1
T VN

i vi mt dõn tc, di sn vn hoỏ c truyn l mt ti sn vụ giỏ m vn
hoỏ l mt h thng hu c cỏc giỏ tr vt cht v tỡnh thn do con ngi sỏng
to ra v tớch lu qua qỳa trỡnh thc tin trong s tng tỏc gia con ngi vi
mụi trng t nhiờn v xó hi. Qua quỏ trỡnh tn ti v phỏt trin mi mt cng
ng ngi u li mt di sn vn hoỏ lõu i c lu truyn t i ny
sang i kia, nú c khng nh ng vng ri tr thnh vn hoỏ c truyn ca
mt dõn tc. Trong vn vn hoỏ c truyn y cú nhng di sn vn hoỏ vt th
nh thnh quỏch, lõu i, ỡnh n, nh cú nhng di sn vn hoỏ phi vt th
nh chuyn k dõn gian, ca dao, phong tc tp quỏn, tp tc, hng c, l
hi. Tuy nhiờn gia cỏi vt th v phi vt th cú s gn bú hu c vi nhau.
Mt vớ d in hỡnh cho s gn bú ny ú l mi quan h gia lut tc v mụi
trng sinh thỏi t nhiờn. S tng tỏc y din ra hai phng din bo v v
phỏt huy. M bo v v phỏt huy mụi trng sinh thỏi t nhiờn ú l mt hnh
ng vn hoỏ mang tớnh nhõn vn phỏt trin v tn ti. Cỏc Mỏc núi Vn
minh nu nh nú phỏt trin mt cỏch t giỏc m khụng c hng dn mt
cỏch t giỏc thỡ s li phớa sau nú mt hoang mc.
làng (người Ê đê gọi là Popét kdi, người M’nơng gọi là kroanh petk đi ...) có
sự tham gia của cộng đồng dòng họ, gia tộc của cả bên ngun và bên bị.
b- Luật tục thành văn hay đã văn bản hố.
Loại luật tục này có thể chia thành 2 dạng:
THƯ VIỆN ĐIỆN TỬ TRỰC TUYẾN

3
Hng c ca ngi Vit (kinh): l loi lut tc thnh vn ca mi lng
trong thi k xó hi phong kin v cũn tn ti n ngy nay vi nhiu tờn gi
khỏc nhau: Hng c, hng l, hng tc... hng c ra i t thi Lờ,
nhng hng c c nht cũn lu li n ngy nay l t thi hu Lờ (th k th
17).
Ni dung ca hng c cp n mt s vn c bn ca lng xó.
1. Thit k t chc lng xó: nh xúm, ngừ (theo c trỳ), dũng h (theo
huyt thng), phe giỏp (theo cp tui), phng hi (theo ngh nghip), b mỏy
qun lý hnh chớnh.
2. Quy nh v cỏc quan h xó hi: trong ú ni lờn cỏc chun mc: trng
lóo, trng chc v, trng nam v trng trng nam.
3. Quy c v an ninh lng xó:
4. Quy c v khuyn nụng, khuyn hc:
5. Quy c v su thu, lao dch theo tng loi ngi trong lng xó.
Lut tc ca ngi Thỏi v Chm.
Lut tc Thỏi (Ht khong bn mng) tn ti di hai dng:
+ Lut Mng
+ Nhng tc l liờn quan n ci xin, ma chay, cỳng l v.v
Ni dung ca lut Mng cp ti cỏc vn :
1- Lai lch ca Mng
2- Ranh gii Mng
3- B mỏy qun lý Mng v quyn li ca cỏc chc dch.
4- Ngha v v quyn li ca ngi dõn.

với tư cách là chủ nhân của cộng đồng ấy.
Luật tục mang tính đặc thù, tính địa phương, tính đa dạng. Mỗi làng người
Việt có một bản hương ước riêng, mỗi mường của người Thái có bản luật
Mường riêng…
Do luật tục là một bộ phận của hệ thống xã hội, hệ thống văn hố cho nên
du luật tục đã hình thành và định hình trong qúa trình lịch sử lâu dài nhưng
khơng vì vậy mà nó bất biến, trái lại nó ln biến đổi theo những hồn cảnh xã
hội và văn hố nhất định.
3. Giá trị của luật tục
THƯ VIỆN ĐIỆN TỬ TRỰC TUYẾN

5
- Luật tục là một sản phẩm của một xã hội nên nó là tấm gương phản
chiếu sát thực xã hội tộc người. Luật tục đề cập đến hầu hết các lĩnh vực khác
nhau của đời sống tộc người từ mơi trường tự nhiên, quan hệ sản xuất và sở hữu,
tổ chức và các quan hệ xã hội, hơn nhân, gia đình, tín ngưỡng, phong tục và lễ
nghi… Đó là các chuẩn mực ứng xử đã được hình thành và định hình trong qúa
trình lịch sử lâu dài của tộc người được mọi người chấp nhận và tự giác thực
hiện như một thói quen, tập qn.
- Luật tục là di sản văn hố tộc người: luật tục đặc biệt là luật tục truyền
miệng của các dân tộc ở Tây Ngun là di sản văn hố q báu. Trong mỗi bộ
luật tục nó khơng chỉ chứa đựng những sắc thái văn hố độc đáo của mỗi tộc
người khiến có người đã ví von nó như là “Bộ từ điển Bách khoa sống của mỗi
dân tộc” mà bản thân mỗi bộ luật tục đó thực sự còn là một tác phẩm văn học
dân gian truyền miệng có giá trị nội dung và nghệ thuật.
- Luật tục là kho tàng tri thức dân gian phong phú. Đó là tri thức về mơi
trường tự nhiên, về sản xuất nương rẫy, hái lượm, săn bát, đánh cá, tri thức về xã
hội và ứng xử giữa người với người, tri thức về đời sống văn hố, nghi lễ phong
tục…
Trước hết luật tục là tri thức quản lý cộng đồng, làng bn. Đó là sự kết II. LUT TC V VIC QUN Lí, KHAI THC TI NGUYấN
THIấN NHIấN
1. Lut tc cha ng kho tri thc v mụi trng v ti nguyờn thiờn
nhiờn
Cỏc b lut tc ca cỏc tc ngi u th hin mt kho tng tri thc vụ
cựng phong phỳ ca cỏc tc ngi v mụi trng t nhiờn v nhng ti nguyờn
thiờn nhiờn ni m h sinh sng. Vi trỡnh v phong cỏch t duy c th kinh
nghim mang mu sc thn bớ nờn h cho rng, nờn h cho rng con ngi cng
nh mi vt xung quanh u cú linh hn, con ngi v t nhiờn u bỡnh ng,
ho vo nhau l mt. Do vy con ngi thng ly cỏc hin tng t nhiờn
THệ VIEN ẹIEN Tệ TRệẽC TUYEN