SÁNG KIẾN KINH NGHIỆM
ĐỀ TÀI
“MỘT SỐ KINH NGHIỆM VỀ HƯỚNG DẪN HỌC SINH GIẢI
TOÁN TÌM X Ở LỚP 3”
PHẦN I: MỞ ĐẦU
I.Lý do chọn đề tài:
1.Cơ sở lí luận:
Mỗi môn học ở Tiểu học đều góp phần vào việc hình thành và phát triển cơ sở ban
đầu rất quan trọng về nhân cách và tư duy con người. Cũng như các môn học khác môn
toán có vị trí rất quan trọng vì: Các kiến thức, kĩ năng của môn toán được ứng dụng
nhiều trong cuộc sống lao động và học tập.
Trong chương trình toán ở tiểu học nói chung và chương trình toán ở lớp 3 nói riêng,
thì mạch kiến thức các yếu tố đại số được tích hợp trong mạch kiến thức số học, nó góp
phần củng cố và làm phong phú thêm các kiến thức số học, nâng cao mức độ khái quát
các kiến thức đã học, từng bước nâng cao trình độ tư duy trừu tượng, năng lực khái quát
hoá, gây hứng thú học tập cho học sinh, chuẩn bị cơ sở ban đầu cho việc học đại số ở các
lớp trên.
Các yếu tố đại số trong chương trình toán ở tiểu học được sắp xếp xen kẽ và gắn bó
chặt chẽ với các kiến thức số học dưới các hình thức như:
- Điền vào ô trống
- Tìm X ( hoặc tìm Y)
Các bài tìm X (tức là tìm thành phần chưa biết của phép tính) được đưa vào ở Toán
2, Với các tiết như:
1.Tìm một số hạng của tổng.
2.Tìm số bị trừ.
3.Tìm số trừ.
4.Tìm một thừa số của phép nhân.
5.Tìm số bị chia.
Còn bài :Tìm số chia (được đưa vào Toán 3 .)
Những bài toán tìm X đưa vào Toán 3 được sắp xếp xen kẽ trong phần luyện tập
thực hành của một số tiết học toán nhưng với số lượng bài rất ít (chỉ có14 bài tập tìm X ).

III.Đối tượng nghiên cứu:
Là học sinh lớp 3
IV.Phương pháp nghiên cứu
1.Phương pháp nghiên cứu lí luận:
-Đọc các tài liệu cần thiết
-Tìm hiểu sách giáo khoa, sách giáo viên,Thực hành phương pháp dạy học toán ở
tiểu học,Sách bồi dưỡng Toán 3.Sách tham khảo.
2.Phương pháp điều tra quan sát
-Điều tra học sinh, các loại vở bài tập, qua các giờ luyện tập
3.Phương pháp kiểm tra, thống kê kết quả
-Kiểm tra bài cũ, kiểm tra thường xuyên, kiểm tra định kì
-Thống kê kết quả ở mỗi lần kiểm tra.
PHẦN II: NỘI DUNG
I.Các dang bài tìm X thường gặp ở lớp 3:
Qua nghiên cứu sách Toán 3 ; sách Tuyển tập toán hay và khó lớp 3 ; sách Bồi dưỡng
Toán 3, tôi thấy các bài tìm X ở lớp 3 chủ yếu là 6 dạng sau:
1.Dạng 1(Dạng cơ bản)
Các bài tìm X mà vế trái là tổng, hiệu, tích, thương của một số với 1 chữ, còn vế phải
là 1 số.
Ví dụ: Tìm X:
a) 1999 + X = 2005 ; X + 1536 = 6924
b) X - 636 = 5618 ; 8462 - X = 762
c) 8 x X = 1640 ; X x 2 = 9328
d) 42 : X = 7 ; X : 2 = 436
2.Dạng 2 ( Dạng nâng cao)
Những bài tìm X mà vế trái là tổng, hiệu, tích, thương của một số với 1 chữ , vế
phải là một tổng, hiệu, tích, thương của hai số.
Ví dụ: Tìm X
X + 1909 = 2000 + 50
3.Dạng 3

Trên cơ sở đó tôi đã áp dụng một số phương pháp để hướng dẫn học sinh lớp 3 giải
toán tìm X như sau:
III.Phương pháp hướng dẫn giải toán tìm X:
Để các em nắm và biết cách giải được các bài toán tìm X, trước hết phải củng cố và
khắc sâu cho học sinh ghi nhớ được tên gọi các thành phần và kết quả của 4 phép tính đã
học.Tức là phải cho học sinh nêu được tên gọi thành phần và kết quả của phép cộng là :
Số hạng + số hạng = tổng
Phép trừ : số bị trừ - số trừ = hiệu
Phép nhân : thừa số x thừa số = tích
Phép chia: số bị chia : số chia = thương.
Cách tìm thành phần chưa biết của phép tính: như Để (tìm số hạng; tìm số bị
trừ ;tìm số từ; tìm số chia ) ta làm thế nào?
Nêu lại cách tính giá trị của biểu thức có dấu ngoặc đơn( hoặc không có dấu
ngoặc đơn)
Sau đó tuỳ theo từng dạng bài tìm X mà chúng ta hướng dẫn học sinh đi tìm ra cách
giải nhanh và đúng.
1.Hướng dẫn học sinh giải:
a)Dạng 1 :
Đây là dạng bài cơ bản góp phần củng cố các kiến thức , kĩ năng đã học, cho nên
mọi đối tượng học sinh phải nắm chắc và biết cách làm. Vì thế cần phải hướng dẫn cụ thể
.
Khi gặp các bài tìm X ở dạng này, cần gợi ý để học sinh xác định cho được thành
phần chưa biết là thành phần nào của phép tính và nêu cách tìm thành phần đó.
Ví dụ : a) Tìm X:
549 + X = 1326
Để làm bài này trước hết tôi cho học sinh nêu tên gọi thành phần và kết quả của
phép tính Từ đó học sinh biết X là số hạng phải tìm và để tìm được số hạng thì lấy tổng
trừ số hạng đã biết:
549 + X = 1326
X = 1326 - 549

X = 54
c)Dạng 3:
Đây cũng là dạng toán nâng cao, dành cho đối tượng khá, giỏi. Khi gặp dạng này
học sinh thường lúng túng không biết phải làm cách nào? Để làm được các bài tìm X ở
dạng này cần hướng dẫn học sinh vận dụng cách tính giá trị biểu thức không có dấu
ngoặc đơn , từ đó xác định phép tính sau cùng rồi đưa về dạng cơ bản để giải
Ví dụ: Tìm X
736 - X : 3 = 106
Lưu ý cho học sinh biết được thông thường phép tính nào làm trước trong khi tính
giá trị biểu thức thì trong bài toán tìm X phép tính đó sẽ thực hiện sau cùng. Nên ở ví dụ
này học sinh phải xác định được phép chia là phép tính sau cùng do đó ta sẽ làm phép trừ
trước và cho học sinh xác định được 736 là số bị trừ; X : 3 là số trừ chưa biết; 106 là
hiệu. Sau đó tìm thành phần của phép tính có chứa số phải tìm tức là số trừ chưa biết và
đưa bài tập về dạng 1 để giải.
Đối với bài này tôi hướng dẫn học sinh phân tích để tìm ra cách làm như sau:
-Em có nhận xét gì về biểu thức vế trái (biểu thức không có dấu ngoặc đơn và có phép
chia và phép trừ)
-Vậy ta tính thế nào? (làm phép chia trước) .
-Nếu ở bài này làm phép chia trước có thực hiện được không? Vì sao? (không . vì chưa
biết số bị chia)
-Để tìm được số bị chia ta phải biết cái gì?( X : 3 bằng bao nhiêu)
Cho nên ta làm phép trừ trước, tức là ta phải tìm thành phần chưa biết của phép trừ.
- X : 3 là thành phần nào chưa biết của phép trừ ? (là số trừ chưa biết).
Cụ thể:736 - X : 3 = 106
X : 3 = 736 - 106 ( dạng 2)
X : 3 = 630 (dạng 1)
X = 630 x 3
X = 1890
Khó khăn của học sinh ở đây là xác định thành phần của phép tính, cho nên phải
gợi ý cho học sinh dần dần từng bước một : từ cụ thể đến tư duy trừu tượng như biểu

đưa về dạng cơ bản rồi tìm X.
Ví dụ: Tìm X:
( X - 10) x 5 = 100 - 80
( X - 10) x 5 = 20( dạng 5)
( X - 10) = 20 : 5
X - 10 = 4
X = 4 + 10
X = 14
Như vậy đối với các bài tìm X ở dạng nâng cao cần hướng dẫn học sinh phân tích,
suy luận từ đó xác định phép tính sau cùng rồi tìm thành phần của phép tính có chứa số
phải tìm và đưa về dạng cơ bản
2.Luyện tập thực hành:
Để học sinh nắm chắc nhớ lâu và có kĩ năng vận dụng giải toán tìm X thành thạo,
ngoài việc hướng dẫn học sinh tìm ra cách làm , cần phải cho học sinh tăng cường luyện
tập để củng cố và khắc sâu bằng hệ thống các bài tập.Trong các tiết học ôn toán, tôi ra
thêm các bài tập để học sinh làm sau mỗi bài tập mẫu.
Tạo cho học sinh niềm say mê hứng thú học toán thì sự khuyến khích động viên kịp
thời của giáo viên cũng không kém phần quan trọng.
IV. Kết quả
Trên đây là một số phương pháp hướng dẫn học sinh giải toán tìm X ở lớp 3, mà
tôi đã áp dụng và đạt được kết quả khá tốt, giúp các em từng bước nắm và biết cách giải
các dạng toán tìm X. Cụ thể ở lớp 3B do tôi phụ trách, từ chỗ chỉ có 40 % số em biết giải
toán tìm X dạng 1( dạng cơ bản) thì đến giữa kì II đã có 90,5% học sinh đã biết giải toán
tìm X, các em khá giỏi giải được các dạng tìm X (nâng cao).
PHẦN III : KẾT LUẬN
Qua kết quả và thực tế dạy học toán tìm X ở lớp 3, tôi thấy rằng để giúp học sinh
giải được các dạng toán tìm X cần thực hiện các phương pháp:
1.Giáo viên phải nắm được nội dung,chương trình sách giáo khoa.
2. Giáo viên phải tìm ra và thống kê được những sai lầm và những khó khăn của học
sinh.