Áo dài Việt Nam trên hành trình thể hiện cái đẹp
Bức tranh “ Thiếu nữ bên hoa huệ”
Tà áo em, bay bay bay bay trong gió nhẹ nhàng.
Tà áo em, bay bay bay bay trên phố dịu dàng.
Áo bay trên đường như mây xuống phố,
áo tung sân trường tựa cánh chim câụ
Ðẹp xiết bao, quê hương cho ta chiếc áo nhiệm màụ
Dù ở đâu, Paris, Luân Ðôn hay ở những miền xạ
Thoáng thấy áo dài bay trên đường phố,
sẽ thấy tâm hồn quê hương ở đó ... em ơi!
Tung bay tà áo tung bay, xôn xao một trời nắng đỏ.
Tung bay tà áo tung bay, áng mây trắng đầu ngọn gió.
Tung bay tà áo tung bay, tím biếc những chiều hoàng hôn,
Tung bay tà áo tung bay xanh xanh đồng cỏ quê hương.
Ta nghe từng bước chân em, xôn xao đường về phố nhỏ.
Tung bay tà áo thân quen, cánh chim vẫy chào ngọn gió.
Ta nghe từ trái tim em tiếng hát ngập tràn yêu thương.
Mai đây dù có đi xa trong tim là cả quê hương.
Thanh Tùng - Từ Huy
2
I. Lời giới thiệu

Tháng giêng em Áo Dài trang nhã
Tỉnh lỵ còn nguyên nét Việt Nam
Đài các chân ngà ai bước khẽ
Quyện theo tà lụa cả phương đông"
(Nguyễn Tất Nhiên)
Mỗi dân tộc trên thế giới đều có một loại y phục đặc biệt mà chỉ cần nhìn
vào chúng ta cũng có thể đoán được họ đến từ nơi nào. Phụ nữ Nhật Bản có bộ
Kimono, phụ nữ Hàn Quốc có Hanbok , người Trung Quốc tự hào về nét gợi cảm
trong bộ " xường sám " Thượng Hải…. Người Việt Nam chúng ta thường tự hào về

Đẹp.
II. Bản chất của cái Đẹp
Cái Đẹp giữ vị trí trung tâm trong đời sống thẩm mỹ, vì vậy, nó là phạm trù
cơ bản của mỹ học.Phạm trù cái đẹp đựoc hình thành và phát triển cùng với sự hình
thành và phát triển tình cảm và ý thức của con người. Điều đó đồng nghĩa với việc
quan niệm về cái đẹp cũng là một qúa trình nhận thức, không ngừng vận động đi
5
lên.Cái đẹp vì thế là một sản phẩm của lịch sử của bản thân năng lực thẩm mỹ, vừa
sự phát triển tư tưởng thẩm mỹ của chính loài người.
Bao thế kỷ nay con người nói chung và các nhà mỹ học nói riêng đều cố
gắng tìm ra được một định nghĩa minh xác nhất về cái đẹp: "cái đẹp là gì và cái gì
là đẹp? ", " bản chất cái đẹp là gì?". Nhưng tất cả các định nghĩa đều mang tính
tương đối và đều mang tính lịch sử, gắn liền với lịch sử phát triển tư tưởng, quan
niệm về cái đẹp của loài người.
Triết học Mác Lênin tạo nên bước ngoặt vĩ đại trong nhận thức , nó cũng là
bước ngoặt lớn lao trong quan niệm về cái đẹp. Tiếp thu, kế thừa tinh hoa âc quan
điểm thẩm mỹ trong lịch sử tư tưởng với phương pháp duy vật biện chứng, cái đẹp
được các nhà duy vật macxit nhìng nhận một cách toàn diện từ các phía : Khách
quan - chủ quan, tự nhiên – xã hội, lịch sử - cụ thể, vận động – phát triển…
Cái đẹp có thể là một sự vật, một hiện tượng, một hành vi, một ý tưởng. một
thực thể đơn lẻ hay một quần thể phức hợp.
Từ góc độ bản thể luận, cái đẹp có đưọc trước hết là do các yếu tố kết cấu
khách quan của đối tượng (sự vật, hiên tượng …) có tính cân đối, mực thước, tỷ lệ
vừa phải… tính nhịp điệu, nhạc tính…đem lại. Các yếu tố đó chuyển động thăng
giáng theo những số lượng và chất lượng, kích thước hết sức linh hoạt theo những
điều kiện như khoảnh và khắc của không gian và thời gian, gam và nhịp của màu
sắc và âm thanh… Cái tạo nên một tỉ lệ vừa phải với thị giác, thính giác mà mỹ học
gọi là " độ" gây nên cảm xúc thẩm mỹ .Từ góc độ đó chúng ta phát hiện ra các quy
luật của cái đẹp.
Yếu tố tập trung quan trọng nhất tạo nên cái đẹp được thừa nhận từ xưa đến

hội ), mà chủ thể nghệ sĩ đã kết tinh lại bằng những sáng tạo độc đáo của
mình , đồng thời đêm cống hiến cho xã hội, cho sự hoàn thiện , hòn mỹ vô
tận của con người.
7
- Tiêu chí cơ bản để đánh giá , cảm thụ cái đẹp là Chân - Thiện - Mỹ, trong
biểu hiện phong phú của nó qua tính dân tộc, tính nhân dân, tính giai cấp và
tính nhân loại.”
Tóm lại, Cái đẹp là phạm trù cơ bản và trung tâm của mỹ học dùng để chỉ
thực tại thẩm mỹ khách quan. Thực tại này chúng ta biết được nhờ hệ thống cảm
nhận phổ biến có tính xã hội sâu sắc. Dưới ánh sáng của lý tưởng thẩm mỹ chân
chính, hệ thống cảm nhận thẩm mỹ phản ánh lại thực tại cái đẹp. Đặc trưng ngôn
ngữ của sự phản áh đó là hình thượng. Thành tựu cao nhất của sự phản ánh đó là
nghệ thuật. Cái đẹp bắt nguồn từ cái chân thật, và cái tốt; nó toả chiếu bằng những
xung động thẩm mỹ có sức cuốn hút, giúp cho con người định hướng đời sống theo
luật hoàn thiện, hoàn mỹ. Tác độn của cái đẹp mang tính thanh cao, hài hoà biện
chứng, ở tự thân bên trong tâm hồn con người , bên trong xã hội loài người.
III. Áo dài Việt Nam dưới cái nhìn Mỹ học
8
1. Lich sử áo dài
Dân tộc Việt Nam có một chiều dài lịch sử trên bốn ngàn năm theo như sử
sách đã ghi, trong đó có một ngàn năm bị Bắc thuộc, tám mươi hai năm bị Pháp đô
hộ, tiếp theo là cuộc kháng chiến kiến quốc lâu dài! Một dân tộc mà bị dân tộc
khác đô hộ trên ngàn năm quả là quá lâu. Bao nhiêu tài sản của quốc gia, sử sách
quí giá, tài liệu về lịch-sử v.v... đã cướp đi hoặc tiêu hủy hết. Mục đích của kẻ
thống thị là triệt tiêu nền văn hóa của ta để đồng hóa. Mặc dầu bị ngoại xâm, chiến
tranh li ên mi ên nh ưng ch úng ta vẫn trường tồn. Sử gia Ðào Duy Anh chép: "Theo
sách Sử-ký chép thì người Văn Lang xưa, tức là tổ tiên ta, mặc áo dài về bên tả (tả
nhiệm). Sử lại chép rằng ở thế kỷ thứ nhất, Nhâm Ðiên dạy cho dân quận Cửu
Chân dùng kiểu quần áo theo người Tàu. Theo những lời sách chép đó thì ta có thể
đoán rằng trước hồi Bắc thuộc thì dân ta gài áo về tay trái, mà sau bắt chước người

Như vậy từ thế kỷ XVIII, chiếc áo dài đã được ra đời, dù ban đầu còn thô-sơ,
nhưng kín đáo. Nó là sản-phẩm mang màu sắc dung-hòa Bắc Nam. Cũng ở thời
Nguyễn Phúc Khoát, phụ-nữ đã biết trang điểm, thêu-thùa hoa lá quanh cổ áo để
tăng vẻ đẹp, hàng vải khá tốt và tinh xảo. Các loại áo đoạn hoa bát ty, sa, lương,
địa, the là hàng hoa được mặc vào ngày thường, áo vải, áo mộc bị chê là vải xấu.
Chúa Nguyễn Phúc Khoát đã viết những trang lịch-sử đầu cho chiếc áo dài
vậy." (Theo Lê Quý Ðôn-Phủ biên tạp lục, trong cuốn "Kể chuyện Chín Chúa -
Mười Ba Vua Triều Nguyễn, của Tôn Thất Bình, trang 29.)
Chúa Nguyễn Phúc Khoát hùng cứ ở xứ Ðàng Trong, sau khi chiếm trọn
nước Chiêm thành, mở mang bờ cõi về phương Nam, theo Lê Quý Ðôn, đã có được
thời kỳ thịnh vượng bình yên. Chúa Nguyễn Phúc Khoát xưng vương hiệu là Vũ
Vương, có triều nghi xây hai điện Kim Hoa, Quang Hoa, có các nhà Tụ Lạc, Chính
Quang, Trung Hoà, Di Nhiên, đài Sướng Xuân, các Dao Trì, các Triều Ðương, các
Quan Thiên, đình Thụy Vân, hiên Ðồng Lạc, an Nội Viên, đình Giáng Hương, điện
10