Sáng kiến kinh nghiệm Môn: Văn
PHẦN I: ĐẶT VẤN ĐỀ
1. Mục đích yêu cầu
Làm thế nào để dạy tốt và học tốt bộ môn văn? Môn ngữ văn là
môn học kết tinh nhiều giá trị văn hóa truyền và nhân loại. Với dân tộc Việt
Nam ta, văn chương là điều gắn bó thân thiết. Từ thuở còn nằm nôi, đứa bé
đã được nâng niu, bồi dưỡng bằng văn chương qua lời hát ru âu yếm, đạm
đã. Khi được đi học, bài trước nhất phải là “học ăn, học nói”. Tiếp đó, con
người đi vào đời sống của dân tộc “vốn tự xưng là nền văn hiến đã lâu”.
Những thầy giáo từ hàng ngàn năm qua, đầu tiên vẫn là thầy văn chương,
đạo lý. Và mãi sau này nữa, người trẻ tuổi muốn thi vào bất cứ trường đại
học chuyên khoa nào, bài thi vẫn là bài thi văn.
Với chức năng là một người làm công tác giảng dạy trong nhà trường
bản thân tôi cũng nhận thấy rằng, ngày nay, số lượng học sinh sao lãng trong
việc học môn văn là tương đối. Đó cũng là vấn đề mà tôi trăn trở bấy lâu .
Với 10 năm làm công tác giảng dạy tôi nghiệm thấy rằng, cái ước muốn học
văn sao cho giỏi, dạy văn sao cho hay, viết văn sao cho tốt là ước muốn của
nhiều giáo viên và học sinh . Muốn thực hiện ước mơ ấy thì phải thực sự tìm
tòi trong văn chương nói riêng và trong văn hóa nói chung. Tôi cố gắng chép
lại vài ba kinh nghiệm thiết thực cho mình, hy vọng trao đổi với đồng
nghiệp, mong góp một phần nhỏ kinh nghiệm của mình vào công tác dạy và
bồi dưỡng học sinh để phần nào đó giúp các em có hứng thú học tập hơn ở
bộ môn văn. Để từ đó các em có thể phát huy năng lực của mình để trở thành
những học sinh giỏi văn thực sự. Dù biết còn nhiều hạn chế nhưng tôi vẫn
không ngừng cố gắng.
2. Thực trạng ban đầu.
+ Khi chưa áp dụng SKKN này:
Người thực hiện: Lê Thị Anh Đào
Trrường trung học cơ sở Nguyễn Bỉnh Khiêm
Phòng giáo dục Thị xã Gia Nghĩa – Tỉnh Đăk Nông
1

2
Sáng kiến kinh nghiệm Môn: Văn
không thể tạo điều kiện cho các em về mặt thời gian để học môn này. Trong
khi đó bộ môn văn là một bộ môn cần đầu tư thời gian rất là nhiều. Mà các
em thì ngoài thời gian học trên lớp ra, về đến nhà là buông tập vở lo lao
động để phụ giúp gia đình nên không có nhiều thời gian học tập. Gia đình,
cha mẹ thì lo làm ăn, không có thời gian quan tâm, nhắc nhở con em học tập,
thiếu tiền hỗ trợ cho con cái để mua các phương tiên học tập như, tài liệu,
sách tham khảo và các phương tiện học tập khác nữa. Trong khi đó, trình độ
văn hóa của cha mẹ có hạn nên không hướng dẫn, chỉ bảo được gì cho con
mình mà chủ yếu là khoán trắng cho các em tự lo. Nếu bố mẹ nào có sự
quan tâm thì cũng chỉ biết nhắc nhở là “ phải cố gắng học đi”,”lo mà học
đi”…… Còn các em thì vẫn cứ ngồi vào bàn nhưng chưa chắc đã học, ngồi
chỉ để đối phó với bố mẹ, để bố mẹ thấy là mình có ngồi học. Thậm chí có
những em ngồi vào bàn học nhưng đầu óc lại hướng vào những cuốn truyện
tranh, những trò chơi thường ngày, có khi còn đọc truyện ngay trên bàn học
mà bố mẹ không biết……Nên đối với những học sinh rơi vào hai trường
hợp trên thì giáo viên văn rất klhó bồi dưỡng cho các em để trở thành những
học sinh khá giỏi được. Thậm chí có những em học lớp 7,8 rồi mà vẫn
không viết được một lá đơn xin phép nghỉ học, hay trình bày bố cục của một
văn bản.
Tất cả những vấn đề nêu trên thực sự là một vấn đề nan giải đối với
tất cả mọi người. Đặc biệt là đối với những người làm công tác giảng dạy
như chúng tôi.
* Đối với giáo viên :
Số lượng giáo viên của trường tương đối đầy đủ ở tất cả các bộ môn,
100% giáo viên đã đạt chuẩn, thậm chí số giáo viên đạt trên chuẩn chiếm tỉ
lệ khoảng 20% cán bộ công nhân viên chức, đồ dùng, trang thiết bị và tài
Người thực hiện: Lê Thị Anh Đào
Trrường trung học cơ sở Nguyễn Bỉnh Khiêm

Trrường trung học cơ sở Nguyễn Bỉnh Khiêm
Phòng giáo dục Thị xã Gia Nghĩa – Tỉnh Đăk Nông
4
Sáng kiến kinh nghiệm Môn: Văn
PHẦN II: GIẢI QUYẾT VẤN ĐỀ
1. Cơ sở lí luận:
Dựa vào đặc thù của bộ môn, dạy văn không chỉ là dạy đúng là đủ mà
còn phải dạy hay. Dạy đúng là phải dạy cho chắc kiến thức, nếu phạm nhiều
cái sai thì dù chó có có tài hoa, độc đáo đến đâu cũng không cho là hay
được.
Với chức năng là người làm công tác giảng dạy trong nhà trường, tôi
thấy hoạt động dạy học thể hiện ở kết quả học tập của người học sinh, cụ thể
là là bằng kết quả lên lớp hàng năm, kết quả đậu tốt nghiệp, số lượng học
sinh giỏi các cấp. Cho nên, vấn đề dạy học như thế nào để có kết quả cao,
giảm học sinh yếu kém tăng số lượng học sinh giỏi các cấp là yêu cầu tất
yếu của người giáo viên nhân dân.
Khi chọn đề tài này là muốn giúp học sinh nhận thức được sâu sắc
của về câu nói của nhà văn Gorki: “Văn học là nhân học”. Đúng vậy, với thế
mạnh riêng của mình, môn văn giúp người học tiếp xúc với vẻ đẹp kì diệu và
phong phú của tiếng mẹ đẻ, tiếp xúc với vốn văn học dân tộc và nhân loại.
Giúp cho chúng ta có một đời sống tâm hồn tốt đẹp, biết yêu ghét rạch ròi,
biết phân biệt bạn, thù, biết thông cảm với niềm đau, nỗi bất hạnh của người
khác. Bởi vậy nên văn học góp phần bồi dưỡng tâm hồn, hình thành và phát
triển toàn diện nhân cách cho học sinh.
Văn học là để học cách làm người, học văn để tiếp thu tinh hoa văn
hóa của nhân loại. Ngày nay, xã hội công nghệ khoa học phát triển chóng
mặt, nước ta cũng đang dần hội nhập chứ không hòa tan với các nước trên
thế giới. Quan diểm của mọi người là chú ý đến học văn, không xem nhẹ các
môn xã hội nhất là những môn được môn theo học sinh là những môn học
phụ. Mọi người quan niệm: “Văn chương hạ giới rẻ như bèo “ . chỉ học giỏi

Ví dụ 2 : “Sương nương theo trăng ngừng lưng trời
Người thực hiện: Lê Thị Anh Đào
Trrường trung học cơ sở Nguyễn Bỉnh Khiêm
Phòng giáo dục Thị xã Gia Nghĩa – Tỉnh Đăk Nông
6
Sáng kiến kinh nghiệm Môn: Văn
Tương tư nâng lòng lên chơi vơi
(Hài hòa về mặt ngữ âm)
( Xuân Diệu)
Ví dụ 3 : Phong phú về mặt từ vựng:
- Cùng chỉ người Mẹ, tiếng việt có nhiều cách gọi khác nhau : Má,
Bu,bầm…
- Những từ mới được bổ sung: Xà phòng, ra điô, Intơnet, vi tính, tin
học…….
Ví dụ 4 : Sự uyển chuyển, mượt mà được thể hiện trong lời văn của
Thạch Lam, Nguyễn Tuân, Vũ Bằng …
“ Cốm là thứ quà riêng biệt của Đất nước, là thức dâng của những
cánh đồng lúc bát ngát xanh mang trong hương vị của tất cả cái mộc mạc
giản dị và thanh khiết của đồng quê nội cỏ An Nam”.
2. Giả thiết:
Với phương pháp cứng nhắc của mình, tôi thấy kết quả của học sinh ở
các khối lớp không có hiệu quả nên tôi đã quyết định thay đổi phương pháp
dạy mới bằng những cách sau:
- Trước khi phân tích một tác phẩm, người giáo viên không chỉ có
nghiên cứu kĩ SGK mà còn phải nghiên cứu các tài liệu có liên quan. Đồng
thời phải nhập tâm vào tác phẩm, trút bỏ những vướng bận của cuộc sống
thường nhật để hóa thân vào nhân vật, để lột tả những cảm xúc vui, buồn,
sướng, khổ của nhân vật như là của mình.
- Có phương pháp tích hợp giữa môn văn với các môn học khác.
- So sánh giữa nhà văn của thời đại này với nhà văn của thời đại kia

thanh bình như hôm nay.
Người thực hiện: Lê Thị Anh Đào
Trrường trung học cơ sở Nguyễn Bỉnh Khiêm
Phòng giáo dục Thị xã Gia Nghĩa – Tỉnh Đăk Nông
8
Sáng kiến kinh nghiệm Môn: Văn
+ Cho học sinh thấy được học văn trong nhà trường không phải chỉ
cốt để đủ điểm, để đạt được mức trung bình mà còn phải học để giỏi văn
nữa. Muốn học giỏi văn thì trước hết phải học học cho đủ bài, làm bài bài
đầy đủ, đạt kết quả trung bình và trên trung bình. Sau đó là phải có thêm
nhiều sự gia công khác nữa. Có những biện pháp khá cụ thể cho sự gia công
này bất cứ ai cũng thực hiện được. Chẳng hạn như: những bài đã học ở lớp
rồi về nhà cũng phải đọc đi đọc lại ở nhà nhiều lần, được nghiền ngẫm, tìm
hiểu thêm cho đến nơi đến chốn. Không nên chỉ bằng lòng với kiến thức
được cung cấp ở lớp, mà phải làm cho kiến thức ấy được chắc hơn, sâu hơn.
Muốn giỏi văn thì phải làm sao cho văn thấm vào mình. Văn chương là câu
chuyện nhập tâm, có tâm trí và có tâm hồn. Thường có hình ảnh trong câu
văn, những am điệu trong câu thơ cứ vương vấn mình hàng ngày, hàng
tháng, không phải vương vấn để đòi hỏi một giải đáp kiến thức mà đó là một
sự vương vấn trong rung động, trong cảm thông. Bài văn nào được học trong
nhà trường nếu các em thật sự quan tâm, đều tạo cho học sinh sự vương vấn
và gắn bó này. Chính cái vương vấn, cái gắn bó ấy sẽ đưa các em vào thế
giới văn chương và làm cho các em yêu văn và thích văn hơn.
Và tất nhiên, muốn học giỏi văn, muốn viết văn hay hơn thì mỗi người
học sinh phải có cách phấn đấu riêng của mình. Đưới đây là chín điều tâm
niệm và cũng là những bí quyết muốn học giỏi văn, muốn viết văn hay mà
tôi muốn truyền đạt cho các em học sinh:
- Tạo hứng thú và duy trì hứng thú. Yêu cầu trước nhất của người
muốn giỏi văn là phải thích văn, có hứng thú về môn văn.
- Làm giàu ngôn ngữ: Làm nghề gì cũng vậy, nếu không có vốn liếng

hội cho các em nên việc dạy môn văn trong nhà trường vừa có thuận lợi
nhưng cũng vừa gặp không ít khó khăn.
Người thực hiện: Lê Thị Anh Đào
Trrường trung học cơ sở Nguyễn Bỉnh Khiêm
Phòng giáo dục Thị xã Gia Nghĩa – Tỉnh Đăk Nông
10
Sáng kiến kinh nghiệm Môn: Văn
+ Thuận lợi : Nhờ sự đổi mới về phương pháp dạy học nên đã tạo cho
các em tính tự lập, phát huy sự sáng tạo, gây hướng thú cho học sinh học tập
+ Khó khăn : Do đổi mới phương pháp dạy như vậy mà đồ dùng để
phục vụ cho bộ môn thì lại hạn chế. Tài liệu tham khảo ít ỏi , học sinh thì
học lệch . Do đó có một số học ít có thể là học lớp 7, lớp 8 rồi mà chưa viết
được lá đơn xin phép , chưa trình bày được một văn bản. Đối với chúng ta,
là người giáo viên chúng ta phải có những biện pháp, giải pháp tạo cho các
em yêu thích môn văn, học giỏi môn văn, hứng thú học môn văn.
+ Trước tiên, chúng ta cần hiểu tâm lí học trò, vì học trò nhìn đời bằng
những gì hiển hiện ở bên ngoài chứ còn thực tế bên trong các em chưa hiểu
được một cách sâu xa. Do đó ta phải hướng cho các em tìm hiểu những bậc
thang kiến thức, cảm nhận được cái hay, cái đẹp của một tác phẩm văn học,
khám phá nội dung nghệ thuật trong tác phẩm bằng cách cho học sinh hoá
thân vào trong tác phẩm, hiểu cuộc đời nhân vật giống như cuộc đời thật của
mình. Với lòng nhiệt tình và kiến thức của giáo viên, cho các em những kiến
thức thích thú tiếp nhận kiến thức qua bài giảng. Người giáo viên khi giảng
bài phải dùng những từ ngữ hay giàu cảm xúc, định hướng thích hợp, kiến
thức phong phú …
Ví dụ : Khi phân tích tác phẩm Tắt Đèn của Ngô Tất Tố, Lão Hạc của
Nam Cao. Giáo viên cần cho học sinh thấy được thân phận của người nông
dân Việt Nam trước cách mạng tháng tám. Số phận của họ, nhất là người
bần nông thật đáng thương. Chị Dậu chỉ vì một suất sưu của chồng mà phải
bán đứa con gái thân yêu của mình . Trong cái xã hội phong kiến thời nô lệ

“Tây tiến đoàn quân không mọc tóc
Quân xanh màu lá dữ oai hùng”
Ngoài biện pháp đó giáo viên còn hướng dẫn cho học sinh tham khảo
tài liệu, rồi ghi chép những đoạn văn đoạn thơ hay vào trong “Sổ tích lũy
Người thực hiện: Lê Thị Anh Đào
Trrường trung học cơ sở Nguyễn Bỉnh Khiêm
Phòng giáo dục Thị xã Gia Nghĩa – Tỉnh Đăk Nông
12
Sáng kiến kinh nghiệm Môn: Văn
kiến thức”. Từ đó biến ngôn ngữ của mình trong khi làm bài viết, giao tiếp
trong cuộc sống, việc làm đó cũng giúp cho học tốt môn văn, đã có lời nhắn
nhủ những việc làm này:
“Mấy lời nhắn nhủ bạn nhỏ to
Muốn học văn nhớ cho một điều
Sách báo cứ đọc cho nhiều
Từ hay tiễng tốt ghi đều vào sổ tay
Thuộc lòng những đoạn văn hay
Những câu thơ đẹp ngày ngày chớ quên”
Khi học sinh có một số vốn từ phong phú người giáo viên lập dán ý
định hướng cho học sinh.
Ví dụ: Khi phân tích giá trị nhân đạo trong tác một số tác phẩm văn
học
+ Người giáo viên phải cho học sinh hiểu biết về quan niệm của xã
hội phong kiến ngày xưa, giá trị của tác phẩm văn học ngày xưa. Một tác
phẩm sống mãi với thời gian, được đề cao không chỉ trong ngôn ngữ hay
hay không mà qua tac sgiả muông nói gì? Giá trị bên trong, giá trị nhân đạo
của tác phẩm dưới xã hội phong kiến khi mà cuộc đời đầy rẫy những bất
công, khổ đau, những chuỗi ngày vất vả đau thương của những người phụ
nữ. Chính những lúc này ngòi bút của những nhà văn, nhà thơ chân chính
hướng về đau thương ấyviết những tác phẩm đầy yêu thương sau sắc.

công nhận là có hiệu quả thiết thực.
4. Hiệu quả mới
Quả thật, khi tôi thay đổi cách sử dụng các phương pháp mới tích cực
hơn, tôi thấy các em có phần hứng thú học tập hơn. Bởi vì trong quá trình
Người thực hiện: Lê Thị Anh Đào
Trrường trung học cơ sở Nguyễn Bỉnh Khiêm
Phòng giáo dục Thị xã Gia Nghĩa – Tỉnh Đăk Nông
14
Sáng kiến kinh nghiệm Môn: Văn
dạy cứ một tuần, ngoài kiểm tra thường xuyên tôi lại kiểm tra xác xuất một
vài em về kiến thức đã học và mở rộng tôi thấy kết quả thật đáng mừng, các
em có hứng thú học tập hơn so với trước, sau mỗi câu hỏi của bài học là các
em có câu trả lời ngay và rất hăng hái phát biểu ý kiến. Về nhà cũng đã chịu
khó học bài cũ và đọc các bài viết trong SGK và tham khảo nhiều bài viết
khác ngoài SGK.
Đặc biệt là trong các kì thi thông tin phát hiện học sinh giỏi và thi học
sinh giỏi của nghành tổ chức tôi thấy số lượng các em tham gia dự thi rất
đông .
Cụ thể là
Năm
học
Khối lớp 6 Khối lớp 7 Khối lớp 8 Khối lớp 9
Số
lượng
học
sinh
dự thi
Số
lượng
học

Số
lượng
học
sinh
đạt
giải
Người thực hiện: Lê Thị Anh Đào
Trrường trung học cơ sở Nguyễn Bỉnh Khiêm
Phòng giáo dục Thị xã Gia Nghĩa – Tỉnh Đăk Nông
15
Sáng kiến kinh nghiệm Môn: Văn
04 –
05
05 –
06
06 –
07
07 -
08
10
10
07
13
05
06
04
04
06
11
10

đầu chỉ làm cho học sinh có hứng thú học tập để từ đó các em có sự thích
thú đam mê học tốt bộ môn mà lâu nay các em đã xem nhẹ.
2. Sử dụng sáng kiến kinh nghiệm
Để sử dụng tốt phương pháp này thì mọi người cần phải
* Đối với giáo viên:
Đọc kỹ tác phẩm, sưu tầm những tài liệu xung quanh tác phẩm như,
tiểu sử tác giả, cuộc đời sự nghiệp, bối cảnh lịch sử khi tác phẩm ra đời…
Những nhận xét đánh giá của những nhà phê bình văn học, nhà văn, nhà thơ
trong và ngoài nước về tác phẩm.
Dù là tiếng Việt hay tập làm văn, giáo viên cũng cần soạn giáo án tỉ
mĩ, kỉ cương, có chất lượng cả về phương pháp và nội dung. Mục đích là
truyền tải đầy đủ trọng tâm kiến thức, giúp học sinh hiểu bài nhanh nhất.
Người thực hiện: Lê Thị Anh Đào
Trrường trung học cơ sở Nguyễn Bỉnh Khiêm
Phòng giáo dục Thị xã Gia Nghĩa – Tỉnh Đăk Nông
17
Sáng kiến kinh nghiệm Môn: Văn
Đồng thời với giáo viên, người giáo viên cần chuẩn bị đồ dùng dạy
học thật chu đáo như tranh, ảnh minh họa, bảng phụ, các sơ đồ, biểu đồ đối
với phân môn Tiếng Việt.
• Đối với học sinh:
Phải soạn bài chi tiết theo hệ thống câu hỏi trong SGK đọc kĩ văn bản,
đọc được cả tác phẩm thì càng tốt. Tập phân tích, cảm nhận theo cách riêng
của mình.
Khai thác những vấn đề xung quanh tác phẩm như: Bối cảnh, cuộc đời
sự nghiệp, phong cách riêng của từng tác giả
3 Kết luận và kiến nghị
Nói chung cái gì cũng có hai mặt tác động qua lại thì mới có sự thành
công được. Về phía giáo viên muốn dạy văn tốt thì phải chọn những giải
pháp tốt nhất để gây hứng thú cho người học. Và hơn thế nữa người giáo

thấy yêu thơ văn và yêu cuộc sống hơn.
Tóm lại: điều quan trọng nhất để chứng tỏ cái tài lên của người giáo
viên là phải biết biến hóa bài giảng của mình làm sao cho giờ dạy đáp ứng
được thực tế lên lớp. Thực tế lên lớp là gì? Nhiều lắm: là thực tế tình hình
học sinh trong giờ, trình độ của các em, tâm lí của các em và sự chờ đợi tiếp
cận cũng như khi đi sâu vào bài giảng; là thực tế chỉ cho bài học phải đặt ra
nhiệm vụ gì, yêu cầu giáo dục giáo dưỡng ra sao; lại cả thực tế của bản thân
giáo viên nữa. Nắm được thực tế ấy để xử lí bài: nếu là bài văn cổ, văn dịch,
văn nói về dân tộc thiểu số, văn liên quan đến lịch sử, chính trị … thì phải
tạo không khí khác nhau. Phải chuẩn bị đặt câu hỏi như thế nào để giúp học
sinh động não, phải lường trước ở chặng nào, lúc nào thì có cách giải quyết
như thế nào. Do đó, mà giò lên lớp sẽ rất biến hóa: biến hóa ngôn ngữ, biến
hóa thái độ, biến hóa không khí … thì bài giảng mới có sự lôi cuốn.
Người thực hiện: Lê Thị Anh Đào
Trrường trung học cơ sở Nguyễn Bỉnh Khiêm
Phòng giáo dục Thị xã Gia Nghĩa – Tỉnh Đăk Nông
19
Sáng kiến kinh nghiệm Môn: Văn
Tất nhiên, khi giảng bài người giáo viên phải giữ đúng tư cách của
mình. Người thầy không phải là một diễn giả đi diễn thuyết, không phải là
một nghệ sĩ lên sân khấu, cũng không phải là một nhà truyền đạo hay là một
pháp sư. Nhưng môn văn là một môn học có những lợi thế nói trên, nên tùy
từng lúc giáo viên phải mượn những thủ thuật, những kinh nghiệm của các
nhà chuyên môn để làm cho bài dạy của mình có kết qua cao hơn. Có như
thế thì giờ dạy mới sự sắc nét được
MỤC LỤC
Phần I: ĐẶT VẤN ĐỀ ……….
………………………………………………………………………………
…………. 1
Người thực hiện: Lê Thị Anh Đào

Phòng giáo dục Thị xã Gia Nghĩa – Tỉnh Đăk Nông
21
Sáng kiến kinh nghiệm Môn: Văn
1 Kinh nghiệm cụ thể
………………………………………………………………………………
…………………………. 11
2 Sử dụng sáng kiến
………………………………………………………………………………
……………………………. 11
3 Kết luận và kiến nghị
………………………………………………………………………………
……………………… 11
MỤC LỤC
………………………………………………………………………………
……………………………………………………………… 13
Người thực hiện: Lê Thị Anh Đào
Trrường trung học cơ sở Nguyễn Bỉnh Khiêm
Phòng giáo dục Thị xã Gia Nghĩa – Tỉnh Đăk Nông
22
Sáng kiến kinh nghiệm Môn: Văn
TÀI LIỆU THAM KHẢO
1) Phương pháp dạy học văn ở trường PTCS.
2) Sách giáo khoa và sách giáo viên ngữ văn 6.
3) Sách giáo khoa và sách giáo viên ngữ văn 7.
4) Sách giáo khoa và sách giáo viên ngữ văn 8.
5) Sách giáo khoa và sách giáo viên ngữ văn 9.
6) Tài liệu bồi dưỡng thường xuyên chu kì 3 môn ngữ văn (2004 – 2007).
ĐÁNH GIÁ CỦA BAN GIÁM KHẢO TRƯỜNG THCS NGUYỄN BỈNH
KHIÊM



Người thực hiện: Lê Thị Anh Đào
Trrường trung học cơ sở Nguyễn Bỉnh Khiêm
Phòng giáo dục Thị xã Gia Nghĩa – Tỉnh Đăk Nông
24
Sáng kiến kinh nghiệm Môn: Văn

Người thực hiện: Lê Thị Anh Đào
Trrường trung học cơ sở Nguyễn Bỉnh Khiêm
Phòng giáo dục Thị xã Gia Nghĩa – Tỉnh Đăk Nông
25