PHN U : KHI QUT

Cú th núi rng vn vn hoỏ núi chung v tớn ngng núi riờng, l mt
vn ht sc quan trng trong i sng tinh thn ca nhõn dõn ta, c bit l
ca cỏc dõn tc min nỳi vựng sõu, vựng xa. Vỡ cha c giỏc ng y v t
tng v c s v kinh t - xó hi cũn yu kộm, vỡ vy mun nõng cao i sng
tinh thn cng nh i sng vt cht ca nhõn dõn ta c bit trong dõn tc
Mng mt s ni trong t nc ta thỡ cn i sõu vo quan sỏt, nghiờn cu
i sng tinh thn ca dõn tc Mng mt cỏch khoa hc.
Vi tớnh cht l bn bỏo cỏo khoa hc cp Khoa - Trng, hn na l sinh
viờn nm th nht cng vi tri thc khoa hc cũn cha y , vy em mong cỏc
thy cụ cho nhng ý kin úng gúp bỏo cỏo khoa hc c tt hn v lm
tin cho giai on sau ny. THệ VIEN ẹIEN Tệ TRệẽC TUYEN

1
PHẦN MỞ ĐẦU
1. LÝ DO CHỌN ĐỀ TÀI .
Dân tộc Mường cũng như tất cả các dân tộc khác sống và tồn tại trên lãnh
thổ nước ta, ngồi những nhu cầu sống tất yếu (cơm, áo…) thì dân tộc Mường
còn ln ln tồn tại một vấn đề đó là : Làm thế nào để có một đời sống văn hố
mang đậm bản sắc dân tộc mà khơng “bế quan toả cảng”. Đó là một vấn đề lớn
đang đặt ra cho dân tộc Mường trong giai đoạn phát triển hiện nay. Thời buổi
kinh tế thị trường thời buổi của vi tính và cơng nghệ sinh học.
- Tín ngưỡng là một phần nhỏ của Tơn giáo, nó như được nâng nui chăm
sóc qua tiến trình phát triển của lịch sử. Để hiểu được đời sống văn hố nói
chung (văn hố vật chất và văn hố tinh thần) thì cần hiểu rằng ngồi văn hố
vật chất của dân tộc Mường thì còn tồn tại song song là văn hố tinh thần (tơn
giáo, tín ngưỡng, thờ cúng…) do vấn đề tín ngưỡng là một vấn đề tinh thần mà

2. MC CH, NHIM V CA TI.
-Do õy l mt bi nghiờn cu khoa hc vi ni dung, thi lng cũn hn
ch, nờn õy em i tỡm hiu vn tớn ngng gii quyt mt s vn c
bn sau :
+ Do tỡnh hỡnh chớnh tr trờn th gii ngy cng phc tp, nh ó hỡnh
thnh cỏc t chc khng b, cỏc loi hỡnh chuyờn nghiờn cu v tỡm cỏch chng
phỏ cỏc nc XHCN nh : CIA,v cỏc t chc bớ mt khỏc Nhng c bit
hn c ú hỡnh thc dựng cỏc truyn n, tuyờn truyn bng ming ca cỏc t
chc ny cho nhõn dõn ta chng phỏ nh nc m c bit l i vi cỏc dõn tc
thiu s, do ớt cú hiu bit,ớt cú c hi tip cn vi cỏc iu kin k thut hin
i. vỡ vy chỳng dựng nhiu chớnh sỏch lm ngu dõn, d d nhõn dõn ta
chng phỏ li nh nc ta. ú l mt chớnh sỏch cc kỡ nguy him m bn phn
ng dựng chng phỏ nc ta, ú l mt trong nhng mc tiờu m bỏo cỏo
khoa hc ny mun tỡm hng gii quyt.
+ Do quỏ trỡnh nhn thc chớnh tr ca nhõn dõn ta cũn yu, li cng vi
s du nhp hng lot cỏc loi vn hoỏ mi vi hai chiu hng (tớch cc v tiờu
THệ VIEN ẹIEN Tệ TRệẽC TUYEN

3
cc). tip tc gỡn gi bn sc v phỏt huy hn na cỏc bn sc dõn tc ó cú
v tip thu cỏc loi vn hoỏ cú tớnh tớch cc cho dõn tc mỡnh. Mt khỏc ú cng
l quỏ trỡnh nhn thc - tớn ngng tri qua quỏ trỡnh phỏt trin ca xó hi Vit
Nam núi riờng v xó hi th gii núi chung thỡ nú ó phỏt huy c nhng gỡ ?,
vai trũ ca nú ra sao i vi s phỏt trin ca kinh t - xó hi, ý ngha ca vic
úng gúp ú, cỏc phng thc - loi hỡnh tỏc ng. Nhng cng phi hiu rng
nú cng cũn tn ti nhng mt cha tt, m qua õy cn vch ra, ch rừ tỡm
bin phỏp khc phc dn, a n mt kt qu ti u.
+Tỡm hiu v vn ny chớnh lm sỏng t cỏc ngun gc tớn ngng,
ti sao li cú loi tớn ngng y ? tớn ngng y nú c tin hnh nh th
no Nú cú tỏc ng gỡ i vi i sng ca cỏc dõn tc thiu s vựng sõu

Việt Nam là một nước đa dân tộc, theo số liệu điều tra của bộ lao động
thươnh binh xã hội thì nước ta có tới 54 dân tộc cùng sinh sống. theo số liệu
thống kê năm 1999 thì dân số nước ta là 76 triệu người, trong đó các dân tộc
thiểu số chiếm 15% trong (76) còn dân tộc Mường chiếm 30% trong(15%).
Địa bàn sinh sống của dân tộc Mường thường là ở Hồ Bình, Phú
Thọ,Sơn la…,thường thường người Mường thường sốnh cùng người kinh,người
Thái nên đời sống văn hố đã có nhều thay đổi, đặc biệt là về văn hố tinh thần-
trong đó nổi nên là tín ngưỡng của dân tộc Mường đó là một yết tố rất quan
trọng trong đời sống tâm linh của dân tộc Mường, khẳng định vai trò to lớncủa
nhà nước đã đề ra qua các kỳ đại hội của Đảng.
1.1. KHÁI NIỆM VỀ TÍN NGƯỠNG .
-Tín ngưỡng dân gian hay còn được gọi là “tín ngưỡng dân dã”
*
Dù là tín
ngưỡng dân gian hay tín ngưỡng dân dã thì ý nghĩa của chúng vẫn là một. Đó là
niềm tin của quần chúng nhân dân vào một loại tơn giáo nào đó. Từ đó mà nó
hình thành lên một câu hỏi : Vậy thì tín ngưỡng là gi? Theo từ điển tiếng Việt thì
tín ngưỡng là “tin theo một tơn giáo nào đó”
*
. Như vậy tín ngưỡng chỉ là một
niềm tin tơn giáo. Mỗi tín đồ của một tơn giáo nào thì đều có niềm tin riêng của
mình, khác với niềm tin của các tơn giáo khác. Hiện nay do q trình du nhập
nhiều loại tín ngưỡng khác nhau vào đất nước ta, nên đã hình thành một số tư
tưởng hiểu chưa đúng về thuật ngữ này, thường coi tín ngưỡng cũng là một tơn
giáo (tín ngưỡng dân gian là tín ngưỡng sơ khai). Tín ngưỡng khơng có ý chí là
một tơn giáo, mà chỉ là một niềm tin có tính chất tơn giáo. Hiến pháp nước ta có
ghi rằng : “Mọi cơng dân đều có quyền tự do tín ngưỡng”, điều đó nói lên rằng
mỗt cơng dân có thể tự mình chọn cho mình một tơn giáo riêng mà khơng phải
phụ thuộc vào ai, và h tộc gì. Tức là mỗi người có một niềm tin tơn giáo riêng


thiểu số Mường lại cầu trời khấn phật cho tạnh. Mặt khác, do đức tin tổ tiên có
thể phù hộ, độ trì cho con cháu, cho nên chúng ta cũng thường xuyên tổ chức
thờ cúng tổ tiên vào những dịp cần thiết. Từ đó khẳng định rằng tín ngưỡng là
niềm tin cần thiết trong đời sống tâm linh của từng cá nhân trong từng dân tộc,
mà ở đây đại diện là dân tộc Mường.
Tóm lại, tín ngưỡng không phải là một tôn giáo mà chỉ là một niềm tin tôn
giáo được thể hiện qua các hình thức của một dân tộc cụ thể.
1-2. KHÁI NIỆM TÍN NGƯỠNG DÂN GIAN :
THÖ VIEÄN ÑIEÄN TÖÛ TRÖÏC TUYEÁN

7
-Vi nhu cu sng v tn ti ca mi ngi v phỏt trin chớnh mỡnh,
mi thi i, con ngi luụn phi nhn thc cỏc hin tng t nhiờn v xó hi
m mỡnh ang sng, khng ch con ngi khụng th cú c nhng ng x phự
hp, thớch nghi vi mụi trng sng ca mỡnh, khụng th tho món nhu cu ca
mỡnh. Nhn thc hin thc mt cỏch ỳng n (phự hp) chớnh l c s tớch lu
trớ tu, s phỏt minh cỏc hc thut, khoa hc v ngh thut, nhng yu t vụ
cựng cn thit cho s tn ti ca ngi, cng nh s tin b ca xó hi loi
ngi.
-Do cha cú quỏ trỡnh tớch lu trong nhn thc, nờn nhng nhn thc c
phn ỏnh trong tớn ngng ca ngi nguyờn thu cũn cú nhiu hn ch. S hn
ch y khụng phi vỡ ch s thụng minh ca ngi hin i, m n gin nh ó
núi, ch l do h cha cú quỏ trỡnh tớch lu cỏc nhn thc ca mỡnh. Nhng nhn
thc ca h mi ch l nhng cm giỏc, tri giỏc ban u v cỏc hin thc. Nhng
cm giỏc tri giỏc y ch l nhng cm giỏc, tri giỏc n l, cha phn ỏnh c
s liờn h mt thit gia s vic v hin tng ca th gii khỏch quan. Chỳng
(cm giỏc v tri giỏc) cha sc giỳp h (ngi tin s) khỏm phỏ v nhng
quy lut ca t nhiờncng nh ca xó hi. Ngi tin s khụng th hiu ni vỡ
sao tri nng, vỡ sao tri ma, vỡ sao tri cú giú, cú bóo, vỡ sao li cú t, vỡ sao
con ngi li mt (cht) H cng ngc nhiờn, hong s hn khi thy trong

chớnh cỏi cht l ci ngun sõu xa nht ca cỏc tỡnh cm tụn giỏo.
Vớ d nh : ụng Malinowski ó khng nh rng : cỏi cht l s khng
hong ti quan trng v cui cựng ca cuc sng
(3)
hay nh Frazer ó chng
mỡnh s bi ai, s hói, kinh hong ca cng ng vi cỏi cht trong tỏc phm :
Ni lo s ca cỏi cht trong tụn giỏo s khai.
-i sõu hn na, Frazer u cho rng : cỏc tc ngi hoang dó khụng tỡm
cỏch che du ni hói hựng m s hin din ca vong linh gi ra v cng khụng
tỡm cỏch che du s s st m h cm thy khi ngh n vong linh cú th quay
tr v v nú cú mt hỡnh thc hin thỏi gỡ ú vo mi ngi hoc mt ngi h
ó cu vin n mt lot cỏc cuc hnh l luụn tin tng rng nú s tỏch xa
con ngi, xua ui nú ra khi con ngi
(1)
cũn i vi W. Wundt thỡ cho
rng ngi hoang dó au kh vỡ s linh hn ca h tr thnh qu d v ó ct
ngha taboo bng s s hói ma qu
(2)
.

*
Trớch dn ca Powys - John cowper - the meating of culture - Will durant, nm xut bn
1974.
(3)
Trớch dn ca Nguyn Huy Dinh, trang 14
(1)
Xem S.Freud- trang 126
(2)
Trớch W.Wundt - trang 127.
THệ VIEN ẹIEN Tệ TRệẽC TUYEN

v s chp nhn hu thc hiu s. Thớ d nh trong trng hp ngi ta tha th
cho ngi yờu du phm phi mt bt cụng i vi ngi yờu du hn. Mt khỏc
din trỡnh kt thỳc bng s vo cuc ca c ch tõm thn c bit trong phõn
tõm hc gi l ngoi phúng.

(4)
Trớch dn trong Freud - trang 140.
(5)
Trớch dn ca Frend trang 128
THệ VIEN ẹIEN Tệ TRệẽC TUYEN

10
-Vi t cỏch l hnh ng vỡ s tn ti ca ngi, tớn ngng nguyờn thu
c thc hin bng s th cỳng cỏc thn linh. Vỡ thõn linh cú nhng nng lc
m h ngh l con ngi khụng th cú, nờn cu xin s che ch ca thn linh,
con ngi phi cú nhng vic lm t rừ s tụn vinh, s kớnh trng ca mỡnhi
vi thn linh. Mi li núi, c ch, hnh ng trong th cỳng u c cỏch iu
hoỏ mang tớnh biu tng cao : Li cu xin c thc hin khụng phi bng
nhng li núi trc tip thụng thng, m khụng c núi kiu vớ von vi nhng
hin vt v hỡnh nh c th, gn gi vi cuc sng. Cỏc cõu cu xin c thc
hin di cỏc hỡnh thc vn vn giu õm iu (chng hn, cu mựa mng,
phong phỳ, dõn lng quc thc thỡ Yờn Lp - Phỳ Th cú cõu vớ nh sau :
Cu cho :
Cõy m lng ta tt nhdõu
Lỳa tt bng u
Bụng cỏi bng bụng lau
Bụng con bng bụng sy
(1)

m iu cu xin ca bivớ ny ca dõn tc Mng Phỳ Th lm cho

Quan niệm về
thế giới.
Quan niệm hồn
linh
Các giai đoạn
phát triển của
con dục cá nhân
Các giai đoạn
của đời sống tâm
thần của nhân
loại
Các kỹ xảo
- Tự động hứng
dục
-Thoả mãn dục
vọng bằng ảo
giắc
-Tính tồn năng
của thư tưởng
-ảo giác vận
động được quy
phó cho tính
tồn năng tư
tưởng
Ma thuật (với tư
cách là cách sử
dụng tổng hợp,
triệt để tính tồn
năng tư tưởng)
Tự si mê

thành một bảng sau: (mơ hình hố).
Đặc điểm Tín ngưỡng Tơn giáo
Cội nguồn Thuyết hồi linh -Thuyết hồi linh của vật tố,
hoặc thuyết về một đấng
siêu nhân khác như : (mana
chẳng hạn)
Đối tượng
sùng bái
-Vạn vật hữu linh
-Đa thần
-Nhất thần
Kỹ xảo
(phương
thức thực
hành)
- Ma thuật - Lễ nghi tơn giáo
Thiết chế -Chưa hồn chỉnh (điện thờ -Hồn chỉnh (có thiết chế

(1)
Ơng đã đưa ra một vài ví dụ để chứng minh cho những luận điểm trên : “Nếu tơi muốn
trời mưa tơi chỉ việc làm mộtcái gì đó giống như mưa hay nhắc nhở đêbns mưa, ởmotj
bước cao hơn của văn minh, người ta sẽ thay thế thủ tục ma thuật ấy bằng những đám
rước xung quanh một ngơi đền và bằng những thỉnh nghiệm những chư hầu cư trú tại đó
và sau họ sẽ từ bỏ kỹ sảo tơn giáo ấy và tìm tòi xem bằng những tác dụng nào đến bản
thân khí quyển thì có thể gây nên mưa móc. Trích Freud- tr 168-169.
THƯ VIỆN ĐIỆN TỬ TRỰC TUYẾN

13
đơn giản, khơng có giới tăng
lữ mà chỉ có một số ít người

: Người ta nghĩ thế nào thì hành động thế ấy, tức là, tuỳ theo sự phát triển của
nhận thức mà con người có phương thức hành động tương ứng. (như ở bảng trên
thì tương ứng với ba trình độ nhận thức là hồn linh luận, tơn giáo, khoa học, thì
có ba phương thức tác động là ma thuật, lễ nghi tơn giáo và khoa học).
Đến đây chúng ta thấy rõ rằng : so sánh tín ngưỡng, tơn giáo với mê tín là
một việc làm thiếu tính phương pháp. Sở dĩ như vậy là vì người ta đã nhầm lẫn
trong khi so sánh cái tổng thể (tín ngưỡng, tơn giáo), với cái bộ phận mà ở đây
là (kỹ xảo và ma thuật). Em xin dẫn một ví dụ để cụ thể hố vấn đề này : đạo thờ
mầu ở nước ta là một tín ngưỡng ? một tơn giáo ? hay một mê tín ? Nếu theo lý
thuyết trên, ít nhất chúng ta có thể khẳng định được đạo mầu là một hình thái
tơn giáo bản địa. Còn nếu ai đó cho rằng các thủ thật (thực chất là cái kỹ xảo
thực hành tín ngưỡng) như hầu đồng, múa hát, vàng mã… v.v. Đó là những
THƯ VIỆN ĐIỆN TỬ TRỰC TUYẾN

14
hành vi mê tín để đánh giá tồn bộ đào mầu khơng phải là tín ngưỡng dân gian
bản địa thì đó là một sự nhầm lẫn. Điều này sẽ làm ảnh hưởng xấu đến ảnh
hưởng của chúng ta khi chúng ta ứng xử với một tín ngưỡng dân gian bản địa.
Một yếu tố quan trọng trong nền văn hố dân tộc của chúng ta. Cần phải quan
niệm một cách khoa học rằng, mê tín là thực chất biểu thị sự suy thối (khơng
đầy đủ) của các hình thái tơn giáo sơ khai (kể cả một tơn giáo đương đại).
Tóm lại, bằng những hiểu biết cộng với sự khám phá của khoa học như
em đã được dẫn chứng ở trên thì ta có thể khẳng định rằng khái niệm tín ngưỡng
dân gian có các phương thức riêng khác nhau, và có nhiều khái niệm trong vấn
đề này.
Là những hình thái tơn giáo sơ khai, chúng được hình thành trên cơ sở
những tâm cách ngun thuỷ (Primitive mentality) để nhận thức hiện thực và tác
động đến hiện thức bằng các kỹ xảo (các biện pháp ma thuật) của thuyết hồn
linh. Tín ngưỡng “dân gian” ở đây nhằm phân biệt với tín ngưỡng, tơn giáo
chính thống của những xã hội đã có nhà nước (trước khi có nhà nước chưa có sự