SÁNG KIẾN KINH NGHIỆM
ĐỀ TÀI:
"GIÁO DỤC SỬ DỤNG NĂNG LƯỢNG TIẾT KIỆM VÀ HIỆU
QUẢ VÀO DẠY - HỌC MÔN ĐỊA LÍ TRƯỜNG THPT"
1
PHẦN MỘT
ĐẶT VẤN ĐỀ
1. Lời mở đầu
Ngày nay, sự phát triển mạnh mẽ của nền kinh tế thế giới kéo theo nhu cầu ngày càng lớn
trong việc khai thác và sử dụng các nguồn tài nguyên thiên nhiên nói chung và các nguồn
năng lượng nói riêng, khiến nhiều loại tài nguyên, đặc biệt là các loại khoáng sản năng
lượng đứng trước nguy cơ cạn kiệt. Do đó, để đảm bảo cho sự phát triển bền vững thì
việc sử dụng tiết kiệm và hiệu quả các nguồn năng lượng là một yêu cầu thiết yếu được
đặt ra trên toàn thế giới. Việt Nam là một quốc gia đang phát triển, chúng ta cũng không
nằm ngoài xu thế đó. Vậy làm thế nào để mỗi người dân đều có ý thức cao trong việc sử
dụng năng lượng? Điều đó đòi hỏi phải có sự chung tay của cả cộng đồng, trong đó
ngành Giáo dục là một lực lượng nòng cốt, bởi không một đối tượng giáo dục nào có thể
tốt hơn học sinh – thế hệ tương lai của đất nước.
Việc giáo dục sử dụng năng lượng tiết kiệm và hiệu quả được thực hiện dưới nhiều hình
thức. Tuy nhiên, do đây không phải là một môn học độc lập nên hình thức phổ biến nhất
là tích hợp nội dung này thong qua các môn học trong trường phổ thông, như Địa lí, Vật
lí, Hoá học, Công nghệ,…Qua gần 5 năm giảng dạy chương trình sách giáo khoa (SGK)
đổi mới của Bộ Giáo dục – Đào tạo và quá trình dự giờ rút kinh nghiệm các đồng nghiệp
tôi cảm thấy môn Địa lí là một môn khoa học có thể dạy học tích hợp cho học sinh các kỹ
năng bảo vệ môi trường và tiết kiệm năng lượng trong nhà trường, gia đình và xã hội có
hiệu quả. Trong quá trình dạy học môn Địa lí tôi luôn chú trọng vào việc tích hợp kỹ
năng sống bảo vệ môi trường và sử dụng tiết kiệm năng lượng có hiệu quả.
Hơn nữa với học sinh trường THPT chuyên Lam Sơn nơi tôi đang trực tiếp giảng dạy
môn Địa lí, tôi thấy ý thức học sinh của tôi còn hạn chế về việc vận dụng kiến thức khoa
học vào việc sử dụng năng lượng tiết kiệm và hiệu quả cũng như bảo vệ môi trường.
Chính vì những lí do trên và đối với đặc thù học sinh của trường, tôi đã mạnh dạn lồng

4. Nhiệm vụ và phương pháp nghiên cứu
4.1 Nhiệm vụ
- Nâng cao nhận thức, rèn luyện kỹ năng, hình thành thái độ và hành vi đúng đắn cho học
sinh trong việc sử dụng năng lượng tiết kiệm và hiệu quả (NLTK&HQ).
- Học sinh thực hành tiết kiệm tài nguyên và năng lượng.
- Có khả năng tìm hiểu các phương tiện sử dụng tiết kiệm điện, xăng, dầu,
- Tham gia tích cực vào các hoạt động góp phần giải quyết một số vấn đề về khai thác, sử
dụng hợp lí, tiết kiệm năng lượng, bảo vệ môi trường.
4.2 Phương pháp nghiên cứu
3
- Nghiên cứu sách giáo khoa, nghiên cứu các tài liệu có liên quan.
- Trao đổi kinh nghiệm, học hỏi các đồng nghiệp
- Phương pháp tổng kết kinh nghiệm.
- Phương pháp thực nghiệm sư phạm.
5. Phạm vi nghiên cứu của đề tài
- Đề tài được thực hiện đối với HS trường THPT chuyên Lam Sơn - Thanh Hoá.
- HS thể hiện ý thức sử dụng NLTK&HQ qua các hoạt động ở nhà trường, gia đình và xã
hội.
6. Điểm mới trong kết quả nghiên cứu
Việc kết hợp giáo dục sử dụng NLTK&HQ thông qua môn học không những giúp học
sinh hiểu sâu thêm, hiểu rộng hơn kiến thức cơ bản của bài học, mà còn giúp học sinh có
thêm những hiểu biết thực tế những vấn đề về nguồn năng lượng hiện nay. Như vậy việc
làm của giáo viên đã đạt được 2 mục đích giáo dục: giáo dục môn học và giáo dục sử
dụng NLTK&HQ.
PHẦN HAI
GIẢI QUYẾT VẤN ĐỀ
1. Cơ sở lí luận của đề tài
Giáo dục sử dụng năng lượng tiết kiệm và hiệu quả là một giải pháp hữu hiệu để tiết kiệm
năng lượng và bảo vệ môi trường. Nó là một quá trình lâu dài, phải được thực hiện đồng
bộ trong hệ thống giáo dục quốc dân và

để thay đổi nhận thức và hành vi của các em đòi hỏi phải có sự đầu tư công phu, có sự kết
hợp giữa các môn học và cần có thời gian nhất định.
- Trình độ nhận thức, khả năng tiếp thu và khả năng vận dụng kiến thức không đồng đều,
một số học sinh chưa tập trung chú ý, chưa tích cực trong giờ học. Mặt khác, do đặc thù
trường chuyên, ở nhiều lớp HS chưa thật sự tích cực và có sự đầu tư thời gian cho các
môn chuyên chéo (ở các lớp tôi tổ chức thực nghiệm, môn Địa lí là môn chuyên chéo).
- Vấn đề khó khăn về kiến thức cộng thêm ý tưởng nghèo nàn dẫn đến nhiều HS còn rụt
rè thiếu tự tin khi lấy ví dụ.
- Học sinh chưa thực sự bị lôi cuốn và hào hứng với phương pháp thiết kế bài dạy tích
hợp của giáo viên cũng như các phương tiện dạy học mà giáo viên sử dụng trong tiết đó.
- Ở một bộ phận nhỏ HS, ý thức công dân rất kém, cho rằng sự thay đổi hành vi ở một
phạm vi nhỏ sẽ không có tác dụng trên tầm vĩ mô.
Với những nguyên nhân trên đã dẫn đến việc dạy học theo kiểu tích hợp về vấn đề sử
dụng năng lượng tiết kiệm có hiệu quả chưa đạt được kết quả như mong muốn. Thực tế là
tôi đã tiến hành khảo sát ý thức học sinh lớp 11chuyên Anh qua việc kiểm tra vấn đáp
5
hiểu biết của em về việc bảo vệ môi trường và tiết kiệm năng lượng có hiệu quả năm học
2011 – 2012 và thu được kết quả như sau:
- 25 học sinh có ý thức cao về việc “sử dụng năng lượng tiết kiệm có hiệu quả”.
- 07 học sinh chưa có ý thức về việc “sử dụng năng lượng tiết kiệm có hiệu quả”
- 10 học sinh phát biểu rằng “có ý thức nhưng đôi khi vì lười nên chưa biến thành hành
động”.
Kết quả khảo sát trên cho thấy học sinh trường THPT chuyên Lam Sơn ý thức về “sử
dụng năng lượng tiết kiệm có hiệu quả” còn hạn chế, vì thế tôi mạnh dạn đưa ra giải pháp
dạy học tích hợp nội dung giáo dục sử dụng năng lượng tiết kiệm có hiệu quả trong dạy
học môn Địa lý ở một số lớp.
2.2 Thực trạng giáo viên
Qua thực tế giảng dạy tại trường THPT chuyên Lam Sơn, tôi nhận thấy mình còn tồn tại
những khó khăn trong việc dạy học tích hợp với vấn đề sử dụng năng lượng tiết kiệm có
hiệu quả:

nguyên, nguồn năng lượng thì nó là nguồn lực để phát triển kinh tế xã hội
Kiến thức nguồn năng lượng ở đây rất đầy đủ: nguồn năng lượng truyền thống (than, củi,
dầu mỏ, khí đốt, điện năng), nguồn năng lượng mới (năng lượng Mặt Trời, sức gió, năng
lượng nguyên tử, thuỷ triều ), vì thế khi khai thác để giáo dục sử dụng NLTK&HQ rất
tự nhiên, không gò bó, gượng ép. Các vấn đề về địa lí tự nhiên chúng ta có thể giáo dục
các vấn đề khai thác, sử dụng, cải tạo và bảo vệ các nguồn năng lượng. Các vấn đề về địa
lí kinh tế xã hội, chúng ta có thể giáo dục về mối quan hệ giữa con người và sử dụng
năng lượng, hoạt động sản xuất xã hội của con người ảnh hưởng đến nguồn năng lượng,
các biện pháp ngăn ngừa bảo vệ, v.v … Như vậy đối với môn Địa lí nói chung thì trong
chương trình hầu như bài nào cũng có thể khai thác nội dung giáo dục sử dụng
NLTK&HQ ở khía cạnh khác với mức độ rộng hẹp khác nhau.
Dưới đây là địa chỉ tích hợp Giáo dục sử dụng năng lượng tiết kiệm và hiệu quả vào một
số bài dạy môn Địa lí trường THPT.
Lớp
Tên bài (chương
trình cơ bản)
Địa chỉ tích hợp
Mức độ tích
hợp
10 Bài 12: Sự phân bố
khí áp. Một số loại
gió chính
Mục II: Một số loại gió
chính
Liên hệ
Bài 16: Sóng. Thuỷ
triều. Dòng biển
Mục II: Thuỷ triều Liên hệ
Bài 32: Địa lí các Mục I: Công nghiệp năng Liên hệ
7

nguyên khác
Liên hệ
Bài 27: Vấn đề phát
triển một số ngành
công nghiệp trọng
điểm (tiết 1)
Mục1: Công nghiệp năng
lượng
Liên hệ
Bài 32: Vấn đề khai
thác thế mạnh ở
Trung du và miền
núi Bắc Bộ
- Mục 2: Khai thác, chế
biến khoáng sản và thuỷ
điện
Liên hệ
3.2 Ứng dụng tích hợp giáo dục sử dụng NLTK&HQ vào dạy học Địa lí trong trường
THPT
3.2.1. Loại bài kiến thức NL được lồng ghép thành một mục trong bài học.
Trong chương trình Địa lí với loại bài kiến thức giáo dục sử dụng TKNL&HQ được lồng
ghép thành một mục, một ý trong bài học cũng khá nhiều. Nhưng việc giáo viên tìm ra và
8
xác định đúng để có ý thức hướng dẫn, truyền đạt kiến thức về sử dụng NLTK&HQ, đảm
bảo hiệu quả cao cũng không đơn giản. Điều cần thiết là giáo viên phải có ý thức làm rõ
kiến thức về năng lượng, chuẩn bị những nội dung, phương pháp để thể hiện ý đồ, tư
tưởng của tác giả sách giáo khoa, để học sinh hiểu và có hành vi, thái độ về những vấn đề
về sử dụng NLTK&HQ mà những mục đích đó, những ý đó cần thể hiện.
Tính chất đặc biệt thể hiện ở chỗ, ngay trong mục tiêu bài giảng cũng nên đề cập đến kiến
thức này. Trong quá trình dạy học phải đạt được mục tiêu đề ra. Muốn vậy phải chuẩn bị

lượng trên quy mô toàn cầu nên hai khu vực này đã trở thành nơi cạnh tranh ảnh hưởng
của các cường quốc.
+ GV nên liên hệ với sự biến động của giá xăng dầu trong nước/ quốc tế và tác động của
nó tới nền kinh tế và tới đời sống của người dân. Từ đó có thể đưa ra yêu cầu về tiết kiệm
sử dụng nguồn năng lượng hạn chế, không tái sinh này
+ Trong những năm gần đây, khi thế giới càng sử dụng nhiều dầu mỏ thì khu vực này
luôn có những bất ổn về chính trị, thường xuyên xảy ra các cuộc chiến tranh, xung đột
hoặc khủng bố.
- Bước 3 : Sau khi HS tìm hiểu vai trò cung cấp dầu mỏ của khu vực Tây Nam Á và khu
vực Trung Á, GV đặt câu hỏi: Nếu các nước tìm ra được nguồn năng lượng mới; khai
thác tốt nguồn năng lượng vô tận như các nước phát triển; có ý thức sử dụng tiết kiệm
năng lượng liệu có góp phần cải thiện hoà bình ở khu vực Tây Nam Á và khu vực Trung
Á không?
Giáo án 2: Bài 32: ĐỊA LÍ CÁC NGÀNH CÔNG NGHIỆP (Lớp 10 CB)
Địa chỉ tích hợp giáo dục sử dụng NLTK&HQ: Mục 1.
GỢI Ý TỔ CHỨC CÁC HOẠT ĐỘNG DẠY HỌC TÍCH HỢP
Các hoạt động dạy – học
Hoạt động: Tìm hiểu về các ngành công nghiệp năng lượng (cả lớp)

10
- Bước 1 : HS tự tìm hiểu trong SGK để thấy được vai trò của ngành công nghiệp năng
lượng. Sau đó GV khắc sâu kiến thức : Từ khi xuất hiện trên Trái Đất, loài người đã
không ngừng tiêu dùng năng lượng. Thông qua chỉ số tiêu dùng năng lượng bình quân
đầu người hàng năm có thể đánh giá trình độ phát triển kinh tế – kĩ thuật và văn hoá ở các
khu vực và trong từng quốc gia.
- Bước 2 : Tìm hiểu các ngành công nghiệp năng lượng.
1. Khai thác than
Sau khi nêu vai trò, trữ lượng và sự phân bố than, GV nên đưa ra biểu đồ tình hình khai
thác than trên thế giới để HS nhận xét.
2. Khai thác dầu mỏ

Ninh Thuận”
>Khai thác nguồn năng lượng tái tạo, năng lượng sạch có ý nghĩa quan
trọng cả về kinh tế, xã hội, an ninh năng lượng và phát triển bền vững.
Thông điệp đưa tới các em học sinh:
Nếu sử dụng điện 3giờ/ngày thì trong 1 năm một đèn compact sẽ tiết kiệm
được 50kW/h.
15

4.2. Biện pháp thứ hai: Kiến thức năng lượng được lồng ghép vào kiến thức Địa lí
Ví dụ1. Chương trình lớp 10
Bài 7: Cấu trúc của Trái Đất. Thạch quyển. Thuyết kiến tạo mảng
Nội dung tích hợp giáo dục sử dụng NLTK&HQ là:
- Nhiệt độ, áp suất cao.
- Dùng năng lượng địa nhiệt thay thế năng lượng truyền thống.
- Biết được tiềm năng khổng lồ của nguồn năng lượng trong lòng đất.
Bài 12: Sự phân bố khí áp và một số loại gió chính.
Nội dung tích hợp giáo dục sử dụng NLTK&HQ là:
- Gió được coi là một dạng tài nguyên vô tận.
16
- Hiện nay, việc sử dụng sức gió để tạo ra điện là vấn đề cần thiết.
Ví dụ 2. Chương trình lớp 11.
Bài 8: Liên Bang Nga
Nội dung tích hợp giáo dục sử dụng NLTK&HQ là:
- Liên bang Nga là một đất nước giàu tài nguyên (trữ lượng than đá, dầu mỏ và khí tự
nhiên đứng thứ 1, 2 thế giới).
- Công nghiệp khai thác dầu khí là ngành kinh tế mũi nhọn của Liên bang Nga.
- Trân trọng những thành quả Liên bang Nga đã giúp đỡ Việt Nam, trong đó có những
công trình thuỷ điện, khai thác dầu khí…
Bài 9: Nhật Bản
Nội dung tích hợp giáo dục sử dụng NLTK&HQ là:

sinh lớp 11chuyên Anh và 10 chuyên Hoá đạt kết quả như sau: Lớp 11chuyên Anh đạt:
38/42 (đạt 90,4%); lớp 10 chuyên Hoá đạt 33/36 (đạt 91,7%) học sinh có ý thức tốt về
việc “sử dụng năng lượng tiết kiệm” trong nhà trường, gia đình và xã hội.
Cụ thể như sau:
Các em nhận thức được sâu sắc phần lớn các nguồn tài nguyên là có hạn nên cần khai
thác và sử dụng hợp lí. Tuyên truyền đến mọi người dân nơi bản thân các em sinh sống
về Chương trình mục tiêu quốc gia về sử dụng năng lượng tiết kiệm và hiệu quả.
Ở nhà các em có ý thức nhắc nhở anh chị em cũng như bố mẹ, bạn bè các em sử dụng tiết
kiệm điện, sử dụng các đồ dùng có dán nhãn mác tiết kiệm điện
Đến trường các em luôn có ý thức tiết kiệm điện. Cụ thể là các em có ý thức tắt các đồ
dùng điện như: bóng đèn, quạt,… khi không cần thiết. Các em cũng đã biết vận dụng kiến
thức đã học vào các phong trào đoàn thể.
Ý thức tiết kiệm năng lượng và bảo vệ môi trường của các em học sinh lớp 11chuyên
Anh và 10 chuyên Hoá cũng lan tỏa đến các bạn học sinh khác, và lan tỏa đến gia đình
các em và đến với các địa phương nơi các em đang sinh sống mà từ đó bạn bè các em, bố
mẹ các em cũng có ý thức sử dụng năng lượng tiết kiệm có hiệu quả không làm ảnh
hưởng đến môi trường. Góp phần đóng góp vào Chương trình mục tiêu quốc gia về sử
dụng năng lượng tiết kiệm và hiệu quả.
Giáo dục sử dụng năng lượng tiết kiệm ở trường THPT không chỉ có thể áp dụng với
môn Địa lí mà có thể áp dụng với nhiều môn học khác. Đã đến lúc "Mỗi GV phải trở
18
thành một nhà giáo dục môi trường để giảng dạy các môn trong nhà trường" (GS.TS Vũ
Ngọc Hải ).
Kết quả điều tra so sánh thái độ học sinh đối với vấn đề giáo dục sử dụng
năng lượng tiết kiệm và hiệu quả
Các vấn đề về giáo

dục sử dụng
NLTK&HQ được hỏi
Lớp chưa được thực

72,5% 20,7% 6,8% 94,3% 3,7% 2,0%
4. Nếu các nước tìm ra
được nguồn năng lượng
mới; khai thác tốt
nguồn năng lượng vô
tận; có ý thức sử dụng
tiết kiệm năng lượng có
67,8% 22,2% 10,0% 90,0% 6,0% 4,0 %
19
thể góp phần tích cực
vào việc cải thiện hoà
bình ở khu vực Tây
Nam Á và khu vực
Trung Á.
5. Mỗi học sinh chúng
ta cần phải sử dụng
NLTK&HQ chính là
bảo vệ môi trường sống
của chính mình.
68,0% 22,5% 9,5% 91,0% 5,4% 3,6%
6.HS cam kết sẽ tuyên
truyền sử dụng
NLTK&HQ cho những
người xung quanh
50,7% 22,6% 26,7% 83,5% 9,7% 6,8%
2. Những dự định sẽ làm nhằm đưa việc lồng ghép giáo dục sử dụng năng lượng tiết
kiệm và hiệu quả vào giảng dạy môn Địa lý ở trường THPT chuyên Lam Sơn
- Giáo viên cần kiên trì sử dụng phương pháp này.
- Tổ chức các buổi ngoại khoá về ý thức tiết tiệm năng lượng và BVMT.
- Phát tờ rơi cho các lớp tuyên truyền về ý nghĩa, vai trò của nguồn năng lượng từ đó cần

xét quý báu trong quá trình tác giả xây dựng đề tài. Mặc dù đã hết sức cố gắng nhưng do
năng lực bản thân còn hạn chế, đề tài chắc chắn không tránh khỏi những thiếu sót. Rất
mong nhận được sự góp ý của các đồng chí giáo viên giảng dạy cùng bộ môn để đề tài
của tác giả hoàn thiện hơn.
21