hội hóa và hội nhập quốc tế.
Luận án là nguồn tài liệu tham khảo cần thiết cho các cơ quan quản lý
giáo dục trong việc hoạch định chính sách, xây dựng kế hoạch, lộ trình hoàn
thiện pháp luật về nhà giáo. Các cơ sở đào tạo luật có thể tham khảo trong
việc giảng dạy, nghiên cứu vấn đề lý luận và thực tiễn xây dựng pháp luật
trong một lĩnh vực xã hội cụ thể.
7. Kết cấu của Luận án
Ngoài phần mở đầu, kết luận, danh mục tài liệu tham khảo và các phụ
lục kèm theo, nội dung Luận án gồm bốn chương, 14 tiết cụ thể như sau:
Chương 1. Tổng quan tình hình nghiên cứu liên quan đến Đề tài Luận án
Chương 2. Cơ sở lý luận của việc hoàn thiện pháp luật về nhà giáo ở
Việt Nam trong bối cảnh xây dựng nhà nước pháp quyền xã hội chủ nghĩa và
hội nhập quốc tế
Chương 3. Thực trạng pháp luật và việc thực hiện pháp luật về nhà giáo ở
Việt Nam hiện nay
Chương 4. Quan điểm và giải pháp hoàn thiện pháp luật về nhà giáo ở

Tất Viễn [96]. Trong công trình này, tác giả đã đưa ra các luận điểm khoa học
có tính hệ thống về cơ sở lý luận và thực tiễn của việc xây dựng Nhà nước

14
pháp quyền xã hội chủ nghĩa của dân, do dân, vì dân trong điều kiện Việt
Nam. Theo tác giả, việc xây dựng, hoàn thiện pháp luật trong Nhà nước pháp
quyền xã hội chủ nghĩa Việt Nam hiện nay phải đảm bảo được các mục tiêu là
có một hệ thống pháp luật đầy đủ, hoàn chỉnh, đồng bộ, khả thi, công khai,
minh bạch với một cơ chế thực hiện pháp luật có hiệu quả để quản lý Nhà
nước, quản lý xã hội, ổn định chính trị, phát triển nền kinh tế thị trường định
hướng xã hội chủ nghĩa, chủ động hội nhập kinh tế quốc tế, bảo đảm quyền
con người, quyền tự do dân chủ của công dân.
- Xây dựng và hoàn thiện hệ thống pháp luật trong bối cảnh xây dựng
nhà nước pháp quyền xã hội chủ nghĩa của PGS.TS Nguyễn Minh Đoan [44].
Trong công trình này, tác giả đã làm rõ các vấn đề chung về hoạt động xây
dựng pháp luật, tính hệ thống của pháp luật, đặc điểm của hệ thống pháp luật
xã hội chủ nghĩa cũng như phương hướng phát triển và hoàn hiện hệ thống
pháp luật xã hội chủ nghĩa Việt Nam trong bối cảnh xây dựng nhà nước pháp
quyền xã hội chủ nghĩa và hội nhập quốc tế. Theo tác giả, một trong các yêu
cầu quan trọng của nhà nước pháp quyền nói chung và nhà nước pháp quyền
xã hội chủ nghĩa nói riêng là quản lý nhà nước bằng pháp luật. Pháp luật trong
nhà nước pháp quyền xã hội chủ nghĩa là sự thể chế hóa các chủ trương,
đường lối, chính sách của Đảng để bảo đảm quyền tự do, dân chủ của nhân
dân, bảo đảm công bằng, tiến bộ xã hội.
- Xây dựng và hoàn thiện hệ thống pháp luật Việt Nam giai đoạn 2000-
2010 do TS Trương Thị Hồng Hà chủ biên [57]. Nội dung cuốn sách làm rõ
một số vấn đề lý luận về hệ thống pháp luật và hoạt động xây dựng pháp luật
Việt Nam; phân tích, đánh giá thực trạng xây dựng pháp luật và hoàn thiện hệ
thống pháp luật Việt Nam từ năm 2000 đến năm 2010 trên cơ sở đó đề xuất
một số giải pháp để tiếp tục hoàn thiện hệ thống pháp luật Việt Nam trong

người giữ vai trò quan trọng, cốt tử, không thể thay thế được trong giáo dục
thế hệ trẻ.

16
- Một số vấn đề đổi mới trong lĩnh vực giáo dục và đào tạo của GS. Trần
Hồng Quân [95]. Tác giả nhấn mạnh một trong các vấn đề đặt ra cho giáo dục
đó là phải xây dựng hệ thống chính sách và chế độ đối với nhà giáo. Xây
dựng chế độ, chính sách đối với nhà giáo chính là biểu hiện sự coi trọng của
Đảng và Nhà nước đối với giáo dục và góp phần tạo ra động lực của cả thầy
và trò để thực hiện mục tiêu giáo dục đặt ra. Vấn đề tạo động lực cho nhà giáo
là một trong các vấn đề lớn rất cần được quan tâm nghiên cứu. Bản thân động
lực ngoài yếu tố tinh thần như lý tưởng, lòng yêu nghề còn có yếu tố vật chất
là quyền lợi như lương, phụ cấp, cơ hội đào tạo nâng cao trình độ Phải coi
trọng yếu tố tạo động lực cho nhà giáo thì mới có thể nâng cao chất lượng
giáo dục.
- Giáo dục Việt Nam hướng tới tương lai vấn đề và giải pháp của Đặng
Quốc Bảo, Nguyễn Đắc Hưng [2]. Theo các tác giả, một trong các giải pháp
phát triển giáo dục trong những năm tới là phải củng cố và phát triển đội ngũ
nhà giáo. Việc đào tạo và nâng cao chất lượng của đội ngũ nhà giáo là khâu
đột phá có ý nghĩa quyết định. Cần coi trọng việc bồi dưỡng năng lực cải tiến
phương pháp giảng dạy cho nhà giáo để thích ứng, phù hợp với đặc điểm mỗi
địa phương và giáo dục lòng yêu người, yêu nghề cho nhà giáo.
- Quản lý nhà nước về giáo dục - Lý luận và thực tiễn của PGS.TS Đặng
Bá Lãm [75]. Công trình gồm nhiều bài viết của các nhà chuyên gia giáo dục,
các nhà khoa học có nhiều năm gắn bó với giáo dục tập trung nghiên cứu cơ
sở lý luận của đổi mới quản lý nhà nước về giáo dục ở Việt Nam và các mô
hình quản lý giáo dục, sự phân cấp quản lý giáo dục. Các tác giả đã khẳng
định quá trình giáo dục được xây dựng trên quan hệ tương tác giữa người dạy
và người học do đó quản lý giáo dục phải được tiếp cận trên phương diện
khoa học có đặc thù riêng so với quản lý các tổ chức khác.

cơ hội trong thế kỷ XXI của Masahiro Arimoto, Học viện Quốc gia về Nghiên
cứu chính sách giáo dục Nhật Bản [78]. Tác giả đưa ra các nghiên cứu chi tiết

18
về hệ thống các trường đại học, cao đẳng và học viện đào tạo giáo viên ở Nhật
Bản, bối cảnh lịch sử của các trường sư phạm; những khác biệt chính giữa đại
học sư phạm và các đại học đa ngành đồng thời nêu rõ những điểm mạnh cũng
như những vấn đề vướng mắc của hệ thống này.
1.2.2. Các nghiên cứu về hoàn thiện pháp luật nhà giáo
Hoàn thiện hệ thống pháp luật về giáo dục là một trong những nhiệm vụ
quan trọng trong công tác quản lý nhà nước về giáo dục. Hệ thống pháp luật
về giáo dục đã có bước phát triển vượt bậc so với thời kỳ trước đổi mới, đặc
biệt là từ khi Quốc hội ban hành Luật Giáo dục 1998 đến nay. Tuy nhiên pháp
luật về nhà giáo - một bộ phận cấu thành của hệ thống pháp luật về giáo dục
lại chưa được chú trọng nghiên cứu đúng mức. Các công trình nghiên cứu
điển hình trong thời gian qua tập trung chủ yếu ở một số báo cáo tổng kết
chuyên đề, tham luận của các nhà khoa học tại các Hội thảo do Bộ Giáo dục
và Đào tạo tổ chức hoặc được đề cập đến với vai trò một nội dung có liên
quan trong các luận văn, luận án nghiên cứu về pháp luật giáo dục nói chung.
Có thể nêu một số công trình điển hình theo hướng nghiên cứu này như sau:
- Mấy ý kiến ban đầu về việc xây dựng Luật Giáo viên - tiếp cận từ góc
độ Luật học của GS.TS Lê Minh Tâm [102]. Bài tham luận tại Hội thảo khoa
học do Bộ Giáo dục và Đào tạo tổ chức tháng 3/2007. Theo tác giả, xuất phát
từ tính chất, đặc điểm và những yêu cầu khách quan có tính chức nghiệp, việc
ghép chung nhiều vấn đề của pháp luật về nhà giáo vào các luật khác đã cho
thấy rõ sự bất hợp lý, làm cho pháp luật có những khoảng cách so với thực tế
đời sống. Vì vậy, việc nghiên cứu để xác định luận cứ cho việc xây dựng Luật
Nhà giáo trong bối cảnh hiện nay là rất cần thiết và có ý nghĩa sâu sắc.
- Giải pháp hoàn thiện hệ thống pháp luật về giáo dục giai đoạn 2010 -
2020 (Viện khoa học Giáo dục Việt Nam, 2009), nhiệm vụ nghiên cứu khoa

hành các quy tắc ứng xử, các tiêu chí đánh giá đạo đức nhà giáo.

20
- Hoàn thiện pháp luật về quản lý các trường đại học, cao đẳng đáp ứng
yêu cầu đổi mới giáo dục đại học Việt Nam hiện nay (Nguyễn Đức Cường,
Luận án tiến sỹ Luật học, 2009). Luận án nghiên cứu những vấn đề lý luận về
hoàn thiện pháp luật về quản lý các trường đại học, cao đẳng; đánh giá thực
trạng pháp luật về quản lý các trường đại học, cao đẳng ở Việt Nam và đề
xuất các giải pháp hoàn thiện về hình thức và nội dung pháp luật về quản lý
các trường đại học cao đẳng trong đó có nội dung đề cập đến nhà giáo giảng
dạy ở các trường đại học, cao đẳng.
- Hoàn thiện pháp luật về giáo dục đại học ở Việt Nam hiện nay (Lê Thị
Kim Dung, Luận án tiến sỹ Luật học, 2012). Luận án nghiên cứu những vấn
đề lý luận của việc hoàn thiện pháp luật về giáo dục đại học; đánh giá thực
trạng hệ thống pháp luật về giáo dục đại học và đề xuất hệ thống giải pháp
hoàn thiện pháp luật về giáo dục đại học ở Việt Nam hiện nay trong đó có nội
dung đề xuất về việc cần thể chế hóa các quy định về nhà giáo nhằm phát
triển và nâng cao chất lượng đội ngũ nhà giáo.
1.3 Nhận xét chung về tình hình nghiên cứu liên quan đến Đề tài
Luận án
Với các công trình thuộc hai nhóm vấn đề liên quan đến Đề tài Luận án
nêu trên, các tác giả đã phân tích, chỉ ra nhiều vấn đề lý luận quan trọng mang
tính bản chất về quá trình xây dựng nhà nước pháp quyền xã hội chủ nghĩa
Việt Nam; vấn đề hội nhập quốc tế của Việt Nam; vấn đề hoàn thiện hệ thống
pháp luật Việt Nam; vấn đề hoàn thiện pháp luật về giáo dục; vấn đề nhà giáo
và xây dựng đội ngũ nhà giáo đáp ứng yêu cầu phát triển giáo dục Các công
trình nghiên cứu đều khẳng định yêu cầu cấp thiết của việc hoàn thiện hệ
thống pháp luật trong bối cảnh xây dựng nhà nước pháp quyền xã hội chủ
nghĩa và hội nhập quốc tế với mục tiêu có một hệ thống pháp luật đầy đủ,
hoàn chỉnh, đồng bộ, khả thi, công khai, minh bạch với một cơ chế thực hiện
22
KẾT LUẬN CHƢƠNG 1

Hiện nay, có nhiều công trình nghiên cứu của các tác giả trong và ngoài
nước liên quan đến Đề tài Luận án. Các nghiên cứu này có ý nghĩa khoa học
và thực tiễn sâu sắc góp phần vào việc hoàn thiện hệ thống pháp luật nói
chung và pháp luật về nhà giáo nói riêng. Tuy vậy, phần lớn các công trình
nghiên cứu hiện nay có liên quan đến Đề tài Luận án mới chỉ đề cập trên bình
diện tổng quan như: các nghiên cứu hoàn thiện hệ thống pháp luật chung
trong bối cảnh xây dựng Nhà nước pháp quyền xã hội chủ nghĩa; các nghiên
cứu về đào tạo, bồi dưỡng và chuyên môn, nghiệp vụ nhà giáo trên phương
diện khoa học giáo dục; các nghiên cứu pháp luật nhà giáo dưới góc độ hoàn
thiện hệ thống pháp luật về giáo dục. Việc nghiên cứu vấn đề hoàn thiện pháp
luật về nhà giáo trên phương diện lý luận cũng như thực tiễn vẫn chưa nhận
được sự quan tâm của các nhà khoa học. Đặc biệt, chưa có công trình nào
nghiên cứu các vấn đề lý luận liên quan đến hoàn thiện pháp luật về nhà giáo
như khái niệm, đặc điểm, vai trò, tiêu chí hoàn thiện pháp luật về nhà giáo
cũng như đánh giá thực trạng pháp luật về nhà giáo, đề xuất các quan điểm,
giải pháp hoàn thiện pháp luật về nhà giáo ở Việt Nam trong bối cảnh xây
dựng nhà nước pháp quyền và hội nhập quốc tế ở nước ta. Do vậy, việc
nghiên cứu sinh chọn và nghiên cứu Đề tài luận án “Hoàn thiện pháp luật về
nhà giáo ở Việt Nam trong bối cảnh xây dựng nhà nước pháp quyền xã hội
chủ nghĩa và hội nhập quốc tế” là một hướng nghiên cứu mới, độc lập, hoàn
toàn không trùng lặp với bất cứ công trình, đề tài nào đã và đang triển khai
nghiên cứu. 23

giáo viên. Nhà giáo giảng dạy ở cơ sở giáo dục đại học, trường cao đẳng
nghề gọi là giảng viên” [93, tr.49]. Như vậy, theo quy định của Luật Giáo
dục, nội hàm của khái niệm nhà giáo bao gồm hai yếu tố cơ bản phản ánh
công việc “làm nhiệm vụ giảng dạy, giáo dục” và địa chỉ làm việc “trong nhà
trường và cơ sở giáo dục khác”. Có thể hiểu dù dạy ít hay dạy nhiều đều được
gọi là nhà giáo nếu người đó làm nhiệm vụ giảng dạy trong các cơ sở giáo
dục. Người có trình độ cao, chuyên đi dạy nhưng nếu không gắn với nhà
trường hoặc một cơ sở giáo dục thì về phương diện pháp lý sẽ không phải là
nhà giáo.
2.1.1.2 Khái niệm pháp luật về nhà giáo
Lý luận về pháp luật và hệ thống pháp luật vốn đã rất phức tạp, hiện nay
còn nhiều cách tiếp cận khác nhau về không ít khái niệm khoa học. Giáo trình
Lý luận về nhà nước và pháp luật của Khoa Luật Đại học Quốc gia Hà Nội
đưa ra cách tiếp cận khái niệm pháp luật chung như sau: “Pháp luật là hệ
thống các quy tắc xử sự có tính bắt buộc chung do nhà nước đặt ra hoặc thừa
nhận, thể hiện ý chí của giai cấp thống trị trên cơ sở ghi nhận các nhu cầu về
lợi ích của toàn xã hội, được đảm bảo thực hiện bằng nhà nước nhằm điều
chỉnh các quan hệ xã hội với mục đích trật tự và ổn định xã hội vì sự phát
triển bền vững của xã hội” [72, tr.288]. Cũng theo Giáo trình nêu trên thì hệ
thống pháp luật ở Việt Nam được nhìn nhận dưới hai giác độ:
- Dưới giác độ cấu trúc thì hệ thống pháp luật là tổng thể các quy phạm
pháp luật có quan hệ với nhau và được sắp xếp thành các chế định pháp luật
và các ngành luật.
- Dưới giác độ văn bản thì hệ thống pháp luật Việt Nam thể hiện ở hệ
thống các văn bản quy phạm pháp luật do nhiều cơ quan ban hành với thứ bậc
giá trị pháp lý khác nhau.
Để quản lý xã hội, nhà nước cần ban hành rất nhiều văn bản pháp luật,
tuỳ theo mục đích xây dựng và hoàn thiện pháp luật mà các văn bản pháp luật

25