ĐẠI HỌC QUỐC GIA HÀ NỘI
TRƢỜNG ĐẠI HỌC KHOA HỌC TỰ NHIÊN

DƢƠNG VĂN LONG

ĐA DẠNG SINH HỌC VỀ CÁ VÀ MỐI QUAN HỆ CỦA CHÚNG VỚI
CHẤT LƢỢNG MÔI TRƢỜNG NƢỚC SÔNG HỒNG THUỘC ĐỊA PHẬN
THÀNH PHỐ HƢNG YÊN, HUYỆN KIM ĐỘNG – TỈNH HƢNG YÊN Chuyên ngành : Sinh thái học
Mã số : 60 42 60 LUẬN VĂN THẠC SĨ KHOA HỌC
NGƯỜI HƯỚNG DẪN KHOA HỌC: PGS.TS. NGUYỄN XUÂN HUẤN
HÀ NỘI – 2011
Luận văn thạc sĩ khoa học

1
ĐẠI HỌC QUỐC GIA HÀ NỘI
TRƯỜNG ĐẠI HỌC KHOA HỌC TỰ NHIÊN
DƯƠNG VĂN LONG
4
1.1.2.1. Đặc điểm môi trƣờng sống trong sông…………………………
4
1.1.2.2. Những đặc điểm thích nghi quan trọng của quần xã sinh vật ở
sông ………………………………………………………………………

5
1.1.2.3. Sự phân bố của các quần xã sinh vật ở sông …………………
6
1.2. Đa dạng sinh học và vai trò của đa dạng sinh học trong các hệ
sinh thái nƣớc……………………………………………………………
8
1.2.1. Đa dạng sinh học……………………………………………………
8
1.2.2. Vai trò của đa dạng sinh học trong các hệ sinh thái ở nƣớc…….
9
1.2.3. Quan hệ của Đa dạng sinh học cá với một số yếu tố sinh thái
chính ở HST sông………………………………………………………….

11
1.2.3.1. Quan hệ với các yếu tố thủy lý…………………………………
11
1.2.3.2. Quan hệ với các yếu tố thủy hóa ………………………………
12
1.2.4. Khái quát về chỉ số tổ hợp sinh học (Index of Biotic Integrity -
IBI)………………………………………………………………………….

16
1.2.4.1. Lịch sử của chỉ số tổ hợp sinh học……………………………….
16

23
2.2. Phƣơng pháp nghiên cứu…………………………………………….
25
2.2.1. Phƣơng pháp nghiên cứu cá……………………………………….
25
2.2.1.1. Phƣơng pháp thu mẫu cá ngoài thực địa……………………….
25
2.2.1.2. Phƣơng pháp phân tích cá trong phòng thí nghiệm……………
26
2.2.2. Phƣơng pháp đánh giá chất lƣợng môi trƣờng nƣớc ……………
27
2.2.2.1. Phƣơng pháp vật lý, hóa học…………………………………….
27
2.2.2.2. Phƣơng pháp sinh học - phƣơng pháp sử dụng chỉ số tổ hợp
sinh học cá IBI ( Index of biotic intergrity)……………………………

29
2.2.2.3. Phƣơng pháp xử lý số liệu theo thuật toán thống kê…………
31
Chƣơng 3. KẾT QUẢ NGHIÊN CỨU VÀ THẢO LUẬN……………
32
3.1. Đa da
̣
ng tha
̀
nh phâ
̀
n loa
̀
i ca

44
3.2. Biến động thành phần loài cá theo không gian phân bố……………
45
3.2.1. Biến động thành phần loài cá theo thƣợng lƣu và hạ lƣu sông
Hồng ……………………………………………………………………….

45
3.2.2. Biến động thành phần loài cá theo sinh cảnh……………………
47
3.3. Mối quan hệ giữa thành phần loài cá và độ phong phú của chúng
với một số yếu tố sinh thái chính của sông Hồng thuộc địa phận thành
phố Hƣng Yên và huyện Kim Động, tỉnh Hƣng Yên……………………
57
3.3.1. Quan hệ với các yếu tố thủy lý……………………………………
57
Luận văn thạc sĩ khoa học

iv
3.3.2. Quan hệ với các yếu tố thủy hóa…………………………………
59
3.4. Sử dụng chỉ số tổ hợp sinh học cá để đánh giá chất lƣợng nƣớc…
62
3.4.1. Tính chỉ số tổ hợp cá để đánh giá chất lƣợng nƣớc………………
62
3.4.2. Đánh giá chất lƣợng nƣớc sông Hồng thuộc địa phận thành phố
Hƣng Yên và huyện Kim Động, tỉnh Hƣng Yên bằng chỉ số tổ hợp
sinh học cá (IBI)…………………………………………………………


Luận văn thạc sĩ khoa học

v
DANH MỤC CÁC BẢNG BIỂU

Trang
Bảng 1 Quy chuẩn Việt Nam về chất lƣợng nƣớc mặt ( 2008 )
27
Bảng 2. Các mức độ về chất lƣợng nƣớc của thuỷ vực
30
Bảng 3. Danh sách tha
̀
nh phâ
̀
n loa
̀
i ca

40
Bảng 6. So sa
́
nh vê
̀
tha
̀
nh phâ
̀
n loa
̀
i, giô
́
ng, họ cá tại khu vực nghiên
cƣ
́
u vơ
́
i tha
̀
nh phâ
̀
n loa
̀
i, giô
́
ng, họ ở các vùng khác của Việt Nam
43
Bảng 7. Danh sách các loài cá tại Sông Hồng thuộc địa phận thành phố
Hƣng Yên và huyện Kim Động, tỉnh Hƣng Yên ghi trong Sách Đỏ Việt

Luận văn thạc sĩ khoa học

vi
DANNH MỤC HÌNH

Hình 1. Sơ đồ các điểm lấy mẫu tại đoạn sông Hồng thuộc địa thành
phố Hƣng Yên và huyện Kim Động, tỉnh Hƣng Yên.
24
Hình 2. Tỷ lệ % các họ, giô
́
ng loa
̀
i trong ca
́
c bô
̣
cá của khu vực nghiên
cứu
42

1
MỞ ĐẦU

 
g
ng l
 
,   - 
 

 ng
l, du   .
 m tr , s          a
               . Trong
,  s
i  S 

, nh
 
 
ra ths
a

- 
 
 
                a

1. 

Luận văn thạc sĩ khoa học

3
Chƣơng 1. TỔNG QUAN TÀI LIỆU
1.1. Khái quát về hệ sinh thái sông
1.1.1. Các hệ thống sông lớn ở Việt Nam
              




 
  
Hệ thống sông Hồng – Thái Bình



2


2
.

L 




n
u    

i n
hng

u      u
l

n 
.

   thay 
               
Luận văn thạc sĩ khoa học

5
thun n



ni n

.

 
  u, 
          (

2m).



 

         




 
[3]
1.1.2.3. Sự phân bố của các quần xã sinh vật ở sông


  






       . N  
Luận văn thạc sĩ khoa học

7
 thay 
 
thay ; 
thay 
.




1.2. Đa dạng sinh học và vai trò của đa dạng sinh học trong các hệ sinh thái
1.2.1. Đa dạng sinh học
Khái niệm về Đa dạng sinh học:


Theo WWF, 1989   

 
.
Theo 




              





 
[21].
Luận văn thạc sĩ khoa học

9



dinh d 
  ng.

 , n
,    

 cung lai.
             
l
 
 
Vai trò của đa dạng sinh học cá trong các hệ sinh thái ở nƣớc




                 
 







 .
Ph

Luận văn thạc sĩ khoa học


Luận văn thạc sĩ khoa học

12
 , 

[23].
Độ trong:
  
quan , 
 


, , 

- 
[23].
Độ muối:
 hay  - salinity - 
 

[33]
 . 
 [33].
Độ dẫn:

ion SO
4
2-
, NO
3

2
 [23] .






[23].

 
  [32].
Nhu cầu oxy hóa học (COD):
Trong              
(COD - chemical oxygen demand
 . Ph
  
 hay 
/l),  
Luận văn thạc sĩ khoa học

14
oxy 
[33].
Nhu cầu oxy sinh hóa (BOD):
Nhu oxy  hay oxy  BOD - Biochemical
(hay Biological) Oxygen Demand
oxy trong  
 hay khoa
 [33].


 

4
+
, NO
2
-
, NO
3
-



3
PO
4
 

4
SiO
4

 
  


Luận văn thạc sĩ khoa học

15

4
, H
2
S, NH
3
, H
2
).

    
[6]

oxy 



2


3

CO
3
2-


2


2


 
2

2

y
 [23] .
1.2.4. Khái quát về chỉ số tổ hợp sinh học (Index of Biotic Integrity - IBI)
1.2.4.1. Lịch sử của chỉ số tổ hợp sinh học

,  
 [33].
             






.
1.2.4.2. Cơ sở khoa học để đánh giá môi trƣờng nƣớc bằng chỉ số tổng hợp sinh
học cá ( IBI)
 
nay               
,  
1. 


Luận văn thạc sĩ khoa học

Trích đoạn Phƣơng pháp phân tích cá trong phòng thí nghiệm

---