Bộ giáo dục v đo tạo viện khoa học x hội việt nam
Viện tâm lý học
-----------------
đặng thanh nga
đặc điểm tâm lý của ngời cha thnh niên
có hnh vi phạm tội Chuyên ngành:

Tâm lý học chuyên ngnh

Mã số: 62.31.80.05 Tóm tắt luận án tiến sỹ tâm lý học
Có thể tìm hiểu luận án tại:
Th viện Quốc gia Hà Nội
Th viện Viện Tâm lý học.
Danh mục
các công trình đ công bố của tác giả

1. Đặng Thanh Nga (2003), ảnh hởng của gia đình đến hành
vi phạm tội trộm cắp của ngời cha thành niên, Kỷ yếu hội
thảo khoa học Nhân kỷ niệm 50 năm thành lập Trung tâm
Khoa học xã hội và nhân văn quốc gia, Tâm lý học ứng dụng:
Vấn đề và thành tựu, tháng 11/2003, Hà Nội.
2. Đặng Thanh Nga (2004), Một số đặc điểm tâm lý của ngời
cha thành niên phạm tội, Tạp chí Tâm lý học, số 4/2004.
3. Đặng Thanh Nga (Đồng chủ biên) (2004), Tâm lý học pháp
lý, NXB Đại học Quốc gia Hà Nội, Hà Nội.
4. Đặng Thanh Nga (2005), ảnh hởng của hoàn cảnh gia đình
không thuận lợi đến hành vi phạm tội của ngời cha thành
niên, Tạp chí Luật học, số đặc san các vấn đề pháp luật về bình
đẳng giới, tháng 2/2005.
5. Đặng Thanh Nga (Chủ biên), (2006), Giáo trình tâm lý học t
pháp, NXB Công an nhân dân, Hà Nội.
6. Đặng Thanh Nga (2006), Từ khái niệm hành vi đến khái
niệm hành vi phạm tội, Tạp chí Nhà nớc

và Pháp luật, số
6/2006.
7. Đặng Thanh Nga (2006), Quan hệ bạn bè của ngời cha

một mặt, nó gây ra hậu quả nguy hiểm cho xã hội, mặt khác, hành vi đó còn
hủy hoại nhân cách của chính các em.

Cho đến nay vẫn cha có nhiều công trình nghiên cứu chuyên sâu về
đặc điểm tâm lý của ngời cha thành niên có hành vi phạm tội trên bình
diện tâm lý học. Mặt khác, việc đấu tranh phòng ngừa tình hình phạm tội ở
nớc ta hiện nay chủ yếu dựa vào các biện pháp xử lý hành chính, biện pháp
hình sự, biện pháp y học mà cha chú ý đến những biện pháp tâm lý.

Với những lý do trên đây, việc nghiên cứu đề tài Đặc điểm tâm lý của
ngời cha thành niên có hành vi phạm tội là một yêu cầu cấp bách và cần
thiết, không chỉ có ý nghĩa về mặt lý luận mà còn có ý nghĩa thiết thực
trong việc phòng ngừa và ngăn chặn hành vi phạm tội của ngời cha thành
niên trong giai đoạn hiện nay.
2. Mục đích nghiên cứu
Làm rõ đặc điểm tâm lý của ngời cha thành niên có hành vi phạm tội,
chỉ ra thực trạng của vấn đề. Trên cơ sở đó, đề xuất một số kiến nghị nhằm
góp phần vào việc phòng ngừa và ngăn chặn hành vi phạm tội của ngời cha
thành niên đạt hiệu quả tốt hơn.
3. Đối tợng v khách thể nghiên cứu
3.1. Đối tợng nghiên cứu
Một số đặc điểm tâm lý của ngời cha thành niên có hành vi phạm tội và
tác động của các yếu tố tâm lý này đến hành vi phạm tội của các em.
3.2. Khách thể nghiên cứu: Tổng số khách thể điều tra là 266 ngời gồm:
3.2.1. Khách thể chính: Ngời cha thành niên phạm tội đang chấp hành
hình phạt tại trại giam Hoàng Tiến và trại giam Ngọc Lý do Cục

V26 - Bộ
Công an quản lý, gồm: 70 em (điều tra thử); 125 em (điều tra chính thức); 5
em (phỏng vấn sâu); 5 em (thực nghiệm tác động).

Cục V26 - Bộ Công an quản lý cải tạo tốt hơn.

6. Giới hạn nghiên cứu
6.1. Giới hạn về nội dung: Đặc điểm tâm lý của con ngời là một vấn đề
rất rộng lớn. Do đó, chúng tôi chỉ nghiên cứu, tìm hiểu một số đặc điểm tâm
lý có thể trở thành nguyên nhân của hành vi phạm tội của ngời cha thành
niên.
6.2. Giới hạn về khách thể: Ngời cha thành niên phạm tội là đối tợng
rất khó tiếp cận. Chính vì lẽ đó, chúng tôi chỉ chủ yếu điều tra, khảo sát
những ngời cha thành niên đã có hành vi phạm tội đang chấp hành hình

3

phạt tại các trại giam do Cục V26 - Bộ Công an quản lý. Bên cạnh đó,
chúng tôi nghiên cứu hồ sơ của một số ngời cha thành niên có hành vi
phạm tội đã chấp hành xong hình phạt.
7. Phơng pháp nghiên cứu
7.1. Những nguyên tắc phơng pháp luận
- Nguyên tắc phát triển: Điều này có nghĩa là những đặc điểm tâm lý của
ngời cha thành niên luôn đợc xem là những đặc điểm có tính động: có
nảy sinh, phát triển, thay đổi...
- Nguyên tắc hoạt động và giao tiếp: Muốn tìm hiểu rõ các đặc điểm tâm
lý của ngời cha thành niên có hành vi phạm tội phải nghiên cứu thông qua
các hoạt động thực tiễn của họ trong hoạt động học tập, sinh hoạt, và trong
quan hệ với những ngời khác.
- Nguyên tắc tiếp cận hệ thống: Nghiên cứu các đặc điểm tâm lý luôn
đợc đặt trong mối quan hệ với môi trờng xã hội, với các nhóm xã hội.
Tuy vậy, trong từng thời điểm, từng hoàn cảnh khác nhau, có yếu tố ảnh
hởng trực tiếp, có yếu tố ảnh hởng gián tiếp, có yếu tố ảnh hởng chính,
có yếu tố ảnh hởng phụ. Việc xác định đúng vai trò của từng yếu tố trong


1.1. Tổng quan Tình hình nghiên cứu đặc điểm tâm lý
của ngời cha thnh niên có hnh vi phạm tội
1.1.1. Một số hớng tiếp cận về sự phát triển tâm lý của ngời cha
thành niên
Trong tâm lý học, có nhiều hớng tiếp cận về sự phát triển tâm lý của
ngời cha thành niên. Tùy theo quan điểm của mình mà mỗi hớng tiếp
cận có cách nhìn nhận khác nhau về sự phát triển tâm lý của ngời cha
thành niên. Đó là các hớng: Phân tâm học, nhận thức, hành vi, nhận thức
xã hội, văn hóa - lịch sử, môi trờng sinh thái
1.1.2. Những nghiên cứu về đặc điểm tâm lý cá nhân của ngời cha
thành niên có hành vi phạm tội
Các nhà tâm lý học ở trong và ngoài nớc đã có nhiều cách tiếp cận khác
nhau về đặc điểm tâm lý cá nhân của ngời cha thành niên có hành vi
phạm tội. Nhng nhìn chung, các nhà nghiên cứu đều có cách nhìn nhận
thống nhất về các đặc điểm tâm lý cá nhân của ngời cha thành niên có
hành vi phạm tội. Cụ thể là các nét đặc trng nh tính hiếu động, tính tò mò,
tính độc lập cao, tính hay bắt chớc, khả năng tự kiềm chế kém, hứng thú,
nhu cầu nhận thức học tập phát triển ở mức độ thấp, kết quả học tập kém,
nhận thức pháp luật hạn chế(John W. Santrock, David P. Farrinhgton, A.I.
Đôngôva, Phạm Thị Đức, Nguyễn Xuân Thuỷ, Trần Trọng Thuỷ, Nguyễn
Duy Xi).
1.1.3. Những nghiên cứu về đặc điểm tâm lý xã hội tác động đến hành
vi phạm tội của ngời cha thành niên
Các công trình của các nhà tâm lý học đã khẳng định rằng, một trong
những nguyên nhân dẫn ngời cha thành niên thực hiện hành vi phạm tội

5

là do bầu không khí tâm lý gia đình luôn căng thẳng, phơng pháp giáo dục

đến dới 18 tuổi.
1.2.2.2. Khái niệm ngời cha thành niên có hành vi phạm tội (ngời
cha thành niên phạm tội): Chỉ bao gồm những ngời từ đủ 14 tuổi trở lên
nhng cha đủ 18 tuổi thực hiện hành vi nguy hiểm cho xã hội đợc qui
định trong luật hình sự là tội phạm
1.2.3. Khái niệm đặc điểm tâm lý: Là những nét tâm lý nổi bật của một

6

đối tợng nào đó, giúp ta không những phân biệt đợc đối tợng này với đối
tợng khác, mà còn qui họ về một nhóm.
1.3. Đặc điểm tâm lý cá nhân của ngời cha thnh
niên
Đặc điểm tâm lý cá nhân bao gồm: Trạng thái xúc cảm, nhu cầu độc lập,
thái độ đối với học tập, nhận thức pháp luật, nhu cầu khám phá cái mới.
1.4. Các đặc điểm tâm lý x hội tác động đến hnh vi
của ngời cha thnh niên
Các đặc điểm tâm lý xã hội tác động đến hành vi của ngời cha thành
niên rất đa dạng và phức tạp, tuy nhiên chúng tôi chỉ tập trung phân tích
những đặc điểm tâm lý xã hội thể hiện qua hai nhóm: Gia đình và bạn bè.
Những khía cạnh tâm lý của nhóm gia đình tác động đến hành vi của ngời
cha thành niên là: Bầu không khí tâm lý trong gia đình, sự quản lý con cái
của cha mẹ, sự hiểu biết về con cái, phơng pháp giáo dục của cha mẹ đối
với con cái. Những khía cạnh tâm lý của nhóm bạn bè tác động đến hành vi
của ngời cha thành niên là: Nhu cầu giao tiếp với bạn bè, ảnh hởng của
nhóm bạn bè tiêu cực đến hành vi của ngời cha thành niên.
Tiểu kết chơng 1
Qua nghiên cứu những vấn đề chung về đặc điểm tâm lý của ngời cha
thành niên có thể rút ra những điểm chính sau đây:
Sơ lợc lịch sử nghiên cứu về đặc điểm tâm lý của ngời cha thành niên