A. ĐẶT VẤN ĐỀ
Trong những năm qua, Bộ chính trị trung ương Đảng đã phát động toàn
Đảng, toàn dân học tập và làm theo tấm gương đạo đức Hồ Chí Minh. Thực hiện
Chỉ thị của Ban Bí thư Trung ương Đảng khoá XI, toàn Đảng, toàn dân đã tổ
chức đợt học tập tư tưởng Hồ Chí Minh để quán triệt, vận dụng và phát triển
sáng tạo tư tưởng của Người trong công cuộc đổi mới, xây dựng và bảo vệ Tổ
quốc.
Hưởng ứng cuộc vận động trên, Bộ giáo dục và đào tạo đã quán triệt triển
khai đến tất cả các trường học trong cả nước về thực hiện học tập và làm theo
tấm gương đạo đức Hồ Chí Minh. Như vậy, việc giáo dục tư tưởng Hồ Chí Minh
cho học sinh là một nội dung quan trọng trong nhà trường, nơi đào tạo những
chủ nhân tương lai của đất nước. Muốn vậy cần phải giáo dục nhân cách toàn
diện cho học sinh, trong đó các em phải được quan tâm giáo dục về đạo đức.
Một trong những con đường thực hiện mục tiêu trên, ở các trường học trong cả
nước ngoài việc tổ chức các hình thức phong phú như thi “ Kể chuyện, học tập
và làm theo tấm gương đạo đức Hồ Chí Minh”, “thi tìm hiểu về cuộc đời và sự
nghiệp của Bác”, thì ở nhiều môn học việc lồng ghép tư tương tưởng Hồ Chí
Minh trong nhiều bài học là một tiêu chí bắt buộc. Đặc biệt, bộ môn Lịch sử có
vai trò rất lớn trong việc giáo dục tấm gương đạo đức của Người vì trong nhiều
bài học lịch sử học sinh được học tập và nghiên cứu, học tập về cuộc đời và sự
nghiệp của Bác.
Trong dạy học Lịch sử ở trường phổ thông việc tổ chức cho học sinh được
học tập, nghiên cứu tài liệu lịch sử không những làm cho học sinh hiểu sâu sắc
hơn những sự kiện lịch sử, mà còn giúp các em khắc phục tình trạng hiện đại
hóa lịch sử Đặc biệt, việc đưa tư liệu về Hồ Chí Minh vào bài học làm cho
học sinh hứng thú học tập và có ý nghĩa rất lớn trong việc giáo dục đạo đức cho
học sinh. Vì những lý do trên nên tôi chọn đề tài “ Sử dụng tư liệu về Hồ Chí
Minh trong dạy học bài: Những năm đầu của cuộc kháng chiến toàn quốc
1
chống thực dân Pháp (1946- 1950)” nhằm giáo dục tấm gương đạo đức Hồ
Chí Minh cho học sinh.

nhiệm vụ quan trọng đối với nhiều cấp học, nghành học, nhất là đối với cấp
trung học phổ thông. Nhận thức được điều đó, trong những năm qua ở hầu hết
các trường phổ thông, vấn đề này đã được lồng ghép vào một số môn học như
môn giáo dục công dân, địa lý, văn học, sử học Nhất là môn Lịch sử có ưu thế
đặc biệt trong việc giáo dục tấm gương đạo đức Hố Chí Minh cho học sinh.
Tuy nhiên, để lồng ghép việc giáo dục tấm gương đạo đức Hồ Chí Minh vào
môn Lịch sử đòi hỏi người giáo viên phải linh hoạt, sử dụng nguồn tư liệu để
không những làm nổi bật nội dung bài học mà còn nhằm mục tiêu trên.
Từ thực trạng trên, khi dạy bài: Những năm đầu của cuộc kháng chiến toàn
quốc chống thực dân Pháp (1946- 1950)”( Lịch sử lớp 12-ban cơ bản )
Giáo viên phải xác định mục tiêu của bài là làm cho học sinh hiểu được hoàn
cảnh bùng nổ cuộc kháng chiến toàn quốc 19/ 12/ 1946, đường lối kháng chiến
chống Pháp của Đảng. Những thắng lợi quân sự của ta (1946 – 1947): Cuộc
chiến đấu trong các đô thị, chiến dịch Việt Bắc thu đông 1947, hoàn cảnh, chủ
trương của ta khi mở chiến dịch Biên giới. Diễn biến, kết quả, ý nghĩa của chiến
dịch Biên giới. Giáo dục lòng căm thù thực dân Pháp, niềm tự hào về tinh thần
yêu nước, ý chí bất khuất của nhân dân ta trong cuộc đấu tranh bảo vệ độc lập
cho tổ quốc, củng cố niềm tin vào Đảng vào Bác Hồ.
Với lượng kiến thức của bài: Những năm đầu của cuộc kháng chiến toàn
quốc chống thực dân Pháp (1946- 1950)”, để thực hiện trong ba tiết là quá lớn
so với đối tượng học sinh trường THPT Thường Xuân 2, một trường đóng trên
một trong 62 huyện nghèo nhất của cả nước, chất lượng đầu vào của học sinh là
rất thấp, nên thường giáo viên chỉ chú trọng truyền tải nội dung cơ bản, học sinh
ghi nhớ sự kiện nên làm cho bài học nặng nề, khô cứng, khả năng giáo dục tư
tưởng đạo đức cho học sinh là khó thành công. Nên giáo viên cần phải sử dụng
tư liệu về Hồ Chí Minh vào bài giảng để không những đạt được mục tiêu về kiến
thức mà còn đạt mục tiêu về giáo dục đạo đức
4
Để làm sáng tỏ mục tiêu trên, nhất là mục tiêu giáo dục tư tưởng khi dạy
bài này giáo viên phải khéo léo kết hợp nhiều phương pháp, nhất là phương

chiến” của Ban thường vụ trung ương Đảng (12/12/1946), lời kêu gọi “toàn
6
quốc kháng chiến” của chủ tịch Hồ Chí Minh ( 19/12/1946) và tác phẩm “Kháng
chiến nhất định thắng lợi” của Tổng bí thư Trường Chinh.
Ở phần nội dung của đường lối kháng chiến chống thực dân Pháp xâm
lược, giáo viên sử dụng tư liệu Hồ Chí Minh như sau : Trong ngày 19-12-1946,
tại căn gác hai, ngôi nhà của ông Nguyễn Văn Dương (làng Vạn Phúc, Hà
Đông), Chủ tịch Hồ Chí Minh viết Lời kêu gọi toàn quốc kháng chiến và yêu
cầu một học sinh đọc lời kêu gọi toàn quốc kháng chiến trong sách giáo khoa đã
trích dẫn và và giới thiệu lời kêu gọi toàn quốc kháng chiến bằng tư liệu gốc
nhằm khắc sâu kiến thức cho các em.
Qua lời kêu gọi “toàn quốc kháng chiến” của chủ tịch Hồ Chí Minh các
em sẽ thấy được không đầy một trang giấy mà Chủ tịch Hồ Chí Minh khái quát
7
được lý do kháng chiến, mục đích kháng chiến và nội dung cơ bản của đường lối
kháng chiến chống thực dân Pháp của Đảng.
3.2. Sử dụng tư liệu Hồ Chí Minh nhằm giáo dục đạo đức Hồ Chí
Minh cho học sinh vào dạy học mục 1 của mục II: Cuộc chiến đấu ở các đô
thị phía Bắc vĩ tuyến 16.
Ở phần này, giáo viên sử dụng phương pháp đặt câu hỏi gợi mở và
phương pháp khăn phủ bàn để đạt được mục tiêu về kiến thức đó là: âm mưu
của thực dân pháp tấn công ta ở các đô thị Bắc vĩ tuyến 16 và diễn biến, ý nghĩa
của cuộc chiến đấu của nhân dân ta.
Cụ thể, giáo viên đặt câu hỏi: Hãy cho biết âm mưu của Pháp tấn công ta
ở các đô thị Bắc vĩ tuyến 16?
Học sinh sẽ trả lời được là nhằm đánh úp cơ quan đầu não và tiêu diệt bộ
đội chủ lực của ta.
Nhằm làm rõ diễn biến cuộc chiến đấu ở các đô thị Bắc vĩ tuyến 16, giáo
viên dùng phương pháp khăn phủ bàn với câu hỏi: Mỗi bàn một nhóm, hãy tóm
tắt diễn biến chính cuộc chiến đấu ở các đô thị Bắc vĩ tuyến 16?

- Khóa chặt biên giới Việt- Trung cắt liên lạc của ta với thế giới dân chủ.
- Từ thắng lợi quân sự chúng xúc tiến thành lập chính quyền bù nhìn trung
ương, nhằm nhanh chóng kết thúc chiến tranh.
Phần diễn biến của chiến dịch, giáo viên dùng phương pháp khăn phủ bàn
để học sinh tìm hiểu hành động của Pháp và những thắng lợi của ta. Khi trình
bày phần những thắng lợi của ta giáo viên sử dụng tư liệu về Hồ Chí Minh như
sau: Trước âm mưu và hành động của Pháp, chiều ngày 14 – 10, Thường vụ
Trung ương Đảng họp thông qua Chỉ thị: “Phải phá tan cuộc tấn công mùa đông
của giặc Pháp.” Kết thúc cuộc họp, Chủ tịch Hồ Chí Minh nói: “Tình hình cực
kỳ rối ren về chính trị ở Pháp và phong trào đấu tranh ở các nước thuộc địa đã
dẫn Pháp đến chỗ muốn sớm kết thúc chiến tranh Đông Dương. Chúng chỉ tiến
công ồ ạt lúc đầu. Nếu ta thực hiện được đánh địch khắp nơi, buộc chúng dàn
mỏng lực lượng đối phó, chúng sẽ thất bại. Ta giữ gìn được chủ lực qua mùa
9
đông này là coi như thắng lợi. Nếu chuyến này không thắng nhanh để kết thúc
chiến tranh thì cục diện sẽ đổi mới có lợi cho ta”.
Qua câu nói của Người học sinh thấy được hoàn cảnh của chiến dịch, sự
quyết định sáng suốt của Người đối với chiến dịch.
Với sự chỉ đạo của Đảng, đứng đầu là chủ tịch Hồ Chí Minh cùng với
tinh thần chiến đấu dũng cảm của quân và dân ta đã giành nhiều thắng lợi :
+ Ở Bắc Cạn, quân ta giành thắng lợi ở Chợ Mới, Chợ Đồn…
+ Ở mặt trận hướng đông,.
+ Ở mặt trận hướng tây,….
- Kết quả, ý nghĩa của chiến dịch
3.4. Sử dụng tư liệu Hồ Chí Minh nhằm giáo dục đạo đức Hồ Chí
Minh cho học sinh vào dạy học mục 2. IV: Chiến dịch Biên giới thu- đông
năm 1950.
Ở phần này, giáo viên cung cấp cho học sinh kiến thức đó là mục tiêu ta
mở chiến dịch Biên giới, diễn biến, kết quả, ý nghĩa của chiến dịch Biên giới
thu- đông 1950.

dịch.
Giáo viên trình bày: Với tác phong theo sát bước chân chiến sĩ, ngày
13/9/1950, Bác rời Sở Chỉ huy Chiến dịch đến Sở Chỉ huy tiền phương ở Nà
Lạn, xã Đức Long (Thạch An). Sáng sớm 16/9/1950, từ vị trí quan sát đặt trên
núi Báo Đông (cách Đông Khê 11 km đường chim bay), Chủ tịch Hồ Chí Minh
chăm chú quan sát, theo dõi chặt chẽ diễn biến trận Đông Khê, mở màn Chiến
dịch Biên giới. Cũng tại nơi đây, Bác cảm hứng và để lại cho đời bài thơ "Lên
núi" sống mãi trong lòng người dân Việt Nam:
Chống gậy lên non xem trận địa
Vạn trùng núi đỡ vạn trùng mây
Quân ta khí mạnh nuốt Ngưu Đẩu
Thề diệt xâm lăng lũ sói cầy
Với việc sử dụng tư liệu trên không những khắc sâu kiến thức mà còn
khắc sâu cho học sinh hình ảnh vị lãnh tụ tối cao của Đảng, của dân tộc không
ngại khó khăn, nguy hiểm ra mặt trận để cùng Bộ Chỉ huy chỉ đạo chiến dịch.
Qua đó, các em rất cảm động về Bác và tác động đến tư tưởng tình cảm của các
em.
Phần diễn biến của chiến dịch, giáo giáo viên sử dụng bản đồ kết hợp
tranh ảnh để tường thuật diễn biến, sau đó yêu cầu 1 hoặc 2 học sinh lên bảng
tóm tắt diễn biến
Sau khi học sinh tìm hiểu phần diễn biến, giáo viên dùng phương pháp
khăn phủ bàn để học sinh tìm hiểu kết quả, ý nghĩa của chiến dịch.
4. Hiệu quả đề tài .
Theo cá nhân tôi, khi dạy bài “ Những năm đầu toàn quốc kháng chiến
chống thực dân Pháp xâm lược (1946 – 1950)” (Tiết 28,29,30). Tôi đã sử dụng
những tư liệu Hồ Chí Minh vào bài dạy- học và đã được đồng nghiệp trong
trường đánh giá thành công cao. Điểm thành công nhất của giờ dạy – học là giờ
12
học không bị nhàm chán, rõ trọng tâm, đặc biệt gây sự tò mò hứng thú cho học
sinh về Hồ Chí Minh kính yêu của dân tộc. Học sinh trong lớp đều hứng thú học