SÁNG KIẾN KINH NGHIỆM KINH NGHIỆM VỀ PHƯƠNG PHÁP
RÈN KỸ NĂNG LÀM VĂN MIÊU TẢ
CẢNH CHO HỌC SINH GIỎI KHỐI 6
1. Tên sáng kiến : “Kinh nghiệm về Phương pháp
rèn kỹ năng làm văn miêu tả cảnh cho học sinh giỏi khối 6 ”
1.Người thực hiện: Nguyễn Thị Thu Hà
2. Trình độ chuyên môn : §HSP chuyên ngành ngữ văn.
3. Nơi công tác : Trường THCS Xuân Lâm
4. Đơn vị áp dụng sáng kiến : Trường THCS Xuân Lâm

5. Giải pháp : giúp hoc sinh học tốt môn tập làm văn

6.(1): Điều kiện , hoàn c
ảnh tạo ra sáng kiến:

miêu tả cảnh cho học sinh giỏi khối 6 nói riêng .
* Đối tượng áp dụng sáng kiến kinh nghiệm này.
- Tôi nghĩ rằng việc rèn kỹ năng miêu tả cảnh cho học sinh giỏi khối 6, trước
hết là áp dụng cho học sinh có lực học khá của khối. Song người giáo viên
cũng có thể vận dụng được kinh nghiệm này ở góc độ hẹ
p hơn, sơ lược hơn
cho đối tượng là học sinh lớp 6 đại trà vào những buổi phụ đạo. Tuỳ cơ ứng
biến, tôi còn có thể sử dụng kinh nghiệm này một cách tỉ mỉ, kiên trì cho đối
tượng là những học sinh ngại học văn, chưa có tình cảm với thể loại văn miêu
tả cảnh.
* Nhiệm vụ của sáng kiến kinh nghiệm .
- Từ những
đối tượng đưa ra ở trên, giáo viên giảng dạy môn Ngữ văn 6 sẽ
phải thật linh hoạt trong việc rèn kỹ năng cho học sinh. Sau đây là những
nhiệm vụ của sáng kiến kinh nghiệm này .
+ Giúp học sinh biết cách xác định đúng yêu cầu của đề bài để xây dựng
hướng làm bài .
+ Hướng dẫn học sinh cách tìm ý cho bài văn tả cảnh .
+ Rèn kỹ năng diễn đạt trong văn miêu tả cảnh cho h
ọc sinh .
+ Rèn kỹ năng dựng đoạn trong văn tả cảnh .
+ Luyện lời văn chuyển cảnh, liên kết đoạn cho bài văn tả cảnh.
+ Luyện viết mở bài và kết bài cho bài văn tả cảnh.
* Cơ sở nảy sinh sáng kiến
a. Cơ sở lý luận:
Văn học là một bộ môn nghệ thuật sáng tạo ngôn từ đầy giá trị. Có thể
coi mỗi
một tác phẩm văn học là một viên ngọc trong cuộc sống, nó bay bổng tạo nên
những khúc nhạc làm cho cuộc sống đời thường thêm chất thơ. Vậy làm thế
nào cho học sinh mình cảm nhận được chất thơ của cuộc sống đời thường

Giải pháp cụ th
ể .
a.Trước nhất giáo viên cần giúp học sinh biết cách xác định đúng yêu cầu
của đề bài để xây dựng hướng làm bài.
* Ví dụ:
1/ Đề bài
: miêu tả cảnh như sau: “Em hãy miêu tả quê hương em vào một buổi
chiều nắng đẹp”.
Giáo viên cho học sinh thấy: Trên đây là một đề bài dạng miêu tả cảnh tổng hợp.
Vậy thế nào là cảnh tổng hợp? - Giáo viên chỉ rõ cho học sinh thấy ta xác định
cảnh tổng hợp nhờ những từ ngữ nào.
Ví dụ
: Đề yêu cầu tả cảnh tổng hợp thường chứa những từ ngữ như: “một miền
quê, quê hương em, cảnh vùng quê, hoặc cảnh nơi em ở ” cảnh tổng hợp là như
thế nào?- là cảnh gồm nhiều cảnh nhỏ, cảnh lẻ. Những cảnh nhỏ, của quê hương
hay miền quê thường là cảnh đồng, dòng sông, con đường làng, cây đa giếng
nước sân đình, khu vườn nhà sau đó giúp h
ọc sinh hình dung được cụ thể về
cảnh miêu tả ở thời gian nào (mùa nào) ở không gian nào ( cảnh đó như thế nào)
Việc xác định được đúng yêu cầu của đề như ở ví dụ trên sẽ giúp các em rất
nhiều trong việc định hình được đối tượng miêu tả.
b.Hướng dẫn cách tìm ý cho bài văn tả cảnh.
Khi học sinh đã xác định đúng yêu cầu của đề, xác định chính xác đối tượng miêu
tả nhưng chắc chắn chưa thể định hình được hướng đi cho bài viết. Để giúp học
sinh định hình được hướng đi của bài viết văn miêu tả cảnh tôi đã hướng dẫn học
sinh bước tìm ý cho bài văn tả cảnh :
- Nhất nh

- Những ý cốt yếu nh
ất của một dàn bài văn miêu tả cảnh còn là cụ thể những
cảnh nào? ( Nếu là đề tổng hợp thì cảnh sẽ chia thành nhiều cảnh đơn, nếu là đề
tả cảnh đơn thì cảnh đơn sẽ có có những điểm nổi bật gì? Như thế nào? ) Học sinh phần lớn thường xa vào kiểu gặp đâu nói đó và không hề xác định
được rằng mình đang tả cảnh có mục đích làm nổi lên diện mạo như thế nào, có
làm bật lên được tư tưởng chủ đề mà mình đã xác định được ở đầu bài yêu cầu
không. Để khắc phục được tình trạng này tôi cho học sinh luyện kỹ năng xác
định, lựa chọn những đặc đi
ểm tiêu biểu của cảnh sẽ tả .
Ví dụ
: Cảnh khu vườn vào buổi sáng mùa thu thì có những đặc điểm gì nổi bật?
Đầu tiên giáo viên cho học sinh xác định chủ đề của cảnh sẽ dựng là một cảnh
khu vườn tươi tốt, đầy hoa thơm trái ngọt, rất thanh bình, dân giã mà mang được
vẻ trù phó của chèn quê hương yêu dấu, đặc biệt cảnh phải mang được dáng dấp
của thời gian, không gian mà đề quy định ( có đặc trưng của mùa thu). Sau đó
giáo viên hướng cho h
ọc sinh tái hiện từng hình ảnh của khu vườn theo trí tưởng
tượng nhưng phải sát với hiện thực .
Ví dụ:
Cảnh giàn thiên lý trước sân nhà ngào ngạt dậy hương buổi sớm, hình ảnh
cây cau cạnh bể nước với những tàu lá già giang rộng, đọt lá non cao vút; hình
ảnh vườn hoa đua sắc vàng thu cùng ong b-ím; hình ảnh vườn rau tươi tốt cũng
rất mang đặc trưng mùa thu:cải sen làm d-a đang lên ngồng đang trổ hoa vàng
rực, những ngọn mồng tơi đang quăn mình leo lên bê dậu để ra quả vắt mình sang
thu; tiếp đó là hình ảnh hàng cây ăn quả v
ới những hương vị màu sắc của thu. Ví
dụ: Thơm lăng chuối tiêu chứng quốc đốm vàng, những trái na mở mắt nhìn nắng

chiếu xuống giàn bầu, bí, cái cốt lá xanh ngắt loc qua một l-îth¾t một màu xanh
ngọc bích xuống vườn . Nhãn , bưởi , mít và các loại cây khác nữa tất cả đều
xanh um têm, nom như chiếc « khổng lồ , Đó là mầu xanh no nắng , no gió và no
thức nuôi cây .Vườn cây lao xao , gió thoảng
đâu đây mùi hương quả chín ,
hương hoa ngọt lịm ”
Sau mỗi một vài đoạn văn như thế giáo viên phân tích những hình ảnh ngôn từ
nghệ thuật sáng giá sao cho tạo được hứng khởi ở học sinh , kích thích các em
thích tìm , viết những lời văn hay . có lẽ rèn kỹ năng diễn đạt là một phương pháp
đòi hỏi kỳ công nhất của thầy trò chúng tôi , nó cần phải mất một quá trình có
nhiều bướ
c .
Sau khi tạo hướng thú cho học sinh qua cách tiếp xúc với các tư liệu chọn lọc ,
chúng tôi mới cho các em luyện tập diễn đạt bằng hình thức giáo viên đưa ra một
loạt hình ảnh , yêu cầu học sinh dùng lời văn kết hợp biện pháp nghệ thuật so
sánh , nhân hoá , sử dụng những từ láy gợi hình gợi âm để tập diễn đạt .
Ví dụ : Hình ảnh cây đa -> Cây đa xum xuê , um tùm như chiếc « khổng lồ
,
hứng lấy nắng mưa bảo vệ cho cái giếng làng thân quen , thấp thoáng sau tán lá
đa là mái đình cổ kính quê em
- Hình ảnh không gian đồng cỏ -> Dọc theo cánh đồng là đồi cỏ may cứng nhọn
trải bạt ngàn như một tấm thảm bạc phếch nắng mưa . Những bông cỏ may rung
rinh nhẹ nhàng trong gió chiều thu mát rượi như đang biểu diễn một điệu múa
mềm mại nhịp nhàng . MÊy chỉ chim sẻ tha th
ẩn trong vùng cỏ may rộng tìm
kiếm sâu bọ và đâu đây tiếng cuốc vọng vào thưa thớt rồi tắt h¼n trong không
gian đồng quê mùa thu .
- Tiếng chim ngoài bãi -> Ngoài đê , ven ruộng ngô cánh bãi xanh um một màu
lá m-ít của ngô xen đỗ , xen cà . Lại có tiếng chim khác nó bay vút lên cao thả
vào không trung nghe mát lành . Nó khoan thai , dìu dặt nh− ngón tay thon thả

logic , chặt chẽ , mạch lạc. Học sinh thường rất lúng túng không biết tả cảnh cụ
thể là tả cảnh gì ? Tả như thế nào ? theo trình tự từ đâu ? Chóng thường làm
vào kể lể , liệt kê cảnh một c¸h tràn lan , không trội lên được những đặc trưng
của cảnh và càng không tạo được ấn tượng cho người đọc về cảnh . Vậy ngườ
i
giáo viên phải làm như thế nào để khắc phục khó khăn này . Trước hết tôi hướng
cho học sinh hình dung mỗi một cảnh nhỏ sẽ viết thành một đoạn văn trọn vẹn .
Trong đoạn văn đó sẽ đi từ khái quát cụ thể . Bao giờ câu đầu đoạn cũng là câu
miêu tả khái quát cảnh đó . Ví dụ khái quát cảnh dòng sông : Dưới chân em là
dòng sông hiền hoà chảy như một tÂm lụ
a trải dài xa tít .
Sau câu tả khái quát là một loạt câu miêu tả cụ thể theo trình tự từ gần đến xa
theo tầm mắt . Ví dụ : mùa này nước sông lưng chừng nước , nước sông trong
xanh in bóng mây trời sâu thẳm .Mái chèo khuấy động , lăn rung rinh cả những
cây tóc tiên dưới đáy . Trên mặt sông điểm xuyến nhwngx lá trúc vàng bé tẻo teo
như những chiếc thuyền tí hon dập dềnh trên sóng nước bao la . Cá nước bơi từng đàn đen trĩu , nhô lên hụp xuống như những người bơi Ịch . Những con
sóng lăn tăn như những con rắn vẩy vàng , vẩy bạc đang nô đùa . Sóng vỗ nhẹ
hai bên bê lóc bóc nghe thật vui tai . Trời chiều , trên sông có những con thuyền
hối hả cập bến , chất đầy cau tươi xoài thơm từ các miền đất lạ mang về . Tiếng
người lao xao trong tiếng hạ buồm cót két bên bờ sông quê

Trong quá trình miêu tả tả cụ thể giáo viên lưu ý cho học sinh trình tự miêu tả
cho phù hợp v¬pÝ vị trí quan sát kết hợp lời văn so sánh ,lời văn nhận xét , đánh
giá và sự liên tưởng tưởng tượng phong phú , ý câu trước với câu sau logic với
nhau tạo độ kết về mặt nghĩa ,nh÷nh câu đoạn cuối thường là những câu có ý
nghĩa sâu sắc , làm đậm nét cho bức tranh thiên nhiên nên giáo viên hướng cho
học sinh biết dành những lời văn trội h

lạ mang về . Tiếng người lao xao trong tiếng hạ buồm cót két bên bờ sông quê .
Chiều dần buông , bến sông trở về vắng lặng . Những con đò nằm im đợi khách
qua sông … ”
- Chuyển cảnh bằng cách liên tưởng theo sự quan sát qua các giác quan khác
nhau : Thính giác , thị giác , khứu giác , vị giác và bằng cả cảm giác nữa . VD:
Vườn cây lao xao , gió thoảng đâu đây mùi hương quả chín , hương hoa thơm
ngọt lịm . Tiếng chim líu lo nh− đem hương thơm
ấy bay cao , cao mãi . Tu hú
kêu trong nắng chiều cho rặng vải ven sông chín đỏ , cho cái chua bay đi , miền
ngọt còn lại . Hẹn một bến sông quê từng thuyền tráI ngọt ra vào .Sông quê tôi
…
Phương pháp này giáo viên cho học sinh tập viết kết hợp với học tập tư liệu để
có nhiều cách chuyển cuốn hút người đọc .
g. Giáo viên hướng cho học sinh luyện cách mở bài và kết bài miêu tả .
- Giáo viên đưa ra một số cách mở để học sinh luyệ
n theo :
Cách mở bài hay th-ßng là gián tiếp : Có thể giới thiệu cảnh bằng lời mời gọi du
khách để giới thiệu cảnh và bộc lộ cảm xúc của người viết một cách khái quát .
Có thể dẫn dắt từ lời thơ , bài hát vỊ cảnh sẽ tả để giới thiệu cảnh. Hoặc có thể
bộc lộ cảm xúc hồi tưởng về cảnh để mà giới thiệu
Dù là cách mở bài nào giáo viên cũng lưu ý cho học sinh đủ ý cần nêu trong
mở bài .
- KỊt bài không những đủ ý chốt của bài viết mà nên tạo độ lắng cho nốt trầm
xao xuyến vang vọng trong tâm hồn người đọc điều này phụ thuộc vào trình độ
diễn đạt của học sinh , nên giáo viên hướng các em trau dồi tư liệu văn học .
VD: Một kết bài : Chiều thu- quê hương ơi! Hồn tôi như hoá thành tiếng sáo
trúc nâng trên môi ch
ỉ bé mục đồng và hình như thu đang dạo lên khúc nhạc
đồng quê ;những tiếng lao sao rất nhẹ, rất êm . Chiều nay quả là một buổi chiều
sâu lắng dìu dịu , nó sẽ in đậm mãi trong ký ức tuổi thơ tôi.

phải tưởng tượng phong phú và cần phải nhập tâm vào cảnh vật để có được
những cảm xúc chân thực với cảnh vật thiên nhiên khi miêu tả .
Để bồi dưỡng tình yêu văn cho học sinh nói chung , làm giàu vốn ngôn ngữ
miêu tả cho các em học sinh khối 6 nói riêng chúng tôi còn có những mong
muốn :
- Trước hết giáo viên ngữ văn trong cùng khối phải sưu tầm tư liệu miêu tả
thành những cuốn tư liệu quÝ để lư
u giữ trong tủ sách nhà trường .Nhà trường
cũng cung cấp thêm những tài liệu về văn miêu tả cho học sinh THCS để làm
giàu cho tủ sách . Học sinh cũng tự giác sưu tầm những đoạn văn , bài văn miêu
tả có giá trị , phô to 2 bản , giữ 1 bản để học , 1 bản nộp tủ sách nhà trường .
- Sau đó nhà trường thường xuyên tổ chức phong trào “ thi đua đọc tư liệu từ
tủ sách nhà trường ” . Ho
ạt động này sẽ cho điểm xếp loại cho cá nhân và lớp .
* Lời kết
Niềm vui của mỗi giáo viên ngữ văn đứng lớp đâu chỉ là chất lượng tính bằng
con số của mỗi năm , mà chính là những ánh mắt long lanh vì đã hiểu bài ,
những bàn tay tự viết ra được những lời văn óng ánh , những nụ cười thiện cảm
với môn văn từ phía học sinh .Để
đạt được những điều vô cùng quÝ giá đó mỗi giáo viên chúng tôi đâu chỉ có say mê nhiệt tình với công tác giảng dậy mà còn
phải tìm tòi hướng đi hiệu quả nhất .
Trên đây chỉ là một vài kinh nghiệm nhỏ bé của riêng tôi . Rất mong sự đóng
góp chỉ bảo của lãnh đạo chuyên môn và các thầy cô đồng nghiệp để sáng kiến
kinh nghiệm của tôi được hoàn thiện hơn, có hiệu quả hơn trong những năm dạy
sau .
Xin chân thành cảm ơn !