Đào Duy Đông –MTA k53 Thiết kế công thức luân canh cho ĐBSH

A. MỞ ĐẦU
Như chúng ta đã biết nước ta là một nước có nền nông nghiệp phát
triển lâu đời. Phải kể đến ở đây là nền văn minh lúa nước Sông Hồng.
Nằm trong khu vực nhiệt đới gió mùa, Việt Nam có bốn mùa:
Xuân, hạ, thu, đông. Việc sản xuất lương thực, thực hiện nay là vô cùng
cấp thiết, tận dụng tối đa nguồn tài nguyên đã có. Theo kinh nghiệm của
ông cha ta ngày trước chỉ có hai vụ nhưng nay chúng ta đã mở rộng và
phát hiện ra những giống cây mới ngắn ngày trồng được 3 vụ trong năm.
Từ sau cách mạng tháng Tám (1945) đến nay, năng suất lúa của cả nước
tăng lên không ngừng, nhưng sự khác nhau giữa các vùng về năng suất
lại rất khác nhau theo thời kỳ và các vùng sinh thái. Theo thống kê của bộ
Nông Nghiệp thì năng suất của Đồng Bằng Sông Hồng và Đồng Bằng
Sông Cửu Long là cao hơn các vùng khác, phù hợp với điều kiện địa hình
và đất phù sa rất thuận lợi cho sản xuất nông nghiệp ở hai vùng này. Có
rất nhiều biện pháp làm cho năng suất cây trồng tăng nhanh như: luân
canh, trồng xen, trồng gối…tùy từng vùng mà ta có thể sử dụng những
biện pháp thích hợp cho từng giống cây trồng. Như chúng ta đã biết Đồng
Bằng Sông Hồng có một lượng đất phù sa cực kỳ phong phú. Là Đồng
Bằng nên Sông Hồng rất thích hợp với luân canh tăng vụ vừa đem lại lợi
ích cao mà có thể cải tạo đất, làm đất không bị mất chất dinh dưỡng mà
lại có thể để chất dinh dưỡng lại cho vụ sau. Để tìm hiểu rõ hơn về vấn đề
này ta đi tìm hiểu một số công thức luân canh.

1
Đào Duy Đông –MTA k53 Thiết kế công thức luân canh cho ĐBSH

B. NỘI DUNG
1. Điều kiện tự nhiên của ĐBSH.
Vùng Đồng bằng sông Hồng có toạ độ địa lí là 22

2
Đào Duy Đông –MTA k53 Thiết kế công thức luân canh cho ĐBSH

Vùng còn có bờ biển dài, có ngư trường Hải Phòng - Quảng Ninh,
cảng Hải Phòng, khu du lịch Đồ Sơn.
Điều kiện khí hậu và thuỷ văn thuận lợi cho việc thâm canh tăng vụ
trong sản xuất nông nghiệp. Thời tiết mùa đông rất phù hợp với một số cây
trồng ưa lạnh.
Tài nguyên có giá trị đáng kể là các mỏ đá (Hải Phòng, Hà Nam,
Ninh Bình), sét cao lanh (Hải Dương), than nâu (Hưng Yên), khí tự nhiên
(Thái Bình). Về khoáng sản thì vùng có trữ lượng lớn về than nâu, đá vôi,
sét, cao lanh. Đặc biệt, mỏ khí đốt Tiền Hải đã được đưa vào khai thác nhiều
năm nay và đem lại hiệu quả kinh tế cao.
Nguồn tài nguyên biển đang được khai thác có hiệu quả nhờ phát triển
nuôi trồng và đánh bắt thủy sản, du lịch
Tuy nhiên, vùng thiếu nguyên liệu cho việc phát triển công nghiệp,
phần lớn nguyên liệu phải được nhập từ vùng khác. Một số tài nguyên của
vùng bị suy thoái do khai thác quá mức.
2. thực trạng năng suất cây trồng ở ĐBSH.
Qua nhiều năm thâm canh, luân canh trên ĐBSH thì người dân cũng
áp dụng được nhiều công thức luân canh mới để đưa vào sản xuất cho cây
trồng tăng năng suât. Từ việc điều kiện tự nhiên thuận lợi mà họ đã trồng
luân canh, Trồng xen, tăng vụ…rất hiệu quả.
Tài nguyên thiên nhiên của vùng khá đa dạng, đặc biệt là đất phù sa
sông Hồng. Đồng bằng sông Hồng là nơi có nhiều khả năng để sản xuất
lương thực, thực phẩm. Trên thực tế, đây là vựa lúa lớn thứ hai của cả nước,

3
Đào Duy Đông –MTA k53 Thiết kế công thức luân canh cho ĐBSH


Ninh Bình. Thái Bình trở thành tỉnh dẫn đầu cả nước về năng suất lúa (61,6
tạ/ha – năm 1999). Nhiều huyện, hợp tác xã đạt năng suất 8 – 10 tấn/năm.
3. Giới thiệu về luân canh
Luân canh là sự luân phiên cây trồng theo không gian và thời gian.
- Luân canh không gian là sự luân phiên nơi trồng của một loại cây
hay nói cách khác luân canh không gian là một loại cây trồng thay đổi nơi
trồng từ mảnh đất này sang mảnh đất khác.
- Luân canh thời gian là sự luân phiên cây trồng theo mùa vụ. Vụ sau,
năm sau trồng những cây không giống vụ trước, năm trước. Nói một cách
khác là trên cùng một mảnh đất trong nhưng thời gian khác nhau được trồng
những cây khác nhau.
Chu kỳ luân canh là số năm thực hiện một công thức luân canh. Công
thức luân canh là trình tự bố trí cây trồng trong một chu kỳ luân canh.
Ví dụ:
Ngô xuân – đậu tương hè thu – khoai tây
Lạc xuân – ngô hè thu – rau đông.
Trong luân canh có thể kết hợp với trồng xen, trồng gối
Ngô xuân( trồng xen lạc) – lúa mùa sớm – khoai tây( trồng xen Xà
lách)

5
Đào Duy Đông –MTA k53 Thiết kế công thức luân canh cho ĐBSH

Hay: Ngô xuân( trồng gối đậu tương hè thu) – khoai lang đông( trồng
xen rau thơm)
4. Lợi ích của Luân canh.
a. luân canh nâng cao năng suất cây trồng và hiệu quả kinh tế cao.
Vì luân canh có tác dụng nhiều mặt nên trong luân canh cây trồng
sinh trưởng tốt, cho năng suất cao. Hệ thống luân canh chính xác không
chỉ lợi dụng tốt nhất các điều kiện tự nhiên của môi trường mà còn phát

sống trong đất , hạn chế khả năng sống sót, lây lan nguồn sâu bệnh từ vụ
này sang vụ khác. Luân canh ngày nay được coi là biện pháp cơ bản để
duy trì độ phì của đất, kiểm soát sâu bệnh và cỏ dại phát triển trong nông
nghiệp hữu cơ. Sự thay đổi loài cây trồng có nhu cầu dinh dưỡng khoáng
khác nhau theo thời gian có tác dụng bảo vệ đất rất tốt.
ví dụ: luân canh giữa cây yêu cầu nhiều dinh dưỡng với nhiều loài
cây họ đậu sẽ có tác dụng bảo vệ và cải tạo đất nhờ khả năng cố định N
khí trời và cung cấp chất hữu cơ giàu N của cây họ đậu trong đất.
e. luân canh phòng trừ sâu bệnh, cỏ dại
Sâu bệnh hại cây trồng có tính chuyên tính, tức là chỉ hại một hoặc
một số cây trồng mà không gây hại đến loại cây khác. Một số loại cây

7
Đào Duy Đông –MTA k53 Thiết kế công thức luân canh cho ĐBSH

trồng dễ nhiễm sâu bệnh như cà chua, khoai tây , thuốc lá…, song nhiều
loại cây trồng lại có tác dụng chống lại bệnh như hành tỏi.
Vì vậy khi luân canh cây trồng thay đổi, cây trồng thay đổi, sâu
bệnh giảm. cùng với cây trồng thì cũng có cỏ dại phát triển, trên đồng
ruộng cỏ dại hại cây trồng nào , chúng có những yêu cầu, đặc điểm giống
cây trồng đó. Vì vậy khi thay đổi cây trồng, thay đổi môi trường đất cỏ
dại bị hạn chế hoặc bị tiêu diệt. khi luân canh cây trồng cạn với cây trồng
nước( ngô – lúa , lạc – lúa) cỏ dại hại lúa hoặc cỏ dại hại cây trồng cạn
đều giảm.
f. luân canh điều hòa lao động và sử dụng vật tư kỹ thuật.
Một trong những đặc điểm của sản xuất trồng trọt là thời vụ khẩn
trương. Mỗi loại cây trồng đòi hỏi phải gieo trồng đúng thời vụ và thu
hoạch kịp thời. vì vậy, độc canh một loại cây trồng thì đến thời vụ gieo
trồng hoặc thu hoạch cần một lượng lớn lao động.
Từ những lợi ích của luân canh nói trên, em đưa ra 3 công thức

1
: Địa hình vàn cao.
T
2
: Thành phần cơ giới thịt nhẹ
I
1
: Tưới chủ động
F
1
: Tiêu chủ động
P
2
: Độ phì trung bình.
Công thức 1:
Vụ xuân muộn vụ mùa sớm vụ đông
lạc V79 lúa ĐB1 cải bắp CB26
T1 – T4 cuối T5 – T9 T10 – T12
(128 – 135 ngày) (109 – 125 ngày) (75 – 90 ngày)
- Giống lạc V79 có thời gian sinh trưởng 120-125 ngày. Năng suất
trung bình 20 tạ/ha, thâm canh tốt có thể đạt 30 tạ/ha. V79 là giống có khả
năng chịu hạn khá, dễ mẫn cảm với bệnh đốm lá và gỉ sắt, héo xanh vi
khuẩn.

9
Đào Duy Đông –MTA k53 Thiết kế công thức luân canh cho ĐBSH

- Lúa ĐB1 Cây cao: 100 - 105 cm, chiều dài bông 23 - 24cm, số hạt
chắc/bông 130 - 150 hạt, tỷ lệ lép 7 - 12%. Dạng hạt bầu, khối lượng
1000hạt: 25,5 - 26 gam.Năng suất: trung bình 60 - 65 tạ/ha. Năng suất cao

vàng đẹp, tỷ lệ hạt nứt vỏ thấp hơn giống ĐT76. Khối lượng 1000 hạt 160-
180 gram. Giống M103 có tiềm năng năng suất cao (17-20 tạ/ha). Khả năng
chịu nóng khá.
Giống M103 thích ứng trong vụ hè ở đồng bằng và trung du Bắc bộ.
Có thể gieo trong vụ Xuân muộn và vụ Thu Đông.
Thời vụ: Vụ Xuân muộn: 1-15/3. Vụ Hè: 20/5-15/6. Vụ Thu - Đông:
20/8-20/9. Mật độ và mức phân bón, kỹ thuật bón nh các giống khác.
Chú ý: Cần bón phân hợp lý và bấm ngọn vào thời kỳ 4-5 lá trong vụ hè.
Cà chua HP5 thuộc dạng hình sinh trưởng hữu hạn. Chiều cao cây
trung bình 90 cm, có khả năng phân cành hữu hiệu lớn (3-4 cành cấp 1, 2 - 3
cành cấp 2). Quả tròn hơi thuôn, nhẵn, chia múi không rõ. Vai quả màu xanh
không vân. Khi chín màu đỏ tươi, hạt ít, khối lượng 1000 hạt là 3 g.
Thuộc nhóm giống dài ngày, thời gian từ trồng đến thu hoạch khoảng
120-135 ngày.
Năng suất trung bình 35-40 tấn/ha, thâm canh tốt có thể đạt trên 50
tấn/ha. Số quả/cây 15-20. Khối lượng 1 quả từ 100-150 g, mỗi cây đạt
khoảng 2,3-2,7 kg quả. Phẩm chất tốt, cùi dày, chắc, ít hạt, chịu vận chuyển.
Khả năng chống chịu điều kiện bất lợi (hạn, nóng, rét) tốt. Có khả
năng chống bệnh mốc sương và đốm vòng, chống chịu các loại sâu bệnh
khác trung bình.
Công thức 3:
Vụ xuân muộn vụ mùa sớm vụ đông
Ngô nếp VN2 dưa hấu lai số 1 khoai tây lipsi
Đầu T1 – T4 cuối T5 – T8 cuối T9 – T12
(100 – 105 ngày) (80 – 90 ngày) ( 100 – 110 ngày)

11
Đào Duy Đông –MTA k53 Thiết kế công thức luân canh cho ĐBSH

Ngô nếp VN2: Năng suất TB là 44,9 tạ/ha, thâm canh đạt 55 tạ/ha;


Nhiệt độ có ngày xuống dưới yêu cầu của cây trồng nhưng không kéo
dài quá ngày. Tuy có những ngày rét lạnh nhưng hoa màu vụ đông vẫn cho
năng suất khá. Tháng 11 nhiệt độ bắt đầu giảm và giảm mạnh vào tháng 1.
Vì vậy tranh thủ gieo trồng cây vụ đông vào giữa tháng 10 để ra hoa kết quả
vào tháng 11. Nếu gieo trồng muộn, lúc cây ra hoa kết quả và phình củ vào
tháng 12 hay tháng 1 sẽ gặp rét. Nhiệt độ dưới 20
o
C có hạn chế việc ra hoa,
kết quả. Đậu côve, côbơ, đậu mắt ngỗng chịu được rét nên sinh trưởng trong
vụ đông.
Độ ẩm có lien quan đến sinh trưởng và năng suất cây trồng. Độ ẩm
không khí quá cao, sự thoát hơi nước của cây trồng khó khăn, độ mở của
không khí bị hẹp lại, lượng CO
2
xâm nhập vào cây giảm xuống. Độ ẩm
không khí cao còn làm tăng bệnh do phytopthora gây hại mạnh cho các cây,
bệnh lở cổ rễ cho cây họ đậu. độ ẩm không khí quá thấp kèm theo nhiệt độ
cao làm cho cây trồng phải thoát hơi nước nhiều, cây trồng gặp hạn, hạt
phấn và nhụy và bị chết, tỷ lệ hạt lép tăng.
Tuy vậy, lại có những cây thích ứng với độ ẩm không khí cao như bắp
cải, su hào, xà lách, rau diếp, … là những loại rau ăn lá nhu cầu lượng nước
lớn mà rễ cây không khỏe lắm( bắp cải) nếu độ ẩm không khí thấp làm thoát
hơi nước nhiều bộ rễ không hút đủ nước cho sự sinh trưởng của cây, làm
năng suất và phẩm chất cây thấp.
Cây trồng vụ đông thích hợp với độ ẩm thấp ở ĐBSH: khoai tây, cà
chua, tỏi, đậu tương…
Cây trồng vụ đông thích hợp với độ ẩm cao ở ĐBSH : cải bắp, su hào,
rau diếp, rau cải…



Trồng cây ở ĐBSH ta sử dụng một số biện pháp như trồng xen, luân
canh hay thâm canh tăng vụ… để tạo năng suất cây trồng cao. Sử dụng và bố
trí cây hợp lý ta có thể thu được hiệu quả như:
Điều hòa chất dinh dưỡng và nước trong đất.Tổng hợp chất hữu cơ
trong đất …
Cải tạo và bồi dưỡng đất: giữ lại chất dinh dưỡng trong đất tạo cho
cây trồng vụ sau có hiệu quả và đất không bị mất chất dinh dưỡng làm tiền
đề cho cây vụ sau sinh trưởng và phát triển tốt.
Phòng trừ sâu bệnh và cỏ dại.
Sâu bệnh hại cây trồng thường có tính chất chuyên tính, tức là thường
hại một số cây trồng. nhiều loại có khả năng đối kháng với các loài sâu bệnh
hại cây khác.
Ví dụ: Cây học cà (khoai tây, cà chua, cà bát…) bị bệnh sương mai
phá hoại nặng. Nếu kết hợp với cây lúa, cây lúa không bị bệnh hại, lúa lại
sống trong điều kiện ngập nước làm cho sâu bệnh giảm nhiều.
Điều tiết hoạt động vi sinh vật trong đất.
Mỗi loại cây trồng cùng với các biện pháp kỹ thuật thích hợp đã tạo
điều kiện cho sự sinh trưởng và phát triển và hoạt động của vi sinh vật đất
phù hợp. Các vi sinh vật có tác dụng phân hủy các chất hữu cơ trong đất.

15
Đào Duy Đông –MTA k53 Thiết kế công thức luân canh cho ĐBSH

C.KẾT LUẬN.
Từ bao đời nay, người dân đồng bằng sinh sống chủ yếu bằng nghề
trồng lúa, đã tích luỹ được nhiều kinh nghiệm. Đó là vốn rất quý để đẩy
mạnh sản xuất. Ngoài ra, sự phát triển của nền kinh tế cùng với hàng loạt các
chính sách mới cũng góp phần quan trọng cho việc giải quyết vấn đề lương
thực, thực phẩm ở Đồng bằng sông Hồng.