Chuyên đề thực tập Khoa : Kế hoạch & Phát triển
MỤC LỤC
LỜI CAM ĐOAN
DANH MỤC TỪ VIẾT TẮT
DANG MỤC BẢNG, BIỂU
DANH MỤC BẢNG BIỂU
Sơ đồ 1: Hệ thống các cấp ngân sách Nhà nước Error: Reference source not
found
Bảng 2.1: Cơ cấu GDP ở thị xã Từ Sơn. Error: Reference source not found
Sinh viên : Nguyễn Văn Toàn Lớp : Kế hoạch 48B
1
Chuyên đề thực tập Khoa : Kế hoạch & Phát triển
Bảng 2.2: Tổng hợp thu NSNN thị xã Từ Sơn giai đoạn 2005 - 2009: Error: Reference
source not found
Bảng 2.3: Tỷ lệ huy động GDP vào NSNN trên địa bàn thị xã
Error: Reference source not found
Biểu 1: Tình hình chi NSNN tại thị xã Từ Sơn giai đoạn 2005 - 2009 Error:
Reference source not found
Bảng 2.4: Cơ cấu chi thường xuyên NSNN Error: Reference source not found
Bảng 2.5: Tình hình chi ngân sách địa phương (Phân tích theo một số mục chủ yếu)
Error: Reference source not found
PHỤ LỤC 74
1, Bảng 1: Tổng hợp thu NSNN thị xã Từ Sơn giai đoạn 2005 - 2007 Error:
Reference source not found
Nguồn: Báo cáo của phòng tài chính – kế hoạch thị xã Từ Sơn Error:
Reference source not found
2, Bảng 2: BÁO CÁO QUYÊT TOÁN THU NGÂN SÁCH NĂM 2008 Error:
Reference source not found
3, Bảng 3: Tình hình chi ngân sách thị xã Từ sơn giai đoạn 2005-2007 84
các nước đưa ra. Khi đó ngân sách nhà nước với ý nghĩa là nội lực tài chính một
mặt giúp Nhà nước trong việc quản lý và điều hành nền kinh tế, mặt khác vừa là
công cụ hữu hiệu để Nhà nước đưa ra các chính sách kích cầu hợp lý, kịp thời. Một
nước có nguồn lực ngân sách mạnh mẽ sẽ giúp chính phủ tốt hơn trong thực hiện
các hoạt động liên quan tới chức năng, nhiệm vụ của mình. Vì vậy ngân sách nhà
nước là một nhân tố vô cùng quan trọng cần được quản lý tốt nhằm tạo động lực
tiền đề cho sự phát triển kinh tế, ổn định xã hội và giữ vững an ninh – quốc phòng.
Việt Nam đang trong quá trình hội nhập sâu rộng vào nền kinh tế quốc tế, đồng
thời thực hiện công nghiệp hóa – hiện đại hóa đất nước nhằm hướng tới một nền
công nghiệp hiện đại. Thực hiện chủ trương đổi mới của Đảng, công tác quản lý
ngân sách cũng có nhiều thay đổi phù hợp hơn. Việc phân cấp quản lý ngân sách đã
ngày càng hoàn thiện nhằm tạo điều kiện cho các chính quyền địa phương chủ động
hơn trong việc thực hiện trách nhiệm và nghĩa vụ công tác của mình.
Ngân sách huyện, thị xã có vai trò cung cấp phương tiện vật chất cho sự tồn tại
và hoạt động của chính quyền huyện, thị xã và các cấp chính quyền cơ sở, đồng thời
là một công cụ để chính quyền cấp huyện, thị xã thực hiện quản lý toàn diện các
hoạt động kinh tế - xã hội trên địa bàn. Tuy nhiên, ngân sách cấp huyện, thị xã vẫn
chưa thể hiện được vai trò của mình đối với kinh tế địa phương. Việc thực thi phân
cấp ngân sách Nhà nước trên thực tế còn nhiều vướng mắc và không ít hạn chế.
Sinh viên : Nguyễn Văn Toàn Lớp : Kế hoạch 48B
4
Chuyên đề thực tập Khoa : Kế hoạch & Phát triển
Mặc dù địa phương được trao quyền quản lý ngân sách nhiều hơn, song hầu hết địa
phương vẫn phụ thuộc nhiều vào các quyết định từ Trung Ương. Do vậy để chính
quyền thị xã thực thi được hiệu quả những nhiệm vụ kinh tế - xã hội mà Nhà nước
giao cho trong việc thực hiện chiến lược phát triển kinh tế Nhà nước, kinh tế địa
phương trên các lĩnh vực đặc biệt là nông nghiệp nông thôn tại địa bàn thì cần có
một ngân sách đủ mạnh và phù hợp là một đòi hỏi thiết thực và cấp bách nhất. Đó là
một mục tiêu phấn đấu đối với cấp thị xã. Vì thế cần thiết phải làm tốt công tác
phân cấp quản lý ngân sách cấp thị xã một cách hiệu quả để nó thực sự là một ngân
Giải pháp nào nhằm tăng cường phân cấp quản lý ngân sách trên địa bàn thị xã?
5. Phương pháp nghiên cứu:
Sử dụng phương pháp thu thập số liệu, khảo sát, phân tích, so sánh…
6. Bố cục chuyên đề:
Chuyên đề thực tập này được chia thành 3 phần:
Phần I: Một số lý luận về phân cấp quản lý ngân sách cấp thị xã.
Phần II: Thực trạng phân cấp quản lý ngân sách thị xã Từ Sơn, tỉnh Bắc Ninh.
Phần III: Giải pháp tăng cường phân cấp quản lý ngân sách thị xã.
Qua việc nghiên cứu đề tài, em đã thu nhận được nhiều kiến thức mới về phân
cấp quản lý ngân sách nói chung và ngân sách thị xã nói riêng cả về mặt lý luận và
thực tiễn. Tuy nhiên do kinh nghiệm thực tế còn hạn chế và thời gian hạn hẹp cho
nên bài viết của em không tránh khỏi những thiếu sót. Vì vậy, em kính mong cô góp
ý, bổ sung cho em để chuyên đề của em được hoàn thiện và phong phú hơn.
Em xin chân thành cảm ơn!
Sinh viên : Nguyễn Văn Toàn Lớp : Kế hoạch 48B
6
Chuyên đề thực tập Khoa : Kế hoạch & Phát triển
CHƯƠNG I: SỰ CẦN THIẾT TĂNG CƯỜNG CÔNG TÁC PHÂN
CẤP QUẢN LÝ NGÂN SÁCH CẤP THỊ XÃ
I. Ngân sách Nhà nước và phân cấp quản lý ngân sách Nhà nước
1. Ngân sách Nhà nước và vai trò của ngân sách Nhà nước
1.1. Khái niệm
Sự xuất hiện của Nhà nước và sự tồn tại của nền kinh tế hàng hóa đã là tiền đề
cho sự ra đời của NSNN. Cho đến nay, thuật ngữ “ngân sách Nhà nước” được sử
dụng rộng rãi trong đời sống kinh tế - xã hội ở mọi quốc gia. Song quan niệm về
NSNN lại chưa thống nhất. Trên thực tế người ta đã đưa ra nhiều định nghĩa về
NSNN không giống nhau tùy theo quan điểm của mỗi người định nghĩa thuộc các
trường phái kinh tế khác nhau hoặc tùy theo mục đích nghiên cứu khác nhau.
Theo quan niệm của các nhà nghiên cứu kinh tế cổ điển thì NSNN là một văn
kiện tài chính trong đó mô tả các khoản thu và chi của Chính phủ được thiết lập
hiện hành như sau:
Theo điều 1 luật NSNN đã được Quốc hội Việt Nam thông qua ngày 16/12/2002
định nghĩa: “NSNN là toàn bộ các khoản thu, chi của Nhà nước đã được cơ quan
Nhà nước có thẩm quyền quyết định và được thực hiện trong một năm để đảm bảo
thực hiện các chức năng và nhiệm vụ của Nhà nước”. NSNN bao gồm ngân sách
trung ương và ngân sách địa phương. Ngân sách trung ương là ngân sách của các
Bộ, cơ quan ngang Bộ thuộc chính phủ và các cơ quan khác ở trung ương. Ngân
sách địa phương bao gồm ngân sách của đơn vị hành chính các cấp có Hội đồng
nhân dân và Ủy ban nhân dân.
Như vậy có thể nói NSNN là một bảng dự toán bằng tiền các hoạt động thu và
chi của Nhà nước trong một thời gian nhất định (thường là một năm). Trong đó có 2
khoản mục thu, chi được Quốc hội phê chuẩn.
Thứ nhất: đứng trên phương diện pháp lý, thu NSNN bao gồm những khoản tiền
Nhà nước huy động vào ngân sách để thỏa mãn nhu cầu chi tiêu của Nhà nước. Về
mặt bản chất, thu NSNN là hệ thống những quan hệ kinh tế giữa Nhà nước và xã
hội phát sinh trong quá trình Nhà nước huy động các nguồn tài chính để hình thành
nên quỹ tiền tệ tập trung của Nhà nước nhằm thỏa mãn các nhu cầu chi tiêu của
mình. Thu NSNN chỉ bao gồm những khoản tiền Nhà nước huy động vào ngân sách
mà không bị ràng buộc bởi trách nhiệm hoàn trả trực tiếp cho đối tượng nộp. Theo
Luật NSNN hiện hành, nội dung các khoản thu NSNN bao gồm: - Thuế, phí, lệ phí
do các tổ chức và cá nhân nộp theo quy định của pháp luật; - Các khoản thu từ hoạt
động kinh tế của Nhà nước; - Các khoản đóng góp của các tổ chức và cá nhân; -
Sinh viên : Nguyễn Văn Toàn Lớp : Kế hoạch 48B
8
Chuyên đề thực tập Khoa : Kế hoạch & Phát triển
Các khoản viện trợ; - Các khoản thu khác theo quy định của pháp luật. Cần lưu ý là
không tính vào thu NSNN các khoản thu mang tính chất hoàn trả như vay nợ và
viện trợ có hoàn lại.
Thứ hai chi NSNN là quá trình phân phối, sử dụng quỹ ngân sách nhà nước sao
cho hợp lý để thực hiện các nhiệm vụ của chính phủ nhằm khuyến khích phát triển
NSNN là công cụ điều chỉnh vĩ mô nền kinh tế xã hội, định hướng phát triển sản
xuất, điều tiết thị trường, bình ổn giá cả, điều chỉnh đời sống xã hội. Do đó, NSNN
có vai trò vô cùng quan trọng nhất là trong cơ chế thị trường đầy biến động ngày
nay, nó được thể hiện cụ thể trên các khía cạnh cơ bản sau:
• Vai trò của NSNN trong việc điều tiết quản lý nền kinh tế, thúc đẩy phát
triển kinh tế
Trước hết, Chính phủ sẽ hướng hoạt động của các chủ thể trong nền kinh tế đi
vào quỹ đạo mà chính phủ đã hoạch định để hình thành cơ cấu kinh tế tối ưu, tạo
điều kiện cho nền kinh tế phát triển ổn định và bền vững. Đồng thời tạo hành lang,
môi trường thuận lợi nhằm kích thích, tạo động lực cho phát triển hay ở việc gây
sức ép cản trở để hạn chế bớt những ảnh hưởng có hại. Nhà nước thực hiện chính
sách thuế để vừa kích thích lại vừa gây sức ép. Hoặc tạo điều kiện thuận lợi trên các
mặt tài chính để khuyến khích các thành phần kinh tế có doanh lợi trong đầu tư phát
triển. Thông qua hoạt động thu, bằng việc huy động nguồn tài chính thông qua thuế,
ngân sách nhà nước đảm bảo thực hiện vai trò định hướng đầu tư, kích thích hoặc
hạn chế sản xuất kinh doanh.
Mặt khác, thông qua hoạt động chi Ngân sách, Nhà nước sẽ cung cấp kinh phí
đầu tư cho cơ sở kết cấu hạ tầng, hình thành các doanh nghiệp thuộc các ngành then
chốt trên cơ sở đó tạo môi trường và điều kiện thuận lợi cho sự ra đời và phát triển
các doanh nghiệp thuộc mọi thành phần kinh tế (có thể thấy rõ nhất tầm quan trọng
của điện lực, viễn thông, hàng không đến hoạt động kinh doanh của các Doanh
nghiệp). Các khoản chi từ NSNN này nhằm phân bổ có hiệu quả các nguồn lực vào
các lĩnh vực then chốt, các lĩnh vực mà khu vực tư nhân chưa có điều kiện hoặc
không dám đầu tư vào…
Bên cạnh đó, việc cấp vốn hình thành các DNNN là một trong những biện pháp
căn bản để chống độc quyền và giữ cho thị trường khỏi rơi vào tình trạng cạnh tranh
không hoàn hảo. Và trong những điều kiện cụ thể, nguồn kinh phí trong ngân sách
cũng có thể được sử dụng để hỗ trợ cho sự phát triển của các doanh nghiệp, đảm
bảo tính ổn định về cơ cấu hoặc chuẩn bị cho việc chuyển sang cơ cấu mới hợp lý
hơn.
lý NSNN là tổng hợp các quy phạm pháp luật do cơ quan Nhà nước có thẩm quyền
ban hành nhằm điều chỉnh các quan hệ xã hội phát sinh trong quá trình phân định
quyền hạn và trách nhiệm của các cơ quan Nhà nước có thẩm quyền trong lĩnh vực
NSNN và các quan hệ xã hội phát sinh trong qúa trình thực hiện việc phân giao
nguồn thu và chi của ngân sách các cấp. Do đó chế độ phân cấp quản lý ngân sách
cho địa phương phải thể hiện được các yêu cầu sau:
Quán triệt nguyên tắc tập trung dân chủ, bảo đảm quyền quyết định của Quốc
hội và sự điều hành thống nhất của Hội đồng Bộ trưởng đối với toàn bộ ngân sách
Sinh viên : Nguyễn Văn Toàn Lớp : Kế hoạch 48B
11
Chuyên đề thực tập Khoa : Kế hoạch & Phát triển
Nhà nước; đề cao trách nhiệm, quyền chủ động, sáng tạo và khuyến khích thoả đáng
đối với chính quyền địa phương trong việc quản lý chặt chẽ, tăng thu và tiết kiệm
chi cho ngân sách Nhà nước.
Bảo đảm tính thống nhất của nền tài chính quốc gia. Uỷ ban Nhân dân các cấp
có trách nhiệm hướng dẫn và kiểm tra hoạt động sản xuất, kinh doanh và thực hiện
nghĩa vụ thu nộp ngân sách Nhà nước của các đơn vị kinh tế quốc doanh, kinh tế
tập thể, cá thể và tư nhân trên địa bàn; đồng thời, thực hiện nhiệm vụ chi ngân sách
theo kế hoạch, chính sách, chế độ tài chính thống nhất do Trung ương quy định với
hiệu quả cao. Mọi khoản thu, chi của Nhà nước đều phải được phản ánh đầy đủ, kịp
thời, trung thực vào NSNN.
Chính quyền Nhà nước các cấp phải coi việc quản lý chặt chẽ NSNN là nhiệm
vụ quan trọng hàng đầu để chống lạm phát, ổn định và phát triển kinh tế - xã hội
trong giai đoạn hiện nay. Các ngành, các cấp cần phát huy tinh thần chủ động, sáng
tạo và trách nhiệm cao trong việc khai thác mọi tiềm năng của ngành và của địa
phương để phát triển kinh tế hàng hoá nhiều thành phần theo kế hoạch của Nhà
nước, nâng cao hiệu quả sản xuất, kinh doanh, góp phần vào việc tăng thu, triệt để
tiết kiệm chi, sớm tiến tới thăng bằng thu - chi NSNN.
Như vậy, quản lý Nhà nước về ngân sách là một trong những nội dung quan
trọng của công tác quản lý Nhà nước. Đó là sự tác động, điều chỉnh của Nhà nước
rộng vào nền kinh tế quốc tế.
Với những tác dụng to lớn trên việc phân cấp quản lý NSNN thực sự là rất cần
thiết, đó là một phương pháp tốt để Nhà nước ta quản lý và sử dụng có hiệu quả và
tiết kiệm nguồn tài chính quốc gia. Đặc biệt đây chính là yêu cầu khách quan, tất
yếu trong lộ trình xây dựng nền hành chính chuyên nghiệp, hiện đại, từng bước
hoàn thiện Nhà nước pháp quyền Việt Nam xã hội chủ nghĩa.
2.2. Nguyên tắc phân cấp quản lý NSNN
Phân cấp quản lý NSNN là một công việc cấp thiết nhằm tăng tính chủ động,
sáng tạo cho các cấp địa phương trong công tác quản lý và phát triển kinh tế - xã
hội. Do đó việc phân cấp NSNN cần phải tuân thủ các nguyên tắc sau:
• Bảo đảm đúng quy định của Luật NSNN. Do việc phân cấp quản lý NSNN
đã được đưa vào Luật NSNN năm 1996 (được sửa đổi năm 2002) vì vậy để thực
hiện phân cấp NSNN cho trung ương và địa phương, cũng như đối với các cấp
chính quyền địa phương đều phải tuân thủ theo các quy định trong luật và các văn
bản hướng dẫn thi hành của cấp trên.
• Phân cấp tối đa các nguồn thu nhằm tăng quyền chủ động trong quá trình
quản lý và điều hành ngân sách phục vụ cho nhiệm vụ kinh tế - xã hội của các cấp
chính quyền, nhất là cấp cơ sở, từ đó giảm dần sự phụ thuộc vào ngân sách cấp trên
(số trợ cấp từ ngân sách cấp trên). Kế thừa và phát huy những ưu điểm, khắc phục
Sinh viên : Nguyễn Văn Toàn Lớp : Kế hoạch 48B
13
Chuyên đề thực tập Khoa : Kế hoạch & Phát triển
những tồn tại của việc phân cấp nguồn thu, nhiệm vụ chi, tỷ lệ % phân chia các
nguồn thu giữa các cấp ngân sách trong thời gian qua.
• Đảm bảo nguyên tắc phù hợp với phân cấp quản lý kinh tế - xã hội, quốc
phòng, an ninh và nhất là phù hợp với đặc điểm kinh tế, địa lý, dân cư từng vùng,
năng lực của đội ngũ các bộ để đạt được hiệu quả tốt nhất.
• Phân cấp nhiệm vụ chi bảo đảm chủ động thực hiện những nhiệm vụ phát
triển kinh tế - xã hội, an ninh, quốc phòng và trật tự an toàn xã hội của các cấp
chính quyền.
2.4. Các nhân tố ảnh hưởng tới phân cấp quản lý NSNN
Phân cấp quản lý NSNN chịu ảnh hưởng của rất nhiều nhân tố, trong đó phải kể
đến các nhân tố cơ bản sau:
• Hình thức cấu trúc Nhà nước
Hình thức cấu trúc Nhà nước chính là sự phân chia cấu tạo Nhà nước thành các
đơn vị hành chính lãnh thổ từ đó xác lập những mối quan hệ qua lại giữa các cơ
quan Nhà nước với nhau và giữa các cơ quan Nhà nước trung ương với cơ quan
chính quyền địa phương. Với mỗi hình tức cấu trúc Nhà nước khác nhau thì tương
ứng với nó bộ máy Nhà nước cũng được phân chia thành từng cấp và được giao
nhiệm vụ, quyền hạn cụ thể trong quản lý kinh tế - xã hội khác nhau.
Hiện nay trên Thế giới có hai hình thức cấu trúc Nhà nước chủ yếu đó là: Nhà
nước liên bang và Nhà nước đơn nhất (phi liên bang). Với Nhà nước liên bang tiêu
biểu như Đức, Mỹ, Canada… Đây là kiểu Nhà nước có từ hai hay nhiều thành viên
hợp lại, cơ quan quyền lực và cơ quan quản lý được tổ chức thành hai hệ thống
trong đó một hệ thống chung cho toàn bang và một hệ thống riêng của từng thành
viên. Đối với những nước này thì hệ thống NSNN được tổ chức thành ba cấp bao
gồm ngân sách liên bang, ngân sách các bang và ngân sách của các cấp địa phương
trực thuộc bang. Còn với kiểu Nhà nước đơn nhất như ở Pháp, Anh, Nhật… Theo
hình thức cấu trúc này thì Nhà nước có chủ quyền chung, cơ quan quyền lực và cơ
quan quản lý được thống nhất từ trung ương đến địa phương, tập trung quyền lực
cao ở cấp trung ương. Tương ứng với kiểu Nhà nước này thì hệ thống NSNN lại
bao gồm hai cấp là ngân sách trung ương và ngân sách địa phương. Trong đó mức
độ và giới hạn phần lớn tập trung cao ở ngân sách trung ương.
Như vậy có thể thấy rõ rằng đối với mỗi hình thức cấu trúc Nhà nước khác nhau
thì cách phân cấp và quản lý hành chính Nhà nước cũng khác nhau và kéo theo là
khác nhau trong phân cấp quản lý NSNN.
• Đặc điểm tự nhiên và trình độ phát triển kinh tế xã hội của từng vùng lãnh
thổ
Đây là những nhân tố ảnh hưởng rất nhiều tới việc phân cấp quản lý hành chính
Nhà nước. Với vùng hải đảo, vùng biên giới, vùng miền núi hay đồng bằng thì cách
thu – chi của từng cấp ngân sách.
Ở Việt Nam hiện nay, tổ chức hệ thống NSNN luôn gắn liền với tổ chức bộ máy
Nhà nước và vai trò của bộ máy đó trong phát triển kinh tế - xã hội của đất nước
trên cơ sở Hiến pháp pháp luật. Phù hợp với mô hình chính quyền Nhà nước ta thì
hệ thống NSNN theo luật định cũng bao gồm ngân sách trung ương và ngân sách
địa phương.
Trong đó ngân sách địa phương bao gồm:
Sinh viên : Nguyễn Văn Toàn Lớp : Kế hoạch 48B
16
Chuyên đề thực tập Khoa : Kế hoạch & Phát triển
- Ngân sách cấp tỉnh, thành phố trực thuộc trung ương (được gọi chung là
ngân sách tỉnh).
- Ngân sách cấp huyện, quận, thị xã, thành phố trực thuộc tỉnh (gọi chung là
ngân sách huyện).
- Ngân sách cấp xã, phường, thị trấn (gọi chung là ngân sách xã).
Sơ đồ 1: Hệ thống các cấp ngân sách Nhà nước
Trong hệ thống NSNN của nước ta hiện nay thì ngân sách trung ương chi phối
phần lớn các khoản thu và chi quan trọng. Còn ngân sách địa phương được giao
nhiệm vụ đảm nhận các khoản thu và chi có tính chất địa phương. Mỗi cấp chính
quyền có một phân cấp ngân sách riến nhằm cung cấp phương tiện vật chất cho
chính quyền đó hoạt động và thực hiện các chức năng của mình trên từng vùng lãnh
thổ. Quan hệ giữa các cấp ngân sách trong hệ thống NSNN luôn tuân thủ các
nguyên tắc:
• NSNN tại Việt Nam hiện nay đã thực hiện phân định nguồn thu và nhiệm vụ
chi cụ thể cho ngân sách trung ương và ngân sách địa phương. Thực hiện phân chia
theo tỷ lệ phần trăm cho các khoản thu giữa các cấp ngân sách. Tỷ lệ phần trăm
phân chia các khoản thu và số bổ sung từ cấp trên cho cấp đưới ổn định trong vòng
3 – 5 năm gọi chung là thời kỳ ổn định ngân sách. Chính phủ trình Quốc hội thời kỳ
ổn định ngân sách giữa ngân sách trung ương và ngân sách địa phương còn UBND
cấp tỉnh trình HĐND cùng cấp quyết định thời kỳ ổn định ngân sách giữa các cấp
II. Ngân sách thị xã và quản lý ngân sách thị xã
1. Ngân sách thị xã
1.1. Khái quát về ngân sách thị xã
Ngày 15/05/1978, Hội đồng Chính phủ đã ra Nghị quyết số 108/CP xác định
quyền hạn và trách nhiệm của chính quyền địa phương cấp quận, huyện, thị xã về
quản lý tài chính ngân sách nhằm xây dựng quận, huyện, thị xã thành một cấp có cơ
cấu kinh tế hoàn chỉnh.
Đến ngày 19/11/1983, Hội đồng Bộ trưởng lại ra Nghị quyết số 138/HĐBT về
cải tiến phân cấp ngân sách địa phương nói rõ hơn về quyền hạn và trách nhiệm của
ngân sách quận, huyện, thị xã.
Sau Đại hội Đảng lần thứ VI, đất nước ta tiến hành chuyển đổi mô hình kinh tế
tập trung quan liêu bao cấp sang nền kinh tế thị trường định hướng xã hội chủ
nghĩa, cùng với công cuộc đổi mới và tiến hành thực hiện công nghiệp hóa – hiện
Sinh viên : Nguyễn Văn Toàn Lớp : Kế hoạch 48B
18
Chuyên đề thực tập Khoa : Kế hoạch & Phát triển
đại hóa đất nước, ngân sách cấp thị xã xũng được xác định lại vai trò và nhiệm vụ
của mình. Ngày 27/11/1989 Hội đồng Bộ trưởng đã ra Nghị quyết số 186/HĐBT về
phân cấp quản lý ngân sách địa phương trong đó có ngân sách cấp thị xã. Tiếp đến
tại kỳ họp thứ tám Quốc hội khóa IX đã khẳng định: Ngân sách quận – huyện – thị
xã là một cấp ngân sách thực hiện vai trò, chức năng, nhiệm vụ của NSNN trên
phạm vi địa bàn quận, huyện, thị xã.
Như vậy, ngân sách cấp thị xã mang bản chất của NSNN, đó chính là các mối
quan hệ giữa các cấp ngân sách thị xã với các tổ chức, cá nhân trên địa bàn trong
quá trình phân bổ, sử dụng các nguồn lực cho thị xã và mối quan hệ đó được điều
chỉnh cho phù hợp với bản chất Nhà nước xã hội chủ nghĩa.
1.2. Vai trò của ngân sách cấp thị xã
Ngân sách cấp thị xã cũng giống như ngân sách các cấp khác có vai trò quan
trọng đảm bảo chức năng Nhà nước, an ninh, quốc phòng, ổn định kinh tế thúc đẩy
phát triển đồng thời tạo ra công bằng xã hội và bảo vệ môi trường. Để hiểu rõ hơn
để ai cũng được học hành và chăm sóc sức khỏe tốt. Muốn vậy luôn cần phải có
ngân sách thị xã và nguồn ngân sách phải dồi dào, đầy đủ.
• Ngân sách thị xã là công cụ thúc đẩy, phát triển và ổn định kinh tế
Nhằm thực hiện tốt chiến lược kinh tế - tài chính do Nhà nước đề ra, cấp thị xã
cần phải sử dụng các công cụ sẵn có của mình để điều tiết, định hướng theo đường
lối, chính sách chung mà cấp trung ương, cấp tỉnh đề ra. Sẽ không thể có một cơ cấu
kinh tế ổn định, phát triển nếu không có ngân sách làm công cụ. Vì vậy, các thị xã
cũng như các quận, huyện phải căn cứ vào thế mạnh của địa phương mình để định
hướng, hình thành cơ cấu kinh tế, chuyển dịch cơ cấu kinh tế, cơ cấu lao động và
kích thích phát triển. Đồng thời các thị xã phải cung cấp kinh phí, vốn đầu tư hỗ trỡ
về cơ sở hạ tầng, tạo môi trường thuận lợi cho các doanh nghiệp trên địa bàn hoạt
động. Do đó, ngân sách thị xã là rất cần thiết.
2. Nguyên tắc quản lý ngân sách thị xã
Ngân sách thị xã chính là một cấp trong ngân sách địa phương và mang bản chất
của NSNN do đó quản lý ngân sách thị xã cũng cần phải tuân thủ theo các nguyên
tắc quản lý NSNN. Cụ thể đó là
• Nguyên tắc rõ ràng, trung thực, chính xác
Đây là một trong những nguyên tắc quan trọng nhất của quản lý NSNN. Nguyên
tắc này là cơ sở, tạo tiền đề cho mỗi người dân có thể nhìn nhận được chương trình
hoạt động của chính quyền địa phương và chương trình này phải được phản ánh đầy
đủ qua việc thực hiện chính sách tài chính địa phương. Nội dung cơ bản của nó bao
hàm việc tất cả mọi khoản thu, chi phải được ghi đầy đủ vào kế hoạch NSNN, mọi
khoản chi phải được vào sổ và quyết toán rành mạch. Chỉ có kế hoạch ngân sách
đầy đủ, trọn vẹn mới phản ánh đúng mục đích chính sách và đảm bảo tính minh
bạch của các tài khoản thu, chi. Nguyên tắc này đòi hỏi NSNN phải được xây dựng
rành mạch, có hệ thống. Các dự toán thu, chi phải được tính toán một cách chính
Sinh viên : Nguyễn Văn Toàn Lớp : Kế hoạch 48B
20
Chuyên đề thực tập Khoa : Kế hoạch & Phát triển
xác và phải đưa vào kế hoạch ngân sách, không được che đậy và bào chữa đối với
toán có theo đúng luật ngân sách hay không, đồng thời kiểm tra chất lượng bản dự
toán ngân sách có phù hợp với các yêu cầu và quy định không. Để lập một bản dự
Sinh viên : Nguyễn Văn Toàn Lớp : Kế hoạch 48B
21
Chuyên đề thực tập Khoa : Kế hoạch & Phát triển
toán ngân sách hoàn chỉnh cần phải dựa trên những căn cứ và các yêu cầu nhất
định.
• Căn cứ để lập bản dự toán ngân sách thị xã
Lập dự toán NSNN phải dựa trên nhiệm vụ phát triển kinh tế - văn hóa - xã hội,
đảm bảo an ninh, quốc phòng của Đảng và chính quyền địa phương trong năm kế
hoạch và những năm tiếp theo; dựa vào kế hoạch phát triển kinh tế - xã hội của thị
xã trong năm kế hoạch. Đây vừa là các cơ sở, căn cứ để đảm bảo nguồn thu cho
NSNN, vừa là nơi sử dụng các khoản chi tiêu của NSNN.
Lập dự toán NSNN phải tính đến các kết quả phân tích, đánh giá tình hình thực
hiện kế hoạch ngân sách của các năm trước đó, đặc biệt là năm báo cáo.
Lập dự toán ngân sách luôn phải căn cứ vào các chính sách, chế độ, định mức cụ
thể về thu, chi tài chính Nhà nước. Do lập dự toán NSNN là xây dựng các chỉ tiêu
thu, chi cho năm kế hoạch, các chỉ tiêu này chỉ có thể xây dựng sát và đúng đặc biệt
phải tuân thủ theo các chế độ, tiêu chuẩn, định mức thu chi tài chính Nhà nước
thông quan hệ thống pháp luật và các văn bản pháp lý khác của Nhà nước.
• Yêu cầu của một bản dự toán ngân sách thị xã
Với các căn cứ kể trên thì yêu cầu của một bản dự toán ngân sách thị xã trước
hết phải bám sát kế hoạch phát triển kinh tế - xã hội, khi đó dự toán ngân sách mới
mang tính hiện thực và có tác động tích cực đến thực hiện kế hoạch phát triển kinh
tế - xã hội, tiền đề cho việc thực hiện tốt NSNN.
Dự toán ngân sách phải đảm bảo thực hiện đầy đủ và đúng đắn các quan điểm
của chính sách tài chính thị xã trong thời kỳ tới và yêu cầu của Luật NSNN. Hoạt
động NSNN là nội dung cơ bản của chính sách tài chính do vậy, lập dự toán phải
thể hiện được đầy đủ và đứng đắn các quan điểm chủ yếu của chính sách tài chính
thị xã như: trật tự và cơ cấu động viên các nguồn thu; thứ tự và cơ cấu bố trí các nội
giá tính hiệu quả của chi ngân sách qua các chỉ tiêu, chỉ số bao gồm cả định tính và
định lượng. Điều đó sẽ giúp cho các nhà phân tích đúng đắn hơn, đánh giá chính
xác hơn tính hiệu quả của chi ngân sách và giúp chi ngân sách đúng dự toán, tiết
kiệm và đạt hiệu quả.
Nội dung cơ bản của chi thường xuyên ngân sách thị xã bao gồm: chi cho các
hoạt động sự nghiệp giáo dục, đào tạo, dạy nghề, y tế, thể dục thể thao, khoa học và
công nghệ, văn hóa xã hội; chi cho các hoạt động sự nghiệp kinh tế của Nhà nước,
chi cho hoạt động hành chính Nhà nước, chi cho quốc phòng – an ninh và trật tự an
toàn xã hội, chi khác.
Quản lý chi thường xuyên của ngân sách thị xã luôn phải tuân theo các nguyên
tắc: nguyên tắc quản lý theo dự toán, nguyên tắc hiệu quả, tiết kiệm, nguyên tắc chi
trực tiếp qua kho bạc Nhà nước.
Sinh viên : Nguyễn Văn Toàn Lớp : Kế hoạch 48B
23
Chuyên đề thực tập Khoa : Kế hoạch & Phát triển
Nội dung cơ bản của chi cho đầu tư phát triển lại dựa trên nguyên tắc quản lý
cấp phát thanh toán vốn đầu tư xây dựng cơ bản như cấp phát vốn trên cơ sở thực
hiện nghiêm chỉnh trình tự đầu tư và xây dựng, đảm bảo đầy đủ các tài liệu thiết kế,
dự toán. Việc cấp phát thanh toán vốn đầu tư phải đảm bảo đúng mục đích, đúng kế
hoạch. Cấp phát vốn đầu tư xây dựng này được thực hiện bằng hai phương pháp cấp
phát không hoàn trả và có hoàn trả. Nó chỉ được thực hiện theo đúng mức độ thực tế
hoàn thành kế hoạch và phải thực hiện giám đốc bằng tiền với việc sử dụng vốn
đúng mục đích có hiệu quả vốn đầu tư.
3.3. Quyết toán ngân sách
Thứ nhất, việc thực hiện quyết toán ngân sách trước hết là quản lý về số liệu
quyết toán NSNN có đảm bảo các quy định sau hay không
- Số quyết toán thu NSNN là số thu đã được thực nộp hoặc hạch toán thu
NSNN qua Kho bạc Nhà nước. Số quyết toán chi NSNN là số chi đã thực thanh
toán hoặc đã thanh toán chi theo quy định.
- Kho bạc Nhà nước cấp thị xã có trách nhiệm tổng hợp số liệu quyết toán
mối quan hệ giữa trung ương và địa phương. Chính quyền cấp thị xã đã được trao
quyền phân cấp về quản lý hành chính nhằm thực hiện tốt hơn các chức năng,
nhiệm vụ, quyền hạn của mình đối với địa phương. Để chính quyền thị xã có thể
thực hiện tốt chức năng nhằm phát triển kinh tế - xã hội trên địa bàn cần phải có
một nguồn lực tài chính đủ mạnh. Vì vậy ngân sách cấp thị xã cần luôn luôn phải
được phân cấp quản lý chặt chẽ đảm bảo sao cho hiệu quả nhất.
Phân cấp quản lý NSNN cấp thị xã là việc làm quan trọng nhằm nâng cao tính
độc lập tự chủ về ngân sách của thị xã. Đồng thời nâng cao tinh thần tự chịu trách
nhiệm của cơ quan quản lý cấp thị xã trước cơ quan quản lý cấp tỉnh và trung ương.
Nhất là trong công cuộc cải cách hành chính nước ta hiện nay thì phân cấp quản lý
ngân sách là một nhiệm vụ quan trọng do đó cần tăng cường công tác phân cấp
quản lý ngân sách cho cấp thị xã cho phù hợp với năng lực quản lý và khả năng
phát triển kinh tế xã hội của thị xã.
Phân cấp quản lý NSNN cấp thị xã giúp cho Nhà nước quản lý hiệu quả nguồn
thu và nhiệm vụ chi của chính quyền địa phương cấp thị xã. Phân cấp nguồn thu tạo
cho thị xã có sự chủ động về nguồn tài chính và cố gắng hơn trong việc tổ chức
thực hiện thống nhất thu ngân sách. Song song với đó là phân cấp nhiệm vụ chi
nhằm giúp thị xã có những khoản chi hiệu quả và tiết kiệm, không gây ra tình trạng
lãng phí, thất thoát. Các khoản chi này phải được tính toán đầy đủ theo định mức
nhằm đảm bảo mục tiêu phát triển kinh tế - xã hội trên địa bàn.
Khi tăng cường phân cấp NSNN cho cấp thị xã sẽ tăng thêm quyền quyết định
về các khoản thu, chi NSNN của chính quyền thị xã trên địa bàn địa phương mình.
Những quyết định này giúp cho thị xã thực hiện các hoạt động quản lý nguồn
NSNN phù hợp với kế hoạch phát triển kinh tế - xã hội của địa phương, từ đó chính
quyền cũng sẽ phải chịu hoàn toàn trách nhiệm tronng các quyết định phê duyệt
Sinh viên : Nguyễn Văn Toàn Lớp : Kế hoạch 48B
25
Copyright: Tài liệu đại học ©