GIÚP HỌC SINH XÂY DỰNG VÀ LIÊN KẾT ĐOẠN VĂN TRONG VĂN BẢN
A. PHẦN MỞ ĐẦU
1. Lý do cấp thiết.
ấu trúc chương trình Ngữ văn THCS được biên soạn theo tinh thần tích hợp.
Đặc biệt đối với phân môn Tập làm văn lại được biên soạn dựa trên một
trục đồng tâm “Lấy 6 kiểu văn bản làm phương thức biểu đạt chính”.
C
Vì vậy, ngay từ lớp học đầu tiên của cấp học, học sinh đã được tiếp cận với
kiểu văn bản thứ nhất (văn tự sự). Nhưng muốn tạo lập được một văn bản tự sự
như các em đang được học thì quả là một vấn đề khó khăn. Bởi vậy, muốn tạo
lập được các kiểu văn bản thì nhất thiết các em phải biết cách xây dựng và liên
kết đoạn văn.
Một văn bản có giá trò bao giờ cũng phải đạt hai yêu cầu cơ bản là phải
hoàn chỉnh về hình thức và trọn vẹn về nội dung. Muốn đạt được hai yêu cầu đó
thì nhất thiết phải sử dụng tốt các phép liên kết.Tuy nhiên muốn có được dữ liệu
để liên kết thì trước hết chúng ta cần phải xây dựng. Vậy nên việc tìm ra các giải
pháp giúp học sinh xây dựng và liên kết tốt đoạn văn trong văn bản là rất cần
thiết.
Không phủ nhận là sách giáo khoa đã trang bò cho các em một số tiết học
nhằm cung cấp những kỷ năng về dựng đoạn và liên kết đoạn, tuy nhiên chúng ta
xây dựng thêm một số biện pháp để khắc sâu, để chỉ dẫn, để nâng cao khả năng
hành văn và tạo lập văn bản một cách có nghệ thuật là vô cùng cần thiết. Mặt
khác, vấn đề dựng đoạn và liên kết đoạn không đơn thuần chỉ là một tiết học,
một chương học hay một lớp học mà nó xuất hiện mọi nơi, mọi lúc và với tất cả
các trường hợp tạo lập văn bản.
Từ sự cấp thiết đó tôi đã mạnh giạn nghiên cứu để tìm ra giải pháp giúp
học sinh biết cách xây dựng và liên kết đoạn văn. Từ đó nâng cao chất lượng bài
viết của các em, nâng khả năng giao tiếp bằng văn bản nói, từ từ nâng cao lòng
ham mê văn chương và tình yêu say mê đối với thiên nhiên, quê hương, đất nước
và con người. Thực tế áp dụng trong hai năm vừa qua cho thấy kết quả thu được
từ giải pháp này là một kết quả khả quan nhất đònh….Chính vì vậy nên tôi xây

Chúng ta đã từng nghe nói nhiều về từ, câu, đoạn và văn bản. Vậy đoạn
văn là gì? Nó có vai trò và vò trí như thế nào trong khi tạo lập văn bản thì thật là
một khái niệm có vẽ mơ hồ. Nhưng cần phải biết đối với một giáo viên dạy văn
và một học sinh đang làm văn. (Ở đây chúng tôi chỉ đưa ra một khái niệm hẹp
mang tính thuật ngữ mà thôi).
“Đoạn văn là đơn vò trực tiếp tạo nên văn bản, bắt đầu từ chữ viết hoa lùi
đầu dòng, kết thúc bằng dấu chấm xuống dòng và thường biểu đạt một ý tương đối
hoàn chỉnh. Đoạn văn thường do nhiều câu tạo thành”
Mới chỉ tiếp cận với khái niệm đoạn văn thôi mà đã đặt ra cho chúng ta
nhiều nghi vấn xung quanh vấn đề tạo lập văn bản. Không có nhiều đơn vò đoạn
thì làm sao mà tạo lập được văn bản? Không có nhiều câu văn làm sao mà xây
dựng được đoạn văn? Không biểu thò một ý hoàn chỉnh thì làm sao mà coi đó là
Tổ: Văn – MT – AV – N: 2
GIÚP HỌC SINH XÂY DỰNG VÀ LIÊN KẾT ĐOẠN VĂN TRONG VĂN BẢN
một đoạn văn?… rất nhiều vấn đề mà giáo viên cần phải làm và học sinh cần
phải biết.
Nhưng có nhiều đoạn văn rồi ta lại cần phải liên kết để các đoạn trở thành
một thể thống nhất là văn bản.
“ Liên kết là một trong những tính chất quan trọng nhất của văn bản, làm
cho văn bản trở nên có nghóa, dễ hiểu” – (Ngữ văn 7).
“ Khi chuyển từ đoạn văn này sang đoạn văn khác, cần sử dụng các phương
tiện liên kết để thể hiện quan hệ ý nghóa của chúng. – (Ngữ văn 8)
Với các khái niệm trên chứng tỏ: Muốn tạo lập được một bài văn nhất thiết
cần phải biết xây dựng và liên kết đoạn.
1.2/ Những lý do để giáo viên áp dụng biện pháp giúp học sinh biết cách
xây dựng và liên kết đoạn.
Thứ nhất: Dựa trên cơ sở biên soạn chương trình SGK Ngữ văn THCS theo
hướng đổi mới, nhà biên soạn đã đònh hướng theo tinh thần đồng tâm như đã nói
ở trên nên bắt buộc học sinh THCS phải biết tạo lập văn bản để thực hiện bài
viết đònh kì.

ngay.
2.2. Thiếu vốn từ.
Một thực trạng nữa về vấn đề tạo lập bài văn là vốn từ. Một số người cho
rằng học sinh sẽ lấy đâu ra vốn từ để xây dựng (Muốn xây phải có chất liệu).
Xin thưa! Chất liệu của một văn bản nghệ thuật không giống như chất liệu của
một kiến trúc hạ tầng. Nó nằm ngay trong văn bản nghệ thuật, nằm rất nhiều
trong cuộc sống…Bài viết của các em phải phản ánh được một góc nhỏ cuộc sống
tốt đẹp mà các em đang sống. Có như thế các em mới có cơ sở để xây và liên
kết. Nhưng thực tế học sinh lại không có vốn và phương tiện để xây và liên
kết.
Ví dụ: Một số học sinh rất muốn làm bài viết của mình thật hay, thật dài
để đảm bảo với thời gian qui đònh là 90 phút. Nhưng thật tội nghiệp em đó chẳng
biết lấy từ ngữ ở đâu ra để xây dựng nên đoạn văn cả. Một em đang kể về dòng
sông quê hương của mình mà cứ quanh đi quẩn lại là “dòng sông rất đẹp, em rất
yêu dòng sông”. (lặp ý nhiều).
2.3. Thiếu thói quen thực hành.
Mối quan hệ giữa học và hành là không thể tách rời. Tuy nhiên đa số các
em học sinh khi được truyền thụ về lý thuyết lại không đem cái mình mới học
được để ứng dụng vào thực hành, vậy nên các qui tắc từ từ biến mất khỏi trí
tưởng tượng của các em. Hậu quả là khi làm bài viết các em xây dựng và liên
kết không đúng qui tắc, không đảm bào về hình thức và nội dung.
- Đó là các nguyên nhân cơ bản dẫn tới thực trạng chất lượng bài viết của
các em còn thấp. Sau đây là bảng thống kê qua quá trình khảo sát bài viết
của các em học sinh khối 7 trường tôi từ năm học 2005-2006 đến học kì I
năm học 2007-2008.
Năm học
Tổng
số
bài
Xếp loại TB

Trong giờ dạy Tập làm văn phải thường xuyên bổ sung cho các em các
khái niệm về các đơn vò ngôn ngữ để các em nhận thức được chất liệu ngôn từ
mà các em sẽ sử dụng từ thấp đến cao. Sau đây là hệ thống các đơn vò ngôn ngữ
được trình bày từ thấp đến cao.
Từ Câu Đoạn Văn bản
- Phải liên tục nhắc nhở cho các em biết rằng: Muốn xây dựng một đoạn
văn phải có nhiều đơn vò câu văn. Mặt khác muốn có một văn bản phải
có nhiều đoạn văn liên kết với nhau.
- Xưa nay các em thường tạo lập văn bản theo kiểu “một khối” như hình
(1). Nay phải đònh hướng cho các em tạo lập văn bản bằng nhiều đoạn
văn liên kết với nhau như hình (2)
Tổ: Văn – MT – AV – N: 5
Phầ
n
Mở bài
Thân bài
Kết bài
Mở bài
Thân bài
Kết bài
GIÚP HỌC SINH XÂY DỰNG VÀ LIÊN KẾT ĐOẠN VĂN TRONG VĂN BẢN

Hình 1 Hình 2
3.2. Mở rộng khái niệm.
Phải tranh thủ ôn tập, ôn tập nâng cao khái niệm về từ, câu, đoạn và văn
bản cho học sinh trong tiết học Tập làm văn. Như vậy là vô hình dung chúng ta
vừa bồi dưỡng tri thức cũ và mới cho học sinh vừa đàm bảo được tinh thần tích
hợp tới và tích hợp lùi trong dạy học.
Ví dụ: Đối với từ thì có các loại từ gì? Đối với câu thì có các loại câu nào?
Đối với đoạn thì có những cách trình bày nào?…

kết chủ đề tức là hướng dẫn học sinh viết các câu văn hoặc các đoạn
văn phải phục vụ chủ đề chung của văn bản. Liên kết lô gích tức là yêu
cầu học sinh phải trình bày theo thứ tự hợp lý.
 Trên dây là 4 giải pháp yêu cầu được thực hiện trong giờ dạy bài mới, trong
tiết luyện tập và cả trong giờ làm bài, trả bài viết. Chúng ta liên tục cung cấp
cho các em những cách thức thì các em sẽ liên tưởng ngay đến cách tiến
hành. Nên nhớ rằng chúng ta chỉ cung cấp cái cần còn làm như thế nào để
được một sản phẩm tốt thì tất nhiên điều đó phụ thuộc vào “người câu cá”.
C. KẾT LUẬN VÀ KIẾN NGHỊ.
1. Kết luận.
Qua 2 năm áp dụng vừa qua tôi – người giáo viên dạy Văn thấy vấn đề
tăng cường rèn luyện kó năng tạo lập và liên kết đoạn văn trong văn bản là vô
cùng cần thiết. Bởi đó là cách thức, là con đường dẫn các em đi tới hoàn thành
một văn bản. Một văn bản, bất cứ là kiểu văn bản gì cũng phải đạt hai yêu cầu
tối thiểu đó là hoàn chỉnh về nội dung và trọn vẹn về hình thức.
Bốn giải pháp nêu trên vừa mang tính lý luận, vừa mang tính thực tiễn, có
thể áp dụng trong bài dạy lý thuyết cũng cần phải áp dụng trong bài thực hành
lại càng phải áp dụng trong giờ trả bài viết có nghóa là chúng ta cần liên tục nhắc
nhở học sinh các biện pháp đó mọi lúc để các em tạo thành thói quen dần dần trở
thành kỉ năng hành văn.
Thực tế 2 năm áp dụng 4 biện pháp trên cho thấy chất lượng bài viết của
học sinh ngày càng hoàn chỉnh hơn ,đặc biệt đối với khối 8 – 9 đa số các em đã
nắm vững cách dựng đoạn và liên kết đoạn. Như vậy đối với các em ở hai khối
lớp này đã có thể sáng tạo cho mình những tác phẩm nghệ thuật hoàn chỉnh cả
về hình thức và nội dung.
 Qua quá trình khảo sát 15 học sinh khối 8 – 9 cho kết quả 93,3% học
sinh tương ứng (14 HS) biết dựng đoạn. 87% học sinh tương ứng (13 HS) biết liên
kết đoạn.
Tổ: Văn – MT – AV – N: 7
GIÚP HỌC SINH XÂY DỰNG VÀ LIÊN KẾT ĐOẠN VĂN TRONG VĂN BẢN

- Phải nhiệt tình và tạo thói quen tích cực về công tác soạn giảng. Hình
thành lòng đam mê nhiệt huyết với nghề.
Qua quá trình dạy học văn theo chương trình đổi mới, tập thể giáo viên
Ngữ văn thấy việc rèn luyện cho học sinh kỉ năng xây dựng và liên kết đoạn văn
là rất cần thiết. Qua đó học sinh không những nắm được các bước, các thao tác
mà sẽ tạo cho học sinh một thói quen để các em dần dần hình thành kỉ năng hành
văn.
Tổ: Văn – MT – AV – N: 8
GIÚP HỌC SINH XÂY DỰNG VÀ LIÊN KẾT ĐOẠN VĂN TRONG VĂN BẢN
Các em biết cách tạo lập một bài văn, một văn bản nghệ thuật thì việc
cảm thụ một văn bản nghệ thuật ở phần văn học lại càng dễ dàng hơn. Không
những thế sẽ rèn luyện cho các em cách dùng từ, đặt câu, nhận diện các kiểu câu
ở phần tiếng Việt càng vững vàng hơn.
Kính thưa q thầy cô giáo là đồng nghiệp. Đề tài này theo quan điểm của
chúng tôi để áp dụng cho đối tượng trường chúng ta thì không phải là khó. Nhưng
không phải như vậy là hoàn hảo, cho nên chúng tôi báo cáo lên đây mong rằng
q thầy cô sẽ tìm ra những điểm bất cập để bổ khuyết cho hoàn chỉnh hơn. Để
chúng ta tìm ra một giải pháp một tiếng nói chung hơn.
CHỈ ĐẠO THỰC HIỆN. CHỊU TRÁCH NHIỆM THỰC HIỆN
BGH TỔ VĂN – M – N - A
THIẾT KẾ BÀI DẠY MINH HOẠ
MÔN: NGỮ VĂN LỚP 7
Tiết 16
Bài: Luyện tập tạo lập văn bản
Người soạn: Tập thể GV Văn
LUYỆN TẬP TẠO LẬP VĂN BẢN
I/ Mục tiêu cần đạt.
Giúp học sinh:
- Củng cố lại những kiến thức liên quan đến việc tạo lập văn bản và làm quen
hơn nữa với các bước của quá trình tạo lập văn bản.

gợi ý vào bảng phụ.
+ Tổ 1: Câu: a,b
+ Tổ 1: Câu: c g
+ Tổ 1: Câu: d
+ Tổ 1: Câu: e
 Gọi các tổ lần lượt trình bày kết quả thảo luận
của mình.
 Cho tổ này nhận xét và bổ sung kết quả của
tổ kia sau đó rút ra kết luận cho các câu hỏi
gợi ý
Lấy kết quả thảo luận của các tổ cài lên bảng
từ
I/ Chuẩn bò ở nhà.
1/ Tình huống:
Viết thư “Thư cho một người
bạn để bạn hiểu về đất nước
mình”
2/ Gợi ý:
a/ Em sẽ viết về cảnh đẹp
thiên nhiên trong vòng 1000 chữ.
b/ Em sẽ viết cho một người
bạn ở nước ngoài.
c/ Em viết bức thư đó để cho
bạn em hiểu về đất nước mình
hơn.
d/ Em sẽ mở đầu bức thư với
Tổ: Văn – MT – AV – N: 10
GIÚP HỌC SINH XÂY DỰNG VÀ LIÊN KẾT ĐOẠN VĂN TRONG VĂN BẢN
GV: Đó là những gợi ý để các em tiến hành thực
hành trong phần II. Mời các em bước sang phần

mình .
II/ Thực hành trên lớp.
1/ Viết đoạn, xây dựng bài viết.
Tổ: Văn – MT – AV – N: 11
GIÚP HỌC SINH XÂY DỰNG VÀ LIÊN KẾT ĐOẠN VĂN TRONG VĂN BẢN
Tổ: Văn – MT – AV – N: 12