DAI HOC
QUÓC
GIÀ
UÀ NOI
TRl/ÒNG
DAI HOC
KIIOA
HOC XÀ
HÒI
VA
NIIÀN
VÀN
LE VÀN
LOI
SU TAC DÒNG QUA LAI
GICTA
VÀN HOA VÀ TÒN CIÀO
Chuyéii
iigành:
Cini iighTa diiy
vm
bicii
cluing
va
chù
nghla
duy vàt
lidi
su
Ma
so: 5.01.02

1.1.1.
Qua
trìnli hìnli tliành va
phdt trién
klidi
niem,
quan
nieni
ve vàn hod 8
7.7.2. Quan
nieni Màc
xit
ve
bau chat cùa vàn
lioà
12
1.2.
Bàli
chat
ciia tòn
giào 16
1.2.1.Quan
nieni
ngoài Màc xit ve tón giào 16
7.2.2. Quan niem Màc xit ve
hdn
chat tón giào 22
CHUONG
2: MOT SO
PHL/ONG DIÉN BiÉU HIEN SL/TÀC

hoà 38
2.2.7.
Phwang thù'c
tàc dòng cùa tòn giào dòi vài vàn hoà. 39
2.2.2. Anh
lufàng
tich
cifc
cùa tòn giào
dòn
vai
qua
frinii
pilaf
trién vàn hoà 42
2.2.3.
Tàc dòng tiéu
afe
cùa
tòiLgrdo dòi
vài vàn hoà 46
CHL/ONG
3:
BiÉU
HIEN CÙA SL/TÀC DÒNG QUA LAI
GIQA
VÀN HOÀ
VÀ TÓN GIÀO
Ò VIET
NAM HIEN NAY VÀ MOT SO

tóchiìc fon
giào
fheo huàng
plìù ligp
vài xu
fhcphdf
trién cùa vàn hoà dàn toc 52
3.1.3.
Tòn giào
góp
phdn
làni
giàu thém mot
so'già
tri
vàn hoà dàn toc 54
3.1.4.
Sifxung
dòf
giù'a
he già fri vàn hoà chù
lu'u
cùa
dàn toc
va fon
giào 56
3.2.
Mot so giài phàp
nhàni
góp phàn

khòng fin
nguàng
cùa nhàn dàn 66
3.2.4.
Kliuyen
khich
va
sù'dung càc
già
fri vàn hoà tich
afe
trong tòn giào phuc vu
elio
su'
nghiep phdt trién
vàn hoà,
pliàt
trién dàt
nifàc
69
KÉTLUÀN
72
DANH MUC
TÀI LIÉU
THAM KHÀO 75
MÒDAU
/. Tinh càp
thiét cùa de tài:
Khóng
phài ngc^u

kinh té'
làm thiróc
do
chù yé'u
da
dira
tói nhiéu hAu
qua
nghiém trong,
va nhu
cfiu lioàn fhién
cuòc song
luong
lai da bugc
loài ngiròi
phai co càch
nliìn cliAn
thirc han ve
vai trò cùa van hoà. Bòi vAy, van hoà
"ngày hòm
qua mói chi là mot thù
trang
tri,
nay là nén
tàng va linh hón
cùa cugc phiéu
luu
cùa con
ngiròi"
[50,35J.

phài
nghicn
cùu
su tàc
dòng qua lai gifra van hoà
va
càc
ITnh virc
khàc nhau cùa dòi song xa
ligi,
trong
dò ce
tòn giào - mot
ITnh virc phóc
tap
va
tàc dòng khòng nhò tói
tién trình lich
s.vx
nhAn
Ioai.
Nghién
cóu sg
tàc dòng qua lai giua van hoà
va
tòn giào se góp phàn vào viec
nliAn
dien càc
yéu
tó càn trò

tàm vóc the giói
xuA't
hién nhiéu hien tugng "tòn giào mói'
ma
trong so
dò
khòng
ft
hién tugng phàn van hoà, phi nhAn tfnh; ròi hien tugng
th€
tue hoà, dAn toc hoà cùa càc tòn giào
TA't cà nhung dién
bién dò
tao nén
bue
tranh tòn giào da dang
ve
chùng
Ioai
phong phù
ve
màu
sAc
va da chiéu
ve
khuynh huóng vAn dòng, bién
dói.
Cung
tùf
dò,

tién hành su nghiép xày
dii'ng va
phàt trién
niòf
nén
vàn hoà tién tien, ddm dà
hdn sàc
dàn
toc,
viec nghién
citu
su tàc dòng qua lai giua
van hoà
va
càc
ITnh
vuc cùa dói song xa
ligi,
trong dò
co
tòn giào là nhiém vu càp
thiét dat ra cho còng tàc nghién
ciru
ly
luAn.
Bòi
vi,
mot trong
nhCrug
nguyén nhAn

kinh
/<?' "[62,61.
Khào sàt
''Su'tàc
dòng qua lai giu'a vàn hod
va
fon
gido'\
luAn
vàn này góp phàn vào
ca
so
ly
luan
chung cho chién
lugc
vàn hoà cùa Dang ta hién nay.
2.
Tinh hình nghién cùu de tài:
Ve
càc
ITnh
vuc vàn hoà
va
tòn giào da co nhiéu còng trình nghién
ciru;
chang
han
ve
vàn hoà

Ve
tòn giào, Màc - Ang
ghen.
Le
Nin
va Ilo Chi
Minh
de
cAp dén
rA't
nhiéu trong càc tàc pham cùa mình. Ly luan
ve
tòn giào dà trò
thành mot trong nhung bò phàn quan
trgiig
hgp
Ihành
chù
ngliTa
Màc.
Càc hgc
già
tu san cung dóng góp nhiéu còng trình
ve
tòn giào nhu: Duy
khem vói tàc
phc^m:
''Dinh nglna
ve hién
fu'o'ng

trirc
tiép tói
inòt
vài
phuorng
dién biéu hien su tàc dòng qua lai giua vàn hoà
va
tòn giào, chang han
bài:
"Dao
dii'c va
dao
due
fon giào nhìn
fu
góc dò
triet
hoc" cùa GS. Nguyén
Hiìu
Vui (Tap
chi Iriét
hgc, so 4-1995); "Vai
fra
xà
hai
cùa tón gido a Vief Nam hién
nay"
(Ho
Trong Hoài, Luan àn PTS Triét hgc,
Dcii

lAp
nhau,
luòn
xung dot
tlieo
khuynh huóng
Ioai
trìr nhau. Xu huóng này thuóng thA'y ò
nhiìng
nhà vò thàn chù
ngliTa
cuc doan. Ho cho ràng,
de
phàt trién van hoà càn phài xoà bò
tòn giào
ma
khòng
tinh
dén diéu kién
Ijch su
cu the
va
nhu càu tAm linh cùa quan
chùng
nhAn dAn.
Thù hai, nhóm y kién cho
ràng
tòn giào là "hat nhAn", thAm
chi
là "bàn

licli
su, su kién xà
ligi,
su kién
lAm
ly, su kién vàn hoà [36; 5-
lOJ
[74,531.
Trong su tàc dóng qua lai giùa vàn hoà
va
tón giào
ihì
tàc dòng cùa vàn
hoà mang tmh quy dinh. Bàn thAn tón giào vói tu càch là mot "su kién vàn hoà",
cijng
anh huóng, xAm thA'u vào càc thành tó thuòc càu trùc vàn hoà. Dùrng trèn quan
diém cùa chù
ngliTa
Màc -
Le
Nin, tu tuòng Ho Chf Minh,
luAn
vàn kc
thùa
dòng
mach tu tuòng này, dóng thói huóng tói viec nghién cuu mot càch ca bàn
va
toàn
dién han
ve m

hién nay
va de
xuàt mot so
giài phàp
xir
ly mói quan
he
giua chùng.
3.2. Nhiém vu:
De
thuc hién muc
dfch
tién,
luAn
vàn
co
nhiém vu:
- Khài quàt bàn chA't cùa vàn hoà
va
tòn giào.
- Góp phàn tìm hièu mot
so
phuang dién ca bàn cùa su tàc dòng qua lai giùa
vàn hoà
va
tòn giào.
-
Buóc dàu khào sàt biéu hién cùa su tàc dòng
(jua
lai giua vàn hoà

5.1.
Ve
pliuWig
dién ly luan:
- Luan vàn he thóng hoà khài niem, quan niem
ve
vàn hoà va tón giào, trình
bay
khài
ciuàl
quan diém cùa chù nghTa Màc
-
Le nin
va tir
tuòng Ho Chf
Minli
ve
bàn
chat
cùa vàn hoà
va
tón giào.
- Luan vàn góp phàn làm sAu sàc
ihèm
nhAn
tinte ve
su tàc dòng qua lai giùa
vàn hoà
va
tòn giào, cung nhu góp phàn vào viec xAy dung ca

liiam
khào. Luan vàn
dugc két cau thành 3
cliuang
vói 6 muc, long so
Irang
Luan vàn là 81 trang
va
99 tài
lieu
tham khào.
CHUONG
1
BÀN CHAT CÙA VÀN HOÀ VÀ TÓN GIÀO
LI.
Bàn chat cùa vàn hod.
Vàn hoà là hién tugng xa bòi
rat
phuc tap,
xuA't
hién cùng vói su xuàt hién
con nguói
va gàn
bó hùu ca vói su pliàt
Irièn
cùa
Ijch
su nhAn
Ioai.
Vàn hoà do con

xung quanh
vàn
de
bàn chat cùa vàn hoà vàn
con rat
sòi nói. Trong boi cành dò, viéc cu thè hoà
va
làm sàng tò khài niem vàn hoà càng
Irò
nén càn thiét. Bòi
vi,
chi khi nàm dugc
bàn chat vàn hoà, chùng ta mói co ca
so de
tiép lue nghién cùu su tuang tàc giùa vàn
hoà
va
tòn giào (cùng nhu nhùng vàn
de
khàc cùa ly
luAn
vàn hoà).
De co
cài nhìn tóng quàt
ve
vàn bòa, truóc hét càn khào sàt
qua
trình hình
thành khài niem này.
7.7.7.

"Cultura"
va
"Cultus"
nghTa là canh tàc, trong trgt
va
vàn hoà dugc hièu là su gieo trong tinh thdn (cullura
animi).
Cùng vói
su
phàt trién cùa lich su
va
nhAn thùc cùa nhAn
Ioai,
y nghTa cùa
thuAt ngù "vàn
Jioà"
dugc mò ròng thém mài. Nhà triét hgc duy vAt Anh Ph.ràngxi
Bè can (1561 -
1626)
hièu Cultura Animi là su tién bó, này nò tri thùc. Tòmàt Hóp
xa (1588 - 1679) cùng xem su day dò truyén dat tri thùc là su gieo
tióng
tinh thàn.
Tién xa han nùa, trèn con duóng nhAn thùc khoa hgc, Pu phe dóp, nhà nghién cùu
nguói
Due
dà nhAn thA'y y nghTa ròng lón cua khài niem vàn hoà. Ong cho ràng vàn
hoà là toàn bò nhùng gì do boat dòng xà
ligi
cùa con nguói tao ra, vàn hoà là cài dói

Ijch su
cùa mình,
xuA't
phàt tu tu nhién, tién
buóc tu do trèn con duóng cùa vàn hoà".
Truóng phài triét hgc duy tAm
Due
dành dàu
mot
buóc phàt trién ly
luAn ve
vàn hoà. Nhà triét hgc Imanuen Canta (1724 - 1804) xem vàn hoà là su phàt trién,
bòc lo càc khà nàng
va sue
manh thién
bc\m
cùa con nguói. Nhà bién chùng
lòi lac
PIi.
Héghen (1770 - 1831) cùng
co
nhiéu dóng góp cho
ly
luan
ve
vàn hoà. Ong dà
dàt ra
bang loat
vàn
de

cùa vàn hoà.
Trong Ijch su khoa hgc, khài niém
va
quan niem
ve
vàn hoà
tiìng
buóc dugc
xàc
lAp va
phàt trién, song phài dén
thè
ky XX
ibi
vàn hoà mói
Irò
thành dói tugng
cùa khoa hgc chuyén biét: Vàn hoà hgc. Thói diém ra dói cùa vàn hoà hgc là nàm
1855,
khi
Klem xuA't
bàn cuón "Khoa hgc chung
ve
vàn hoà" (2 tAp); trong dò òng
trình
bay su
phàt sinh, phàt trién cùa
Ijch
su nhu là Ijch su cùa mot ca thè vàn hoà
thóng

nhùng nàng
lue
khàc
va
nhùng tAp quàn khàc
ma
con nguói dal dugc vói tu càch là
thành vièn xà bòi"
19,43].
Màc dù djnh nghTa cùa Tylo
con
mang nàng
lùih
mò tà
nhung nò là tién
de
ly
luAn
cho su xuàt hien nhùng quan niem vàn hoà sau này. Cùng
vói su phàt trién
va
phAn ngành sAu sàc trong khoa hgc xà bòi, vàn hoà
Irò
Ihành dói
tugng nghién cùu cùa nhiéu mòn hgc. Càc nhà vàn hoà hgc nhìn chung nghién cùu
vàn hoà duói càc góc dò: tAm ly hgc, dAn toc hgc, dAn
toc
chi,
nhAn hgc càu trùc, xà
hói hgc

Inih chat
miéu tà
ma
Tylo là dai biéu.
2.
Djnh nghTa mang
tinh
chat
Ijch
su - nhàn manh vào su ké tue càc di san xà
bòi:
"Vàn hoà bao góm càc
qua
trình ké thùa
ve
ky thuat tu tuòng, tap quàn
va
già
trj"(Malinòxky)
3.
Djnh nghTa nhàn manh vào nép song xà bòi:
"Vàn hoà là toàn bó nép
song
dugc xàc djnh
bang
mói truóng xà bòi
va
thòng
qua càc cà nhAn vói tu càch là thành vièn cùa xà bòi ày" (Còlinehécgó),
4.

Djnh nghTa mang tfnh
chat
di truyén xà bòi, nhàn manh vàn hoà là càc san
phàm
sàng tao:
"Vàn hoà là làt cà nhùng gì do con nguói san xuàt ra: còng cu, biéu trung,
thiét
che,
boat dòng, càc quan niém tfn nguang do là nhùng san
pliAni
nhAn tao
va
dugc truyén dat
tu théhé
này qua
thè he
khàc" (Plonxom).
8. Djnh nghTa nhàn manh khfa canh tu tuòng:
"Vàn hoà
là
dòng thàc tu tuòng, xuyén
tu
cà
nliAn
này sang cà nhAn khàc
thòng qua càc hành dòng biéu tugng, càc
tu
hoàc qua bàt chuóc" (Phòtódò).
9. Djnh nghTa nhàn manh cuc già tri cùa vàn hoà:
"Còt tru cùa vàn hoà là già trj. Gfa trj ca bàn cùa phuang TAy

vàn hoà. Càc thiét
che
vàn hoà lièn he qua lai vói nhau duói hình
thirc
mot mò hình
dan nhàt cho mói xà boi" (Orabèc
va
Nincóp).
12.
Djnh nghTa mang tfnh chat diéu khièn hgc, nhàn manh khfa canh thòng
tin cùa vàn hoà;
"Vàn hoà là toàn bó thóng tin khóng bé di truyén sinh vat, là mgi bién phàp
nhàm tó chùc
va bào ve
thóng tin"
(lu.Lalman).
Nghién cùu càc nhóm djnh nghTa này, mot dac diém
de
nhAn
tliA'y
là cluing
thuóng chi mói khài quàt dugc mot vài thuòc
Inib,
ihAm
chf
mot
vài biéu hién cùa
12
Vàn hoà. Cùng càn phài thùa nhAn ràng, su da dang trong quan niém
ve

dà
lén
dén
bang
tram.
Su phong phù da dang cùa càc dinh
nghTa ve vàn hoà mot mat giùp chùng la hièu dugc tfnh da dang cùa vàn hoà, nlurng
mài
khàc lao nén mot
bue man
bao phù dói
lugng,
khicn nguói ta
de
lac lói trong khi
nghién cùu bàn
chat
cùa vàn hoà.
De
hièu
va chiéTn ITnh
dói tugng vàn hoà trong lu duy
mot
càch toàn dién
va
sAu sàc
lìofn,
chùng ta càn phài nghién cùu quan niem cùa càc nhà kinh dién Màc xft
ve
vàn hoà.

song nhùng
lién de ma
càc óng xàc lap nén cung nhu nhùng luan diém
ma
càc òng
dà trình
bay
cho phép chùng ta hièu dugc dàc trung
va eòi
nguón sàu xa nhàt cùa nò.
Vói quan diém duy
vai Ijch
su, C.Màc-Ph.Angghen cho ràng nguón góc, nén tàng
cùa
Ijch
six là lao dòng cùa con nguói, trong do quan trong nhA't là lao dòng san xuàt
vài
chat; qua trình con nguói sàng tao nén
Ijch su bang
lao dòng cùng là
qua
trình
sàng tao nén vàn hoà. Do vAy, theo càc óng, vàn hoà
co
nguón góc
lù
lao dóng.
difilli lao dóng dà làm phàt lo mot diéu
bel sue
quan trong

Cliùih
bang
vice
sàng lao ra "lón
tai
Ihù
hai" dò
ma
con nguói
kbàng
djnh mình là chù the
co
y thùc, là thuc thè
sinii
13
hgc - xà bòi vùa
co
ly
tri,
vùa
co tinh
càm, là thuc thè cao quy
nhà't
cùa tu nhién
C.Màc viét: "Càn
cu
vào mùc dò tu nhién dugc con
ngirói
chuyén biè'n thành bàn
chat

thuóng
thùc cài dep"144,49]. Vói càch nhìn nhu vAy, C.Màc -
Pb.Ajigghciucoi
vàn
hoà là "Tu nhién thù hai" do con nguói sàng tao ra, thATn
nhuàn,
phàt
lo
lue lugng
bàn chAT nguói
va
co tàc dung hoàn thién, hoàn my con nguói - xà bòi. Bàn
chat
con
nguói, theo càc óng khàc bàn chat con
vai
bòi con ngirói biét sàng tao ra vàn hoà
va
cung là sàng tao ra chinh con nguói
Ihòng
qua
qua
trình lao dòng sàng tao. Dói lap
bàn
chat
con nguói vói bàn
chat
con
vài,
C.Màc cho ràng: "sue

chat
nguói, hoàn thién hoàn
my con nguói cùng co nghTa vàn hoà
co
pham vi thuc tón khóng chi ò
thè
giói
vai
ph^m ma con
cà trong boat dóng sàng tao,
va
bàn
ihAn
con nguói vùa là chù
thè
nhung vùa là
trai tini
dfch thuc cùa vàn hoà. Do dò,
co
thè nói vàn hoà là vàn hoà
thfim
my, là cài dep biéu trung bàn
chat
nguói, là cài gàn lién
va
thè hién nàng lue tu
hoàn thién, tu phàt trién khóng ngùng cùa con nguòi.
Va
chinh nhó thóng qua con
nguói

mình tao ra. Di sAu phAn tfch càc
qua
trình xà bòi cùa chù nghTa tu bàn, càc òng dà
rùt ra
mot
dàc diém quan trgng cùa
nò
là: "còng nhAn càng
san
xuA't ra nhiéu thì anh
ta càng
co fi
de tiéu dùng, anh ta càng tao ra nhiéu già trj
ibi
bàn
IhAn
anh la càng bj
mal già trj, càng bj
mài ph^in
càch; san
phiJm
cùa anh ta càng dep thì anh ta càng
xàu di, vat do anh ta tao ra càng vàn minh
Ibi
bàn
ibAn
anh ta càng gióng vói nguói
dà
man"
[49,113J.

VI.Lenin
phàt trién mot buóc. Trong thói dai mói, do nhu càu thuc tién dal ra.
V.l.Lenin
dà
pIiAn tich
hién tugng vàn hoà cùng nhu vai
Irò
cùa nò trong dòi
song
xà bòi,
tu
dò
òng rùt ra két luan: trong
Ijch su
xà bòi co giai càp luòn luòn tòn lai bai nén vàn hoà,
mot nén vàn boa cùa giai cA'p thóng trj
va
mot nén vàn hoà cùa quàn chùng nhAn
dAn. Bòi vay, theo òng, trong còng cuòc xAy dung chù nghTa xà bòi càn phàt huy nén
vàn hoà cùa quàn chùng nhAn dAn trèn ca
so
"phàt trién hgp quy
lual
cùa
long so
nhùng kién thùc
ma
loài nguói dà tfch luy dugc duói àch thóng trj cùa xà bòi tu bàn,
xà bòi cùa bgn dja chù
va

ITnh
vuc khàc
cùa dói
song
xà bòi.
Qua viéc tìm hièu quan niém cùa C.Màc - Ph.Angghen
va
V.LLènin
ve
vàn
hoà, chùng ta thày càc óng xàc dinh bàn
chat
cùa nò thóng qua 3 mói quan bé ca
bàn.
-
Quan he giùa con nguói - tu nhién
- Quan he giùa con nguói - con nguói
-
Quan bè giùa con nguói
va
càc
qua
trình vàn hoà.
Trèn ca
so
nghién cùu ba mói quan bé ca bàn dò, càc òng dà làm lo ro nhùng
thuòc
tinh
chù yéu cùa hién tugng vàn hoà nhu sau:
Thù

- My.
He
già trj
vàn hoà
tram
tfch,
xAin
thuc trong làt cà càc yéu tó, bò phàn cùa dói song xà bòi, xà
bòi hoà con nguói
va
nhàn dao hoà xà bòi.
Thù
tu,
vàn hoà là chinh thè cùa
qua
trình thóng nhàt hùu ca giùa su tiép
ihii
va
sàng tao, giùa càc bàn thè vàn hoà, giùa càc qua trình tao nén vàn hoà
va
chù thè
vàn hoà.
Tu
viéc khài quàt quan niém Màc xft
ve
bàn
chat
vàn hoà nhu
vày,
chùng la

su nhAn
Ioai.
Né'u tfnh
lù khi con nguói (nguói khón ngoan)
bài
dàu biét chón cA't nguói
chél
- mot hành vi
biéu dal su tfn nguang - thì tón giào dà
co qua
trình
Ijch su
khoàng lù 50000 dén
120000 nàm. Trong
qua
trình lón lai
va
phàt trién, lón giào luòn tàc dóng, ành huóng
dén dói
song
xà hói trèn nhiéu phuang dién. Con nguói trong
qua Irình kliàm
phà tu
nhién
va thè
giói nói tàm cùng luòn tìm càch ly giài hién tugng này.
Vi
vAy,
Ijch su
de

tòn giào khóng thu dugc két qua gì.
Bàn
IhAn so lirgng
càc dinh nghTa lón giào trèn mot phuang dién nhàt djnh, dà phàn
ành diéu do. Dac biét, vói su ra dói cùa chù nghTa Màc nói chung, cùa ly
luAn
màc
xit ve
tón giào nói rièng,
ibi
tón giào khòng
con
là an
so luyèl
dói truóc nhan thùc
cùa con nguòi. Diéu dò cùng co nghTa là muón nhAn thùc dugc hién tugng tòn giào
mot càch khoa hgc, nhàt thiét phài dua trèn quan niém màc xft
ve
tón giào cùng nhu
tién hành còng viéc
ma
càc nhà kinh dién màc xft tùng làm, dò là ké
ihùa co
phé
phàn nhùng quan niém
ve
tón giào trong
Ijch
su - chù nghTa vó thàn truóc Màc
va

lAu
dai
va
ngày càng phàt trién. Ngay tu
thói
co
dai, dà xuàt hién nhùng tu tuòng khoa hgc
ve
tòn giào
va
pbè phàn tón
giào.
17
màc dù su pbè phàn
con de
dàt
va
thuóng rai vào su thièu nhàt quàn. Vào thè ky VI
Iriróc
còng nguyèn, truóng phài Lòcaiàt ò An Dò dà co chù
Irirang
chó'ng
iiliùng
két
luAn ve thè
giói
sièu
nghiém,
ve
cuòc

di thì cà thè xàc
lAn
linh hón déu dugc phAn giài thành nhùng nguyèn tu. Tién thém
mot buóc,
EPiquya
(khoàng
341-270
TCN) dà còng khai
lan
còng vào tón giào
co
dai
va
cho ràng
con
ngirói khòng nén sg bài truóc cài chél, cùng khóng nén tin vào
nhùng diéu huyén hoàc cùa tón giào mot càch mù quàng, ngày tha. Dàc
bici,
Kxénópban (khoàng 570-478 TCN) dà
co
quan niém chùa dung nhiéu yéu tó hgp ly:
khòng phài lón giào sàng tao ra con ngirói,
chùih
con nguói sàng tao ra càc vi thàn
linh theo trf tuòng tugng
va
khuòn màu cùa mình.
Dén thói Phuc Hung, Cópécnfch (1474-1543),
Calile
(1564-1642)

truóc Màc, dóng thói là mot trong nhùng tién
de Irirc
tiép, quan trgng cho su ra dói
ly luan màc xft
ve
tón giào. XuA't phàt lù lap truóng duy vAt,
Phoi-a-bàc
kliàng dinh
lai quan niém dùng dàn cùa càc nhà vó
Ibàn
truóc dò, ràng lón giào là do con nguói
sàng lao
nèn,
Ong di sAu phAn tfch hién lugng tòn giào
ve
mal tAm ly,
ve
mal nhAn
thùc
luAii,
lù dò rùt ra "bàn chA't dac thù" cùa no. Theo òng, bàn
chat
con nguói co
hai
ihuóc tnib
ca bàn là trf tuòng tugng
va tinh cani
le
Ihuòc.
Nhó bai thuòc tfnh này

bài haiih
cùa
cuòc dói, con nguói dà tuòng lugng ra càc lue lugng sièu nhién chi phói cuóc
song
cùa hg. Hg khóng bé biét ràng
ihàn tbànli
là do mình tao ra,
va
nhùng
"plifim chat
sièu nhién" cùa òng thàn chang qua chi là
long
mong muón, tinh càm, y thùc cùa
mình gùi gàm vào dò. Trong tàc pbAm "Bàn chat dao Ki tò" ra dói nàm 1841,
Phoiabàc viét; "Con ngirói suy
ngliT
ra sao,
lAm lU thè'nào
thì
Ihugng de
cùa nò dùng
nhu vày: con ngirói co bao nhiéu già trj Ibi thugng
de
cùa nò cùng chi
co
bay nhiéu,
khòng bau. Y thùc
ve
Ihugng
de

ben
trong dà dugc phai
bay,
là cài tu thàn dà dugc biéu hién cùa con nguòi, lón
giào là su
véli
mò trang trgng
nhuìig
kho tàng
kn
dàu cùa con nguói, là su thùa nhan
nhùng y nghTa thàm kfn nhàt, là lói thù nhan còng khai nhùng bf mal tinh yéu cùa
con ngirói"
f87,l03]i va
"tòn giào là su tu y thùc dàu tién,
va
là su tu y thùc giàn tiép
cùa con nguòi", "tón giào là bàn
chAÌ
con tré cùa
loài
ngUÓi, nhung dùa tre lai
ihày
bàn chat cùa minh,
tue
con ngirói - ò ngoài
mình"[8,104].
Nhu vAy, theo óng, tón giào
chùili là
bàn chat cùa loài ngirói dugc

su này sinh
va
tón lai cùa hién lugng lòn giào. Ong bugc phài tìm nguón góc cùa tòn
giào lù trong bàn chat con nguói
va
quy bàn
chat
tòn giào vào bàn chat con nguói,
cài bàn
chA'l
dugc òng biéu nhu là
tnih
"loài", tfnh phó biè'n nói tai, cAm, gàn bó mot
càch thàn tuy tu nhién dóng dào càc cà nhan lai vói nhau" [44,1 1]. Khóng nhan thày
bàli
chat xà bòi cùa tón giào, òng
jiliài
thùa nhan tòn giào
là mal
hùu ca trong bàn
19
chA't nguói, tón lai vTnh vièn cùng con nguói.
Dò
là ly do óng di dé'n két luan: "càc
thói dai cùa loài nguói chi khàc nhau bòi nhùng
Ihay
dói
ve
phuang dién tòn giào"
[47,4181.

nhiéu luan diém trong quan niém cùa càc hgc già tu
san
hién dai khóng phài là
khóng
co
già trj khoa hgc.
Ve
bàn
chat
lòn giào, càc hgc già tu
san
hién dai quan
niem
rat
khàc nhau.
Tlieo
Yvalambé, cho dén nàm 1983, dà
co
ft nhàt 30 hgc già lu
san nói liè'ng
dira
ra djnh nghTa rièng
ve
tón giào [
87,170-171-172].
TYLOR(1871)
Nhùng
vai
thè thàn linh
(spiritual beings)

O ITO (1923)
Cài sièu linh
(le "numineux")
DAVIS (1948)
Hoà nhap xà bòi
(social
integration)
20
TrAt tu siéu nhién
(supernatural order)
ành huóng ca bàn
(fundamenlal hearing)
BOUQUET (1953)
Nhùng thuc thè phi nhAn
(no-humain entiles)
EVANS-PRITCIIARD
(1956)
Xem
Tylor
FIETII (1959)
Nhùng thuc thè hay lue
lugng phi nhAn
HORTON (1960)
Xem Tylor
GOODY
(1961)
Nhùng thuc thè phi nhAn
(non-human agencies)
SPIRO (1966)
VAI

(1954)
Ca
so
cùa lièn bé xà bòi
(fondemenl du
lien
social)
TILLICH
Nói lo tói thugng
(ultimate concern)
YINGGER (1957)
Nhùng vàn
de
tói
thugng (ultimate
problems)
PARSONS (1966)
Thuc
tè
tói thugng
(ultim.realily)
LUCKMAN(1967)
Thè giói quan (World
vievv)
21
ROBERTSON (1970)
Cài duy nghiem/cài siéu
nghiém
(empirical/super
-

LUCKMAN (1977)
Giàm thièu su khòng
chàc chàn
(réduction de
rincerlilude)
SCHMID (1979)
Con duóng cho tal cà
(the way of the
whole)
KHERERvà
HARDIN
(1985)
Nhìn vào bang thóng ké cùa Yvalambé chùng ta
co thè
rùt ra mày
nliAn
xét
sau
77//^
nhdf,
càc djnh nghTa
ve
tón giào cùa càc hgc già tu san rA't da dang
va
phong phù. Càc djnh nghTa này hoàc nhàn manh dén chùc nàng cùa tón giào hoàc
co
hiróng dén viéc tìm kiém mot "bàn thè" chung cùa lón giào.
Thù
hai,
càc hgc già tu san nhìn cluing thóng nhàt vói nhau ò mot diém, dò là

là nhùng su
vAl làcli
ra,
bj càm doàn, dò là nhùng
lui
nguang
va
thuc hành thóng nhàt
lAl
cà nhùng ai tin
theo
thành mot còng dóng linh thàn ggi là giào bòi"
[87,154]
Dóng góp cùa nhùng quan
niém này là ò chò phàn nào làm lo ra bàn
chat
tón giào thóng qua vai trò cùa nò
trong dói song xà bòi. Tuy nhién, do
de
cao qua mùc vai trò xà bòi cùa tòn giào
ma
bau
hét càc hgc già tu san déu di lói quan diém duy
lAm
trong khi ly giài bàn
chA'l
tòn giào.
7.2.2. Quan niém Màc xit ve hdn chat
fon
giào.

tugng nhu Phoiabàc
cjuan
niem.
Nguge
lai, càc óng xuàt phàt
tu
con nguói hién thuc,
con ngirói trong tóng hoà càc mói quan he cùa hg, trong
qua
trình dói song
vai
chat -
thuc tién cùa hg. C.Màc-Ph.Angghen kbàng djnh: "Chùng ta xuàt phàt lù nhùng con
nguói dang hành dòng, hién thuc
va chùih
là xuàt phàt
tu qua
trình dói song hien
thuc cùa hg ma chùng ta mó tà su phàt trién cùa nhùng phàn ành tu tuòng
va
tiéng
vang tu tuòng cùa
qua
trình dói
song
ày. Ngay cà nhùng ào tuòng hình thành trong
dàu óe con ngirói cùng là nhùng
vài lliàng
boa
lA'l

nguói,
Y thùc tòn giào,
Iheo
càch kién giài duy
vai ve Ijch
su, là mot hình thài y thùc
xà bòi phàn ành
va chiù
quy djnh bòi dòi song thuc tién cùa con ngirói.
23
Vói tu càch là mot hình thài y thùc xà bòi, gióng nhu nhùng hình thài y thùc
xà bòi khàc, lón giào tu nò "khóng co
Ijch
su, khòng
co
su phàt Iricn"
[42,37-38].
Cùng càn nói thém ràng, khi nghién cùu tu tuòng này cùa C.Màc - Ph.Angghen, mot
so
nhà nghién cùu dà
co
chùng minh lón giào cung
co
Ijch su,
co
su phàt trién, lù dò
hg két
luAn
ràng "C.Màc dà sai làm" |94,6|. Hg dà khóng biéu hoàc co
linh

Irén
quan diém cùa
chù nghTa duy vat Ijch
su,
biè'n chùng thành nhùng quan diém khoa hgc khàch quan.
Ong
viét:
"Con nguói sàng tao ra tón giào, chù lòn giào khóng sàng tao ra con ngirói.
Cu thè là: tón giào là su tu y
ihùc va
su tu càm giàc cùa con nguói dura tìm dugc bàn
than mình hoàc dà lai
de mài
bàn thàn mình mot làn nùa. Nhung con nguói khòng
|-)hài
là mot sinh vAt trùu tugng, àn nàu dau dò ngoài thè giói. Con ngirói chfnh là thè
giói con nguói, là nhà nuóc, là xà bòi. Nhà nUóc ày, xà bòi Ay
san
sinh ra tón giào,
tire thè
giói quan lòn ngugc, vi bàn thAn chùng là
thè
giói lòn ngugc"
[41,5691.
Nhu vAy,
bàli
chat dàc thù cùa tòn giào (so vói càc hình thài y thùc xà bòi
khàc) khòng phài ò chò nò khòng
co
lich su, khòng co su phàt

cùa no, là nhiet tinh cùa
nò,
là su thùa nhàn
ve
mat dao due cùa nò, là cài bó sung trang nghiém cùa nò, là ca
so
phó biè'n cùa su
tuan
ùi
va
su
tu
hién ho cùa nò"
[41,570[;
va
"su
nglico
nàn cùa
tón giào, mot mal là biéu hién cùa ngbco nàn hién
ibirc,
va nuil
khàc là su phàn
24
kbàng chóng su
nghèo
nàn bién thuc ày. Tón giào là liéng
ilio dai
cùa chùng sinh bj
àp
bue,

két
luAn
"lòn
giào là thuóc pbién cùa nhAn dAn", dà
co rat
nhiéu càch biéu khàc nhau, phó bién là
quan niém
elio
ràng Màc coi
mot
dàc
lùili
nào dò
(co Igi
hoàc co hai) cùa
lluiò'c
pbién là
bàli
chat cùa tón giào. Xél phuang phàp nghién cùu cùa C.Màc (phuang
phàp bién chùng duy
vai)
cùng nhu toàn bò bé thóng càc luan diém cùa Màc, chùng
ta thày Màc khóng quy két
mot
càch siéu hình nhu vAy. O dAy chi
co
thè hièu ràng,
C.Màc quan niém tòn giào mang bàn chat xà bòi
day niAu
tliuàii,

thè dà
mang hình thùc nhùng
lire
lugng siéu
tran
thè" [46,437]. Sau khi chi ra bàn chat cùa
lòn giào là mot hình thài y thùc xà bòi phàn ành "hu ào" (C.Màc ggi "lòn
ngugc") ve
hién llurc cuòc song
con cliju
nhiéu
tiói
bugc cùa con nguói, Ph.Angghen dà phAn
tfch nguón góc
iiliAn
thùc, tAm ly
va
nguón góc kinh té - xà bòi cung
nliir
vai
Irò
cùa
nò trong tùng thói ky Ijch su nhàt dinh.
IVoiig
bòi cành thói dai dui
ngliTa
tu bàn phàt trién sang giai doan chù nghTa
de
quóc,
V.l.Lenin

(]uàng vi
(luàn duìng
nhAn dAn khòng thè doàn ra dugc nò, - là thè
25
lue bàt eù lue nào trong dói song cùa nguói vó san
va
nguói tiéu chù, cùng de doa
dem lai cho hg va dang dem lai
elio
hg su phà
san
"dot
ngòl",
"bA't ngó",
"iigAu
nhién", làm cho hg phài diét vong, bién hg Ihành nguói àn xin,
mot
kè bàn cùng, mot
gài diém,
va
don hg vào cành chél dói " [38,315].
Ve
ca
che
này sinh cùa lòn giào,
óng nói: "su
pliAii
dói cùa nhAn thùc cùa con ngirói
va Inili
khà nàng cùa chù nghTa

cùa tòn giào rat nhA't quàn. Nò dà chi ra
mot
càch khàch quan, toàn dién bàn chA't xà
bòi
day
màu
thuàn
cùa tòn giào cùng nhu nguón góc, chùc nàng, vai trò xà boi cùa
no.
PhAn tfch quan niém màc xft
ve
tòn giào, chùng ta co thè rùt ra: Tòn gido, ve hdn
chà} là
mot
hình tildi y thùc xà
ligi
phdn ành hu do
ve
hién thuc cuóc song, mot hién
thuc trong do con nguòi
con chiù
nhiéu frói bugc
va con co
nhiéu han
che
frong
vice
làm
chù
hoàn canh