Cái đẹp trong văn hóa ứng xử của người Việt
LỜI MỞ ĐẦU
Văn hoá ứng xử của người việt đã được hình thành trong quá trình
giao tiếp qua 4000 năm dựng nước và giữ nước. Cái đẹp trong văn hoá
ứng xử được cha ông ta lưu giữ, truyền lại từ đời này sang đời khac. Ngày
nay mặc dù xã hộ đã có nhiều thay đổi nhưng giao tiếp ứng xử vẫn có tầm
quan trọng đặc biệt. Nó tạo nên các mối quan hệ đẹp có văn hóa, có đạo
đức trong cộng đồng dân cư, trong tình bạn trong tình yêu, trong gia đình,
trong nhà trường, trong kinh doanh, đàm phán- thương lượng khi có
những bất cồng có thể dẫn đến xung đột.
Giao tiếp ứng xử có văn hoá, có đạo đức là cơ sở để có những mối
quan hệ thân thiện trong cộng đồng, quan hệ tình nghĩa trong gia đình,
quan hệ hợp tác trong kinh doanh là cơ sở để tạo ra mội trường xã hội có
lơi cho sức khoẻ của con người
Vì vậy chúng ta cần nghiên cứu cái đẹp trong văn hoá ứng xử của
người việt để tìm hiểu, kế thừa và phát huy những giá trị cao đẹp tinh hoa
của cuộc sống
Bài viết gồm 3 phần chính:
I) Cái đẹp trong văn hoá ứng xử được hình thành trong quá trình
giao tiếp của con người
II) Những biểu hiện của cái đẹp trong văn hoá ứng xử
III) Một số bí quyết trong văn hoá ứng xử
CHƯƠNG I
CÁI ĐẸP TRONG VĂN HOÁ ỨNG XỬ ĐƯỢC HÌNH THÀNH
TRONG QUÁ TRÌNH GIAO TIẾP CỦA CON NGƯỜI VIỆT NAM
1. BẢN CHẮT CỦA CÁI ĐẸP
Cái đẹp là phạm trù cơ bản và trung tâm của mỹ học. Cái đẹp có mặt
ở khắp mọi nơi trong cuộc sống quanh ta, được biểu hiện qua muôn vàn
những sự vật hiện tượng với những kích thước hình dáng màu sắc phẩm
chất khác nhau, nhưng nó không tồn tại vĩnh viễn, hằng cửu mà nó vừa
mang tính thời sự vừa mang tình muôn thửa. Cái đẹp luôn hướng tới chân-

muôn đẳng hộ đối trong cưới xin: “ lấy vợ xem tông lấy chồng xem
giống”, hay “ trâu ta ăn cỏ đồng ta”. nhưng hiện nay thì xã hội đã tiến bộ
hơn nên trong tình yêu nam nữ đã được tự do chọn lựa người mình yêu: “
ép dầu ép mỡ ai lỡ ép duyên”.Trong tình yêu có rất nhiều đìêu khó có thể
lường trước, có thể nên đồi mà cũng có thể tan vỡ. Và dù trong trường
hợp nào thì hai bên cũng phải tỉnh táo xử lý để có thái độ xử sử nhẹ
nhàng, có lý có tình:
“Không đến được với nhau
Em đi lấy chồng
Ta như con thuyền mắc cạn giữa dòng sông…
Ngày em lên xe hoa
Thuyền tròng trành nước mắt
Mây thang lang bạc trắng trên đầu
Ta gửi lòng ta
Lại
Khúc
Sông
Sâu
( Lời cuối – Thế Hùng)
3
Trong tình cảm vợ chồng thì cái đẹp của ứng xử là chữ tâm và chữ
nhẫn cả hai bên đều phải yêu thương nhau thật lòng, quan tâm chăm sóc
lẫn nhau, nhường nhịn nhau thì mới hạnh phúc.
Trong cuộc đời vợ chồng mấy chục năm gắn bó với nhau không thể
trành khỏi đôi lúc nòng giận, cãi vã với nhau. Trong những trường hợp
như thế người vợ thường phải biết nhẫn tức là nhịn nhường kiên nhẫn
chịu đựng, là người “ tháo ngòi nổ” trong các tình huống như vậy
“Chồng giận thì vợ làm lành
Miệng cười hớn hở rằng anh giận gì”
hay “ Chồng giận thì vợ bớt lời

lòng nuôi con thờ chồng: “ghe bầu chở lái về đông, làm thân con gái thờ
chồng nuôi con”bởi họ quan niệm: “vợ chồng sống gửi thịt chết gửi
xương”. Sau khi người chồng mất đi, người phụ nữ coi việc ở vạy thờ
chồng nuôI con là chung thuỷ với chòng. Đó là hạn chế bởi họ chịu ảnh
hưởng quan niệm “tam tong”đối với người phụ nữ của Nho giáo. Nhưng
mặt khác quan niệm tứ đức “công dung ngôn hạnh” đối với người phụ nữ
thì vẫn luôn đúng đắn, là đòi hỏi cần thiết là chuẩn mực của người phụ nữ
toàn diện của thời đại.
Đó là về phía người vợ còn người chồng thì phải có cách xử sự thế
nào cho đúng? Lẽ dĩ nhiên nếu người vợ đã hết mực yêu thương chồng
con thì họ sẽ đươc đền đáp lại. Trước một người vợ đảm đang thấo vát,
người chồng không thể không cảm động mà đối xử tốt với vợ yêu thương
vợ con hơn, yên tâm xây dựng sự nghiệp đem lại nền tảng kinh tế vững
chấc cho gia đình ổn định. Ông cha ta có những câu nghi lại tình cảm của
người chồng giành cho vợ như: “của chồng công vợ”, “nhất vợ nhì trời”
như sự nghi lòng tạc dạ về công lao của người vợ trong gia đình.
Trước kia chúng ta có nhà thơ Tú Xương viết bài thơ “Thương vợ”
ca ngợi người vợ tần tảo, vất vả quanh năm của ông để “nuôI đủ năm con
5
với một chồng” thì nay chúng ta có nhà thơ Thế Hùng với bài “Vợ ơI”
cũng thể hiện tình cảm yêu thương sâu sắc với người vợ thân yêu của
minh:
“Em đi vắng
Nhà hoang tàn giá lạnh
Con mải chơi quên bố bữa cơm chiều
Mở tủ lạnh thấy toàn là đá
Bếp chỏng trơ toàn những nồi niêu
Em đi vắng
Anh cô đơn buồn tủi
Lẻ một mình phòng vắng ngắt như tờ

Dạy con từ thuở còn thơ
Đến khi cả lớn ắt khôn hơn người
Dạy ăn, dạy nói, dạy cười
Dạy đi thong thả dạy ngồi nết na
Cha mẹ nào cũng mong muốn con cái mình khoẻ mạnh, đẹp đẽ khôn
ngoan hơn người và gặp nhiều hạnh phúc bởi con cái là một phần cớ thể của cha
mẹ táI sinh: “ cá chuối đắm đuối về con”. Vì thế cha mẹ không quản ngại hy
sinh vất vả nuôI con khôn lớn nên người. Ngay cả khi con cái đã lớn cha mẹ vẫn
luôn ở bên cạnh cầu chúc cho con cái mình gặp nhiều hạnh phúc may mắn:
Con
Hãy yêu đắm say
Như mẹ con đã từng
Yêu bố
Tình thiêng liêng
Dành trọn vẹn một người
Rồi làm mẹ
7
Làm bà
Xây
Tổ
Ấm
Chỉ chồng và cháu con
Là nhất ở trên đời
( Thơ tặng con gái – Thế Hùng)
Hạnh phúc lớn nhất của người con là có đầy đủ cả cha lẫn mẹ, có gia đình
yên ấm hạnh phúc “ con có cha như nhà có nóc”. Trước công lao to lớn của cha
mẹ con cái phải luôn ghi nhớ và đền đáp báo hiếu cha mẹ
“ Công cha như núi thái sơn
Nghĩa mẹ như nước trong nguồn chảy ra
Một lòng thờ mẹ kính cha