Sáng kiến kinh nghiệm
Diễm Thuỳ

D Thị

Sơ yếu lí lịch

Họ và tên:

D Thị Diễm Thuỳ

Sinh ngày:

09/2/2011

Quê quán:

Đội Bình - ứng Hoà - Hà Nội

Đơn vị công tác:

Trờng Trung học Cơ sở Phù Lu

Chức vụ:

Tổ trởng Tổ Khoa học - Xã hội
Chủ tịch Công đoàn trờng

Bộ môn giảng dạy:

Ngữ văn

a) Giáo viên phải có sự chuẩn bị......................................................................... 6
b) Sử dụng tranh đúng thời điểm......................................................................... 9
III. Kết quả........................................................................................................ 10
IV. Kết luận - Những kiến nghị................................................................... 11

Phơng pháp sử dụng tranh minh hoạ trong dạy học bộ môn Ngữ văn 6
3


Sáng kiến kinh nghiệm
Diễm Thuỳ

D Thị
I. Lý do chọn đề tài

1. Cơ sở lý luận
Đồ dùng dạy học là tất cả những gì cần thiết cho giờ dạy học của giáo viên.
Đồ dùng dạy học gồm những phơng tiện thông thờng nh: sách giáo khoa, sách
giáo viên, sách tham khảo, t liệu, tranh ảnh, bảng phụ, phiếu học tập... đến những
phơng tiện kỹ thuật hiện đại nh các phơng tiện dùng để nghe - nhìn nh: máy
chiếu, máy vi tính ... để thực hiện một giờ dạy bằng giáo án điện tử. Các phơng
tiện kỹ thuật hiện nay hỗ trợ đắc lực cho việc giảng dạy nhng cha thay thế hoàn
toàn các đồ dùng, phơng tiện tự tạo đơn giản, gọn nhẹ, tiện dụng. Một trong
những phơng tiện đó là tranh ảnh minh họa trong các tiết dạy văn bản thuộc bộ
môn Ngữ văn.
Xuất phát từ định hớng đổi mới phơng pháp dạy - học ở trờng phổ thông
là: phát huy tính tích cực, tự giác, chủ động sáng tạo ở học sinh; bồi dỡng phơng
pháp tự học; rèn luyện kỹ năng vận dụng kiến thức vào thực tiễn; tác động đến
tình cảm, đem lại niềm vui, hứng thú học tập cho học sinh. Bốn định hớng này
có quan hệ chặt chẽ với nhau, trong đó phát huy tính tích cực, tự giác, chủ động

và sử dụng hợp lý trong các tiết dạy có tranh minh hoạ.
Từ những cơ sở trên, tôi đã lựa chọn: Sử dụng tranh minh hoạ trong dạy học bộ môn Ngữ văn 6 là đề tài áp dụng trong năm học này với đối tợng học
sinh khối 6 của trờng. Đề tài đã đợc tôi thực hiện ngay từ đầu năm học và đã đúc
kết thành kinh nghiệm vào cuối năm học này.
II. biện pháp thực hiện

1. Tiến hành điều tra - nắm đối tợng
Tôi đợc nhà trờng phân công giảng dạy văn ở hai lớp 6A và 6B. Với điều
kiện thuận lợi: đa số các em trong khối ngoan, có ý thức chăm chỉ học tập, thích
học môn Ngữ văn, lại đợc gia đình quan tâm đầy đủ về đồ dùng học tập bộ môn.
Tuy nhiên, với học sinh khối 6 nói chung, các em thờng thiếu phơng pháp học
tập; hiếu động, thích quan sát, khám phá kiến thức. Do cha nắm chắc phơng
pháp, thói quen học tập nên kết quả bài kiểm tra của học sinh đầu năm tỷ lệ bài
khá - giỏi còn hạn chế; sự nhận thức của học sinh về kiến thức qua tranh minh
hoạ cha cao mà chủ yếu chỉ cảm nhận qua ngôn từ của văn bản. Để nắm cụ thể
đối tợng khối 6 của trờng học Ngữ văn năm nay ra sao, tôi dùng phơng pháp điều
tra kết quả nh sau:
a) Dựa theo kết quả xét tuyển sinh vào lớp 6 của trờng:
Khối 6, với tổng số 64 học sinh, đợc chia đều trong hai lớp 6A và 6B. Dựa
trên kết quả xét tuyển sinh vào lớp 6 cho thấy: 100% các em đủ điều kiện tuyển
sinh. Trong đó:
Loại giỏi
Tỷ lệ
Số lợng
(%)
14,1
09

Loại khá
Tỷ lệ

Sáng kiến kinh nghiệm
Diễm Thuỳ

D Thị

Với đề bài cơ bản nằm trong chơng trình đã học ở lớp 5, kết hợp với chơng trình
đã học những bài đầu năm lớp 6, đã cho thấy kết quả nh sau:
Lớp

Sĩ số

6A
6B

32
32

Bài tốt
Số l%
ợng
18,75
06
15,6
05

Bài khá
Số l%
ợng
25
08

đòi hỏi ngời giáo viên phải có sự chuẩn bị kĩ càng, chu đáo. Đối với việc sử dụng
tranh minh hoạ, cần xem xét bài học này có tranh minh hoạ không? Tranh đó có
đợc Bộ Giáo dục & Đào tạo cấp sẵn - hiện có trong th viện không? Ngoài tranh
minh hoạ có sẵn, giáo viên cần chuẩn bị thêm tranh minh hoạ cho cảnh nào nữa
không? Nh vậy, sự chuẩn bị của giáo viên là rất cần thiết trớc khi lên lớp giảng
dạy.
Ví dụ: Khi dạy văn bản Treo biển - Tiết 51, bài này không có tranh
minh hoạ sẵn trong sách giáo khoa, tôi chuẩn bị một cái biển hiệu có cắt dán
bằng giấy thủ công: ở đây có bán cá tơi. Khi dạy, tôi treo bảng đó lên, rồi
lần lợt, sau mỗi lần khai thác nội dung góp ý của khách hàng và ngời hàng xóm,
tôi hớng dẫn học sinh bỏ dần lần lợt các chữ: ở đây, tơi, có, bán,
cá đi cứ nh vậy, trên biển đề lần lợt các chữ đợc góp ý sẽ bị bóc đi dần cho
đến lúc bóc hết. Sau mỗi lần bóc nh thế, tôi hỏi học sinh phát hiện lợng thông tin
bị thiếu hụt dần rồi nhận xét nội dung so với tấm bảng ban đầu.

Phơng pháp sử dụng tranh minh hoạ trong dạy học bộ môn Ngữ văn 6
6


Sáng kiến kinh nghiệm
Diễm Thuỳ

D Thị

Chuẩn bị đợc bảng và treo bảng nh vậy, trớc hết học sinh dễ nhận thấy đợc
dụng ý của nhà hàng: muốn quảng cáo, giới thiệu mặt hàng và chất lợng sản
phẩm bày bán nơi đây, đồng thời học sinh thấy đợc việc làm đó xảy ra phổ biến
nh đối với chủ các cửa hàng, cửa hiệu vẫn làm nh hiện nay và nội dung biển đề
hoàn toàn đầy đủ thông tin, không thừa và cũng chẳng thiếu.
Dạy bài này, khi có tấm biển minh hoạ treo lên, học sinh học sôi nổi hẳn

Sáng kiến kinh nghiệm
Diễm Thuỳ

D Thị

Hoặc dạy văn bản Thánh Gióng - Tiết 5 - Một trong số những văn bản
có nhiều tranh minh hoạ. Trong đó có tranh của Nhà Xuất bản và tranh trong
sách giáo khoa. Tôi sử dụng tranh có sẵn để giúp học sinh khắc sâu hình ảnh
dũng cảm phi thờng lúc Gióng dùng những cụm tre cạnh đờng để quật giặc và
cảnh quân giặc chết nh rạ.
Trớc hết, với tranh có sẵn ở trên, tôi sử dụng khi dạy ở phần hai của nội dung
tìm hiểu chi tiết. Cụ thể là: sau khi roi sắt gãy, tráng sĩ bèn nhổ những cụm tre cạnh
đờng quật giặc - giặc vỡ tan, đám tàn quân giẫm đạp lên nhau chạy trốn. Sau khi hớng dẫn để học sinh phát hiện, nhận thấy nh vậy, tráng sĩ đánh giặc không chỉ bằng
vũ khí do nhà vua chuẩn bị cho mà còn đánh giặc bằng cả vũ khí tự tạo bên đờng.
Việc làm đó thể hiện sự chủ động, sáng tạo và tinh thần dũng cảm phi thờng của
nhân vật. Để khắc sâu nội dung ý nghĩa này, tôi treo tranh đã chuẩn bị sẵn lên tờng
rồi trao đổi với học sinh. Hoạt động của cô và trò diễn ra nh sau:
Giáo viên: Em hãy lên bảng trình bày những cảm nhận của em về cảnh
trong bức tranh đó?
Khi hỏi câu hỏi này, học sinh sẽ suy nghĩ, xung phong lên bảng; giáo viên
gọi 1 - 2 học sinh lần lợt lên trình bày, cả lớp theo dõi, nhận xét, ghi nhận những
nội dung cảm nhận chính xác và bổ sung những khía cạnh cần thiết còn thiếu.
Với tranh thứ hai của bài đó, tôi sử dụng hình ảnh trong sách giáo khoa và
giới thiệu để học sinh biết tranh của hoạ sĩ Nguyễn T Nghiêm vẽ cảnh tơng tự
bức tranh thứ nhất nhng thiếu một số chi tiết phụ minh hoạ cho cảnh thất trận
của quân giặc. Hình ảnh tráng sĩ trong bức tranh thứ hai cũng oai phong, lẫm liệt
không kém tranh của Nhà Xuất bản Giáo dục.
Còn bức tranh thứ ba trong sách giáo khoa, tôi sử dụng sau khi dạy xong
nội dung thứ ba: Việc làm của nhà vua và nhân dân để tởng nhớ công lao đánh
giặc của Gióng. Với bức tranh này, tôi cho học sinh tự phát hiện thấy đây là cảnh

Anh; chân dung nhà thơ Tố Hữu... để phục vụ cho phần giới thiệu về tác giả của
những văn bản sẽ học. Su tầm tranh về cầu Long Biên; động Phong Nha; cảnh
vùng sông nớc Cà Mau... những tranh đó, các em sẽ dễ tìm thấy trong báo, trong
lịch có kèm theo cảnh sắc quê hơng, đất nớc mà gia đình một số em có.
b) Sử dụng tranh đúng thời điểm
Việc sử dụng tranh vào thời điểm nào đó là sự kết hợp linh hoạt với hệ
thống câu hỏi. Cũng có thể đa ngay ra ban đầu để tạo tâm thế hứng thú ở học
sinh. Trong quá trình phân tích văn bản sử dụng tranh minh hoạ để bổ sung, khắc
sâu kiến thức, có thể đa tranh khi đã phân tích đầy đủ nội dung, ý nghĩa văn bản
để học sinh mở rộng, liên hệ kiến thức. Cần lu ý tránh đa tranh liên tục sẽ làm
cho học sinh phân tán t tởng; khai thác xong phải cất tranh ngay.
Ví dụ: Khi dạy đến tiết 32 - Văn bản Cây bút thần, tôi nhờ giáo viên
mỹ thuật trong trờng phóng to hai bức tranh trong sách giáo khoa. Khi bớc vào
phân tích văn bản, tôi cho học sinh quan sát hai bức tranh để tạo sự tò mò, hứng
thú ở học sinh. Đến nội dung phân tích: Mã Lơng vẽ cho ngời nghèo , tôi treo
bức tranh thứ nhất cho học sinh quan sát rồi nêu câu hỏi:
Giáo viên: Em hãy cho biết Mã Lơng đang vẽ những gì cho ngời nghèo?
Học sinh: Vẽ cày, cuốc, đèn, xô múc nớc...
Giáo viên: Tại sao Mã Lơng không vẽ những vật quý nh: vàng, bạc, đá
quý ...?
Phơng pháp sử dụng tranh minh hoạ trong dạy học bộ môn Ngữ văn 6
9


Sáng kiến kinh nghiệm
Diễm Thuỳ

D Thị

Học sinh: Vì cày, cuốc... là những công cụ lao động tạo ra của cải vật


Phơng pháp sử dụng tranh minh hoạ trong dạy học bộ môn Ngữ văn 6
10


Sáng kiến kinh nghiệm
Diễm Thuỳ

D Thị

- Trong những tiết kiểm tra - chấm - trả bài phần văn bản của học sinh vào
dịp cuối năm cho thấy kết quả nh sau:
Lớp

Sĩ số

Bài tốt

Bài khá

Bài trung bình

Bài yếu

Số lợng

%

Số lợng


6B

32

08

25

12

37,5

11

34,3

01

3,2

IV. Kết luận - những đề nghị

Qua các tiết dạy, tôi nhận thấy việc sử dụng tranh minh hoạ muốn đạt đợc
hiệu quả tối u cần phải có sự linh hoạt trong quá trình sử dụng. Tuỳ từng văn bản
mà ta áp dụng cho đúng lúc, đúng chỗ. Việc sử dụng tranh minh hoạ sẽ tạo tâm
thế học tập ứng thú ở học sinh, tạo cho tiết dạy sinh động, không còn nhàm chán.
Đồng thời, giúp học sinh cảm nhận sâu sắc hơn về văn bản.
Việc sử dụng tranh minh hoạ là cả một quá trình tìm tòi, sáng tạo, chuẩn
bị chu đáo của bản thân giáo viên. Đợc phân công giảng dạy môn Ngữ văn ở hai
lớp đầu cấp học, với thực tế việc tiếp thu kiến thức, thói quen tự giác học tập của