Website: http://www.docs.vn Email : [email protected] Tel : 0918.775.368
Vấn đề từ ngoại lai trong tiếng việt (Môn: Phân tích từ vựng tiếng Việt)
I. CƠ SỞ LÝ LUẬN
1. Hiện tượng chuyển nghĩa từ vựng
Ngôn ngữ là phương tiện giao tiếp quan trọng nhất của con người. Ngôn ngữ
không ngừng được củng cố cùng với lịch sử phát triển của loài người. Ngữ nghĩa
học là một ngành quan trọng của ngôn ngữ học. HiÖn tượng chuyển nghĩa của từ là
một hiện tượng vô cùng phong phú và phức tạp. Trong tiếng Việt, hiện tượng
chuyển nghĩa cũng đã được quan tâm nghiên cứu từ rất lâu. Nhiều tác giả đã có
những công trình nghiên cứu cụ thể về lĩnh vực này. Tuy nhiên cho đến nay thì đây
vẫn là vẫn đề còn gây nhiều tranh luận.
Từ đơn hoặc từ phức khi mới xuất hiện đều chỉ có một nghĩa biểu vật. Sau
một thời gian sử dụng, chúng có thể có thêm những nghĩa biểu vật mới. Các nghĩa
biểu vật mới xuất hiện ngày càng nhiều thì nghĩa biểu niệm của nó càng có khả
năng biến đổi. Trong sự chuyển biến ý nghĩa, có khi nghĩa biểu vật đầu tiên còn
nữa, chúng ta đã quên đi. Nhưng thường thường thì cả nghĩa đầu tiên và các nghĩa
mới đều cùng tồn tại, cùng hoạt động khiến cho những người không chuyên từ
nguyên học khó nhận biết hay khó khẳng định nghĩa nào là nghĩa gốc của từ.
Giữa nghĩa đầu tiên với các nghĩa mới có thể diễn ra sự biến đổi theo nghĩa
móc xích: nghĩa đầu tiên chuyển sang nghĩa S1, từ S1 chuyển sang S2 chuyển sang
S3...Phần lớn các trường hợp của từ chuyển biến nghĩa theo lối toả ra tức là các
nghĩa mới khi xuất hiện đều dựa vào nghĩa đầu tiên. Các nghĩa xuất hiện sau vẫn có
quan hệ với nghĩa gốc, có khi hơi mờ nhạt hay bị đứt quãng. Lúc này từ vốn là một
nhưng đã tách thành hai từ đồng âm.
Như vậy sự chuyển biến ý nghĩa cũng là một phương thức để tạo thêm từ
mới bên cạnh các phương thức ghép hoặc láy.
Các từ có nghĩa biểu vật thuộc cùng một phạm vi hoặc có ý nghĩa biểu niệm
cùng một cấu trúc thì chuyển biến ý nghĩa theo cùng một hướng giống nhau. Có khi
Website: http://www.docs.vn Email : [email protected] Tel : 0918.775.368
sự chuyển nghĩa theo cùng một hướng của các từ cùng một phạm vi biểu vật bất
ngờ, lắt léo nhưng khá thú vị. Cũng như qui luật về sự chi phối của các nét nghĩa

ca ngha nhỏnh
Phõn loi theo kh nng s dng: cú ngha c v ngha hin dựng. Ngha c
l ngha b loi hn trong giao tip hin nay, thng ch c dựng trong nhng
vn bn m tỏc gi cú dng ý tỏi hin li khụng khớ c kớnh ca cõu chuyn.
Theo khu vc a lý cú ngha a phng v ngha ton dõn
Theo cỏc lnh vc xó hi, cú nghớc a phng v ngha ton dõn
thụng ca t
Cỏch phõn loi ph bin nht l phõn loi theo nguyờn tc ng i. i
tng ca s phõn loi l tt c cỏc ngha hin dựng ca t, khụng k ú l ngha t
nguyờn hay ngha gc.
Cũn cú cỏch phõn loi theo ngha chớnh v ngha ph. Ngha chớnh ca t cú
th trựng vi ngha t nguyờn hoc ngha gc.
2. Phơng thức chuyển nghĩa từ vựng
Phng thc chuyn ngha ph bin trong tt c cỏc ngụn ng trờn th gii l
n d v hoỏn d.
Theo Đỗ Hữu Châu (1999), phng thc n d l phng thc ly tờn gọi ca
s vt hin tng ny gi tờn s võt hin tng khỏc khi m gia hai s vt,
hin tng cú nột tng ng. n d cng c xem l so sỏnh trong ú s vt so
sỏnh b n i. Cũn hoỏn d l phng thc ly tờn gi ca s vt hin tng ny
gi tờn s vt hin tng khỏc nu hai s vt hin tng i ụi vi nhau trong thc
t.
Trong trng hp n d, hai s vt hin tng c gi tờn khụng cú liờn h
khỏch quan, chỳng thuc nhng phm trự hon ton khỏc hn nhau. S chuyn tờn
gi din ra tu thuc vo nhn thc cú tớnh ch quan ca con ngi v s ging
Website: http://www.docs.vn Email : [email protected] Tel : 0918.775.368
nhau gia chỳng. Cũn mi quan h i ụi vi nhau gia hai s vt hin tng trong
hoỏn d l cú tht, khụng tu thuc vo nhn thc ca con ngi. Do vy cỏc hoỏn
d cú tớnh khỏch quan hn cỏc n d..
Cỏc ý ngha biu vt tuy bt ngun t thc t khỏch quan nhng l nhng s
kin ngụn ng, trong ú n d hay hoỏn d l s chuyn ý ngha t t ý ngha biu

nhanh
chỉ ngời đi hoặc chạy rất nhanh:
phi về nhà
đầy chỉ chất lỏng lên đến tận miệng
vật chứa nó nh cốc nớc đầy
chỉ nơi có rất nhiều thứ gì đó:thóc
đầy bồ, trẻ đầy sân,..
trời
thờng là danh từ chỉ nơi ở phía
trên cao và xa so với mặt đất
dùng nh một phụ từ tạo cảm giác
về thời gian dài:cả tháng trời, cả
năm trời,..
cánh cánh là bộ phận của những con
vật có thể bay đợc nh cánh gà,
cánh vịt,..
là một phần của cái cửa, phần có
thể di chuyển để đóng hay mở cửa.
khoá: nghĩa gốc là cái khoá, là danh từ. Nghĩa phái sinh đợc sử dụng ở đây
là động từ khoá:khoá cửa,...
dòng nghĩa gốc là dòng sông, dòng n-
ớc chỉ luồng nớc chảy
Nghĩa ở đây dùng là dòng chữ,
chỉ một hàng dài nhiều chữ liên
tiếp trên một đờng thẳng.
nhạt nghĩa cơ bản là cảm nhận của vị
giác con ngnhạ ời, chỉ thức ăn ít
muối nh: canh nhạt,..
ở đây dùng với nghĩa là màu đã
không còn rõ nét, gần nh không