Những đặc điểm tâm lí của trẻ ấu nhi.
Lý do và mục đích chọn đề tài.
Tâm lí học là một khoa học tìm hiẻu ề ý thức con nguời để biét mình
biét người,biết ứng xử sao cho hợp tình hợp lí, biết sống một cách hài hòa và
sung mãn để trưởng thành tốt đẹp, tuơng ứng với từng lưa tuổi và tránh đựoc
những thất bại trên đường đời. Đó là một khoa học về con người với những
suy tư và hành động, cảm nhận và tương tác, bên trong và bên ngoài, chiếu
sâu và chiều rộng. Trong chừng mực của vấn đề giáo dục thanh thiếu niên và
thiếu nhi, các nhà sư phạm và giáo dục cũng sẽ không thể nào bỏ qua không
thể tìm hiểu khoa tâm lí học đặc biệt đối với từng lứa tuổi các em.
Với mỗi chúng ta cũng nên đối chiếu lại chính kinh nghiệm thời thơ
ấu và niên thiếu của mình, những gì mình đã gánh chịu thiệt thòi, cũng như
những gì mình đã may mắn được nhận. Bản thân mỗi chúng ta là một đứa trẻ
nhỏ, vậy đừn biến các em nhỏ trở thành “ những ông cụ non”, “ các bà thánh
nhỏ” nghĩa là bắt các em rập khuôn theo về tâm lí theo kiểu người lớn, điều
mà ngầy xưa chúng ta đã bực bội khó chịu và âm thầm đề kháng.
Trong thực tế, ở độ tuổi này, các em vẫn hoàn toàn nằm trong vòng tay
chăm sóc và giáo dục của bố mẹ và các anh chị trong gia đình các em, trong
bài viết này, người viết xin nghiên cứu giai đoạn này để có thể hiểu đựơc
diễn biến tâm lí các cháu. Nơi mỗi một con người luôn có sự phát triển liên
tục từ độ tuổi này sang độ tuổi khác, cací trước làm tiền đề cho cái sau kế
thừa và phát triển.
Nội dung đề tài
2.1. Vị trí và ý nghĩa của tuổi ấu nhi trong quá trình phát triển tâm lí
con người.
Lứa tuổi ấu nhi, là thời kì đứa bé bắt đầu thôi nôi và lẫm chẫm những
bước đi đầu đời, đưa tay sờ nắm bất cứ vật gì trong tầm tay, dõ mắt khám
phá những khung cảnh xa hơn và hoàn toàn mới lạ, phạm vi tiếp xúc với
người khác cũng rọng hơn chứ không chỉ dừng lại nơi vòng tay người mẹ.
do vậy cần chuẩn bị cho bé một không gian và môi trường an toàn, thoang
đãng , không ô nhiễm về tiếng ộng và khi thở, có nhiều đồ vật tròn trĩnh, dễ

nhau, dựa trên sự tin cậy, những sở thích , hứng thú, tình cảm bạn bè với
nhau. Quan hệ giữa cá nhân với nhóm, với tập thể đựoc hình thành. Hoạt
động giáo dục nhằm thiết lập và vận hành các mối quan hệ cá nhân thân tình
chiếm vị trí chủ đạo ở lứa tuổi này.
Từ 15-17 tuổi: Hoạt động học tập có định hướng nghề nghiệp để
chuẩn bị bước vào đời là hoạt động chủ đạo ở lứa tuổi này.
Những hoạt động chủ đạo ở từng giai đoạn không vận hành một cách
trơ trọi mà nó còn liên quan đến những hoạt động đã được hình thành ở giai
đoạn trước. Những hoạt động chủ đạo ở giai đoạn trước chính là cơ sở, điều
kiện của những hoạt động chủ đạo được hình thành sau.Trong quá trình phát
triển tâm lí con người, tuổi ấu nhi có vai trò đặc biệt quan trọng: Trẻ em có
xúc cảm rất sớm “những phức cảm mừng rỡ” là biểu hiện của những cảm
xúc xuất hiện đầu tiên trong cuộc đời đứa trẻ.
Tất cả những cái đó diễn ra vào giai đoạn phát triển sớm nhất của đứa
trẻ nghĩa là vào lứa tuổi ấu nhi. Lứa tuổi ấu nhi choán một thời kì không dài
lắm trong quá trình phát triển của đứa trẻ, nó kéo dài trong khoảng hai năm.
Nhưng biết bao nhiêu là những điều kì diệu đã diễn ra trong khoảng thời
gian này! Trong suốt cả cuộc đời con người không hề có thời kì nào mà sự
thay đổi lại diễn ra nhanh chóng và triệt để như vậy. Chỉ cần nói rằng trong
thời kì này đứa trẻ bắt đầu biết đi, trọng lượng của não tăng lên hai lần, trọng
lượng thân thể tăng lên ba lần và chiều cao tăng gấp rưỡi. Trong tuổi ấu nhi
đã diễn ra “ quá trình trở thành người” thực sự của đứa trẻ: nó bắt đầu biết tri
giác, biết ghi nhớ, biết suy nghĩ; nó đã có những tình cảm khá nhiều vẻ, đã
hiểu lời nói của những người xung quanh và nó đã bắt đầu bập bẹ những tiến
nói đầu tiên.
Như chúng ta đã biết nếu một đứa trẻ không được tiếp xúc bình
thường với mọi người thì khả năng trở thành người chẳng những không xuất
hiện mà còn bị triệt tiêu vĩnh viễn trong lứa tuổi ngây thơ nghĩa là vào
khoảng đứa trẻ từ hai đến bốn năm. Những trường hợp mà các em nhỏ được
“giáo dục” bởi những động vật hoang dã đã chứng minh cho điều này.

đứt tay). Tình hình này dẫn đến mâu thuẫn giữa tính tích cực hoạt đọng của
trẻ với sự “ bảo vệ ” cấm đoán của người lớn. do đó đồ chơi ra đời là để giải
quyết mâu thuẫn này. Rẻ không hành động với đồ vật thật thì hành động với
đồ chơi( là mô hình của đồ vật thật).
Đối với mỗi loại đồ chơi hay đồ vật thật, trẻ đều cố gắng tìm kiếm một
phương thức hành động tương ứng. Sự tiếp xúc với thế giới xung quanh
ngày càng rộng thì phương thức hành động với đồ vật cũng ngày càng phong
phú. Trong số những hành động với đồ vật mà trẻ nắm vững được ở lứa tuổi
ấu nhi thì những hành động thiết lập các mối tương quan và những hành
động công cụ là những hành động có ý nghĩa đặc biệt quan trọng với sự phất
triển của trẻ hơn cả.
Hành động thiết lập các mối tương quan: Đó là những hành động đưa
hai hoặc nhiều đối tượng( hoặc các bộ phận của chúng ) vào những mối
tương quan nhất định. Chẳng hạn hành động chồng các khối gỗ từ to đến
nhỏ thành hình tháp, hoạt động lắp rắp các đồ chơi, lồng những con búp bê
đồng dạng vào nhau… Muốn thiết lập được mối tương quan trẻ phải tính
đến thuộc tính của đối tượng và ý nghĩa của những thuộc tính ấy trong một
trật tự nhất định nào đó. Nhờ hành động thiết lập mối tương quan mà các
chức năng tâm lí như tri giác, trí nhớ, tưởng tượng, tư duy được phát triển
mạnh đặc biệt là tư duy trực quan hành động.
Hành động thiết lập các mối tương quan giữa các đối tượng, những
thuộc tính, chức năng của nó, ý nghĩa của nó... được bộc lộ trước hết nhờ
ảnh hưởng giáo dục và dạy học của người lớn. Ngay trong tuổi hài nhi, trẻ
đã bắt đầu thực hiện các hành động với đồ vật như tháo ra, lắp vàp, đậy lại.
Tuy nhiên, các hành động này có đặc điểm là khi tiến hành, trẻ hài nhi chưa
biết đến các thuộc tính của đồ vật, chưa biết chọn đồ vật theo hình dáng và
kích thước sắp xếp chúng theo một trật tự nhát định. Ngựoc lại, những hành
động thiết lập mói tương quan mà trẻ bắt đầu lĩnh hội ở tuổi ấu nhi đòi hỏi
phải tính đến những thuộc tính của đối tượng. Chẳng hạn để xếp được hình
tháp cho đúng, trẻ cần phải chuý ý đến tương quan về độ lớn của các khối

tục hoàn thiện thêm, song điều quan trọng là ở chỗ trrẻ nắm đựơc chính
nguyên tắc của việc sử dụng công cụ, một trong nhũng nguyên tắc hoạt động
cơ bản của con người.
2.2.2. Sự phát triển ngôn ngữ.
Song song với hoạt động công cụ, sự phát triển ngôn ngữ của trẻ em ở
lứa tuổi này là một thành tựu nổi bật. Hứng thú của trẻ ngày càng tăng với
hoạt động đồ vật, ngày càng kích thích trẻ hướng tới ngưòi lớn, mở rộng sự
giao tiếp với người lớn. Tuổi ấu nhi là thời kì nhạy cảm đối với sự phát triển
ngôn ngữ, là thời kì lĩnh hội ngôn ngữ diễn ra đặc biệt có hiệu quả “ thỏ thẻ
như trẻ lên 3”. Cuối năm thứ nhất trẻ có khoảng 30-40 từ, năm thứ hai có
khoản 300 từ và lên 3 tuổi trẻ có khoảng 1500 từ.
Lúc đầu, việc thông hiểu ngôn ngữ gắn với tình huống: tình huống cụ
thể + lời nói = tín hiệu hành động. Sau dần trẻ hiểu được lời nói không phụ
thuộc vào tình huống nữa. Giai đoạn này bắt đầu thời kì “ phát cảm ngôn
ngữ” và xuất hiện “ ngôn ngữ tự trị” các em thường ít chú ý tới ý nghĩa của
những lời nói mà chú ý nhiều hơn đến giọng nói mà qua đó những lời được
phát ra. Sự xuất hiện của lời nói là một mốc phát triển mới về chất rất quan
trọng của tâm lý đứa trẻ. Lời nói trước hết tạo điều kiện cho nhu cầu tiếp xúc
tích cực với người lớn của đứa trẻ. Hơn nữa, sự phát triển khả năng nói làm
phong phú thêm nhu cầu nhận thức của đứa trẻ, làm phát triển tư duy của nó
và có liên quan mật thiết với tính chất của những kết luận còn ấu trĩ của nó.
Những lời nói đầu tiên của đứa trẻ thường có đặc điểm là có nhiều nghĩa.
Nói cách khác, đứa trẻ thường gọi tên những sự vật hoàn toàn khác nhau
bằng cùng một lời nói. Đến cuối năm thứ hai, đứa trẻ đã có thể hiểu được
những câu chuyện đơn giản. Nhưng đứa trẻ hai tuổi vẫn còn duy trì lời nói
có nhiều nghĩa. Trẻ nhận ra mối liên quan có thực giữa những đồ vật và
những từ đứng sau nó(định danh cho nó). Khả năng gắn từ với đối tượng và
hành động mà nó biểu thị được hình thành từng bước theo hai hướng chính:
một mặt trẻ hoàn thiện sự thông hiểu lời nói của người lớn, một mặt khác
hình thành ngôn ngữ tích cực của riêng mình.

gian, thì trẻ cũng nhận ra được ác vị trí, phương hưóng và trình tự sắp xép
của ác đồ vật. Như vạy, trẻ đã hình thành được những hành động tri giác mới
đó là những hành động định hướng bên ngoài, tạo tiền đề để thiết lập những
hành động định hướng bên trong sau này .Từ sự đối chiếu, so sánh những
thuộc tính của các đối tượng bằng các hành động định hướng bên ngoài, trẻ
chuyển sang so sánh đối chiếu các thuộc tính của các đồ vật bằng mắt. Một
kiểu hành động tri giác mới được hình thành, chúng định hướng bằng mắt
trong khi hành động với đồ vật. Tuy nhiên, trẻ đồng nhất các dấu hiệu của
đối tượng thật và hình ảnh của chúng. Hành động định hướng bằng mắt cho
phép trẻ tích luỹ được khá nhiều biểu tượng về các biểu tượng trong hiện
thực và được ghi lại trong kí ức, biến thành các mẫu để so sánh với các đồ
vật khác trong khi tri giác chúng.
Bên cạnh tri giác bằng mắt ở tuổi ấu nhi, sự tri giác bằng tai cũng phát
triển mạnh mẽ. Hoạt động cơ bản của trẻ gắn liền với tri giác âm thanh là sự
giao tiếp ngôn ngữ. Thông thường ở tuổi thứ hai, tri giác được tất cả âm vị
của tiếng mẹ đẻ.
Cuối tuổi hài nhi ở nhiều trẻ đã xuất hiện những hành động có thể coi
đó là mầm mống của tư duy, trẻ biết sử dụng mối liên hệ giữa đối tượng để
đạt tới mục đích chẳng hạn lấy rổ để đựng đồ, nhưng việc này chỉ xuất hiện
trong tình huống đơn giản và quen thuộc . Điều quan trọng là trẻ học được
những hành động xác lập mối quan hệ giữa đồ vật để giải quyết một nhiệm
vụ thực tiễn nào đó. Việc chuyển từ những mối liên hệ có sẵn hay những
mối liên hệ do người lớn chỉ ra sang biết xác lập những mối liên hệ mới giữa
các đối tượng là mức độ quan trọng đối với sự phát triển tư duy của trẻ..
Những biểu hiện tư duy của nó đang gắn rất chặt với hành động trong những
tình huống cụ thể. Tư duy này có được là do trẻ hành động trực tiếp với đối
tượng dưới sự giúp đỡ của người lớn. Chẳng hạn để thực hiện động tác lấy
quả cam đựng trong rổ, đứa trẻ sẽ kéo cái rổ đến gần và lấy quả cam. Nếu
quả cam nằm ở gầm bàn, trẻ phải dùng que để khều cho quả cam đến gần để
lấy... Trẻ tuổi ấu nhi sử dụng loại tư duy trực quan hành động để “nghiên