Hóa học 10
CHƯƠNG I:
NGUYÊN TỬ
1. THÀNH PHẦN NGUYÊN TỬ.
Thành phần cấu tạo nguyên tử gồm: (trừ
1
1
H
: chỉ có 1proton, không có
notron).
- Hạt nhân nằm ở tâm của nguyên tử gồm các hạt proton và notron.
- Vỏ nguyên tử gồm các electron chuyển động xung quanh hạt nhân.(trừ
1
1
H
: chỉ có 1proton, 1 electron).
1.1 Electron.
Do Tôm-xơn (Anh) phát hiện khi nghiên cứu hiện tượng phóng điện trong
chân không.
Điện tích:
19
1,602.10
e
q C
−
= −
,
19
1,602.10
e
q C
= ≈
.
1.3 Notron.
Do Chat-uých (cộng tác viên của Rơ-dơ-pho) phát hiện khi dùng hạt
α
bắn phá hạt nhân nguyên tử Beri.
Điện tích:
0
n
q =
.
Khối lượng:
27
1,6748.10
n p e
m kg m m
−
= ≈ ≈
.
2. KÍCH THƯỚC VÀ KHỐI LƯỢNG NGUYÊN TỬ.
2.1 Kích thước.
Nguyên tử có cấu tạo rỗng. Nếu hình dung nguyên tử như một quả cầu
trong đó có các electron chuyển động rất nhanh xung quanh hạt nhân, thì nguyên
tử có đường kính khoảng 10
-10
m.
Nguyên tử nhỏ nhất là nguyên tử Hidro có bán kính khoảng 0,053nm.
Đường kính nguyên tử lớn hơn đường kính hạt nhân khoảng 10
4
lần.
3.1.1 Điện tích hạt nhân.
Số đơn vị điện tích hạt nhân = số proton = số electron.
3.1.2 Số khối.
Số khối hạt nhân A = Z (tổng số proton) + N (tổng số notron).
3.2 Nguyên tố hóa học.
3.2.1 Định nghĩa nguyên tố hóa học.
Nguyên tố hóa học là những nguyên tử có cùng điện tích hạt nhân.
Những nguyên tử có cùng điện tích hạt nhân đều có tính chất hóa học
giống nhau.
3.2.2 Số hiệu nguyên tử.
Số hiệu nguyên tử = số đơn vị điện tích hạt nhân = số proton = số electron
= A-N.
3.2.3 Kí hiệu nguyên tử:
A
Z
X
4. ĐỒNG VỊ - NGUYÊN TỬ KHỐI – NGUYÊN TỬ KHỐI TRUNG BÌNH.
4.1 Đồng vị.
Các đồng vị của cùng một nguyên tố hóa học là những nguyên tử có cùng
số proton nhưng khác nhau số notron, do đó số khối A của chúng khác nhau.
Các đồng vị có tính chất hóa học giống nhau (cùng số electron), khác
nhau tính chất vật lý (khác nhau số notron).
Hầu hết các đồng vị có số hiệu nguyên tử lớn hơn 82 là không bền, còn
được gọi là các đồng vị phóng xạ.
4.2 Nguyên tử khối.
2
Hóa học 10
Nguyên tử khối của một nguyên tử cho biết khối lượng của nguyên tử đó
nặng gấp bao nhiêu lần đơn vị khối lượng nguyên tử.
Theo đó:
- Tính phóng xạ: là tính chất của một số hạt nhân nguyên tử không bền có
thể tự biến đổi và phát ra các bức xạ hạt nhân (tia phóng xạ).
- Các nguyên tố chỉ gồm các đồng vị phóng xạ (không có đồng vị bền) gọi là
nguyên tố phóng xạ.
- Tia phóng xạ: tia có tính chất hạt
, , , ,n p
α β β
− +
, tia
γ
có bản chất giống như
ánh sáng nhưng năng lượng lớn hơn nhiều.
- Tự phân hạch: là quá trình hạt nhân nguyên tử tự vỡ ra thành các mảnh hạt
nhân kèm theo sự thoát ra notron và một số hạt cơ bản.
- Trong tự phân hạch và phân rã hạt nhân đều có sự hụt khối lượng (
s d
m m<
∑ ∑
). Khối lượng hao hụt này chuyển hóa thành một năng lượng
khổng lồ được tính theo phương trình nổi tiếng của Anh-xtanh
2
.E m c∆ = ∆
.
ỨNG DỤNG CỦA ĐỒNG VỊ PHÓNG XẠ.
- Trong nghiên cứu sinh học và nông nghiệp: nguyên tử đánh dấu, gây đột
biến (nguyên liệu sơ cấp cho chọn giống), tiệt trùng, chống nấm mốc trong
bảo quản lương thực, thực phẩm.
- Trong y học: giải phẫu (dao gamma).
- Trong công nghiệp và nghiên cứu khoa học: kiểm tra khuyết tật sản phẩm,
hóa phân tích, phân tích tuổi hóa thạch…
có hình dạng phức tạp.
6. LỚP VÀ PHÂN LỚP ELECTRON.
6.1 Lớp electron.
Các electron trong cùng một lớp có mức năng lượng gần bằng nhau.
Năng lượng của electron ở lớp trong thấp hơn năng lượng electron ở lớp
ngoài.
Thứ tự các lớp electron được ghi bằng các số nguyên n = 1, 2, 3, …, 7.
n 1 2 3 4 5 6 7
Tên lớp: K L M N O P Q
Theo trên thì lớp K là lớp gần hạt nhân nhất và có mức năng lượng thấp
nhất.
6.2 Phân lớp electron.
Các electron trong cùng một phân lớp có năng lượng bằng nhau.
Các phân lớp được kí hiệu bằng các chữ cái viết thường: s, p, d, f…
Lớp thứ n thì có n phân lớp.
Vd:
Lớp thứ nhất (n = 1, lớp K): có một phân lớp là 1s.
4
Hóa học 10
Lớp thứ hai (n = 2, lớp L): có hai phân lớp là 2s và 2p.
Lớp thứ ba (n = 3, lớp M): có ba phân lớp là 3s, 3p và 3d.
Lớp thứ tư (n = 4, lớp N): có bốn phân lớp là 4s, 4p, 4d, 4f.
6.3 Số obitan nguyên tử trong một phân lớp electron.
Phân lớp: s p d f
Số obitan: 1 3 5 7
6.4 Số obitan nguyên tử trong một lớp electron.
Lớp thứ n có n
2
obitan.
7. NĂNG LƯỢNG CỦA CÁC ELECTRON TRONG NGUYÊN TỬ - CẤU
thì 2 electron đó được gọi là
electron ghép đôi.
Trong một obitan nếu chỉ có 1 electron
↑
thì electron đó gọi là electron
độc thân.
Số electron tối đa trong một lớp và trong một phân lớp.
- Số electron tối đa trong một lớp: lớp n có 2n
2
electron.
5
Hóa học 10
- Số electron tối đa trong một phân lớp:
Phân lớp: s p d f
Số electron tối đa: 2 6 10 5
Phân lớp bão hòa: s
2
p
6
d
10
f
14
Phân lớp bán bão hòa: s
1
p
3
d
5
f
1. BẢNG TUẦN HOÀN CÁC NGUYÊN TỐ HÓA HỌC.
1.1 Nguyên tắc sắp xếp các nguyên tố trong bảng tuần hoàn.
Các nguyên tố được xếp theo chiều tăng dần của điện tích hạt nhân
nguyên tử.
Các nguyên tố có cùng số lớp electron trong nguyên tử được xếp thành
một hàng.
Các nguyên tố có cùng số electron hóa trị trong nguyên tử được xếp thành
một cột.
(Electron hóa trị: là những electron có khả năng tham gia liên kết hóa
học. Chúng thường nằm ở lớp ngoài cùng hoặc ở cả phân lớp sát lớp ngoài
cùng nếu phân lớp đó chưa bão hòa.)
1.2 Cấu tạo bảng tuần hoàn.
1.2.1 Ô nguyên tố.
Số thứ tự của ô = số đơn vị điện tích hạt nhân (Z) = số proton = số
electron.
1.2.2 Chu kì.
Chu kì là dãy các nguyên tố mà nguyên tử của chúng có cùng số lớp
electron, được xếp theo chiều điện tích hạt nhân tăng dần.
Bảng tuần hoàn gồm 7 chu kì: chu kì nhỏ 1,2,3 và chu kì lớn 4,5,6,7.
- Chu kì 1: có 2 nguyên tố là H (Z = 1) và He (Z = 2).
- Chu kì 2: có 8 nguyên tố bắt đầu là Li (Z = 3) kết thúc là Ne (Z = 10).
- Chu kì 3: có 8 nguyên tố bắt đầu là Na (Z = 11) kết thúc là Ar (Z = 18).
- Chu kì 4: có 18 nguyên tố bắt đầu là K (Z = 19) kết thúc là Kr (Z = 36).
- Chu kì 5: có 18 nguyên tố bắt đầu là Rb (Z = 37) kết thúc là Xe (Z = 54).
- Chu kì 6: có 32 nguyên tố bắt đầu là Cs (Z = 55) kết thúc là Rn (Z = 86).
- Chu kì 7: là chu kì còn dang dở, bắt đầu bằng Fr (Z = 87) đến nguyên tố
có STT=110.
1.2.3 Nhóm nguyên tố.
Nhóm nguyên tố là tập hợp các nguyên tố mà nguyên tử có cấu hình
electron tương tự nhau, do đó có tính chất hóa học gần giống nhau và được xếp
Các nhóm B bao gồm các nguyên tố d và f.
Các nguyên tố f luôn thuộc nhóm III
B
, được xếp thành 2 hàng ở cuối
bảng.
- Các nguyên tố f ở chu kì 6 thuộc họ Lantan, gồm 14 nguyên tố.
- Các nguyên tố f ở chu kì 7 thuộc họ Actini, gồm 14 nguyên tố.
2. SỰ BIẾN ĐỔI TUẦN HOÀN CẤU HÌNH ELECTRON NGUYÊN TỬ
CỦA CÁC NGUYÊN TỐ HÓA HỌC.
2.1 Cấu hình electron nguyên tử của các nguyên tố nhóm A.
Nguyên tố nhóm A là các nguyên tố s và nguyên tố p có cấu hình lớp
ngoài cùng là ns
x
np
y
.
Sự biến đổi tuần hoàn về cấu hình electron lớp ngoài cùng của nguyên tử
các nguyên tố khi điện tích hạt nhân tăng dần chính là nguyên nhân của sự biến
đổi tuần hoàn về tính chất của các nguyên tố.
2.2 Cấu hình electron nguyên tử của các nguyên tố nhóm B.
Nguyên tố nhóm B gồm các nguyên tố d và nguyên tố f, còn được gọi là
các kim loại chuyển tiếp.
- Nguyên tố d: cấu hình chung (n-1)d
a
ns
2
trừ một số ngoại lệ như Cr (Z =
24), Cu (Z = 29) có cấu hình chung là (n-1)d
a
ns
Năng lượng ion hóa thứ nhất (I
1
) của nguyên tử là năng lượng tối thiểu
cần để tách electron thứ nhất ra khỏi nguyên tử ở trạng thái cơ bản. Tính bằng
(kj/mol).
Trong cùng một chu kì: theo chiều tăng của điện tích hạt nhân năng lượng
ion hóa nói chung tăng dần.
Trong cùng một nhóm A, theo chiều tăng của điện tích hạt nhân năng
lượng ion hóa nói chung giảm dần.
Năng lượng ion hóa thứ nhất của nguyên tử các nguyên tố nhóm A biến
đổi tuần hoàn theo chiều tăng của điện tích hạt nhân.
3.3 Độ âm điện.
Độ âm điện của một nguyên tử đặc trưng cho khả năng hút electron của
nguyên tử đó khi tạo thành liên kết hóa học.
Trong cùng một chu kì: theo chiều tăng của điện tích hạt nhân độ âm điện
thường tăng.
Trong cùng một nhóm A, theo chiều tăng của điện tích hạt nhân độ âm
điện thường giảm.
Độ âm điện của nguyên tử các nguyên tố nhóm A biến đổi tuần hoàn theo
chiều tăng của điện tích hạt nhân.
3.4 Ái lực electron.
Ái lực electron của nguyên tử là năng lượng tỏa ra hay hấp thụ khi một
nguyên tử trung hòa ở trạng thái khí nhận một electron để trở thành một ion
mang điện tích 1- cũng nằm ở trạng thái đó.
Ái lực electron chính là hiệu ứng năng lượng của quá trình:
A(khí) + e
→
A
−
đến 1.
4.3 Sự biến đổi tính axit – bazơ của oxit và hidroxit tương ứng.
Trong một chu kì, theo chiều tăng của điện tích hạt nhân, tính bazơ của
các oxit và hidroxit tương ứng giảm dần, đồng thời tính axit của chúng tăng dần.
Trong một nhóm A, tính bazơ của các oxit và hidroxit tương ứng tăng
dần, đồng thời tính axit của chúng giảm dần.
Tính axit – bazơ của oxit và hidroxit tương ứng của các nguyên tố nhóm
A biến đổi tuần hoàn theo chiều tăng của điện tích hạt nhân.
4.4 Định luật tuần hoàn.
“Tính chất của các nguyên tố và đơn chất cũng như thành phần và tính
chất của các hợp chất tạo nên từ các nguyên tố đó biến đổi tuần hoàn theo chiều
tăng của điện tích hạt nhân.”
10
Hóa học 10
CHƯƠNG III:
LIÊN KẾT HÓA HỌC
1. KHÁI NIỆM VỀ LIÊN KẾT HÓA HỌC – LIÊN KẾT ION.
1.1 Khái niệm về liên kết hóa học.
1.1.1 Khái niệm về liên kết.
Liên kết hóa học là sự kết hợp các nguyên tử tạo thành phân tử hay tinh
thể bền vững hơn.
1.1.2 Quy tắc bát tử (8 electron).
Nguyên tử của các nguyên tố có khuynh hướng liên kết với các nguyên tử
khác để đạt được cấu hình vững bền của các khí hiếm với 8 electron (hoặc 2 đối
với He) ở lớp ngoài cùng.
1.2 Liên kết ion.
1.2.1 Sự hình thành ion.
Ion là nguyên tử hoặc nhóm nguyên tử mang điện tích.
Ion dương (hay cation):
n
theo một trật tự nhất định trong không gian.
1.3.2 Mạng tinh thể ion.
Mạng tinh thể NaCl có cấu trúc hình lập phương.
1.3.3 Tính chất chung của hợp chất ion.
Ở điều kiện thường tồn tại dạng tinh thể, có tính bền vững, có nhiệt độ
nóng chảy và nhiệt độ sôi khá cao. Chỉ tồn tại ở dạng phân tử riêng rẽ khi chúng
ở trạng thái hơi.
11
Hóa học 10
Tan nhiều trong nước. Khi nóng chảy và hòa tan vào nước chúng dẫn
điện.
2. LIÊN KẾT CỘNG HÓA TRỊ.
Liên kết cộng hóa trị là liên kết được hình thành giữa hai nguyên tử bằng
một hay nhiều cặp electron góp chung.
Liên kết cộng hóa trị trong phân tử đơn chất là liên kết cộng hóa trị không
cực.
Liên kết cộng hóa trị trong hợp chất mà trong đó cặp electron chung bị
lệch về phía một nguyên tử được gọi là liên kết cộng hóa trị có cực hay liên kết
cộng hóa trị phân cực.
Liên kết cho nhận: trong một số trường hợp, cặp electron chung chỉ do
một nguyên tử đóng góp thì liên kết giữa hai nguyên tử là liên kết cho nhận. Cặp
electron cho nhận sẽ được biểu diễn bằng một mũi tên hướng từ nguyên tử cho
đến nguyên tử nhận.
Các chất chỉ có liên kết cộng hóa trị không cực không dẫn điện ở mọi
trạng thái.
3. SỰ LAI HÓA CÁC OBITAN NGUYÊN TỬ - SỰ HÌNH THÀNH LIÊN
KẾT ĐƠN, LIÊN KẾT ĐÔI, LIÊN KẾT BA.
3.1 Sự lai hóa các obitan nguyên tử.
3.1.1 Khái niệm về sự lai hóa.
Sự lai hóa obitan nguyên tử là sự tổ hợp (trộn lẫn) một số obitan trong
2
O, NH
3
, CH
4
và các
ankan.
Các obitan chỉ lai hóa với nhau khi năng lượng của chúng xấp xỉ bằng
nhau.
3.2 Sự xen phủ trục và xen phủ bên.
3.2.1 Sự xen phủ trục.
Sự xen phủ trong đó trục của các obitan tham gia liên kết trùng với đường
nối tâm 2 nguyên tử gọi là sự xen phủ trục.
Sự xen phủ trục tạo liên kết
σ
.
3.2.2 Sự xen phủ bên.
12
Hóa học 10
Sự xen phủ trong đó trục các obitan tham gia liên kết song song với nhau
và vuông góc với đường nối tâm của 2 nguyên tử liên kết gọi là sự xen phủ bên.
Sự xen phủ bên tạo liên kết
π
.
3.3 Sự tạo thành liên kết đơn, liên kết đôi và liên kết ba.
3.3.1 Liên kết đơn.
Liên kết đơn luôn là liên kết
σ
, bền vững.
3.3.2 Liên kết đôi.
Gọi
χ
là hiệu độ âm điện của hai nguyên tử tham gia liên kết hình thành
phân tử AB.
- Nếu
0 0,4
χ
< <
: liên kết giữa A và B là liên kết cộng hóa trị không cực.
- Nếu
0,4 1,7
χ
≤ <
: liên kết giữa A và B là liên kết cộng hóa trị có cực.
- Nếu
1,7
χ
≥
: liên kết giữa A và B là liên kết ion (trừ HF).
6. HÓA TRỊ VÀ SỐ OXI HÓA.
6.1 Hóa trị.
6.1.1 Hóa trị trong hợp chất ion.
13
Hóa học 10
Hóa trị trong một hợp chất ion gọi là điện hóa trị và bằng điện tích của nó.
Trị số điện hóa trị của một nguyên tố bằng số electron mà nguyên tử của
nguyên tố đó nhường hay thu để tạo thành ion.
VD: trong phân tử NaCl: natri có điện hóa trị là 1+, clo có điện hóa trị là
1
6.1.2 Hóa trị trong hợp chất cộng hóa trị.
kim loại trong mạng tinh thể do sự tham gia của các electron tự do.
Hầu hết các kim loại ở điều kiện thường đều tồn tại dưới dạng tinh thể
(trừ Hg).
7.2 Mạng tinh thể kim loại.
7.2.1 Một số kiểu mạng tinh thể.
Lập phương tâm khối.
Lập phương tâm diện.
Lục phương.
7.2.2 Tính chất của tinh thể kim loại.
14
Hóa học 10
Vì trong tinh thể kim loại có những electron tự do, di chuyển được trong
mạng nên tinh thể kim loại có những tính chất cơ bản sau: có ánh kim, dẫn điện,
dẫn nhiệt tốt và có tính dẻo.
15
Hóa học 10
CHƯƠNG IV:
PHẢN ỨNG HÓA HỌC
1. PHẢN ỨNG OXI HÓA KHỬ.
Chất khử: là chất nhường electron hay là có số oxi hóa tăng sau phản ứng.
Chất khử còn được gọi là chất bị oxi hóa.
Chất oxi hóa: là chất nhận electron hay là có số oxi hóa giảm sau phản
ứng. Chất oxi hóa còn được gọi là chất bị khử.
Sự oxi hóa (quá trình oxi hóa) một chất là làm cho chất đó nhường
electron hay làm tăng số oxi hóa của chất đó.
Sự khử (quá trình khử) một chất là làm cho chất đó nhận electron hay làm
giảm số oxi hóa của chất đó.
Phản ứng oxi hóa - khử là phản ứng hóa học trong đó có sự chuyển
electron giữa các chất (nguyên tử, phân tử hoặc ion) phản ứng; hay phản ứng oxi
hóa - khử là phản ứng hóa học trong đó có sự thay đổi số oxi hóa của một số
NHÓM HALOGEN
1. KHÁI QUÁT VỀ NHÓM HALOGEN.
1.1 Nhóm Halogen trong bảng tuần hoàn các nguyên tố.
Nhóm VII
A
trong bảng tuần hoàn, gồm 5 nguyên tố F, Cl, Br, I, At.
At không gặp trong tự nhiên, là nguyên tố phóng xạ.
1.2 Cấu hình electron nguyên tử và cấu tạo phân tử của các nguyên tố
trong nhóm Halogen.
Cấu hình electron lớp ngoài cùng: ns
2
np
5
.
Ở trạng thái cơ bản, nguyên tử các halogen đều có một electron độc thân.
Ở trạng thái kích thích, nguyên tử Clo, Brom, Iot có thể có 3,5 hoặc 7
electron độc thân.
Năng lượng liên kết X-X của phân tử X
2
không lớn nên các phân tử
halogen tương đối dễ tách thành 2 nguyên tử.
1.3 Khái quát về tính chất hóa học của nhóm Halogen.
Dễ dàng thu thêm 1 electron để tạo thành ion âm
X
−
.
Độ âm điện lớn.
Halogen là những phi kim điển hình, chúng là những chất oxi hóa mạnh.
Khả năng oxi hóa của các Halogen giảm dần từ Flo đến Iot.
Flo luôn có số oxi hóa là -1, các halogen khác có số oxi hóa là -1, +1, +3,
thì hỗn hợp sẽ nổ mạnh.
2.2.3 Tác dụng với nước và với dung dịch kiềm.
2 2
Cl H O HCl HClO
+ +
€
HClO: axit hypocloro: có tính oxi hóa rất mạnh, phá hủy các chất màu.
HCl: axit clohydric.
2 2
2Cl NaOH NaCl NaClO H O
+ → + +
Nước Javen
:
:
NaCl natri clorua
NaClO natri hipocloric
−
−
: có tính oxi hóa mạnh, tẩy trắng vải
sợi, sát trùng, tẩy uế.
2.2.4 Tác dụng với muối của các Halogen khác.
2 2
2 2
2 2
2 2
Cl NaBr NaCl Br
Cl NaI NaCl I
18
Hóa học 10
2 2 2 2
4 2 2 2
3 2 2
4 2
2 16 2 2 5 8
6 3 3
o
t
MnO HCl MnCl Cl H O
KMnO HCl KCl MnCl Cl H O
KClO HCl KCl Cl H O
+ → + +
+ → + + +
+ → + +
2.3.2 Trong công nghiệp.
dd
2 2 2
mang-ngan
2 2 2
dp
NaCl H O H Cl NaOH
+ → + +
Cl
2
thoát ra ở cực dương (anot).
Ở cực âm (catot): thu được khí H
2
và dung dịch NaOH.
+ → +
- Tác dụng với oxit bazơ.
2 2
2CuO HCl CuCl H O
+ → +
- Tác dụng với muối.
3 2 2 2
2CaCO HCl CaCl CO H O
+ → + +
- HCl (ở thể khí và trong dung dịch) còn thể hiện tính khử khi tác dụng
với các chất oxi hóa mạnh.
19
Hóa học 10
2 2 7 3 2 2
2 2 2 2
14 2 2 3 7
4 2
o
t
K Cr O HCl KCl CrCl Cl H O
MnO HCl MnCl Cl H O
+ → + + +
+ → + +
3.3 Điều chế.
3.3.1 Trong phòng thí nghiệm.
Người ta điều chế khí hidro clorua từ NaCl rắn và axit sunfuric đậm đặc.
250
2 4 4
(A. cloro), HClO
3
(A. cloric),
HClO
4
(A. pecloric).
Tính bền và tính axit của các axit trên tỉ lệ nghịch với khả năng oxi hóa
của Cl. Theo đó, axit pecloric là axit mạnh nhất, yếu nhất là axit hipocloro (yếu
hơn cả axit cacbonic).
4.2 Nước Javen – Clorua vôi – Muối Clorat.
4.2.1 Nước Javen.
2 2
2Cl NaOH NaCl NaClO H O
+ → + +
Nước Javen
:
:
NaCl natri clorua
NaClO natri hipocloric
−
−
: có tính oxi hóa mạnh, tẩy trắng vải
sợi, sát trùng, tẩy uế.
Natri hipoclorit trong nước Javen dễ tác dụng với cacbon dioxit của không
khí tạo thành axit hipocloro.
2 2 3
NaClO CO H O NaHCO HClO
- Cho khí clo tác dụng với dung dịch kiềm nóng.
2 3 2
3 6 5 3
o
t C
Cl KOH KCl KClO H O
+ → + +
- Điện phân dung dịch KCl (25%) ở 70-75
0
C.
Tính chất:
- Kali clorat là chất rắn kết tinh, không màu. Tan nhiều trong nước nóng,
ít tan trong nước lạnh.
- Phân hủy ở nhiệt độ cao, không có xúc tác.
500
3 2
2 2 3
o
C
KClO KCl O
>
→ +
- Phản ứng này xảy ra ở nhiệt độ thấp nếu có chất xúc tác MnO
2
, dùng để
điều chế oxi trong phòng thí nghiệm.
2
3 2
2 2 3
o
5.2.1 Tính chất.
Ở điều kiện thường flo là chất khí màu lục nhạt, rất độc.
Flo là phi kim mạnh nhất.
Flo oxi hóa được tất cả các kim loại kể cả vàng và platin.
Flo cũng tác dụng trực tiếp với hầu hết các phi kim trừ O và N.
2 2
2 2 2
( ) ( ) 2 ( )
2 2 4
H k F k HF k
F H O HF O
+ →
+ → +
5.2.2 Ứng dụng.
- Làm chất oxi hóa nhiên liệu lỏng dùng trong tên lửa.
- Điều chế teflon (-CF
2
-CF
2
-)
n
: chất dẻo chịu được tác dụng của axit,
kiềm và các hóa chất.
- Freon (chủ yếu là CFCl
3
và CF
2
Cl
2
) được dùng trong các tủ lạnh và máy
2 2 2
2 2 2F NaOH NaF H O OF
+ → + +
6. BROM.
6.1 Trạng thái tự nhiên. Điều chế.
6.1.1 Trạng thái tự nhiên.
Tồn tại trong tự nhiên ở dạng hợp chất, chủ yếu là muối brom mua của
kali, natri, magie.
6.1.2 Điều chế.
Nguồn chính để điều chế Brom là nước biển.
2 2
2 2Cl NaBr NaCl Br
+ → +
6.2 Tính chất. Ứng dụng.
6.2.1 Tính chất.
Brom là chất lỏng màu đỏ nâu, dễ bay hơi.
Brom và hơi brom rất độc. Brom rơi vào da sẽ gây bỏng nặng.
Brom phản ứng với hidro khi đun nóng.
2 2
( ) ( ) 2 ( )
o
t C
H k Br l HBr k
+ →
Brom oxi hóa được
I
−
.
2 2
2 2Br NaI NaBr I
2
SO
4
thành SO
2
.
2 4 2 2 2
2 2HBr H SO Br SO H O
+ → + +
Dung dịch HBr không màu, hóa nâu khi để lâu trong không khí vì bị oxi
hóa (HF và HCl không có phản ứng này).
2 2 2
4 2 2HBr O H O Br
+ → +
AgBr bị phân hủy khi gặp ánh sáng.
2
2 2AgBr Ag Br
→ +
6.3.2 Hợp chất chứa oxi của Brom.
Axit hipobromo (HBrO): tính bền, tính oxi hóa và tính axit đều kém hơn
HClO.
(TRONG CÁC HỢP CHẤT CÓ OXI, BROM THỂ HIỆN SỐ OXI HÓA
DƯƠNG)
7. IOT.
7.1 Trạng thái tự nhiên. Điều chế.
7.1.1 Trạng thái tự nhiên.
Trong nước biển, mô một số loại rong, tuyến giáp của con người (thiếu iot
gây bướu cổ).
7.1.2 Điều chế.
Nguyên liệu rong biển:
7.2.2 Ứng dụng.
Làm chất sát trùng (dung dịch cồn iot 5%).
Dược phẩm.
Muối iot.
7.3 Một số hợp chất của iot.
7.3.1 Hidro iotua và axit iothidric.
Hidro iotua (HI) kém bền nhiệt. Ở 300
0
C bị phân hủy:
300
2 2
2
o
C
HI H I
→ +
Hidro iotua dễ tan trong nước tạo thành dung dịch axit iothidric, đó là một
axit rất mạnh.
Tính axit: HI > HBr > HCl.
Tính khử (hidro halogenua): HI > HBr > HCl.
2 4 2 2 2
3 2 2
8 4 4
2 2 2 2
HI H SO I H S H O
HI FeCl FeCl I HCl
+ → + +
+ → + +
7.3.2 Một số hợp chất khác.
Muối iotua: đa số dễ tan trong nước, trừ AgI (kết tủa vàng), PbI