Tìm hiểu về hợp đồng tương lai và thị trường tương lai
Hiện nay, ở Việt Nam, hợp đồng tương lai và các giao dịch trên thị trường tương lai
còn là những khái niệm khá mới mẻ với nhiều các nhân, tổ chức. Nhưng ở các nước
có thị trường tài chính phát triển, nó đã hình thành, phát triển khá lâu đời, cùng tồn
tại song song và đóng vai trò quan trọng không kém so với thị trường chứng khoán.
Bài viết này xin giới thiệu sơ lược về hợp đồng tương lai và cách thức để tham gia
giao dịch trên thị trường này.
1. Trước hết, ta cần phân biệt sự khác biệt giữa hợp đồng tương lai và hợp đồng kỳ
hạn
Hợp đồng tương lai cũng như hợp đồng kỳ hạn, khác với options (có quyền không
cần thực hiện hợp đồng) ở chỗ là có sự bắt buộc phải thực hiện hợp đồng vào ngày
giao hàng đã thỏa thuận trước. Bên mua của hợp đồng được gọi là bên giữ thế
trường vị (long position) của hợp đồng, bên bán của hợp đồng được gọi là bên giữ
thế đoản vị (short position) của hợp đồng. Cả hai loại hợp đồng đều được ấn định
rõ loại hàng hóa, số lượng, chất lượng, giá tương lai, ngày giao hàng và địa điểm
giao hàng. Cả hai đều là một trò chơi có tổng bằng 0, khoản lời của bên này chính
là khoản lỗ của bên kia. Tuy vậy, giữa chúng cũng có một vài điểm khác biệt sau:
- Hợp đồng tương lai là hợp đồng được tiêu chuẩn hóa, chỉ có giá là được thỏa
thuận, mỗi hợp đổng đều được quy định một số lượng hàng hóa nhất định (gọi là
contract size),ngày giao hàng và nơi giao hàng được ấn định cụ thể trên thị trường,
không có sự đàm phán giữa hai bên tham gia vào hợp đồng. Ngược lại,mọi đều
khoản của hợp đồng kỳ hạn đều có thể được thỏa thuận, đàm phán giữa hai bên.
- Hợp đồng tương lai được giao dịch trên các thị trường tương lai. Các bên có thể
kết thúc hoặc chấm dứt vị thế của mình một cách dễ dàng. Bên giữ thế trường vị
(người mua) có thể kết thúc vị thế của mình bằng cách bán lại hợp đồng tương lai
với cùng loại hàng hóa và cùng ngày giao hàng. Ngược lại,bên giữ thế đoản vị
(người bán) cũng có thể kết thúc vị thế của mình bằng cách mua một hợp đồng
tương lai tương tự. Ngược lại, ngoài thị trường hợp đồng kỳ hạn lãi suất và thị
trường kỳ hạn ngoại tệ, hầu hết các thị trường kỳ hạn đều rất kém thanh khoản.
- Khả năng bị phá vỡ hợp đồng trong hợp đồng tương lai thấp hơn nhiều so với hợp
đồng kỳ hạn,thậm chí nó là con số 0. Các trung tâm thanh toán bù trừ (clearing

tài khoản để đưa tiền trong tài khoản về mức ký quỹ ban đầu.
Ví dụ: Để giao dịch một hợp đồng tương lai dầu mỏ 100 thùng dầu bạn cần một số
tiền ký quỹ ban đầu (initial margin) là $1000, mức ký quỹ duy trì (maintenance
margin) là $750, giả sử bạn ở thế bên mua của hợp đồng, sau đó ngày mai giá dầu
tương lai thay đổi bất lợi cho bạn,tức giảm $2,7/thùng à bạn lỗ $2,7*100 = $270.
Lúc này tiền trong tài khoản của bạn còn $730, dưới mức $750, để được tiếp tục
tham gia giao dịch, bạn cần phải gửi vào tài khoản ký quỹ $270 để trở về mức ký
quỹ ban đầu là $1000.Khoản tiền $270 để đáp ứng giấy gọi ký quỹ (margin call)
được gọi là khoản bù đắp ký quỹ (variation margin). Một người giao dịch mà
không thực hiện nhanh theo giấy gọi theo một khoản thời gian qui định sẽ bị thanh
lý hay chấm đứt vị trí bởi FCM (Futures commission merchant).
Lưu ý: Khi bạn nhận được giấy gọi ký quỹ thì bạn phải thực hiện nó, ngay cả khi
giá tương lai của ngày tiếp theo thay đổi theo hướng có lợi cho bạn. Tức là, cũng
với ví dụ trên, giả sử giá hợp đồng tương lai của dầu giảm $2,7/thùng vào ngày t.
Ngày t +1, bạn ở thế người mua sẽ nhận được một giấy gọi, lúc này sẽ không xét
đến giá dầu tương lai của ngày t +1. Dù giá dầu tương lai có tăng trên $0,2/thùng
vào cuối ngày t, bạn vẫn phải gửi $270 vào tài khoản của mình.
Các FCM thường đưa ra các mức yêu cầu ký quỹ ban đầu hoặc mức ký quỹ duy trì
cao hơn mức mà các sở giao dịch tương lai qui định. Các mức này cũng thường
khác nhau tùy thuộc vào người tham gia giao dịch để phòng hộ hay để dầu cơ hay
để hưởng chênh lệch nhỏ. Những người đầu cơ thường bị yêu cầu các mức ký quỹ
cao hơn 2 đối tượng kia để đảm bảo thanh toán cho các khoản lỗ lớn hơn.
Khoản ký quỹ ban đầu ngoài tiền mặt (không được hưởng lãi suất), thì trái phiếu
chính phủ hay thư tín dụng (được hưởng lãi suất) cũng được chấp nhận, nhưng các
khoản bù đắp ký quỹ thì phải bằng tiền mặt.
Khoản ký quỹ để giao dịch tương lai dùng để thanh toán các khoản lỗ trong giao
dịch, chứ không phải để thanh toán hàng hóa, nó khác với khoản ký quỹ trong các
giao dịch trái phiếu, cổ phiếu dùng dể thanh toán cho việc mua bán các chứng
khoán đó.
3. Theo dõi, ghi nhận trên thị trường (marking to market)

a. Thị trường tương lai tồn tại vì những lý do sau:
- Giúp cho các giao dịch xuyên thời gian trở nên dễ dàng hơn. Sản xuất, tiêu dùng
và các quyết định kinh doanh trở nên tối ưu hơn khi có thị trường tương lai. Nó cho
phép các cá nhân thực hiện các hợp đồng chi phí thấp một cách nhanh chóng để
trao đổi tiền-hàng trong tương lai. Những người phòng hộ và đầu cơ sẽ giao dịch
trên thị trường tương lai khi tốc độ là quan trọng.
- Hợp đồng tương lai cho các cá nhân biết để họ hành động dựa vào những thông
tin hảo hạn..Bằng cách này,giá sẽ trở nên hiệu quả hơn. Hay nói cách khác,giá sẽ
phản ánh thong tin đầy dủ hơn và nguồn tài nguyên sẽ được phân chia một cách tối
ưu.
- Hợp đồng tương lai cho phép các cá nhân phòng ngừa rủi ro biến động giá. Các
nhà sản xuất và người sử dụng sau đó có thể làm những gì tốt nhất. Những người
phòng hộ sẽ chuyển rủi ro sang những người đầu cơ. Sự không chắc chắn về giá