PHẦN MỞ ĐẦU
1. Lý do chọn đề tài
Giáo dục Việt Nam đang trong giai đoạn đổi mới. Bên cạnh những thành
tựu đáng kể mà ngành giáo dục đã đạt được, còn có rất nhiều những vấn đề
cần được xem xét và sửa đổi.
Thực trạng dạy và học tập môn Hoá học ở THPT đang có nhiều vấn đề bất
cập, đáng lo ngại. Phần lớn học sinh chưa có khả năng tự học, còn lười học,
mang tính chất học vẹt, học thuộc nhưng hiểu không sâu. Nguyên nhân chủ
yếu là do giáo viên phần lớn còn sử dụng lối truyền thụ một chiều, gây sự
nhàm chán với học sinh. Giờ học diễn ra bình thường, phẳng lặng. Thái độ
học sinh khi nghe giảng, một số thì ngủ gật, một số làm việc riêng trong lớp.
Giờ học chưa thực sự gây được hứng thú với học sinh. [9]
Trong vòng 10 năm gần đây, giáo dục Việt Nam đã và đang chú trọng
nhiều đến chất lượng đào tạo giáo viên và đổi mới phương pháp dạy học
(PPDH). Chiến lược phát triển giáo dục Việt Nam 2001-2010 đã nhấn mạnh
vấn đề cần thay đổi về chất đội ngũ giáo viên và phương pháp dạy học.
Điều 4 Luật giáo dục (2005) cũng chỉ rõ: “Phương pháp giáo dục phải
phát huy tính tích cực, tự giác, chủ động, tư duy sáng tạo của người học, lòng
say mê học tập và ý chí vươn lên”. Xuất phát từ những yêu cầu trên, việc đổi
mới phương pháp dạy học nhằm nâng cao hiệu quả dạy và học nói chung và
bộ môn Hoá học nói riêng ở trường phổ thông là rất cần thiết, phù hợp với
yêu cầu dạy học hiện nay.
Đối với mỗi giáo viên, khi bắt đầu một tiết dạy mới đều phải có phần mở
đầu bài giảng. Qua thực tế tìm hiểu, trò chuyện với một số giáo viên và dự
giờ tại trường THPT đã thực tập, tôi nhận thấy rằng nhiều giáo viên vẫn chưa
chú ý nhiều đến việc phải mở đầu một tiết học như thế nào để học sinh cảm
thấy hứng thú nhất. Những công đoạn quen thuộc có thể gặp ở bất kỳ lớp học
nào đó là: kiểm tra bài cũ và “hôm trước chúng ta đã học xong bài … hôm
nay chúng ta học bài mới là…”. Học sinh sẽ cảm thấy nhàm chán với việc là
1
ngày nào, tiết học nào cũng nghe “điệp khúc” đó. Từ việc nhàm chán ngay từ

- Điều tra và đánh giá hứng thú học tập môn Hoá học của học sinh THPT.
- Đề xuất một số kỹ thuật mở đầu bài giảng hiệu quả môn Hoá học gây
hứng thú cho học sinh.
- Khảo sát tính hiệu quả của các kỹ thuật mở đầu bài giảng đã đề xuất.
- Tổng kết và xử lý các số liệu.
4. Khách thể và đối tượng nghiên cứu
- Khách thể nghiên cứu: Quá trình dạy và học môn Hoá ở trường THPT.
- Đối tượng nghiên cứu: Các kỹ thuật mở đầu bài giảng môn Hoá học.
5. Phạm vi nghiên cứu
Do yếu tố thời gian và cơ sở vật chất nên đề tài nghiên cứu trong các phạm
vi sau:
- Các kỹ thuật mở đầu bài giảng hiệu quả môn Hoá học ở THPT.
- Các ví dụ đưa ra nằm trong phần hiđrocacbon không no (Hoá học lớp 11).
- Điều tra tại 3 lớp 11 trường THPT Chuyên Hưng Yên, Hưng Yên và 3
lớp 11 trường THPT Việt Đức, Hà Nội.
- Khảo sát kết quả tại 3 lớp 11 trường THPT Việt Đức, Hà Nội.
6. Phương pháp nghiên cứu
Để thực hiện đề tài này, tôi sử dụng các phương pháp nghiên cứu sau:
- Phương pháp nghiên cứu lý luận.
- Phương pháp nghiên cứu thực tiễn.
- Phương pháp thực nghiệm khoa học.
- Phương pháp thống kê và xử lý số liệu.
6.1. Phương pháp nghiên cứu lý luận.
3
Trên cơ sở phân tích và tổng hợp tài liệu của sư phạm tương tác và một số
tài liệu và các bài báo có liên quan, đề xuất một số kỹ thuật mở đầu bài giảng
hiệu quả gây hứng thú học tập cho học sinh THPT.
6.2. Phương pháp nghiên cứu thực tiễn.
6.2.1. Phương pháp quan sát.
Dự giờ một số tiết Hoá tại trường THPT Việt Đức. Bước đầu đánh giá về

những đặc điểm khác hẳn với lứa tuổi THCS. Ở đây, xin đi sâu vào đặc điểm
hoạt động học tập ở lứa tuổi này. Hoạt động học tập của học sinh THPT đòi
hỏi tính năng động và tính độc lập ở mức độ cao hơn nhiều. Học sinh càng
trưởng thành, kinh nghiệm sống càng phong phú, các em càng ý thức được
rằng mình đang đứng trước ngưỡng cửa của cuộc đời. Do vậy thái độ có ý
thức của các em với học tập ngày càng phát triển. Thái độ học tập với từng
môn học trở nên có sự lựa chọn hơn. Càng ngày, các em càng xác định được
cho mình một hứng thú ổn định đối với một môn học nào đó, với một lĩnh
vực tri thức nhất định. Hứng thú này thường liên quan đến việc chọn nghề
nghiệp của học sinh. Hơn nữa, hứng thú nhận thức của thanh niên học sinh
mang tính chất rộng rãi và bền vững hơn thiếu niên. Thái độ học tập của học
sinh lúc này được thúc đẩy bởi động cơ học tập có cấu trúc khác với tuổi
trước. Ý nghĩa nhất là động cơ thực tiễn, động cơ nhận thức, sau đó là ý nghĩa
xã hội của môn học, rồi mới đến động cơ cụ thể khác…
5
Nhưng thái độ học tập ở không ít em có nhược điểm là một mặt các em rất
tích cực học một số môn mà các em cho là quan trọng đối với nghề mình đã
chọn, mặt khác các em lại sao nhãng các môn học khác hoặc chỉ học để đạt
điểm trung bình. Giáo viên cần làm cho các em hiểu được ý nghĩa của từng
môn học đối với thực tiễn và bản thân các em. [3]
1.1.2. Quan điểm sư phạm tương tác. [8]
Quan điểm sư phạm tương tác cơ bản dựa trên mối quan hệ tương hỗ tồn
tại giữa ba tác nhân: người học, người dạy và môi trường. Quan điểm sư
phạm tương tác tập trung trước hết vào người học và căn bản dựa trên tác
động qua lại tồn tại giữa người dạy, người học và môi trường. Nó nhằm tạo
ra ở người học sự hứng thú, tham gia và trách nhiệm. Nó gắn cho người dạy
vai trò xây dựng kế hoạch, hướng dẫn hoạt động và hợp tác. Nó gán cho môi
trường ảnh hưởng quan trọng đến các phương pháp riêng của người học và
người dạy.
Trong quá trình tiến hành bài dạy, để học sinh có được ba đòi hỏi trên thì

Đối với người dạy, vấn đề là phải tạo ra và hiện thực hoá nhu cầu này, nó sẽ
thúc đẩy người học phải hành động để khắc phục sự thiếu hụt trở thành một
yếu tố kích thích một chuyển động thích nghi lại, bù trừ và tìm kiếm một sự
cân đối mới. Người học do vậy trở thành người mong muốn thoả mãn nhu
cầu tri thức của mình.
Giúp người đọc thật sự hiểu được yếu điểm của mình, người dạy đã thực
hiện được một giai đoạn mấu chốt. Phương pháp sư phạm hứng thú, thiết lập
một môtíp quan hệ phù hợp giữa người đọc và đối tượng học. Điều quan
trọng là nhu cầu học có thể xuất hiện đối với người học dưới hình thức một
lợi ích cá nhân, một lợi thế quan trọng. Ý thức lúc này vào cuộc và tăng
cường ở người học sự ham muốn học, bằng cách giới thiệu với người học đối
tượng học là một cái gì đó có giá trị, được đánh giá cao và có lợi, vì vậy
người học có thể khám phá trong đối tượng học một yếu tố tò mò, sinh ra sự
lôi cuốn cái chưa biết và của sự khám phá một lợi ích cho tương của mình, và
cũng còn là một cơ hội phát triển cá nhân, nó cho phép người học đạt được
7
mục đích mong muốn, vượt qua khó khăn, tự khẳng định và tuệ đánh giá
mình.
Cuối cùng, và cũng là giai đoạn kết thúc trong phương pháp sư phạm hứng
thú, người học phải có mối quan hệ tương hợp giữa chính bản thân và đối
tượng học đến mức mà nó khơi dậy ở người học một sự hứng thú thực sự, ở
thời kỳ này, người học trở thành bên nhận của đối tượng học: đó là mối liên
hệ có ý nghĩa với đối tượng học. Mối quan hệ tương hợp vì vậy đã đạt tới nấc
cuốn hút, chuyển đổi thành động cơ hành động. Sự hứng thú nội tâm mà ý
thức làm nảy sinh ra dưới sức ép của cái có ích và cái dễ chịu phân cực chú ý
của người học. Hứng thú thực sự khởi động sự năng động, thúc đẩy người
học muốn thoả mãn nhu cầu học của mình.
Hình dưới đây tái tạo lại một cách hệ thống và có bài bản, những cơ sở của
phương pháp sư phạm hứng thú: kích hoạt nhu cầu ở người học, sự thiếu hụt
so với đối tượng học, tìm kiếm một mối quan hệ tương hợp giữa người học và

dạy - người dẫn dắt hoạt động là đưa ra được vấn đề thực mà những người
dạy học muốc tìm ra giải pháp.
Nó dùng làm điểm xuất phát cho bài học, điểm quy chế cho quá trình học
và sự hồi quy sau khi đã tìm ra giải pháp.
Tình hình cần
Đối tượng học
Tình hình mong muốn
Người học
Quan hệ tương hợp
Hứng thú
9
Tóm lại quan điểm sư phạm hứng thú rất thích hợp trong quan điểm sư
phạm tương tác ở nghĩa là người dạy với tư cách là người hướng dẫn giúp
người học - người thợ của quá trình học thiết lập nên một mối quan hệ hứng
thú giữa chính bản thân mình với đối tượng học bằng cách thực hiện một nhu
cầu thực tế, sắp xếp để vấn đề trở nên có ý nghĩa cụ thể.
1.2. Một số kỹ thuật mở đầu bài giảng thông thường.
Mở đầu bài giảng là công đoạn khởi đầu cho mỗi tiết học phải đảm bảo
được hai yêu cầu:
- Định hướng học tập cho học sinh (nghĩa là bài học này nhằm mục đích gì,
để trả lời câu hỏi gì, học sinh thu được gì sau tiết học này, )
- Thu hút sự chú ý của học sinh vào bài học, qua đó quản lý và kiểm soát
lớp học thông qua các hình thức triển khai dạy học.
Chúng ta biết rằng, một người giáo viên giỏi là lôi cuốn được học sinh vào
bài giảng của mình, tạo hứng thú và khiến học sinh chủ động lĩnh hội kiến
thức. Một người giáo viên giỏi là những người tạo ra môi trường lớp học thân
thiện với người học sôi động, kích thích khả năng tư duy và tạo ra được
những thách thức cho người học. Họ làm được điều đó bởi vì họ khởi đầu với
đầy đủ các bước trong quy trình quản lý lớp học.
Vai trò của giáo viên là mở ra cánh cửa học tập cho học sinh. Trong từng

cách này sẽ không tạo ra được “thách thức” với người học, mà người học sau
khi định hướng mục tiêu học tập sẽ phải tự đặt ra thách thức cho mình. Tuy
nhiên, không phải học sinh nào cũng làm được điều này.
Hiệu quả của mở đầu bài giảng còn phụ thuộc vào rất nhiều yếu tố, nếu
chọn cách trực tiếp thì giáo viên cần tạo hứng thú cho học sinh bằng phong
cách, ngôn ngữ, giọng nói, …qua đó mà hấp dẫn học sinh vào bài học. Vì đây
là cách phổ biến và thông dụng nên cũng rất dễ gây nhàm chán, không tạo
được hứng thú học tập, do đó, gián tiếp ảnh hưởng đến chất lượng học tập.
1.2.2. Mở đầu bài giảng gián tiếp
1.2.2.1. Mở đầu bài giảng bằng các trò chơi.
11
Một trong những cách mở đầu bài giảng gián tiếp phổ biến là thiết kế trò
chơi. Các trò chơi được xây dựng có thể dựa trên cơ sở nội dung của bài học,
cũng có thể chỉ mang tính chất thu hút sự chú ý của học sinh. Vì là phần mở
đầu bài giảng nên thời gian cũng được giới hạn , thường là khoảng 5 phút. Do
đó, Các trò chơi tổ chức cho học sinh cũng phải hết sức đơn giản, nhanh gọn
nhưng vẫn phải hiệu quả. Có thể chia trò chơi thành hai nhóm là: nhóm trò
chơi tạo hưng phấn và nhóm trò chơi kích thích tư duy.
Với nhóm thứ nhất, chỉ mang tính chất vui vẻ, tạo sự hứng khởi cho học
sinh trước khi vào bài học. Cách này đem lại một hiệu quả rõ rệt đó là học
sinh sẽ cảm thấy thoải mái trong giờ học và thân thiện với giáo viên. Tuy
nhiên, một bất lợi khác có thể xảy ra đó là học sinh sẽ “quá” hưng phấn mà
quên mất nhiệm vụ học tập. Mặt khác, các trò chơi dạng này không liên quan
đến nội dung bài học nên không có tác dụng kích thích tư duy và không tạo ra
được thách thức với người học. Do đó mà các trò chơi kiểu này không được
sử dụng nhiều, đôi khi nó được tổ chức nhằm mục đích thu hút sự tập trung
của người học vào giáo viên và quản lý lớp học.
Nhóm trò chơi thứ hai là các trò chơi được xây dựng dựa trên nội dung bài
học. Với các trò chơi kiểu này không những hút được sự chú ý của học sinh
vào bài học mà còn kích thích tư duy học sinh, qua đó tạo hứng thú nhất định

huống học tập để học sinh tham gia vào bài học một cách tự nhiên và thoải
mái. Cách mở đầu bài giảng này có thể áp dụng hiệu quả với tất cả các môn
học và với tất cả các đối tượng học sinh.
***
Nói chung, mỗi cách mở đầu có những ưu điểm khác nhau và khả năng
phù hợp nhất định. Người giáo viên trong quá trình giảng dạy nên linh hoạt
sử dụng các hình thức này để bài học thêm sinh động. Cũng không nên
thường xuyên lặp đi lặp lại một kiểu mà nên thay đổi cho phù hợp với từng
nội dung và yêu cầu của bài học. Một mở đầu hiệu quả sẽ là tiền đề đem lại
thành công cho tiết học.
13
1.3. Những đặc điểm cơ bản của môn Hoá học và bản chất của dạy học
Hoá học ở THPT.
1.3.1. Đặc điểm môn Hoá học. [5]
Môn Hoá học là môn học trong nhóm các môn Khoa học tự nhiên.
Môn Hoá học cung cấp cho học sinh những tri thức khoa học phổ thông, cơ
bản về các chất, sự biến đổi các chất, mối liên hệ qua lại giữa công nghệ hoá
học, môi trường và con người. Những tri thức này rất quan trọng, giúp học
sinh có nhận thức khoa học về thế giới vật chất, góp phần phát triển năng lực
nhận thức và năng lực hành động, hình thành nhân cách con người lao động
mới năng động, sáng tạo.
Học sinh phổ thông khi học tập môn Hoá học sẽ được trang bị:
- Về kiến thức:
+ Kiến thức cơ sở hoá học chung.
+ Hoá học vô cơ.
+ Hoá học hữu cơ.
- Về kỹ năng:
Học sinh có được hệ thống kỹ năng hoá học phổ thông cơ bản và thói quen
làm việc khoa học:
+ Kỹ năng học tập hoá học.

qua lại của các hợp chất đó….
1.3.2.3. Dạy học phần mở đầu bài giảng môn Hoá học.
Đối với môn Hoá học, trực tiếp gắn liền với cuộc sống thực tế, những kiến
thức hoá học liên quan mật thiết với các hiện tượng tự nhiên và với nhau. Đó
là điều kiện thuận lợi để giáo viên có thể triển khai các tiết học một cách hấp
dẫn và thu hút sự chú ý của học sinh. Trong đó chúng ta có thể triển khai
phần mở đầu bài giảng theo ba hướng:
- Mở đầu bài giảng trực tiếp.
- Mở đầu bài giảng gián tiếp:
+ Mở đầu bài giảng bằng cách nêu vấn đề - tình huống.
+ Mở đầu bài giảng bằng các trò chơi.
15
1.4. Mối quan hệ giữa mở đầu bài giảng và hứng thú học tập môn Hoá
học của học sinh THPT.
Bất kỳ một hoạt động nào cũng đều có mở đầu. Sự khởi đầu là một khâu
quan trọng quyết định đến diễn biến của hoạt động. Cổ xưa có câu “vạn sự
khởi đầu nan”, đối với mỗi giáo viên, sự khởi đầu cho một bài học mới là hết
sức quan trọng, đó là một nghệ thuật không chỉ đơn thuần dựa trên mục tiêu,
nội dung của bài học mà còn phụ thuộc vào đặc điểm của đối tượng học sinh
(năng lực, kiểu học, tâm lý, …). Nếu giáo viên có một mở đầu thành công
cho bài dạy của mình sẽ tạo được không khí học tập và niềm say mê cho học
sinh, làm chủ được lớp học và kích thích khả năng tư duy, tạo điều kiện thuận
lợi cho học sinh lĩnh hội kiến thức mà giáo viên truyền đạt.
Chúng ta biết rằng, những giáo viên hiệu quả có khả năng ảnh hưởng và
tác động tới học sinh của mình. Vai trò của giáo viên là mở ra cánh cửa học
tập cho học sinh. Một giáo viên giỏi và hiệu quả biết cách làm cho học sinh
phải học tập. Để tạo ra ảnh hưởng với học sinh, giáo viên cần có những biện
pháp hiệu quả. Học sinh sẽ chỉ học tập khi giáo viên có một ảnh hưởng đáng
kể tới các em. [7]
Để có một tiết học thành công thì đầu tiên phần mở đầu bài giảng phải tốt.

thu hút sự chú ý của học sinh. Để tạo hứng thú cho học sinh trong môn Hoá
học, người dạy cần đi sâu khai thác những đặc điểm thú vị của môn học này,
mỗi nội dung học trong từng bài cụ thể sẽ có một đặc điểm riêng thú vị và
hấp dẫn. Trong những bài học lý thuyết, đó là sự mới lạ của kiến thức mới,
đó là những ví dụ sinh động gắn liền với thực tiễn và cuộc sống hàng ngày,
đó là mối liên hệ mật thiết của các hợp chất hoá học hay tính hai chiều giữa
cấu tạo hoá học và tính chất hoá học, … Trong các bài luyện tập, giáo viên
có thể triển khai các trò chơi vui, bổ ích để học sinh ôn luyện kiến thức đã
học, hoặc nhìn nhận lại kiến thức đã học theo một hướng khác để tìm ra điểm thú
vị, … Trong các bài thực hành, hứng thú lại là sự khám phá những hiện tượng
thú vị, những sự biến đổi về màu sắc, về trạng thái, …
Tuỳ theo mục tiêu, nội dung tiết học cũng như đặc điểm học sinh mà giáo
viên có thể lựa chọn hình thức triển khai mở đầu bài giảng sao cho thích hợp
17
và đạt hiệu quả cao nhất. Môn Hoá học không phải là một môn học khô khan
hay trừu tượng mà kiến thức rất sinh động, phong phú và có tính thực tiễn
cao. Học sinh sẽ tìm thấy ở môn Hoá học những điều bổ ích, lý thú và có ích
cho cuộc sống. Nhiệm vụ của người giáo viên là tạo hứng thú cho học sinh
bằng những kỹ thuật mở đầu bài giảng hiệu quả và phù hợp, kích thích tư
duy và đưa học sinh tham gia vào bài học và có trách nhiệm với hoạt động
học của mình thông qua những hình thức triển khai dạy học.
18