Y BAN NHN DN quận long biên
Trừơng mầm non phúc Đồng

Sáng kiến kinh nghiệm
Đề tài:
Gii quyt tỡnh hung giao tip
tr mu giỏo nh (4 - 5 tui)
da trờn tỡnh cm v nhn thc ca tr
`
Lĩnh vực: Phát triển tình cảm xã hội
Giáo viên: Hồ Thị Tuyến
Lớp: Mẫu giáo nhỡ B1 (4-5 tuổi)

LONG BIấN, THNG 3 NM 2012
Sáng kiến kinh nghiệm
Đề tài: Giải quyết tình huống giao tiếp ở trẻ mẫu giáo nhỡ
(4 - 5 tuổi) dựa trên tình cảm và nhận thức của trẻ.
A. Đặt vấn đề
Có thể nói giao tiếp ứng xử với trẻ là cả một nghệ thuật và là vấn đề khoa
học. Tuy nhiên đứng trước thực trang hiện nay, hầu hết mọi người vẫn áp dụng
cách dạy trẻ theo phương pháp cổ truyền: Người lớn giải quyết vấn đề với trẻ
dựa vào tình cảm và nhận thức của người lớn chứ không đứng trên tình cảm và
nhận thức của trẻ. Vì vậy trẻ tiếp thu một cách thụ động và có phần nào bị áp đặt.
Ngày nay, với sự phát triển của xã hội, chúng ta nên có cái nhìn thay đổi trong
cách dạy trẻ thông qua việc giải quyết các tình huống với trẻ đứng trên tình cảm
và nhận thức của trẻ. Xuất phát từ vai trò và thực tế đó và trong phạm vi cho
phép, tôi mạnh dạn đưa ra sáng kiến kinh nghiệm “Giải quyết tình huống giao
tiếp ở trẻ mẫu giáo nhỡ (4 - 5 tuổi ) dựa trên tình cảm và nhận thức của trẻ”
là những kinh nghiệm nhỏ của mình trong suốt quá trình dạy trẻ mà tôi đã cóp
nhặt được từ thực tế, từ các nguồn sách báo, từ tư liệu trên Internet. Sau khi áp
dụng tại trường tôi và với con gái nhỏ của mình, tôi thấy thật sự hiệu quả. Mong

phải là việc ngăn cấm trẻ. Vấn đề ở đây là dù có muốn hay không, người lớn vẫn
cần biết chấp nhận cả những cái đáng yêu và chưa đáng yêu của trẻ. Vậy thế nào
để chấp nhận? Làm thế nào để giáo dục trẻ?
Chấp nhận cái “xấu” của trẻ không có nghĩa là ta đồng tình, ủng hộ. Mà ta
chỉ thừa nhận sự tồn tại của nó gắn liền với bản chất “trẻ con”. Để từ đó có cách
ứng xử với trẻ, dạy trẻ thể hiện đúng mực, phù hợp với hoàn cảnh.
Sau đây xin giới thiệu với các bạn một số kỹ năng ứng xử với trẻ theo
quan điểm “chấp nhận và giáo dục”
3
II. Một số kỹ năng ứng xử sư phạm với trẻ mẫu giáo theo quan điểm
chấp nhận và giáo dục dựa trên tình cảm và sự hiểu biết của trẻ
1. Giúp trẻ đối diện với cảm xúc của chúng
1.1. Chuyên tâm lắng nghe.
Hãy lắng nghe khi con trẻ tâm sự!
Châu Anh, một học sinh nữ của lớp tôi, mẫu giáo nhỡ 4 - 5 tuổi, hàng
ngày chỉ thấy bà đưa đi học và rất hay nghỉ học. Một hôm tôi đang viết nhận xét
vào vở sản phẩm của trẻ cạnh góc học tập. Thấy cô bé không chơi góc nào mà
mon men lại gần tôi:
- Cô ơi, cô đang làm gì đấy!
- Ừ, cô đang viết bài.
- (Trẻ nhìn bức tranh gia đình của bạn vẽ). Hôm qua bố con về nhà con
đấy!
- Thế à!
- Bố con về đòi em Kiệt nhà con đi. Bố giằng em Kiệt và bảo với bà “Con
tôi tôi nuôi, bà mà không thả tay ra tôi đạp ngã đừng kêu!”
4
- Tôi trợn tròn mắt ngạc nhiên và không nói gì thêm, dừng bút xuống và
lắng nghe. Đồng nghiệp của tôi ngồi ở góc bên cạnh nghe thấy vậy cũng quay
sang định hỏi xen ngang xem có chuyện gì xảy ra với cháu nhưng tôi kịp thời ra
hiệu cho cô giáo đó giữ yên lặng, chúng tôi cùng lắng nghe.

giáo đã trở thành người thiên vị với bạn kia.
Trường hợp tiếp theo xảy ra: Nếu cô lắng nghe một trẻ “mách” và như
vậy làm cho các trẻ khác a dua nhau lên “mách” thì cô giáo cần có thái độ dứt
khoát với trẻ, nhưng không được cáu giận. Vì ta đã thống nhất với nhau cần phải
chấp nhận những gì thuộc về trẻ, lắng nghe trẻ để xử lý tình huống.
- (Cháu khác lên tiếp) Cô ơi bạn Thảo cứ cười với con, con đã không cười
rồi mà bạn ý cứ cười với con!
- Ừ! ( Kết hợp nhìn trẻ và gật đầu tỏ vể đồng ý)
- Cô ơi bạn Tít cứ đi vệ sinh, đi đi lại lại.
- Vậy à! ( Nghe thêm 1, 2 trường hợp nữa và nói với cả lớp): Cô vừa lằng
nghe rất nhiều ý kiến của các bạn. Còn bây giờ cô rất bận. Hy vọng rằng các con
có thể tự chia sẻ với nhau những cảm xúc đó! (Cô cần chắt lọc thông tin trẻ
mách, để có biện pháp xử lý với những thông tin cần thiết)
Giáo viên chỉ nên nói ra nhu cầu và mong muốn của mình, không đánh
giá, xúc phạm trẻ.
1.2. Dùng các từ cản thán: ồ , ừm , thế à để đáp lại cảm xúc của chúng.
Lắng nghe là để chia sẻ, còn thêm các từ cảm thán này vào để tỏ thái độ
bạn đang đồng cảm với trẻ. Trẻ cảm thấy được tôn trọng và coi bạn là bạn thực
sự chứ không phải là những người lớn khó tính.
( Ảnh minh họa trang bên)
6
Ừ! Thế à!
Chẳng hạn: tôi đã dùng các từ cảm thán trong việc xử lý tình huống sau:
Minh Đức hôm nay mang đồ chơi đến lớp và chơi với một nhóm bạn
trong góc lớp. Khi cô giáo phát hiện, bắt gặp ánh mắt của tôi, Đức khựng lại, vẻ
sợ sệt. Nhưng trái với phán đoán của bọn trẻ, tôi cười. Bọn trẻ thấy thế thi nhau
khen và giới thiệu với tôi.
- Đây là đồng hồ Benten mới nhất đấy cô ạ!
- Thế à!
- (Các trẻ tranh nhau nói) Đồng hồ này có cả 3 tia dạ quang đủ mầu

- Không, con thích quả này cơ, mẹ lấy bóng cho con, hu hu
- Bay rồi làm sao mà lấy được! Đã bảo mai mẹ mua cho rồi mà không
nghe, đánh cho một trận bây giờ đấy!
- Không, con thích quả bóng đó cơ, hu hu hu ( khóc to hơn)
Bà mẹ bất lực, bảo mãi đứa con không nghe, nó cũng không chịu vào lớp.
Đấy là cách xử lý tình huống thường thấy trong cuộc sống hàng ngày.
Chúng ta thì cứ giải thích lôgic còn trẻ chẳng muốn nghe gì hết, dù mẹ nói gì, dù
sự thực là gì, câu chốt của vấn đề vẫn là “Con muốn có quả bóng ấy!”
Cách 2: Xử lý tình huống dựa trên tình cảm và nhận thức của trẻ: Nói ra
cảm xúc của trẻ.
Đây là câu chuyện của gia đình tôi, con tôi đã từng trong trường hợp như
thế này, chồng tôi đã xử lý giống cách 1 may mà tôi kịp phát hiện và chuyển tình
huống sang cách 2:
- Bố ơi quả bóng bay mất rồi!
- Làm thế nào bây giờ, con tự làm thì tự chịu thôi!
- Không con thích quả bóng này cơ, ( bắt đầu khóc )
May quá tôi kịp chạy ngay ra ôm con không để cho chồng tôi có cơ hội nói tiếp.
Vì thế nào cũng lại: Mai bố mua, hay tương tự như phụ huynh kia cho xem.
- Chắc con buồn lắm hả?
- Vâng, con buồn lắm ý mẹ ạ!(Con bé vừa khóc vừa nói còn hai vợ chồng
tôi nhìn nhau cười ngạc nhiên )
- Ừ
9
- (Mếu máo đòi bóng tiếp )
- Mẹ ước gì có thể lấy cho con quả bóng đó!
- Mẹ bay lên để lấy à mẹ? ( Nín khóc và ngạc nhiên hỏi, tôi ra hiệu cho cả
nhà không cười. Vì bây giờ mà cười là hỏng việc ngay, nó nghĩ là nó bị chế
nhạo)
- Ừ
- Mọc cánh ở đâu hả mẹ?

- Thật lắm chuyện! Bút nào mà chẳng vẽ được! Con muốn dùng bút ở nhà
của mình thì tối về nhà nhé! Ở đây cô chỉ có bút này cho con thôi! Vẽ đi!
- (Sợ, ấm ức, vừa làm vừa khóc)!
Vậy kết quả của hai cách giải quyết trong vấn đề này là khác nhau rõ nét.
Hy vọng người lớn và cô giáo mầm non đồng tình và chọn cách 1 như tôi để
được “vẹn cả đôi đường”.
1.5. Mọi cảm xúc đều được đón nhận, nhưng một vài hành vi cần
được hạn chế.
Chắc khi đọc đến đây, các bạn đã phần nào nhận ra được phương châm để
ứng xử, xử lý các tình huống trên trẻ theo quan điểm mới nhất mà tôi vừa được
tiếp cận. Đó chính là việc dựa vào cảm xúc của trẻ, lắng nghe nói và giải quyết
tình huống dựa trên sự chia sẻ cảm xúc. Tuy nhiên, nếu không phân biệt được
khi nào cần chia sẻ, khi nào cần nghiêm khắc thì sẽ lại vô tình làm hỏng trẻ. Thế
nên, mọi cảm xúc của trẻ đều được đón nhận nhưng một vài hành vi cần được
hạn chế.
( Ảnh minh họa trang bên)
11
Cãi nhau là không vui!
Ví dụ:
Trong giờ ăn cơm trưa, có một trẻ đang ăn, bỗng nhiên ho và làm bắn cơm
ra khắp bàn. Sau khi dọn chỗ cơm rơi, tôi nhẹ nhàng nhắc nhở: Lần sau, khi ho
con nhớ che miệng vào kẻo cơm bắn ra bàn làm mất vệ sinh nhé!
Ngay lập tức, một “dàn đồng ca ho” xuất hiện cùng với những tiếng cười
khoái trí. Tôi nhắc: “Thôi! Được rồi, các con ăn cơm đi!” lần thứ nhất nhẹ
nhàng, không ai nghe, vẫn chỗ này ho, chỗ kia ho. Lần thứ hai, nghiêm túc hơn,
dứt khoát hơn, tôi nhắc: “Thôi!” mà vẫn chưa hết hẳn tiếng ho. Sau đó tôi cáu
lên và quát: “Các con có thôi đi không?” Lúc ấy bọn trẻ mới dừng hẳn nhưng
vẫn vài đứa cười nhỏ với nhau. Tình huống đó, lúc này nghĩ lại tôi thấy mình xử
lý thật tệ! Các cháu nhỏ hơn, mình lớn hơn nên sợ mình mà ‘thôi”, chứ không
phải vì bị thuyết phục mà “thôi”.

( Ảnh minh họa trang bên)
13

Nếu muốn vẽ, con hãy lấy giấy nhé!
Phản tác dụng Nhắc nhở
1. Ai ăn xong không cất ghế vào
đúng chỗ đây? Ngày nào cô cũng nhắc
mà các không chịu tự giác. Để cô cất
hộ nhé!
1. Các con cất ghế vào đúng chỗ
cho gọn gàng.
2. Trời ơi! ai vẽ bậy lên tường
đây, lại còn đầy cả thảm nữa. Cô mà
còn trông thấy ai vẽ bậy ra sàn nhà là
sẽ bị phạt ngay!
2. Sàn nhà không phải là chỗ để
các con vẽ đâu. Muốn vẽ thì lấy giấy ở
đây ra mà vẽ nhé!
3. Các con không thấy lớp bừa
bãi và bẩn vì giấy mầu hay sao. Có ai
biết tự giác giúp cô không?
3. Ai có thể giúp cô dọn lớp?

2.3. Biểu đạt bằng lời lẽ đơn giản
14
Trẻ không thích thuyết giáo bằng những lời lẽ dông dài. Chúng sẽ không
nghe, cách hiệu quả nhất là dùng các câu ngắn gọn, cụ thể, dễ nhớ, dễ hiểu.
Lời dài dòng Lời ngắn gọn
1. Đã nhắc các con là khi đi học
tiếng Anh là phải mang áo khoác theo

1. Cô không muốn nghe thấy
một tiếng nói chuyện nào nữa!
2. Con vô duyên quá! Cứ nói
chen vào khi bạn đang nói.
2. Cô không thích bạn nào nói
chen ngang vào khi người khác đang
nói.
3. Thôi con khóc nhiều quá rồi,
đang sưng cả mắt ra đấy. Con thật là
nhõng nhẽo!
3. Cô không yêu bạn nào khóc
quá lâu như vậy!
3. Kỹ năng giao tiếp giúp khích lệ trẻ tự lập.
16
3.1. Cho trẻ tự đưa ra lựa chọn
Một, hai hay ba bây giờ?
Dạy cho trẻ biết cách chủ động lựa chọn để tránh sự ỷ lại dựa dẫm của trẻ
vào chúng ta. Và chính sự dựa dẫm đó lại gây phiền toái cho chúng ta.
- Con muốn nói chuyện hay vẽ tiếp?
- Các con muốn chơi tiếp hay ngồi yên lặng?
- Chúng ta chỉ có 5 phút để gập quần áo. Các con muốn chúng gọn gàng
hay để bừa bãi khắp nơi?
-
3.2. Tôn trọng nỗ lực của trẻ
Khi nỗ lực của bọn trẻ được tôn trọng, chúng sẽ tập trung giải quyết vấn
đề. Đừng đánh giá hành động của trẻ hoặc so sánh trẻ với “chuẩn” nào đó!
( Ảnh minh họa trang bên )
17
Vẽ hoa không phải là việc dễ!
Phản tác dụng Tôn trọng nỗ lực của trẻ

Thầy giáo day vẽ mâm ngũ quả. Bạn
Tít tô quả chuối mầu nâu
2. - Hôm qua chủ nhật các con
được đi chơi ở đâu? Đi với những ai?
Đi chơi các con thấy như thế nào? Ở đó
có những gì?
- (Cô hỏi câu nào trẻ đáp lại
đúng như ý cô rồi dừng lại nghe cô hỏi
tiếp.)
2. Ai có thể kể cho các bạn cùng
nghe về ngày nghỉ chủ nhật của mình
nào!
3. Tiệc sinh nhật vui không con?
Có những ai tham gia? Có những món
gì nào? Các bạn đến đông lắm phải
không? Con ngồi cung với ai?
3. Con về rồi à?
- Chào mẹ! Hôm nay sinh nhật
vui vô cùng, bọn con lấy bánh sinh
nhật bôi lên mặt nhau, vui quá!
19
- Vui mẹ ạ! Con mệt lắm rồi!
3.4. Đừng vội cho biết câu trả lời
Khi trẻ đặt câu hỏi, ta phải cho trẻ tự tìm câu trả lời trước khi ta đưa ra ý
kiến.
Câu hỏi thật thú vị, các con nghĩ sao nào?
Phản tác dụng Đừng vội cho biết câu trả lời
1. Cô ơi, sao lại có mưa?
- Đấy là do sự bốc hơi của nước.
Nó bị ngưng tụ lại thành mây. Gió đưa

đường đang ở bên cạnh mình!
21
Phản tác dụng Khích lệ trẻ dùng tư liệu bên ngoài
1. Cô ơi cho con ăn kẹo cao su
bây giờ nhé!
- Không được, cô thấy ăn kẹo
cao su trong lớp là thế này, là thế
kia ( luận điệu quá cũ so với trẻ
nên không thuyết phục được nó)
1. Cô ơi cho con ăn kẹo cao su
nhé!
- Được, nhưng trước tiên chúng
ta phải hỏi ý kiến bác sĩ xem trẻ con có
được ăn kẹo không đã!
2. Cô có biết cái áo khoác của
con ở chỗ nào không ạ?
- Không, cô đang bận. Con đã để
ở đâu? Con tự tìm nhé!
2. Cô có biết chiếc áo khoác của
con ở chỗ nào không ạ?
- Cô đang tìm, con hãy hỏi các
bạn khác xem có ai biết không?
3. Cô ơi con không biết vẽ cái
này đâu!( Cô đang ở dãy bàn bên kia
hướng dẫn cho bạn khác)
- Chờ cô chút nhé! Đâu, cái
nào? Đây, trước tiên ta phải làm thế
này, rồi thế này nhé ( chỗ khác lại
gọi: cô ơi )
3. Cô ơi con không biết vẽ cái

con ở đấy, có nhiều các thứ lắm
4. Những lỗi hay mắc khi giao tiêp ứng xử với trẻ.
23
Đôi khi cô cũng cáu giận như vậy này!
4.1. Trách mắng và hỏi tội
- Cô đã bảo là không nói chuyện trong giờ mà các con có chịu nghe đâu?
Bây giờ làm bài tập sai hết cả rồi. Biết ngay mà. Nếu lúc cô hướng dẫn mà con
chịu nghe một chút thì bây giờ đâu đến nỗi
- Các con không thể làm tốt hơn được sao, tô mầu mà tô thế này à?
- Hở ra là chạy, động bước chân đi là chạy. Không chạy thì con không
chịu được à? Chạy như thế rồi ngã ra lại khóc, lại thưa cô
- Đã bảo ra khỏi phòng là phải khép cửa khỏi lạnh, có nghe lời cô đâu.
Các con lúc nào cũng làm cô phiền lòng. Cô phải nói đến bao giờ các con mới có
thể tự giác đươc?
* Hãy đặt mình là trẻ, hãy lắng nghe những lời này và viết ra cảm xúc
tương ứng của bạn. Nhận xét xem cảm xúc đó của bạn như thế nào? Bạn có thực
sự muốn nghe không? Nếu được nói lại với người phát ngôn, bạn sẽ nói gì?
* Sau khi suy nghĩ lại, bạn có ý kiến gì để cải thiện cách nói “ trách mắng
và hỏi tội” như trên không?
24
Tất nhiên là cần phải tránh. Nhưng vì cả thời thơ ấu của ta, cho cả đến bây
giờ, ta cũng chịu sự giáo dục đó của cha mẹ, cô giáo, nhiều khi cả của bạn bè nên
chắc chắn là vô cùng khó sửa những lỗi này. Mà các lỗi trong giao tiếp với trẻ tôi
sắp kể ra đây lại của số đông người trong cộng đồng cùng như vậy. Nên cá thể
nào muốn sửa đổi là cả một vấn đề cách mạng của bản thân. Chính tôi, người
đang thực hiện cách giao tiếp này, tôi chủ động muốn sửa đổi mà còn chưa làm
hết được. Vì rất nhiều khi lại “lỡ miệng” ngựa quen đường cũ. Nhưng tôi ý thức
được rằng mình đang sai và lại tìm cơ hội để sửa chữa ngay. Hy vọng các bạn sẽ
nhớ 9 lỗi này để tránh trong quá trình ứng xử với trẻ con!
4.2. Mắng mỏ trẻ.