"Kỹ năng xác định và vẽ biểu đồ trong bài tập địa lý lớp 9 "
.phần mở đầu


!"#$
%"&'(")"*#+,-./0 (
%"&'12% (3$ 456"(
78"9:)" (4;2 !"
#$%"&' ((")"<=%>>+
5;%)"?$#++#;@
. (==;78AB;+05&?
C%"&'0?%?!&)=,("
)"#D5#")9#+E>!
("(! %@/?;!?#
F5"DG ?C.@
556 ("5;?#(H9"( !$24I
.CJ$6 .5
J: :%@D12.,#2
./;K&5C7L9#( #
%#MA"%(#$%(
"):>;%L/ N(O>%P5.
((M =A&Q!N7
N
RA:#>#S#(2?C:#>#T CH#T
UVW +Q!NC#S'
X4W5Q!N7
RA:#>#S,.:"UV?./
0A &%(;+9#W0
4W 5 ( @ . :
?YZ(2[?%\;2 (=67
]+?C5&:#>S,

"Kỹ năng xác định và vẽ biểu đồ trong bài tập địa lý lớp 9 ", để
đồng nghiệp tham khảo và rất mong nhận đợc sự đóng góp của các
đồng nghiệp để bản báo cáo này đợc hoàn thiện hơn.
b- nội dung của đề tài
1- Tên đề tài:
"Kỹ năng xác định và vẽ biểu đồ trong
bài tập địa lý lớp 9 "
2.Cơ sở khoa học:
Phan Thị Nguyệt THCS Chí Tân Khoái Châu Hng Yên
2
"Kỹ năng xác định và vẽ biểu đồ trong bài tập địa lý lớp 9 "
ở nớc ta Việc dạy học nói chung và bồi dỡng nhân tài nói riêng
đợc chú trọng ngay từ khi dựng nớc vì nh Thân Nhân Trung đã nói
Hiền tài là nguyên khí quốc gia, nguyên khí thịnh thế nớc lên nguyên
khí suy thế nớc xuống
Ngày nay dới sự lãnh đạo của Đảng và nhà nớc Việc dạy học nói
chung và bồi dỡng nhân tài nói riêng càng đợc chú trọng nhằm hình
thành những con ngời có ý thức và đạo đức XHCN, có trình độ, có văn
hoá, có hiểu biết kỹ thuật, có năng lực lao động cần thiết, có óc thẩm
mĩ và có kiến thức tốt để kế tục sự nghiệp cách mạng, xây dựng và bảo
vệ tổ quốc.
Với mục tiêu giáo dục: Nâng cao dân trí Đào tạo nhân lực - Bồi
dỡng nhân tài
Môn Địa lí có khả năng bồi dỡng cho học sinh một khối lợng tri
thức phong phú về tự nhiên Kinh tế xã hội và những kỹ năng kỹ
xảo hết sức cần thiết trong cuộc sống , đặc biệt là kỹ năng vẽ biểu đồ .
Và còn có khả năng to lớn trong việc bồi dỡng học sinh thế giới
quan khoa học và những quan điểm nhận thức đúng đắn, khả năng hình
thành cho học sinh nhân cách con ngời mới trong xã hội.
3. Cơ sở thực tiễn:

miền
- Xác định đợc kiểu biểu đồ khi đọc bất kì một bài tập thực hành.
c- quá trình thực hiện đề tài
Khảo sát thực tế
Trớc khi tiến hành việc vận dụng cách vẽ và xác định biểu đồ cho
học sinh trong chơng trình Địa lý kinh tế-xã hội Việt Nam lớp 9, chúng
tôi đã tiến hành khảo sát.
I.Thực trạng thực tế khi cha khảo sát:
- Học sinh không xác định đợc yêu cầu của đề bài
- Học sinh không xác định đợc kiểu biểu đồ sẽ vẽ là gì.
- Học sinh cha vẽ đợc biểu đồ thích hợp và đúng với yêu cầu đề bài
-Kỹ năng vẽ biểu đồ của học sinh còn lúng túng
-Học sinh cha nắm đợc các bớc tiến hành khi vẽ biểu đồ.
Từ đó tỉ lệ học sinh đọc và phân tích bảng số liệu, xác định loại
biểu đồ thích hợp đối với bài yêu cầu thấp, số lợng học sinh xác định
ngay đợc cách vẽ biểu đồ đúng chiếm tỉ lệ không cao.
Phan Thị Nguyệt THCS Chí Tân Khoái Châu Hng Yên
4
"Kỹ năng xác định và vẽ biểu đồ trong bài tập địa lý lớp 9 "
II- Số liệu điều tra trớc khi thực hiện:
(Đối tợng điều tra học sinh khối 9 trờng THCS Chí Tân)
Lớp T/số học sinh
Biết xác định và vẽ
đúng
Cha biết cách xác
định
9A 38 25 13
9B 37 26 11
Vì vậy mà kết quả bài tập trong quá trình điều tra cha cao
Lớp T/số học sinh Điểm giỏi, khá Điểm TB Điểm

vị tuyệt đối sang số liệu đơn vị tơng đối.
- Dùng để thể hiện cả hai mặt cơ cấu và động thái phát triển của đối t-
ợng.
- Ranh giới của biểu đồ miền là đờng biểu diễn.
2.2-Biểu đồ tròn:
Đối với biểu đồ hình tròn: nếu đề bài cho số liệu tơng đối thì không cần
xử lý mà tiến hành các bớc vẽ luôn. Song nếu số liệu là tuyệt đối (thô) thì
cần xử lí số liệu về tơng đối trớc khi vẽ.
- Biểu đồ hình tròn (vuông) thờng đợc dùng để thể hiện cơ cấu thành phần
của một tổng thể.
Phan Thị Nguyệt THCS Chí Tân Khoái Châu Hng Yên
6
"Kỹ năng xác định và vẽ biểu đồ trong bài tập địa lý lớp 9 "
2.3-Biểu đồ hình cột
Sử dụng biểu hiện trạng thái phát triển so sánh tơng quan về độ lớn
giữa các đại lợng hoặc thể hiện cơ cấu thành phần của một tổng thể.
* Yêu cầu:
+ Chọn kích thớc biểu đồ phù hợp với khổ giấy
+ Các cột khác nhau về độ cao (tùy theo số liệu đề tài), còn bề
ngang phải bằng nhau.
+ Tên biểu đồ, ghi chú
2.3- Biểu đồ đờng:
Đờng biểu diễn đợc vẽ trên hệ trục toạ độ vuông góc mà trục đứng
thể hiện độ lớn của đại lợng (số ngời, sản lợng hay tỉ lệ % ) trục
ngang thể hiện năm.
- Xác định tỉ lệ thích hợp ở cả 2 trục sao cho biểu đồ phù hợp với khổ
giấy (cân đối)
- Với biểu đồ này nếu bài ra có 2 đại lợng khác nhau (đơn vị tính
khác nhau) thì vẽ 2 trục đứng.
- Đợc dùng để thể hiện tiến trình động thái phát triển của một hiện tợng

+ Biểu đồ kết hợp (cột+đờng)
+ Biểu đồ miền.
Các bớc xác địnhđể vẽ biểu đồ thích hợp
L=.(4%:&).@* _
XN.(9 _.@*?C%&).@*
_#(.@*5*.@*.@*C77XN;2
#!#(`H42=; _&).@*CY"M
.@*5*[;2#!-`H#C _&).@
*7
XN.(6 _.@*@!%:25aC
&).@* _9&)D.@&bY*:[.@*5
?.@*5?59.@*a
YN9[
L#(&).(6(DD;2#!%
:!2YNCc*!"a[d%&'".@*?
7L2 #").(6(.K.5=;/@-;2#!
!2;;2#!?27
L@>$%:?2=;B0
%%:!2Y80deffg[
8"D$9.(D"0%
2;"=;5%2#)C hY>?[ C
6#6./4I#i;2#!=;/5%2
%Y./;2#![

XOc#!"5%'.%>D
a
jL2 .@*?

Phan Thị Nguyệt THCS Chí Tân Khoái Châu Hng Yên
8

%%[
N#(.@*5?.@*5?59.@*
DaY _\"%:!2[C=;<i !c
#!'7Hớng dẫn%\ (";2#!"@
4%:"'"(4 &(
'"(782?#(=;&+5&('\"c#!
7
O23#("(!%;2#!%'.@*a
Y.@*#[7
Nếu là biểu đồ thanh ngang thì trục tung sẽ biểu hiện số năm còn
trục hoành biểu hiện %.Cách chia tỷ lệ giống biểu đồ cột chồng và cột
đơn.
!"#
ni"=;/ _##$-2
XN#(.@*CC _##$%2\"
B**
XN#(.@*C _-2-&# (##$
B%
O23#(</YZ;I&'5</"/%
.@*92[và tên biểu đồ7
5- Một số lu ý khi vẽ biểu đồ
- Đọc kĩ số liệu bài ra.
- Tuyệt đối không dùng màu để tô, nên dùng các kí hiệu.

Phan Thị Nguyệt THCS Chí Tân Khoái Châu Hng Yên
9
"Kỹ năng xác định và vẽ biểu đồ trong bài tập địa lý lớp 9 "
- Nếu là biểu đồ tròn: khi vẽ đờng tròn, vẽ 1 bán kính trùng với ph-
ơng kim đồng hồ chỉ 12 giờ và vẽ theo chiều kim đồng hồ.
- Bất cứ một biểu đồ nào cũng cần chú giải và tên biểu đồ.

#[
XV";%%2 YO#!;2#[
Ví dụ:(Bài tập thực hành 16 trang 60 -Đề thi HSG 2006-2007).
Cho bảng số liệu sau : Cơ cấu GDP nớc ta thời kỳ 1991-2002 (%)
Tổng số
1991 1993 1995 1997 1999 2001 2002
100,0 100,0 100,0 100,0 100,0 100,0 100,0
Nông, lâm, ng
nghiệp
40,5 29,2 27,2 25,8 25,4 23,3 23,0

Phan Thị Nguyệt THCS Chí Tân Khoái Châu Hng Yên
10
"Kỹ năng xác định và vẽ biểu đồ trong bài tập địa lý lớp 9 "
Công nghiệp,
xây dựng
23,8 28,9 28,8 32,1 34,5 38,1 38,5
Dịch vụ 35,7 41,2 44,0 42,1 40,1 38,6 38,5
Hãy vẽ biểu đồ miền thể hiện cơ cấu GDP thời kỳ 1991-2002.
Các b ớc tiến hành:
B ớc 1: Xử lý số liệu.
B ớc 2:
- Vẽ khung biểu đồ là hình chữ nhật hoặc hình vuông, cạnh đứng thể
hiện 100%, cạnh ngang thể hiện khoảng cách năm, chia sao cho phù
hợp giữa các năm.
- Ranh giới của biểu đồ miền là đờng biểu diễn, thành phần nào cho tr-
ớc thì vẽ trớc và vẽ từ dới lên.
- Khi vẽ biểu đồ miền nếu có 3 thành phần thì vẽ thành phần đầu tiên
sau đó ta vẽ thành phần thứ 3 vẽ từ trên xuống coi 100% = 0%.
- Phần chú giải thể hiện ngay trong biểu đồ

8>c#!.%>Ys&";2#!!2[
k
l
dk
e
e
l
M
M
YP%>k
e
#([
Q_.@*
XQ_\"**
X8%D,eDJ,
XOZ9e.@*&3
XO</OZ9e</
$64q
XN64q#Y."#[
XN64q;+0-2Y8/."
#[
Xp/>Y9#&h[
Ví dụ
O"./;2#!;Y8`TVptS[YV2#!C[
N
O%9
eSSf lffl
80;2 S7fuff el7T`eu
O#?+
v7uwuv T7`lf`

e
dl
⇒
k
l
dl
fSfuf
uelT`e
dl4eudlT
8-./;2#!9.@*;
  Biểu đồ thể hiện cơ cấu các nhóm cây trồng năm 1990 và
2002

.N64q
rQ&!>
8-./;2#!&!>\"*lffl;"
eSSf#(eu#
]!> %959
A!Yl#[\"#(9+EB/
%Yev#[23#(9#?+Ye`#[
rQc=
N9A!;99
+EB/%78"99#?+
/ c=
r
X8"")!A!#( M(
\#)%:4E":D5 (
6 ("*%#")O(*";a
XN9+EB/%y#(&"


XN64qnY."#[
XN64qV+0-2Y/."
#[
Xp/> ;+09YO9#&h[
%
XO9./;2#!4I#i=;/5
;22 (""
XtA<i-")Y86X."
#[
XV";%%2 YO#!;2#[
&'(
O"./;2#!p%:;/4A! 3]
/N8P5 ( /DGeSSxXlfflYCc
*[Sw
N eSSx lfff lffl
] / N8
P5
xv efT euw
O/ ef`u eST` lvee
]+ ("./;2#!W _.@*C5@!?
%:;/4A!&/N8P5;" /

.8-./;2# (.@*W _W<64q

Phan Thị Nguyệt THCS Chí Tân Khoái Châu Hng Yên
14
"Kỹ năng xác định và vẽ biểu đồ trong bài tập địa lý lớp 9 "
))*
_.@*
X4I#i;2#$./YV2#!g[

! 3$(%@
YLM.!#((A! (&: '[ 5;2
A!N8L( Nza (
%"%;/Y8[9(.#?++Ea7
Ví dụ 2
(Bài tập 2 - trang 33 sách giáo khoa Địa lý lớp 9).
Căn cứ vào bảng số liệu dới đây, hãy vẽ biểu đồ cột thể hiện cơ
cấu giá trị sản xuất ngành chăn nuôi.
Cơ cấu giá trị sản xuất ngành chăn nuôi (%).
Năm Tổng số Gia súc Gia cầm
Sản phẩm
trứng, sữa
Phụ
phẩm
chăn
nuôi
1990
100,0 63,9 19,3 12,9 3,9
2002
100,0 62,8 17,5 17,3 2,4
Các b ớc vẽ biểu đồ:
- Kẻ hệ trục toạ độ (trục tung thể hiện %, trục hoành thể hiện năm).
- Chọn tỉ lệ thích hợp (độ cao của cột khác nhau, nhng độ rộng của cột
bằng nhau) và chọn khoảng cách phù hợp với các năm.

Phan Thị Nguyệt THCS Chí Tân Khoái Châu Hng Yên
16
63.9
13.9
19.9

X8'O (";2#!"@4%:"
5Y8\"[
X8'"(O (""/%%Y&(K["M
%2 _Y>[@4%:&('
]+.@*"((%5&@
!.@*
N64q
XN64qnY."#[
XN64qV+0-2Y/."
#[
Xp/> ;+09YO9#&h[
%
XO9./;2#!4I#i=;/5;2
2 (""

Phan Thị Nguyệt THCS Chí Tân Khoái Châu Hng Yên
17
"Kỹ năng xác định và vẽ biểu đồ trong bài tập địa lý lớp 9 "
XO<i-")Y86X."
#[
XV";%%2 YO#!;2#[
&'
O"./;2#!;V/#$c;/B%
N 8c;/%YNC[
eSSf wlT7x
eSSu eelf7S
eSST e`xw
lffl eTfv
Q_.@*@!;/#$c;/B%
\"./;2#!

Chỉ số
tăng trởng
(%)
Bò
(nghìn
con)
Chỉ số
tăng trởng
(%)
Lợn
(nghìn
con)
Chỉ số
tăng trởng
(%)
Gia cầm
(nghìn
con)
Chỉ số
tăng trởng
(%)
1990
1995
2000
2002
2854,1
2962,8
2897,2
2814,4
100,0

- Kẻ hệ trục toạ độ vuông góc. Trục tung thể hiện %, trục hoành thể hiện
thời gian (năm).
- Xác định tỉ lệ thích hợp nh : Tỉ lệ % và khoảng cách giữa các năm. kẻ
dóng các đờng thẳng song song với trục tung và xác định các điểm mốc và
nối với nhau băng một đờng thẳng để hình thành đờng biểu diễn.

Phan Thị Nguyệt THCS Chí Tân Khoái Châu Hng Yên
19
150
200
250
100
Lợn
"Kỹ năng xác định và vẽ biểu đồ trong bài tập địa lý lớp 9 "
Biểu đồ thể hiện chỉ số tăng trởng đàn gia súc , gia cầm
qua các năm 1990- 2002.
* Biểu đồ kết hợp
Bài tập mẫu: Biểu đồ kết hợp.
Cho bảng số liệu sau: Diện tích và sản lợng cà phê (nhân)
Năm 1980 1985 1990 1995 1997 1998
Diện tích cây trồng
(Nghìn ha)
22,5 44,7 119,3 186,4 270 370,6
Sản lợng (nghìn
tấn)
8,4 12,3 92 218 400,2 409,3
Các b ớc tiến hành:
B ớc 1: Xử lý số liệu (biểu đồ đờng và cột thờng có mối quan hệ
nhất định với nhau, vì vậy số liệu thờng không cần sử lí)
B ớc 2:

Diện tích cây trồng (Nghìn ha)
Sản l ợng (nghìn tấn)
0
1995
2000
2002
1990
Năm
"Kỹ năng xác định và vẽ biểu đồ trong bài tập địa lý lớp 9 "

Biểu đồ diễn biến diện tích gieo trồng và sảnlợng cà phê
ở nớc ta thời kỳ 1980-1998
(* Chú ý : Khi vẽ biểu đồ đờng kết hợp cột : tuyệt đối không tô
đậm hay dùng bút ngòi to để vẽ biểu đồ đờng vì sẽ mất độ chính xác).
d- kết quả thực hiện
có so sánh đối chứng
Sau khi áp dụng sáng kiến kinh nghiệm này kết quả đạt đợc nh
sau:
- Học sinh đã xác định đợc yêu cầu của đề bài
- Học sinh xác định đợc cách chọn và vẽ biểu đồ phù hợp, đúng
với yêu cầu đều bài.
- Tỉ lệ học sinh tự rèn luyện đợc kĩ năng vẽ bản đồ chiếm tỉ lệ cao.
- Học sinh nắm đợc các bớc tiến hành trong khi vẽ biểu đồ.
Từ đó tỉ lệ học sinh đọc và phân tích bảng số liệu, xác định loại
biểu đồ thích hợp đối với bài yêu cầu cao hơn so với khi cha đợc áp
dụng.
Kết quả giảng dạy ở 2 lớp 9 trờng THCS Chí Tân nh sau:
Lớp T/số học sinh
Biết xác định và vẽ
đúng

"Kỹ năng xác định và vẽ biểu đồ trong bài tập địa lý lớp 9 "
9B 37 35 2
Tổng HS 75 70 5
Tỷ lệ % 100 93 7

Phan Thị Nguyệt THCS Chí Tân Khoái Châu Hng Yên
22
"Kỹ năng xác định và vẽ biểu đồ trong bài tập địa lý lớp 9 "
E-kết luận
Sau khi áp dụng sáng kiến kinh nghiệm trên bản thân tôi đã tự củng
cố thêm đợc phần nào kiến thức. Bài học đợc áp dụng vào các bài thực
hành: bài 10, bài 16, bài 22, bài 27, bài 34, bài 37, bài 40, bài 44 và tất cả
các bài tập trong sách giáo khoa Địa lý lớp 9.
Chơng trình Địa lý lớp 9 có nhiều bài thực hành vẽ biểu đồ hoặc
phân tích số liệu. Giới thiệu cách vẽ biểu đồ - các loại biểu đồ đã giúp
cho học sinh dễ dàng đánh giá, nhận biết bài thực hành Địa lý kinh tế-xã
hội trong chơng trình Địa lý lớp 9 và tạo cơ sở tiền đề cho học sinh tiếp
tục chơng trình phổ thông trung học sau này. Học sinh biết vận dụng kết
hợp lý thuyết, thực tiễn, phát huy tính sáng tạo, tích cực chủ động trong
quá trình học tập môn Địa lý.
QC 6A ((yA"('>#)
!(./AW/!B+/&)@*
!/"7U =, >#!
Ay5y%" ;_\#)%&)
!B/?@' '2?";+!%"&'(<
W=7
8#(5;2!A(+.2
A+!78"B%CA@%$
;9"$;+99i%#W
)"%A (%.)*!@(A$"(

^8:N!
- .) .)/8

Phan Thị Nguyệt THCS Chí Tân Khoái Châu Hng Yên
24
"Kü n¨ng x¸c ®Þnh vµ vÏ biĨu ®å trong bµi tËp ®Þa lý líp 9 "
01n m2 đầu 1
B-Nội dung của đề tài: 2
1-Tên của đề tài 2
2-Cơ sở khoa học
3-Cơ sở thực tiễn 2
4-Mục đích 2
C-Quá trình thực hiện đề tài: 3
II-Thực trạng thực tế khi chưa khảo sát. 5
II-Số liệu điều tra trước khi thực hiện 5
III-Biện pháp thực hiện. 6
D-Kết quả thực hiện có so sánh đối chứng. 21
E-Kết luận. 22
G-Kiến nghò. 23
H-Khuyếnnghò. 23
Tài liệu tham khảo

Phan ThÞ Ngut THCS ChÝ T©n – Kho¸i Ch©u – Hng Yªn
25