Phương pháp sử dụng tranh minh hoạ trong dạy học bộ môn ngữ văn 6
PHƯƠNG PHÁP SỬ DỤNG TRANH MINH HOẠ
TRONG
DẠY HỌC BỘ MÔN NGỮ VĂN 6
A. ĐẶT VẤN ĐỀ
I. LÝ DO CHỌN SÁNG KIẾN KINH NGHIỆM
1. Cơ sở lý luận
a. Định hướng đổi mới phương pháp dạy học ở trường phổ thông
theo Luật giáo dục (1998) là:
- Phát huy tính tích cực, tự giác, chủ động sáng tạo ở học sinh.
- Bồi dưỡng phương pháp tự học.
- Rèn luyện kỹ năng vận dụng kiến thức vào thực tiễn.
- Tác động đến tình cảm, đem lại niềm vui, hứng thú học tập
cho học sinh.
Bốn định hướng này có liên quan chặt chẽ, trong đó định hướng đầu
tiên là căn bản. Bởi vì so với phương pháp dạy học cũ, không đặt học sinh ở
vị trí trung tâm, không chú trọng phát huy tính tích cực chủ động, sáng tạo
của học sinh. Khi đó giáo viên như “nhà thông thái” truyền thụ kiến thức cho
học sinh, các em chỉ việc lắng nghe, ghi nhớ để rồi tái hiện lại những gì thầy
cô đã từng nói. Cạnh đó thì xã hội với tốc độ phát triển thông tin không
chóng mặt như bây giờ. Học sinh có một sức ỳ lớn một phần vì nhu cầu của
xã hội chưa đòi hỏi.
b. Để học sinh lĩnh hội được tri thức một cách tốt nhất cần hướng học
sinh vào "hoạt động tích cực". Tức là học sinh phải được trực tiếp tìm hiểu,
khám phá vấn đề. Mỗi vấn đề được làm sáng tỏ sẽ mở ra những chân trời
mới về sự sáng tạo. Học sinh sẽ tìm thấy nhiều điều mới mẻ của vấn đề đang
được tiếp cận. Hơn thế nữa, các em sẽ có một vốn kĩ năng kĩ xảo cần thiết để
thích ứng với cuộc sống hiện đại, để không tụt hậu trước văn minh nhân loại.
Điều các em được học không chỉ có tác dụng trong phạm vi sách vở nữa mà
Giáo viên: Lê Thị Thanh Hương
1

không bao giờ thay thế được này. Ngoài ra Bộ Giáo dục - Đào tạo cũng đã
hỗ trợ thêm một số phương tiện khác như tranh, ảnh phục vụ cho quá trình
tiếp cận bài học.Ngoài ra, còn các phương tiện dạy học khác như: Phiếu thảo
Giáo viên: Lê Thị Thanh Hương
2
Phương pháp sử dụng tranh minh hoạ trong dạy học bộ môn ngữ văn 6
luận, sơ đồ, biểu bảng thì giáo viên tự chuẩn bị. Để có được các phương
tiện dạy học bổ sung buộc giáo viên phải tự sáng chế (ví dụ máy chiếu được
thay thế bằng bảng phụ, giấy khổ to, vẽ thêm một số bức tranh minh hoạ lấy
từ mạng internet, cho học sinh sưu tầm, ) Trong đó việc sử dụng tranh
minh hoạ khi dạy học văn bản là một động thái cần thiết, quan trọng.
Nhà trường THCS DTNT Kì Sơn rất chú trọng vào công tác làm thế
nào để nâng cao chất lượng dạy và học. Vì thế mọi hoạt động nhằm mục
đích trên được đặt trên hết. Phòng thiết bị nhà trường đã mua sắm khá đầy
đủ những bộ tranh minh hoạ mà Bộ GD & ĐT đã in ấn. Ngoài ra còn có
thêm một số bức tranh minh hoạ lấy từ mạng internet, cho học sinh sưu tầm
Đó là một thuận lợi lớn đối với giáo viên được phân công giảng dạy bộ môn
Ngữ văn 6 như tôi.
Từ cơ sở lý luận và cơ sở thực tiễn nêu trên khiến tôi chọn viết sáng
kiến "Phương pháp sử dụng tranh minh hoạ trong dạy học bộ môn Ngữ văn
6".
II. MỤC ĐÍCH.
Để nâng cao chất lượng dạy và học đòi hỏi người giáo viên phải sử
dụng thành thạo các phương tiện dạy học, các phương tiện dạy học vừa là
nguồn cung cấp tri thức vừa là phương tiện minh hoạ cho bài học, vừa là
phương tiện để thực hiện các thao tác của quá trình dạy học, là nguồn kiến
thức khi nó được dùng để khai thác kiến thức, là phương tiện minh hoạ khi
nó chỉ được sử dụng để làm rõ nội dung đã được thông báo trước đó.
Vì vậy tôi mốn trình bày vấn đề về cách sử dụng một loại phương
tiện dạy học "tranh minh hoạ" sao cho đạt hiệu quả tối ưu nhất.

tương đối đơn giản so với Ngữ văn 7, Ngữ văn 8, Ngữ văn 9. Tranh minh
họa dù chỉ là một phương tiện hỗ trợ cho quá trình tiếp nhận văn bản ở học
sinh. Nhưng rõ ràng tranh minh hoạ rất cần thiết đối với việc giảng dạy. Nó
góp phần tạo nên sự hứng thú học tập ở học sinh và giúp cho học sinh tiếp
thu tri thức một cách nhẹ nhàng hơn. Nhất là với đối tượng học sinh khả
năng tư duy sâu sắc còn ít, các em chủ yếu tiếp nhận tri thức bằng điều “mắt
thấy tai nghe”.
III. THỰC TRẠNG
1.

Thuận lợi
Giáo viên: Lê Thị Thanh Hương
4
Phương pháp sử dụng tranh minh hoạ trong dạy học bộ môn ngữ văn 6
Ngay từ khi trên giảng đường Đại học, bản thân tôi đã được tiếp
cận với phương pháp dạy học theo tinh thần đổi mới của các thầy cô nên
ít nhiều không thấy bỡ ngõ khi thay đổi tư duy về quan niệm vai trò của
người dạy – người học, người học mới là chủ thể của mọi hoạt động dạy
học, người dạy đóng vai trò là người hướng dẫn, giúp đỡ học sinh. Với
quy mô của một trường Đại học tôi được tiếp cận nhiều phương pháp
dạy học mới khác nhau mang tính thử nghiệm của các thầy cô : Máy
chiếu, hoạt động Cemina (thảo luận nhóm có một thầy giáo chỉ đạo),
làm bài tập lớn thông qua việc tự nghiên cứu tài liệu, thi học phần bằng
vấn đáp trực tiếp, thi trắc nghiệm trên máy, tiếp cận nhiều với internet
Trường THCS DTNT Kì Sơn – nơi tôi công tác đã 4 năm qua là
trường đạt chuẩn Quốc gia; vì thế chất lượng dạy học như nói trên rất
chú trọng. Dạy học theo phương pháp mới được triển khai triệt để. Giáo
viên và học sinh dạy và học trên tinh thần đổi mới đó nên cùng một lúc
giáo viên có thể vận dụng nhiều phương pháp dạy học trong đó có việc
sử dụng tranh minh hoạ trực quan sinh động.

IV. TÁC DỤNG CỦA VIỆC SỬ DỤNG TRANH ẢNH MINH HOẠ
TRONG DẠY HỌC NGỮ VĂN
- Là một trong các phương tiện góp phần thực hiện mục tiêu, yêu
cầu dạy học Ngữ văn. Phương pháp dạy học mới lấy học sinh làm
đối tượng trung tâm, vì thế dạy học bằng phương tiện trực quan
như tranh ảnh là một yếu tố cần thiết để học sinh nắm được mục
tiêu của bài học.
- Giúp học sinh nhận thức qua hình ảnh trực quan. Đối với tâm lí
lứa tuổi học sinh lớp 6, hình ảnh minh hoạ trực quan trong bài học
có sức thu hút hiệu quả. Có thể các em không nhớ hết nội dung
các chi tiết chính của văn bản bằng ngôn ngữ nhưng nếu các chi
tiết đó được hiển thị bằng tranh thì khả năng ghi nhớ sâu sắc của
các em lại tốt.
- Gợi sự liên tưởng tới các nội dung khác xoay quanh chi tiết chính.
Ví dụ bức tranh có cảnh Mã Lương vẽ tôm, cá khi đi cắt cỏ ven
sông, qua màu săc các em thấy được một cuộc sống thnah bình,
yên ả của một chú bé mồ côi nhưng không cô độc, Mã Lương
đang rất yêu cuộc sống, rất đam mê và rất có năng khiếu.
- Tạo cảm hứng thẩm mĩ, hứng thú. Mĩ thuật vốn thuộc lĩnh vực
của cái đẹp, cái đẹp luôn có sức hấp dẫn mọi lứa tuổi, đặc biệt là
tuổi nhỏ. Thực tế các em học sinh rất hứng khởi khi được xem
những bức tranh, đặc biệt là tranh in màu trong mỗi giờ học văn
bản. Ngay cả khi chưa đọc văn bản, các em đã có thể nhận thức
được cái đẹp và một phần nội dung qua tranh. Vì thế, giờ học các
em sẽ hứng khởi hơn rất nhiều.
Giáo viên: Lê Thị Thanh Hương
6
Phương pháp sử dụng tranh minh hoạ trong dạy học bộ môn ngữ văn 6
V. MỘT SỐ BIỆN PHÁP SỬ DỤNG TRANH MINH HOẠ
* Những yêu cầu chung khi sử dụng tranh, ảnh minh hoạ:

+ Phải có sự chuẩn bị
Để tiết dạy đạt được mục tiêu giáo dục tư tưởng, tình cảm tốt đẹp cho
học sinh đòi hỏi người giáo viên phải có sự chuẩn bị kỹ càng, chu đáo. Đối
với việc sử dụng tranh minh hoạ, giáo viên phải biết rõ Bộ Giáo dục - Đào
tạo có cấp tranh cho văn bản đó không, trong SGK có hình vẽ không, phòng
thiết bị nhà trường có hay không. Nếu có thì giáo viên có thể sử dụng, nếu
không tự giáo viên phải sưu tầm hoặc tự vẽ thêm tranh minh hoạ. Giả sử
phải vẽ thêm tranh minh hoạ cho bài dạy thì yêu cầu bức tranh phải có nội
dung phù hợp, có ý nghĩa cao. Tránh tình trạng tranh không đúng với chủ đề
bài giảng, gây tri giác tản mạn ở học sinh trong khi sử dụng hoặc làm cho
học sinh khó hiểu. Như vậy sự chuẩn bị của giáo viên là rất cần thiết trước
khi lên lớp giảng dạy.
Ví dụ: Khi dạy văn bản "Treo biển" chúng ta cũng có thể vẽ một bức
tranh minh hoạ nói về nội dung của cái biển trong từng lần thay đổi.
+ Cần có sự lựa chọn tranh
Nếu một văn bản có hẳn một bộ gồm nhiều bức tranh ( Các văn bản
thuộc văn học dân gian như thể loại Truyền thuyết, cổ tích). Phải chọn
những bức tranh phục vụ cho trọng tâm bài giảng, nếu không sử dụng nhiều
tranh sẽ làm loãng nội dung bài học, có thể tiến trình bài dạy sẽ không đúng
như mục tiêu bài học.
+ Cần sử dụng tranh đúng thời điểm (đúng lúc, đúng chỗ)
Việc sử dụng tranh cần kết hợp linh hoạt với hệ thống câu hỏi. Cũng
có thể đưa ngay ra lúc ban đầu để tạo tâm thế hứng thú ở học sinh. Trong
quá trình phân tích văn bản cần đưa tranh minh hoạ để bổ sung, khắc sâu
kiến thức. Nhưng cần lưu ý tránh đưa tranh liên tục làm cho học sinh tri thức
phân tâm. Khi đưa tranh cho học sinh trả lời ý cần khai thác xong cần cất
tranh ngay. Cũng có thể đưa tranh khi đã phân tích đầy đủ nội dung, ý nghĩa
văn bản để học sinh mở rộng, liên hệ kiến thức.
+ Cần có phương pháp gợi dẫn phù hợp để học sinh tiếp xúc một
cách hiệu quả với các bức tranh, làm thế nào để các em có thể nắm được nội

- Giáo viên: Em hãy so sánh và cho biết thái độ của Mã Lương
đối với người nghèo, đối với bọn địa chủ? Qua đó cho ta biết gì về
phẩm chất của Mã Lương?
- Học sinh: + Bức tranh thứ nhất: Mã Lương rất vui, hạnh phúc
khi vẽ cho người nghèo.
+ Bức tranh thứ hai: Mã Lương căm giận bọn thống trị, đang ra tay
trừng trị bọn chúng.
Giáo viên: Lê Thị Thanh Hương
10
Phương pháp sử dụng tranh minh hoạ trong dạy học bộ môn ngữ văn 6
⇒ Phẩm chất của Mã Lương: Mã lương là người thông minh, yêu quý
người nghèo, căm ghét bọn thống trị tham lam, độc ác.
- Giáo viên: Em hãy cho biết tình cảm của em đối với Mã Lương?
- Học sinh: Khâm phục, yêu quý.
- Giáo viên: Qua nhân vật Mã Lương em rút ra bài học gì cho mình?
- Học sinh: Phải chăm chỉ cố gắng học tập tốt để trở thành người
công dân tốt của xã hội.
2. Đối với tranh vẽ sẵn ở Sgk mà ở phòng thiết bị không có
Khi dạy văn bản “Lợn cưới áo mới”, trong Sgk có sẵn một tranh vẽ
hai anh chàng hay khoe của gặp nhau. Khi phân tích tới nội dung này tôi yêu
cầu học sinh quan sát kĩ hơn bức tranh và hỏi:
- Giáo viên: Em quan sát tranh và cho biết vẻ mặt của anh chàng có
áo mới và anh đi tìm lợn bị mất?
- Học sinh: Cả hai anh đều có khuôn mặt vui vẻ, đặc biệt là anh
chàng bị mất lợn.
- Giáo viên: Anh bị mất lợn có tỏ ra lo lắng không? Anh ta hỏi thăm
con lợn bị mất với mục đích tìm lợn hay còn vì mục đích nào khác?
- Học sinh: Mục đích của anh ta là khoe con lợn cưới.
- Giáo viên: Anh đang mặc áo mới có cần thiết phải trả lời vòng vo
với anh mất lợn “Từ lúc tôi mặc cái áo mới này, tôi chẳng thấy

thu đượờt học sinh là:
Lớp Sĩ số Hứng thú học tập Phát hiện và ghi nhớ
kiến thức
Liên hệ bản thân và
thực tế cuộc sống
6A 25 80% 85% 90%
6C 30 60% 55% 75%
Trong năm học 2009- 2010 với việc áp dụng cách sử dụng tranh
minh hoạ như trên, tôi đã thấy có sự khác biệt trong nhận thức ở học sinh.
Lớp Sĩ số Hứng thú học tập Phát hiện và ghi nhớ
kiến thức
Liên hệ bản thân và
thực tế cuộc sống
6A 25 100% 95% 100%
6C 30 90% 85% 90%
Trên đây là một kết quả khả quan trong quá trình thử nghiệm của bản
thân tôi.
VII. KẾT LUẬN
Qua các tiết dạy tôi nhận thấy việc sử dụng tranh minh hoạ muốn
đạt được hiệu quả tối ưu cần phải có sự linh hoạt trong quá trình sử
Giáo viên: Lê Thị Thanh Hương
13
Phương pháp sử dụng tranh minh hoạ trong dạy học bộ môn ngữ văn 6
dụng. Tuỳ từng văn bản mà ta áp dụng cho đúng lúc, đúng chỗ. Việc sử
dụng tranh minh hoạ sẽ tạo tâm thế học tập hứng thú ở học sinh, tạo cho
tiết dạy sinh động, không còn nhàm chán. Đồng thời giúp học sinh cảm
nhận sâu sắc hơn về văn bản.
Việc sử dụng tranh minh hoạ là cả một quá trình tìm tòi, sáng tạo,
chuẩn bị chu đáo của bản thân người giáo viên. Là một giáo viên trẻ
mới ra trường kinh nghiệm còn ít nên cần học hỏi nhiều hơn ở đồng