TÓM LƯỢC
Chương 1 khóa luận nghiên cứu các khái niệm về hợp đồng thương mại, chế độ
trách nhiệm do vi phạm hợp hợp đồng, các chế tài áp dụng khi vi phạm từ đó đưa ra khái
niệm và các trường hợp được miễn trách nhiệm do vi phạm hợp đồng thương mại. Phân
tích nội dung các trường hợp miễn trừ được quy định trong Luật Thương mại 2005.
Chương 2 khóa luận tập trung phân tích, đánh giá thực trạng pháp luật quy định về
miễn trách nhiệm do vi phạm hợp đồng thương mại. Qua đó rút ra được những khó khăn
trong việc áp dụng và thi hành quy định của pháp luật về miễn trách nhiệm do vi phạm hợp
đồng. Từ đó cho thấy, những thành công đã đạt được và những hạn chế cò tồn tại trong các
quy định của pháp luật về miễn trách nhiệm hiện nay.
Từ những đánh giá thực trạng pháp luật quy định về miễn trách nhiệm trong hợp
đồng thương mại, chương 3 khóa luận đưa ra những quan điểm và kiến nghị nhằm hoàn
thiện pháp luật về miễn trách nhiệm trong hợp đồng thương mại.
LỜI CẢM ƠN
Hoàn thành khóa luận này em xin chân thành gửi lời cảm ơn tới tất cả các thầy cô
giáo trong trường nó chung , các thầy cô giáo khoa Kinh Tế - Luật nói riêng, những thầy cô
đã giảng dạy và giúp đỡ em trong quá trình học tập tại trường.
Đặc biệt, em xin chân thành cảm ơn thầy giáo Th.S Nguyễn Thái Trường người đã
tận tình chỉ bảo giúp đỡ em trong suốt quá trình làm khóa luận cho tới khi em hoàn thành
khóa luận này.
Một lần nữa em xin chân thành cảm ơn!
Hà Nội, ngày 28 tháng 3 năm 2015
Sinh viên thực hiện
Bùi Thị Hiền
MỤC LỤC
DANH MỤC SƠ ĐỒ, HÌNH VẼ
Hình 1: Sơ đồ bộ máy tổ chức công ty Cổ Phần Giao Thông Công Chính Thạch Thành
Hình 2: Sơ đồ thống kê loại hình tranh chấp được giải quyết tại Trung Tâm Trọng Tài
Quốc Tế Việt Nam năm 2014
DANH MỤC TỪ VIẾT TẮT
BLDS Bộ luật dân sự
theo đó bên vi phạm không phải gánh chịu những hậu quả bất lợi do áp dụng các hình thức
chế tài thương mại, đó là các trường hợp miễn trách nhiệm do vi phạm hợp đồng. Đây là
một trong những vấn đề có vai trò quan trọng của pháp luật thương mại, không chỉ đảm
bảo quyền lợi của các bên giao kết hợp đồng, đảm bảo sự tự nguyện thỏa thuận của các
bên mà còn là yếu tố hạn chế việc một bên lợi dụng quy định về miễn trừ trách nhiệm để
trốn tránh trách nhiệm. Tuy nhiên, nhìn nhận một cách khách quan vấn đề này chua được
pháp luật thương mại quy định cụ thể và toàn diện dẫn tới việc áp dụng trong thực tế còn
gặp nhiều khó. Chính vì vậy, việc nghiên cứu những vấn đề lý luận về chế định miễn trừ
trách nhiệm trong hợp đồng thương mại là hết sức cần thiết, trên cơ sở đó đưa ra định
hướng, giải pháp cụ thể nhằm tiếp tục hoàn thiện pháp luật về các chế định miễn trừ trách
nhiệm trong hợp đồng thương mại hiện nay. Vì lý do này, tác giả xin phép lựa chọn vấn
“Pháp luật điều chỉnh về chế định miễn trừ trách nhiệm trong hợp đồng thương mại và
thực tiến áp dụng tại công ty Cổ Phần Giao Thông Công Chính Thạch Thành” làm đề
tài khóa luận tốt nghiệp của mình.
2. Tổng quan các công trình nghiên cứu liên quan
Kể từ khi Luật Thương Mại 2005 có hiệu lực, các công trình nghiên cứu về pháp
luật về hợp đồng thương mại nói chung đã thu hút được sự quan tâm của nhiều tác giả.
Có một số công trình, bài nghiên cứu liên quan về vấn đề miễn trừ trách nhiệm với những
phạm vi và góc độ khác nhau như sau:
Công trình nghiên cứu dưới dạng luận văn thạc sỹ Luật học “Chế tài do vi phạm
hợp đồng thương mại – những vấn đề lý luận và thực tiễn” của tác giả Hoàng Thị Hà
Phương - Đại Học Luật Hà Nội năm 2012. Luận văn tập trung phân tích vấn đề về chế tài
trong thương mại quy định trong Luật Thương Mại 2005, bên canh đó luận văn còn nêu ra
và làm rõ các trường hợp được miễn trừ trách nhiệm trong hợp đồng thương mại, đó là
những trường hợp mà bên vi phạm sẽ không phải chịu các hậu quả bất lợi do áp dụng các
hình thức chế tài thương mại. Luận văn thạc sỹ Luật học “Trách nhiệm bồi thường thiệt
hại do vi phạm hợp đồng trong hoạt động thương mại” của tác giả Nguyễn Thị Thu
Huyền – Đại Học Luật Hà Nội năm 2013. Tuy không tập trung chính vào vấn đề miễn trừ
trách nhiệm, nhưng luận văn cũng đã phân tích các trường hợp miễn trừ trách nhiệm mà
bên vi phạm được miễn trách nhiệm bồi thường thiệt hại do vi phạm hợp đồng gây ra.
- Phân tích các trường hợp miễn trừ trách nhiệm được quy định trong Luật Thương
Mại 2005.
- Đánh giá thực trạng pháp luật về miễn trừ trách nhiệm trong hợp đông thương mại.
- Đề ra một số kiến nghị hoàn thiện pháp luật về miễn trừ trách nhiệm trong hợp
đồng thương mại.
4. Đối tượng, mục tiêu và phạm vi nghiên cứu
Đối tượng nghiên cứu của đề tài: những quy định về miễn trừ trách nhiệm trong
Luật Thương Mại 2005.
Mục tiêu nghiên cứu của đề tài: tiếp cận các vấn đề lý luận và thực tiễn liên quan
đến các chế định miễn trừ trách nhiệm trong hợp đồng thương mại hiện nay, từ đó có căn
cứ để xác định các trường hợp được miễn trừ, nhằm đưa ra những kiến nghị nhằm hoàn
thiện các quy định pháp luật về miễn trừ trách nhiệm. Xuất phát từ nhu cầu thực tiễn và lý
luận của nền luật học nước ta, khóa luận đặt ra mục đích nghiên cứu các vấn đề lý luận về
trường hợp miễn trừ trách nhiệm trong hợp đồng thương mại, qua đó đưa ra những định
hướng, giải pháp nhằm hoàn thiện quy định pháp luật về vấn đề này.
Phạm vi nghiên cứu của đề tài:
Về thời gian: khóa luận nghiên cứu về pháp luật miễn trừ trách nhiệm trong hợp
đồng thương mại từ khi Luật Thương mại 2005 được ban hành cho đến nay.
Về không gian: khóa luận tập trung làm rõ các trường hợp được miễn trừ trách
nhiệm theo quy định của Luật Thương mại 2005, Bộ luật dân sự 2005, Công Ước Viên
1980 (CISG), nghiên cứu điển hình tại công ty Cổ Phần Giao Thông Công Chính Thạch
Thành.
Về nguồn tài liệu: khóa luận không chỉ giới hạn phạm vi nguồn tài liệu về pháp luật
miễn trừ trách nhiệm trong Luật Thuơng mại 2005 mà còn nghiên cứu cả pháp luật miễn
trừ trách nhiệm dân sự được quy định trong Bộ luật dân sự 2005 và pháp luật miễn trừ
trách nhiệm được quy định trong Công ước viên 1980 (CISG).
5. Phương pháp nghiên cứu
Khóa luận sử dụng nhiều phương pháp nghiên cứu khác nhau như: phân tích, liệt kê,
so sách, tổng hợp
Phương pháp phân tích: trên cơ sở giải thích các khái niệm, các trường hợp miễn trừ
quan hệ kinh doanh nói riêng chính là hợp đồng. Hợp đồng loại hành vi pháp lý cơ bản và
thông dụng nhất. Ý chí của cá nhân đóng vai trò quan trọng trong hợp đồng, khi sự thống
nhất của các ý chí là thực chất và không trái pháp luật thì nó sẽ làm phát sinh các nghĩa
vụ. Nghĩa vụ này ràng buộc các bên như pháp luật.
Pháp luật hiện hành của nước ta không đưa ra định nghĩa về hợp đồng thương mại,
mà chỉ quy định khái niệm chung về hợp đồng dân sự. Điều 388 BLDS 2005 quy định
“Hợp đồng dân sự là sự thỏa thuận giữa các bên về việc xác lập, thay đổi hoặc chấm dứt
quyền, nghĩa vụ dân sự”. Với quy định tại Điều 1 BLDS 2005 về phạm vi áp dụng của Bộ
Luật Dân Sự có quy định “Bộ Luật Dân Sự quy định địa vị pháp lý, chuẩn mực pháp lý
cho cách ứng xử của cá nhân, pháp nhân, chủ thể khác; quyền, nghĩa vụ của các chủ thể
về thân nhân và tài sản trong các quan hệ dân sự, hôn nhân và gia đình, kinh doanh,
thương mại, lao động ” ta có thể hiểu các quy định về hợp đồng dân sự được áp dụng
cho hợp đồng nói chung, trong đó bao gồm cả hợp đồng trong lĩnh vực hoạt động thương
mại. Như vậy, hợp đồng thương mại là một dạng cụ thể của hợp đồng dân sự. Tuy nhiên,
nó có những đặc điểm riêng nhất định khác với những hợp đồng dân sự thông thường
theo cách hiểu truyền thống. Nó chỉ chịu sự điều chỉnh của pháp luật dân sự và không
khác biệt với các hợp đồng dân sự thông thường ở những vấn đề cơ bản như: giao kết hợp
đồng, nguyên tắc và các biện pháp đảm bảo thực hiện hợp đồng, hợp đồng vô hiệu và xử
lý hợp đồng vô hiệu Còn lại, xuất phát từ đặc điểm và yêu cầu của hoạt động thương
mại, một số vấn đề về hợp đồng thương mại được quy định có tính chất là sự phát triền
tiếp tục những quy định truyền thống về hợp đồng trong Luật Dân sự đó là: vấn đề về chủ
thể, hình thức, quyền và nghĩa vụ của các bên, chế tài và giải quyết tranh chấp hợp đồng
Trong Luật Thương mại 2005 không có khái niệm hợp đồng thương mại, nhưng
theo Điều 1 và Điều 2 Luật Thương mại 2005 (Phạm vi điều chỉnh và đối tượng điều
chỉnh của Luật Thương mại 2005) có thể định nghĩa hợp đồng thương mại: “là hình thức
pháp lý của hành vi thương mại, là sự thỏa thuận để thực hiện các hoạt động thương mại
giữa hai hay nhiều bên (ít nhất một trong các bên phải là thương nhân hoặc các chủ thể
có tư cách thương nhân) nhằm xác lập, thay đổi, chấm dứt quyền và nghĩa vụ của các bên
trong việc thực hiện hoạt động thương mại”.
Các hoạt động thương mại xác định theo Luật Thương mại 2005, cụ thể tại Điều 1
khác nhau, tuy nhiên nội dung của hợp đồng phải tuân theo những quy định của pháp luật
hợp đồng nói chung, được quy định tại BLDS 2005.
1.1.2 Chế độ trách nhiệm do vi phạm hợp đồng thương mại
1.1.2.1 Khái niệm
Hợp đồng là sự thỏa thuận, thống nhất ý chí của các chủ thể liên quan mà các bên
trong hợp đồng có nghĩa vụ phải thực hiện. Khi một bên trong hợp đồng có hành vi vi
phạm các nghĩa vụ theo hợp đồng thì bên vi phạm sẽ phải chịu trách nhiệm về hành vi của
mình.
“Vi phạm hợp đồng được hiểu là hành vi của một bên đã xử sự trái với quy định của
pháp luật hoặc trái với các nội dung đã cam kết”[1, trang 53]. Hành vi vi phạm hợp đồng
trên thực tế có thể là một bên trong quan hệ hợp đồng không thực hiện hoặc thực hiện
không đúng, không đầy đủ các nghĩa vụ đã thỏa thuận trong hợp đồng hay các quy định
pháp luật có liên quan. Hành vi vi phạm hợp đồng của một bên sẽ gây ra thiệt hại cho bên
bị vi phạm và các bên liên quan, do đó, bên vi phạm phải chịu trách nhiệm về hành vi vi
phạm của mình.
Trách nhiệm do vi phạm hợp đồng là một dạng của trách nhiệm pháp lý nói chung,
theo đó, chủ thể vi phạm sẽ phải gánh chịu những hậu quả pháp lý bất lợi về mình nhằm
đảm bảo quyền lợi cho bên bị vi phạm cũng như trật tự pháp lý trong hoạt động thương
mại. Trên cơ sở hành vi vi phạm và những hậu quả xảy ra cũng như mức độ lỗi của mình,
bên vi phạm sẽ gánh chịu những trách nhiệm tương ứng do các bên thỏa thuận hoặc được
pháp luật quy định. Như vậy có thể hiểu trách nhiệm do vi phạm hợp đồng thương mại
như sau: “Trách nhiệm do vi phạm hợp đồng thương mại là trách nhiệm tài sản, được
thực hiện bằng các biện pháp cưỡng chế do pháp luật quy định, nhằm phục hồi lại quyền
lợi của bên bị vi phạm và mang lại hậu quả bất lợi cho bên vi phạm”.
1.1.2.2 Các yếu tố cấu thành trách nhiệm do vi phạm hợp đồng
thương mại
Theo Điều 303 Luật Thương mại 2005 Căn cứ xác định trách nhiệm đối với bên có
hành vi vi phạm hợp đồng bao gồm ba yếu tố: có hành vi vi phạm hợp đồng, có thiệt hại
thực tế, hành vi vi phạm hợp đồng là nguyên nhân trực tiếp gây ra thiệt hại.
Có hành vi vi phạm hợp đồng
Trong khoa học pháp lý, mối quan hệ nhân quả giữa hành vi vi phạm pháp luật và
thiệt hại xảy ra được hiểu là giữa chúng có mối quan hệ nội tại, tất yếu. Như vậy, hành vi
vi phạm hợp đồng của một bên là nguyên nhân trực tiếp gây ra hậu quả và thiệt hại thực
tế xảy ra cho bên bị vi phạm, không có hành vi vi phạm thì không phát sinh thiệt hại. Chỉ
khi nào tồn tại mối quan hệ này thì bên vi phạm mới phải chịu trách nhiệm về hành vi của
mình và những thiệt hại không do hành vi vi phạm hợp đồng của một bên gây ra mà do
những nguyên nhân khác sẽ không là căn cứ để bên vi phạm phải chịu trách nhiệm
1.1.3 Các hình thức chế tài áp dụng do vi phạm hợp đồng thương mại
Khi vi phạm hợp đồng thương mại, bên vi phạm phải chịu trách nhiệm trước bên bị
vi phạm thông qua các hình thức trách nhiệm gọi là chế tài. Theo pháp luật Việt Nam, các
chế tài thương mại được hiều là các biên pháp pháp lý mang tính tài sản do bên bị vi
phạm lựa chọn để áp dụng đối với bên vi phạm nhằm mục đích ngăn ngừa, trừng trị và
giáo dục. Như vậy, các chế tài thương mại được áp dụng là để khôi phục về mặt vật chất
cho bên bị vi phạm hoặc là để ngăn ngừa thiệt hại hay có ý nghĩa trừng phạt về mặt vật
chất đối với bên vi phạm hợp đồng. Do đó, các chế tài được các bên áp dụng cho các vi
phạm xuất hiện từ lúc ký kết, thực hiện và chấm dứt hợp đồng.
Tùy thuộc vào các vi phạm và các quy định khác nhau trong hợp đồng mà các chế
tài khác nhau được áp dụng. Theo Điều 292 Luật Thương mại 2005 có các loại chế tài
trong thương mại như: buộc thực hiện đúng hợp đồng; phạt vi phạm; buộc bồi thường
thiệt hại; tạm ngừng, đình chỉ, hủy bỏ thực hiện hợp đồng; các biện pháp khác.
1.1.3.1 Buộc thực hiện đúng hợp đồng
Chế tài này được hiểu là bên bị vi phạm yêu cầu bên vi phạm thực hiện đúng hợp
đồng hoặc dùng các biện pháp khác để hợp đồng được thực hiện và bên vi phạm phải chịu
các chi phí phát sinh (Khoản 1 Điều 297 Luật Thương mại 2005). Cơ sở của chế tài này
chính là mục đích của các bên khi giao kết hợp đồng, đó là quyền và nghĩa vụ đã thỏa
thuận trong hợp đồng được thực hiện đúng và đầy đủ, mang lại lợi ích cho các bên. Biện
pháp này nhằm bảo vệ quan hệ hợp đồng và giúp các bên đạt được những lợi ích mà họ
hướng đến khi giao kết hợp đồng. Căn cứ để bên bị vi phạm áp dụng chế tài này chính là
có hành vi vi phạm hợp đồng và có lỗi của bên vi phạm mà không cần phải chứng minh
thiệt hại xảy ra.
đồng sẽ không có hiệu lực từ thời điểm giao kết. Các bên có trách nhiệm hoàn trả cho
nhau những gì đã nhận, bên nào đã thực hiện nghĩa vụ thì sẽ được yêu cầu bên kia thực
hiện nghĩa vụ tương ứng.
1.1.4 Miễn trách nhiệm do vi phạm hợp đồng thương mại
Khi một bên vi phạm hợp đồng, bên vi phạm đó có trách nhiệm phải chịu các chế tài
tương ứng với hành vi vi phạm của mình theo thỏa thuận trong hợp đồng và các quy định
pháp luật liên quan. Tuy nhiên, không phải mọi trường hợp bên vi phạm đều phải chịu
chế tài, đó là khi hành vi vi phạm hợp đồng thuộc và những trường hợp miễn trừ trách
nhiệm.
1.1.4.1 Khái niệm
Miễn trách nhiệm do vi phạm hợp đồng thương mại là việc một bên vi phạm nghĩa
vụ theo hợp đồng thương mại không bị áp dụng các hình thức chế tài. Về bản chất, các
trường hợp miễn trách nhiệm hợp đồng là những trường hợp loại trừ yếu tố có lỗi của bên
vi phạm. Cơ sở để miễn trách nhiệm cho bên vi phạm là họ không có lỗi khi không thực
hiện hay thực hiện không đúng hợp đồng. Nếu bên vi phạm hợp đồng có khả năng lựa
chọn xử sự nào khác ngoài xử sự gây thiệt hại mà không lựa chọn thì bị coi là có lỗi
ngược lại, nếu không có khả năng lựa chọn xử sự nào khác thì được coi là không có lỗi và
không phải chịu trách nhiệm về hành vi vi phạm của mình. Các trường hợp này có thể là
các trường hợp do các bên thỏa thuận trong hợp đồng hoặc quy định của pháp luật. Khi
bên vi phạm chứng minh được mình thuộc các trường hợp miễn trách nhiệm, họ sẽ không
phải chịu các giải pháp chế tài do vi phạm hợp đồng.
Các trường hợp miễn trách nhiệm đối với hành vi vi phạm hợp đồng thương mại
được quy định tại Khoản 1 Điều 294 Luật Thương mại 2005 bao gồm:
Trường hợp miễn trách nhiệm mà các bên đã thỏa thuận trong hợp đồng
Xảy ra sự kiên bất khả kháng
Hành vi vi phạm của một bên hoàn toàn do lỗi của bên kia
Hành vi vi phạm của một bên do thực hiện quyết định của cơ quan quản lý Nhà nước có
thẩm quyền mà các bên không thể biết được vào thời điểm giao kết hợp đồng.
1.2Cơ sở ban hành và nội dung pháp luật điều chỉnh về miễn trừ trách nhiệm
trong hợp đồng thương mại
Các trường hợp miễn trách nghiệm được quy định tại Điều 294 Luật Thương mại
2005 là một trong những nội dung quan trọng trong hợp đồng thương mại, góp phần đảm
bảo sự cân bằng quyền lợi, chia sẻ rủi ro, ngăn ngừa sự trốn tránh trách nhiệm của các bên
tham gia trong quan hệ hợp đồng, ảnh hường trực tiếp đến quyền và lợi ích của các bên
cũng như có ý nghĩa quan trọng trong việc tố tụng sau này.
Những quy định về miễn trách nhiệm do vi phạm hợp đồng thương mại chính là
những công cụ cần thiết để loại trừ các trường hợp trốn tránh thực hiện nghĩa vụ của các
bên trong hợp đồng. Trong nhiều trường hợp, một bên trong hợp đồng vì lợi ích của mình
cố tình vi phạm hợp đồng sau đó viện dẫn các lý do, các trường hợp miễn trách để cho
rằng mình không có lỗi nhằm giải thoát mình trách nhiệm đối với bên bị thiệt hại. Khi đó,
các thỏa thuận đã có giữa các bên về miễn trách nhiệm chính là căn cứ để đánh giá hành
vi của các bên, xác định trách nhiệm thuộc về bên nào, ngăn ngừa trường hợp cố tình trốn
tránh các nghĩa vụ. Việc thỏa thuận trước các điều khoản về nội dung này cũng như có
các quy định pháp luật sẽ khiến các bên không thể tùy tiện sử dụng các trường hợp miễn
trách nhiệm để vi phạm hợp đồng. Không chỉ các bên trong hợp đồng mà với bên thứ ba
như công ty bảo hiểm, các nội dung về miễn trách nhiệm do vi phạm hợp đồng cũng giúp
họ ngăn ngừa được các trường hợp các bên trong hợp đồng cố tình viện cớ cho hành vi vi
phạm của mình, không chịu trách nhiệm và khiến cho bên bảo hiểm phải thực hiện nghĩa
vụ thay.
Không chỉ có ý nghĩa quan trọng với các bên trong hợp đồng, các trường hợp miễn
trách nhiệm do vi phạm hợp đồng thương mại còn liên quan mật thiết đến các chủ thể
khác. Đó là căn cứ để các cơ quan, chủ thể giải quyết tranh chấp có thể đưa ra được các
quyết định giải quyết một cách nhanh chóng, hợp lý, công bằng, khách quan và chính xác;
cơ sở để các chủ thể liên quan đồng thời cũng là cơ sở để các chủ thể như luật sư, người
bảo vệ lợi ích của các bên trong hợp đồng biết và đưa ra được các góp ý, hỗ trợ chính xác
để giúp đỡ các chủ thể.
1.2.2 Nội dung pháp luật điều chỉnh về miễn trừ trách nhiệm trong hợp
đồng thương mại
Pháp luật về hợp đồng thương mại được quy định như một phần của Luật Thương
mại nói chung. Do đó, vấn đề này được hai văn bản pháp luật áp dụng chủ yếu để điều
một bên đương sự gặp phải sự kiện bất khả kháng đó. Trong trường hợp này, bên không
vi phạm nghĩa vụ hợp đồng cũng được miễn trách nhiệm dù họ vi phạm hợp đồng.
1.3Yêu cầu pháp luật điều chỉnh về miễn trách nhiệm trong hợp đồng thương
mại
Trong nền kinh tế thị trường, việc ký kết các hợp đồng thương mại là một trong các
quyền tự do kinh tế của các tổ chức kinh tế, các doanh nghiệp. Các doanh nghiệp tham gia
ký kết hợp đồng thương mại không phải vì lợi ích của Nhà nước mà vị lợi ích, nhu cầu
kinh tế của chính doanh nghiệp.
Để đảm bảo quyền là lợi ích chính đáng các bên tham gia ký kết hợp đồng thương
mại phải tuân theo những nguyên tắc do pháp luật quy định (Luật Chuyên ngành, Luật
Thương mại, Bộ Luật Dân Sự). Đó là những tư tưởng chỉ đạo mang tính bắt buộc đối với
các chủ thể khi ký kết và thực hiện hợp đồng thương mại. Tính bắt buộc này được thể
hiện qua các quy phạm pháp luật cụ thể, mà theo đó hợp đồng thương mại trái với nguyên
tắc có thể sẽ bị vô hiệu ngay khi ký hoặc theo phán quyết của Tòa án có thẩm quyền khi
có yêu cầu của các bên; đồng thời cũng là cơ sở để xét đến yếu tố lỗi của các bên khi giải
quyết tranh chấp.
Điều 389 BLDS 2005 quy định những nguyên tắc ký hợp đồng như sau:
Tự do giao kết hợp đồng nhưng không được trái với pháp luật;
Tự nguyện bình đẳng, thiện chí, hợp tác, trung thực và ngay thẳng.
Mục 2 Chương I Luật Thương mại 2005 cũng quy định các nguyên tắc cơ bản trong
hợp đồng thương mại, các nguyên tắc này bao gồm:
Các bên có quyền tự do thỏa thuận không trái với quy định của pháp luật, thuần
phong mỹ tục và đạo đức xã hội, xác định các quyền và nghĩa vụ của các bên trong hoạt
động thương mại, Nhà nước tôn trọng và bảo vệ các quyền đó.
Trong hoạt động thương mại, các bên hoàn toàn tự nguyện, không bên nào được
thực hiện hành vi áp đặt cưỡng ép, đe dạo, ngăn cản bên nào.
Trừ pháp luật không quy định, các bên không có thỏa thuận và không có thói quen
đã được xác lập giữa các bên thì áp dụng tập quán thương mại nhưng không được trái
với nguyên tăc quy định trong Luật Thương mại và BLDS.
Trong hoạt động thương mại, các thông điệp dữ liệu đáp ứng các điều kiện tiêu
trách nhiệm trong hợp đồng thương mại. Đây là những trường hợp loại trừ yếu tố có lỗi
của bên vi phạm. Vấn đề này đã được ghi nhận trong pháp luật Thương mại Việt Nam
cũng như các văn bản pháp luật quốc tế có liên quan.
CHƯƠNG 2: THỰC TRẠNG PHÁP LUẬT ĐIỀU CHỈNH VỀ CHẾ ĐỊNH
MIỄN TRỪ TRÁCH NHIỆM TRONG HỢP ĐỒNG THƯƠNG MẠI. THỰC TIỄN
ÁP DỤNG TẠI CÔNG TY CỔ PHẦN GIAO THÔNG CÔNG CHÍNH THẠCH
THÀNH
2.1 Tổng quan tình hình và các nhân tố ảnh hưởng
2.1.1 Tổng quan tình hình
Bản chất của miễn trừ trách nhiệm là việc bên chủ thể vi phạm nghĩa vụ đáng
lẽ phải gánh chịu toàn bộ và đầy đủ trách nhiệm bồi thường thiệt hại cho bên bị vi
phạm, tuy nhiên, vì thiệt hại xảy ra trong những điều kiện, hoàn cảnh nhất định mà
bên vi phạm nghĩa vụ được miễn trừ toàn bộ hoặc một phần trách nhiệm bồi
thường thiệt hại đó.
Theo các quy định tại khoản 2, 3 Điều 302 BLDS 2005 thì có ba trường hợp
được miễn trừ trách nhiệm dân sự trong hợp đồng bao gồm: Sự kiện bất khả
kháng, thiệt hại xảy ra là hoàn toàn do lỗi của bên bị vi phạm và thỏa thuận của
các bên chủ thể trong hợp đồng. Trong khi đó, khoản 1 Điều 294 Luật Thương mại
2005 lại quy định bốn căn cứ miễn trừ trách nhiệm trong hợp đồng, bao gồm: Thỏa
thuận của các chủ thể trong hợp đồng, sự kiện bất khả kháng, hành vi vi phạm của
một bên hoàn toàn do lỗi của bên kia và hành vi vi phạm của một bên do thực hiện
quyết định của cơ quan quản lý Nhà nước có thẩm quyền mà các bên không thể
biết được vào thời điểm giao kết hợp đồng.
Bộ Luật Dân Sự 2005 chỉ quy định ba căn cứ miễn trừ trách nhiệm dân sự
trong hợp đồng đã nêu ở trên là chỉ mới quy định về các trường hợp miễn trừ toàn
bộ trách nhiệm dân sự trong hợp đồng mà chưa có các quy định về các trường hợp
miễn trừ một phần trách nhiệm dân sự trong hợp đồng. Đó là các trường hợp: bên
vi phạm và bên bị vi phạm đều có lỗi gây thiệt hại; hai bên chủ thể trong hợp đồng
có thỏa thuận về việc miễn trừ một phần trách nhiệm dân sự. Tại khoản 3 Điều 302
BLDS 2005 cũng quy định một trường hợp được miễn trừ trách nhiệm dân sự
khi giải quyết tranh chấp, trong khi đây là trường hợp khá phổ biến trong thực tiễn
xét xử các vụ án tranh chấp do vi phạm hợp đồng. Khi gặp các trường hợp này, Tòa
án sẽ xem xét cụ thể mức độ lỗi của các bên vi phạm nghĩa vụ để quyết định mức độ
bồi thường thiệt hại. Tuy nhiên, BLDS 2005 cũng chỉ quy định lỗi cố ý và lỗi vô ý
(Điều 308 BLDS 2005) mà chưa có quy định cụ thể về các hình thức lỗi (cố ý trực
tiếp hay cố ý gián tiếp; vô ý vì cẩu thả hay vô ý vì quá tự tin). Các văn bản hướng
dẫn thi hành Bộ luật dân sự cũng không đề cập đến nội dung này, cũng không đưa
ra các tiêu chí để xác định mức độ lỗi. Do đó, việc xem xét mức độ bồi thường thiệt
Copyright: Tài liệu đại học ©