LỊCH SỬ TRIẾT HỌC,
TRIẾT HỌC MÁC – LÊNIN
TS. ÔNG VĂN NĂM
ĐẠI HỌC NGÂN HÀNG TP.HCM
2
Tài liệu tham khảo
1. Hội đồng trung ương chỉ đạo biên soạn giáo trình Quốc gia
các bộ môn Khoa học Mác-Lênin, tư tưởng Hồ Chí Minh,
giáo trình Triết học Mác – Lênin, nhà xuất bản Chính trị
Quốc gia, Hà Nội, 1999.
2. Nguyễn Hữu Vui, Lịch sử triết học, Nhà xuất bản Chính
trị Quốc gia, Hà nội, 2002.
3. Nguyễn Đăng Thục, Lịch sử triết học phương Đông (5
tập), Nhà xuất bản Thành phố Hồ Chí Minh, 1997.
4. Phạm Minh Lăng, Những chủ đề cơ bản của triết học
phương Tây, Nhà xuất bản Văn hóa Thông tin, Hà Nội
2003.

3
Tài liệu tham khảo
5. Doãn Chính (chủ biên), Đại cương triết học Trung Quốc,
Nhà xuất bản Chính trị Quốc gia, Hà Nội, 1999.
6. Doãn Chính, Tư tưởng giải thoát trong triết học Ấn Độ,
Nhà xuất bản Thanh Niên, Hà Nội, 1999.
7. Nguyễn Hùng Hậu, Triết lý trong văn hóa phương Đông,
Nhà xuất bản Đại học sư phạm, 2004.
8. Đoàn Trung Còn, Tứ thư (trọn bộ 4 tập), Nhà xuất bản
Thuận hóa, Huế, 2006.
9. Trần Thái Đỉnh, Triết học hiện sinh, Nhà xuất bản Văn
học, 2005.

 Hầu hết các tôn giáo đều
bắt đầu từ phương Đông.
 Từ nhân sinh quan đến
thế giới quan, từ thượng
tầng kiến trúc đến hạ tầng
cơ sở.
 Chế độ chiếm hữu nô lệ
không điển hình (Trung
Quốc, Ấn Độ).
Một vài điểm khác biệt giữa hai nền văn hóa Đông Tây
6
 Gắn liền với tôn giáo (AĐ),
đạo đức, chính trị xã hội (TQ)
 Gắn liền với những thành
tựu của khoa học (KHTN)
Triết học phương Tây Triết học phương Đông
 Nhà bác học, nhà khoa
học, triết gia.
 Mục đích là giải thích,
cải tạo thế giới (Mác).
 Đối tượng: Toàn bộ giới
tự nhiên, xã hội, tư duy. Lấy
tự nhiên làm gốc; nghiêng
về hướng ngoại, lấy ngoài
giải thích trong; ngã về duy
vật.
 Người hiền, nhà hiền
triết, minh triết.
 Mục đích là ổn định trật
tự xã hội (TQ), giải thoát

- Phương tiện NT: Khái niệm
Triết học phương Tây Triết học phương Đông
8
 Khuynh hướng trội của
phương Đông là hướng nội,
bị động, trực giác huyền bí,
hòa hợp, quân bình, thống
nhất, tâm lý, tâm linh, tập thể,
tổng hợp, minh triết, trực giác,
tôn giáo, hợp tác, giữ gìn, tư
duy hữu cơ, chú ý nhiều tới
quan hệ, …

 Khuynh hướng trội của
phương Tây là hướng
ngoại, chủ động, tư duy lý
luận, đấu tranh sống còn,
hiếu chiến, cá thể, phân tích,
tri thức suy luận, khoa học,
cạnh tranh, bành trướng, tư
duy cơ giới, chú ý nhiều đến
thực thể, …
Nhận xét: Triết học phương Tây và phương Đông
9
Ấn Độ cổ đại được chia làm 3 giai đoạn
Giai đoạn 1: Giai đoạn văn minh sơng Ấn (Indus), từ
thiên niên kỷ III TCN đến khoảng thế kỷ XV TCN.
- Quan điểm hồn và xác
- Quan điểm ln hồi và nghiệp báo
Trạng thái tâm thức của con người là Lục đạo luân hồi:

sống bình đẳng, bác ái. Các học thuyết ra đời trong hồn
cảnh đó. Nội dung các học thuyết là giải quyết các vấn
đề giải thoát, …
I. KHÁI LƯỢC VỀ TRIẾT HỌC ẤN ĐỘ THỜI KỲ CỔ ĐẠI
1. Bức tranh tổng quát LSTT ở Ấn Độ cổ đại
Tư tưởng triết học Ấn Độ cổ đại
* Trường phái chính thống giáo (thừa nhận uy thế tối
cao của kinh Veda và đạo Bà la mơn, và chế độ phân biệt
đẳng cấp)
- Veda (Rig Veda, Sama Veda, Yajur Veda,
Athava Veda) – 1200 trước CN.
- Upanishad – Bát kinh (Isa, Kena, Kasha, Prasna,
Mundaka, Mandukya, Tathitiya, Aisareya) – 800
trước CN.
- Bà la môn giáo: 6 trường phái (Sàmkhuya,
Nya, Vai’sesika, Mimànsà, Yoga, Vedànta)
1. Bức tranh tổng quát LSTT ở Ấn Độ cổ đại
Tư tưởng triết học Ấn Độ cổ đại
* Trường phái phi chính thống giáo (tà giáo; bác bỏ uy
thế tối cao của kinh Veda và giáo lý đạo Bà la mơn).
- Trường phái Jaina
- Trường phái Lokayata (Chavakas)
- Phật giáo (Buddhism)
2. Nội dung cơ bản của các trường phái
Tư tưởng triết học Ấn Độ cổ đại
* Kinh Veda (cái biết tuyệt đối):
- “Tri thức”, “Hiểu biết”

+ Nguyên tử là viên gạch cuối cùng cấu tạo nên
thế giới có tính chất vónh viễn , bất biến.
+ Thực thể tinh thần - Linh hồn tồn tại độc lập song
song với nguyên tử.
+ Bàn về phép biện chứng và những vấn đề
logic của tư duy.
2. Nội dung cơ bản của các trường phái
Tư tưởng triết học Ấn Độ cổ đại
* Vaisesika (Khoảng thế kỷ thứ II tr. CN)
Kanada sáng lập.
- Phân đònh tiềm năng tri thức con người .
- Thực thể gồm: đất ; nước ; ánh sáng ; không khí ,
ête , thời gian ; linh hồn; trí tuệ.
- Vô số linh hồn nhỏ li ti tồn tại song song, độc lập
với nguyên tử
- Linh hồn tối cao (thượng đế toàn minh) là nguyên
nhân tối cao, duy nhất sáng tạo, chi phối vũ trụ .
- Tu luyện đạo đức, trí tuệ để giải thoát linh hồn cá
biệt khỏi sự vây tỏa của thế giới vật dục .
2. Nội dung cơ bản của các trường phái
Tư tưởng triết học Ấn Độ cổ đại
* Yoga (Dugià) khoảng 150 tr.CN :
Patanjali với tác phẩm Yoga – sutra:
- Yama - chế giới ; Niyana - nội chế ; Asana - toạ pháp
; Pranyama - điều tức pháp ; Pratyahara - kiểm soát ,
làm chủ giác quan.
- Dharana (tổng trì pháp) - phương pháp tu luyện nhằm
tập trung trí tuệ vào một điểm để tinh thần đạt đến
thanh khiết tuyệt đối.
- Dhyana (thiền đònh pháp) - tập trung tinh thần cao độ

Tư tưởng triết học Ấn Độ cổ đại
* Jaina (tu hành khắc khổ):
- Thế giới vật chất và thế giới linh hồn
- Linh hồn và thế giới linh hồn là bất tử và quyết
đònh sự sống.
- Thể xác và thế giới vật chất là tạm thời và
thụ động
- Giải thoát là đưa linh hồn trở về với thế giới linh
hồn
- Linh hồn và thể xác con người
- Cách thức giải thoát: Tu hành khắc khổ
2. Nội dung cơ bản của các trường phái
Tư tưởng triết học Ấn Độ cổ đại
* Lokayata (quan niệm bình dân):
- Phủ nhận Brahma, phủ nhận linh hồn bất tử và thế giới
linh hồn độc lập với thế giới vật chất.
- Phủ nhận chế độ đẳng cấp, phủ nhận sự giải thoát.
- Thừa nhận sự bình đẳng giữa con người, khẳng đònh
hạnh phúc của con người có ở ngay thế giới vật chất.
- Thừa nhận cơ sở, nguồn gốc của vũ trụ từ 4 yếu tố vật
chất: Đất, Nước, Lửa, Gió.
- Phủ nhận siêu thức, tri thức mặc khải, khẳng đònh nhận
thức của con người từ cảm giác và đối tượng nhận thức là
thế giới vật chất.
2. Nội dung cơ bản của các trường phái
Tư tưởng triết học Ấn Độ cổ đại
* Phật giáo (Buddhism) – triết lý giải thốt:
- Triết lý nhân sinh của Phật tổ: Học thuyết Tứ
diệu đế.
- Những vấn đề nhận thức luận của