TẠ QUỐC HUY
MSSV: DPN010627
KHẢO SÁT ĐẶC TÍNH NÔNG HỌC, NĂNG SUẤT VÀ MỘT SỐ
ĐẶC TÍNH PHẨM CHẤT HẠT CỦA 13 GIỐNG/DÒNG NẾP TẠI
TRẠI GIỐNG BÌNH ĐỨC VỤ ĐÔNG XUÂN NĂM 2004-2005
LUẬN VĂN TỐT NGHIỆP ĐẠI HỌC NGÀNH PHÁT TRIỂN NÔNG THÔN
GIÁO VIÊN HƯỚNG DẪN
ThS. Trương Bá Thảo
ThS. Nguyễn Thị Thanh Xuân
Tháng 6.2005
ỦY BAN NHÂN DÂN TỈNH AN GIANG
TRƯỜNG ĐẠI HỌC AN GIANG
KHOA NÔNG NGHIỆP - TÀI NGUYÊN THIÊN NHIÊN

TRƯỜNG ĐẠI HỌC AN GIANG
KHOA NÔNG NGHIỆP - TÀI NGUYÊN THIÊN NHIÊN

KHẢO SÁT ĐẶC TÍNH NÔNG HỌC, NĂNG SUẤT VÀ MỘT SỐ
ĐẶC TÍNH PHẨM CHẤT HẠT CỦA 13 GIỐNG/DÒNG NẾP TẠI
TRẠI GIỐNG BÌNH ĐỨC VỤ ĐÔNG XUÂN NĂM 2004-2005
Do sinh viên: TẠ QUỐC HUY thực hiện và đệ nạp
Kính trình Hội đồng chấm luận văn tốt nghiệp xét duyệt
Long xuyên, ngày … tháng 6 năm 2005
GIÁO VIÊN HƯỚNG DẪN
Ths. Trương Bá Thảo
Ths. Nguyễn Thị Thanh Xuân
TRƯỜNG ĐẠI HỌC AN GIANG
KHOA NÔNG NGHIỆP - TÀI NGUYÊN THIÊN NHIÊN
Hội đồng chấm luận văn tốt nghiệp đã chấp thuận luận văn đính kèm với
tên đề tài: KHẢO SÁT ĐẶC TÍNH NÔNG HỌC, NĂNG SUẤT VÀ MỘT
SỐ ĐẶC TÍNH PHẨM CHẤT HẠT CỦA 13 GIỐNG/DÒNG NẾP TẠI

Cô LÊ THÙY NƯƠNG
Đã tận tình hướng dẫn tôi trong suốt thời gian thực tập và hoàn thành
Luận văn Tốt nghiệp.
Chân thành cảm tạ :
Quí Thầy Cô đã hết lòng dạy dỗ tôi trong suốt thời gian học tập.
Quí Thầy Cô và Cán bộ công nhân viên Trung tâm Nghiên cứu và Sản
xuất giống Bình Đức.
Thân gửi đến các bạn đã tận tình giúp đỡ tôi trong suốt thời gian học tập
và thực tập tốt nghiệp lời cảm ơn chân thành nhất !
i
TÓM LƯỢC
Nhằm bổ sung vào tập đoàn giống nếp hiện trồng trong tỉnh, khoa Nông
Nghiệp – Tài Nguyên Thiên Nhiên có nhập về một số giống/dòng nếp ở nước
ngoài để tiến hành thí nghiệm kiểm chứng xem các giống mới này có phù hợp
với điều kiện trong nước hay không và quan sát các đặc tính nông học, năng
suất, phẩm chất của giống mới khi được trồng trong nước.
Thí nghiệm được thực hiện tại trại giống Bình Đức, phường Bình Đức,
TP.Long Xuyên, An Giang. Thời gian thí nghiệm: từ ngày 22/11/2004 đến
30/3/2005. Bộ giống thí nghiệm gồm 13 giống/dòng nếp do Khoa NN-TNTN,
đại học An Giang cung cấp (2 giống đối chứng), mỗi giống với lượng 200gram.
Phương pháp thí ngiệm:
+ Thí nghiệm được bố trí hoàn toàn ngẫu nhiên
+ Phương pháp canh tác: làm mạ khô, cấy có căng dây, bón phân theo công thức
90 – 60 – 60 và được chia làm 4 lần bón, nhỏ cỏ bằng tay.
+ Các chỉ tiêu theo dõi: đặc tính nông học, sự mẫn cảm với sâu bệnh, thành phần
năng suất và năng suất thực tế. Các chỉ tiêu theo dõi được đánh giá theo phương
pháp của IRRI.
Kết quả thí nghiệm cho thấy:
+ Thời gian sinh trưởng: tất cả các giống/dòng có thời gian sinh trưởng
từ 85 - 116 ngày.

2.6. Đặc điểm tự nhiên ở địa phương 17
Chương 3: PHƯƠNG TIỆN VÀ PHƯƠNG PHÁP
3.1. Phương tiện thí nghiệm 18
3.2. Phương pháp thí nghiệm 19
3.2.1. Bố trí thí nghiệm 19
3.2.2. Phương pháp canh tác 19
3.2.3. Phương pháp thu thập số liệu 20
3.2.3.1. Chỉ tiêu nông học 20
3.2.3.2. Năng suất thực tế và thành phần năng suất 23
3.2.3.3. Chỉ tiêu sâu bệnh 24
3.2.3.4. Chỉ tiêu nông hoá 26
3.3. Phương pháp thống kê 26
Chương 4 KẾT QUẢ VÀ THẢO LUẬN
4.1. Tình hình chung 27
4.2. Kết quả thảo luận 27
4.2.1. Đặc tính nông học 27
4.2.1.1. Chiều cao cây 27
4.2.1.2. Số chồi 29
4.2.1.3. Góc lá cờ 30
4.2.1.4. Thời gian sinh trưởng 31
4.2.1.5. Độ hở cổ bông 32
i
Nội Dung Trang
4.2.1.6. Chiều dài bông 33
4.2.1.7. Đặc tính đổ ngã 33
4.2.2. Thành phần năng suất và năng suất thực tế 34
4.2.2.1. Số bông/m
2
34
4.2.2.2. Số hạt chắc/bông 35

trại giống Bình Đức vụ Đông Xuân năm 2004-2005 38
9 Chất lượng thóc gạo của 13 giống/dòng nếp thí nghiệm tại trại
giống Bình Đức vụ Đông Xuân năm 2004-2005 39
10 Kết quả thử nghiệm bệnh cháy lá và rầy nâu của 13 giống/dòng
nếp thí nghiệm tại Bình Đức vụ Đông Xuân năm 2004-2005 40
DANH SÁCH HÌNH
Hình số
Tựa hình
Trang
1 Sơ đồ tiến trình chọn giống 7
2 Sơ đồ bố trí thí nghiệm 13 giống/dòng nếp tại trại giống
Bình Đức vụ Đông Xuân năm 2004-2005 19
v

Chương 1 MỞ ĐẦU
1.1 Đặt vấn đề
Theo báo Sài Gòn giải phóng (2003),“ từ lâu lúa nếp đã được trồng ở
ĐBSCL để phục vụ cho nhu cầu nội địa là chính, nhất là khu vực miền Tây Nam
Bộ và Đông Nam Bộ. Nếp được chế biến thành xôi, bánh phồng, nấu rượu…
ước tính lên đến trăm nghìn tấn/năm. Năng suất 1ha lúa nếp không kém so với
trồng lúa tẻ, khoảng 5-6 tấn/ha vụ Đông Xuân và 4-5 tấn/ha vụ Hè Thu, nhưng
giá bán thường cao hơn lúa tẻ, lúa nếp có giá 2300-2500đồng/Kg, còn lúa tẻ chỉ
có 1550-1700 đồng/Kg. Theo đó, nông dân trồng lúa nếp tuy đầu tư có “đậm
hơn” lúa tẻ nhưng không đến mức quá cao. Khả năng kháng sâu bệnh của lúa
nếp lại khá, việc xay xát cũng không cần có công nghệ gì đặc biệt. Với những
lợi thế đó, những năm qua nông dân ở một số địa phương vùng ĐBSCL đã
chuyển qua trồng lúa nếp khá nhiều như ở huyện Chợ Gạo, Tiền Giang có tới
7000 hộ chuyên canh 5000ha lúa nếp và còn có khả năng tăng thêm. Huyện Phú
Tân, An Giang cũng có xã chuyên trồng lúa nếp. Năm năm trước, đoàn thương
gia Singapore sang đàm phán với Bộ Nông Nghiệp - Phát Triển Nông Thôn về

phù hợp với điều kiện canh tác, điều kiện tự nhiên trong tỉnh, và sau đó có thể
tiến hành trồng thử nghiệm trên diện rộng và phổ biến ra cho nông dân trong
vùng trồng.
2
Chương 2 LƯỢC KHẢO TÀI LIỆU
2.1 Một số đặc điểm của lúa nếp
Lúa nếp có tên khoa học là Oryza sativa L. var. glutinosa Tanaka. Lúa
nếp thường chỉ có từ 0 - 10% amylose. Ở Việt Nam, nếp chiếm khoảng 10% sản
lượng lúa. Ông Lê Quý Đôn trong thế kỷ 18 đã ghi nhận một số giống lúa nếp ở
vùng bờ biển trong quyển sách “Phủ Biên Tạp Lục”. Ông đã mô tả 70 giống lúa
cổ truyền, trong đó có 29 giống nếp. Một số giống nếp này là Nếp cái, Nếp hoa
vàng, Nếp Tầm Xuân, Nếp Kỳ Lân, Nếp Suất, Nếp Hạt Cau, Nếp Hương Bầu,
Nếp Ông Lão, Nếp Trân,… mà nhiều giống còn được trồng đến ngày nay.
Cũng như lúa, thời gian sinh trưởng của nếp được chia ra 3 giai đoạn:
+ Giai đoạn tăng trưởng: từ lúc nẩy mầm đến khi nẩy chồi tối đa ( thời
gian của giai đoạn này thay đổi theo các giống khác nhau). Giai đoạn
biểu hiện ở sự đâm chồi tích cực, sự tăng dần chiều cao cây, và sự ra lá
đều đặn. Giai đoạn chồi tối đa theo sau sự đâm chồi tích cực. Đây là
giai đoạn số chồi trên cây hoặc trên m
2
tối đa trước hay sau khi tượng
khối sơ khởi của bông.
+ Giai đoạn sinh sản: Từ lúc làm đòng đến khi trổ hoa. Thời gian của giai
đoạn này là 35 ngày. Giai đoạn sinh sản biểu hiện ở sự dài ra của thân (
tăng chiều cao của cây), giảm số chồi, xuất hiện lá cờ ( lá cuối cùng ),
ngậm đòng, trổ gié, và trổ bông.
+ Giai đoạn lúa chín: Từ lúc trổ hoa đến khi gặt, thời gian của giai đoạn
này là 30 ngày. Giai đoạn này theo sau sự thụ tinh và có thể chia làm
các giai đoạn: chín sửa, chín sáp và chín hoàn toàn.
Về mặt dinh dưỡng, theo T.Dy (không ngày tháng) lúa nếp có lớp vỏ cám

+ Giống mới phải có chất lượng tốt hơn giống cũ, được mọi người ưa
chuộng, có giá trị dinh dưỡng cao hơn, chất lượng nấu nướng ngon hơn.
+ Giống mới có khả năng chống chịu tốt đối với các loại sâu bệnh hại
chính của từng vùng, từng vụ mà giống đó gieo trồng.
4
+ Giống mới phải thích ứng tốt hơn với điều kiện khí hậu, đất đai tập quán
canh tác, hệ thống luân canh của những vùng nhất định.
Bên cạnh các mục tiêu trên, người chọn giống còn dựa vào đặc tính hình
thể, kiểu cây lúa. Quan điểm của một số tác giả về kiểu hình cây lúa lý tưởng
cho năng suất cao trong điều kiện nhiệt đới:
a. Theo Matsushima (1976) cây lúa năng suất cao có 6 đặc điểm nổi bật
+ Có tổng số hạt cần thiết và vừa đủ trên đơn vị diện tích.
+ Thân thấp có nhiều bông nhưng bông ngắn.
+ Hai hoặc ba lá trên cùng phải ngắn, dầy và thẳng đứng.
+ Vẫn giữ màu xanh sau khi trổ.
+ Giữ càng nhiều lá xanh trên thân càng tốt.
+ Trổ vào lúc có thời tiết tốt suốt 40 ngày, từ 15 ngày trước khi trổ đến
25 ngày sau khi trổ gié.
b. Theo Bùi Huy Đáp (1978) cây lúa năng suất cao trong điều kiện nhiệt đới
+ Chín sớm, chu kỳ sinh trưởng từ 100-120 ngày và không mẫn cảm với
quang kỳ ánh sáng.
+ Sinh trưởng dinh dưỡng vừa phải, đẻ nhánh vừa phải, lá xanh đậm và
có dáng lá đòng đứng.
+ Thân ngắn, cứng, chống đổ ngã.
+ Có sức chống chịu sâu bệnh.
+ Lá và vỏ trấu không có lông.
+ Hạt dễ đập nhưng không rụng ngoài đồng.
c. Theo Võ Tòng Xuân (1986) ngoài những đặc tính ngắn ngày, không quang
cảm, có bộ lá thẳng (nhất là lá cờ) để ánh sáng rọi vào hai mặt lá, lá có
màu xanh đậm… Cây lúa năng suất cao phải:

chỉ tiêu theo dõi nhiều hơn trong thí nghiệm sơ khởi: đặc tính nông học, các
thành phần năng suất, các chỉ tiêu sâu bệnh,…
2.3.4. So sánh năng suất
6
Chọn 10-20 dòng tốt nhất ở thí nghiệm hậu kỳ đưa vào thí nghiệm so
sánh năng suất tại nhiều địa bàn khác nhau, qua nhiều vụ chọn một số giống nổi
bật nhất đem khảo nghiệm giống quốc gia.
2.3.5 Chọn giống phổ biến và đặt tên
Thí nghiệm tiến hành nhiều nơi trong cả nước, sau ít nhất ba vụ liên tiếp
với 10-20 giống/dòng do nhiều cơ quan nghiên cứu đề xuất. Chọn ra một vài
giống nổi bật cho những vùng sinh thái khác nhau được Bộ đặt tên và phổ biến
cho nhân dân.
Tiến trình chọn giống được tóm tắt theo sơ đồ sau: Ngoài ra để có giống tốt, năng suất cao, kháng bệnh cao ngoài việc chọn
giống, chúng ta cần phải thường xuyên thanh lọc giống, khử lẫn, phục tráng và
lai tạo giống.
2.4. Phương pháp hậu kiểm giống cây trồng
Đối với các cơ sở sản xuất kinh doanh giống trong nước, các lô hạt giống
cần phải được tiến hành hậu kiểm khi có yêu cầu của cơ quan quản lý, cá nhân
và tổ chức sản xuất kinh doanh hoặc người sử dụng giống.
2.4.1. Mục đích của hậu kiểm giống
+ Tính đúng giống và độ thuần của lô giống làm cơ sở để sử dụng lô
giống hoặc giải quyết những nghi ngờ, tranh chấp liên quan đến chất
lượng lô giống.
7
Hình 1: Sơ đồ tiến trình chọn giống
Phổ biến
Khu vực hoá và công nhận giống

trưởng nào.
+ Đối chứng trong thí nghiệm hậu kiểm là mẫu chuẩn của chính giống
đó. Giống tham gia hậu kiểm ở cấp nào thì mẫu chuẩn ở cấp đó. Có
thể thu thập, bảo quản mẫu chuẩn với khối lượng lớn để sử dụng trong
nhiều vụ. Nếu lượng mẫu chuẩn cũ gần hết, phải có lượng mẫu chuẩn
mới chuẩn bị thay thế. Chất lượng của mẫu chuẩn mới phải được
8
kiểm tra qua thí nghiệm so sánh với mẫu chuẩn cũ trên đồng ruộng và
bảng mô tả giống.
Đối với giống nhập từ nước ngoài, cơ quan thực hiện hậu kiểm có thể
tham khảo ý kiến của các cơ quan quản lý chất lượng giống cây trồng tại các
nước xuất khẩu giống đó để tìm mẫu chuẩn thích hợp hoặc bảng mô tả các tính
trạng đặc trưng của giống.
2.4.4. Phương pháp tiến hành
2.4.4.1. Bố trí thí nghiệm hậu kiểm
+ Thí nghiệm bố trí theo phương pháp ngẫu nhiên, không nhắc lại. Ô có
dạng hình chữ nhật, được gieo trồng một mẫu hạt giống đại diện cho
lô giống tham gia cho hậu kiểm. Các ô cách nhau một lối đi chăm sóc
phù hợp với từng loại cây trồng.
+ Diện tích của mỗi ô bảo đảm đủ gieo trồng đủ số cây cần kiểm tra, tuỳ
thuộc vào từng loại cây trồng và tiêu chuẩn qui định về độ thuần của
từng loại cây trồng đó. Số cây trong một ô được tính theo công thức:
N = 4 x
(%)100
100
S
−
Trong đó:
S (%) là tiêu chuẩn qui định về độ thuần đồng ruộng.
N là số cây cần kiểm tra thích hợp nhất có trong một ô.

chuẩn nhằm đánh giá đầy đủ hơn chất lượng của một lô giống. Vì
vậy, thí nghiệm hậu kiểm các lô giống này phải thực hiện ba lần nhắc
lại.
1
Tổng số cây kiểm tra - Số cây khác dạng
Tổng số cây kiểm tra

P(%) = x 100
+ Khi tiến hành hậu kiểm các dòng lúa bất dục đực đang được duy trì
trong nước hay nhập nội để sản xuất giống lúa lai F1, cần kiểm tra
thêm khả năng bất dục đực của các giống này. Các cây hữu thụ (toàn
bộ hay từng phần) đều được coi là cây khác dạng để tính độ thuần của
dòng lúa bất dục đực theo tiêu chuẩn đã được qui định.
2.5. Tình hình nghiên cứu lúa nếp và một số giống lúa nếp trong nước
2.5.1. Tình hình nghiên cứu
Trong năm 2001, dưới sự chỉ đạo và hỗ trợ của Sở nông nghiệp và phát
triển nông thôn, Sở khoa học - công nghệ - môi trường, Công ty giống cây trồng
tỉnh Hải Dương đã triển khai có hiệu quả chương trình giống quốc gia. Công ty
đã khôi phục được giống lúa nếp Hoa vàng và Tám xoan. Theo Nguyễn Công
Mai ( 2004), giống nếp Hoa Vàng là giống quí của địa phương còn được lưu giữ
trong dân (so với những giống được gieo trồng trên cùng chân đất như U17, Mộc
Tuyền, thì nếp Hoa Vàng cho năng suất tăng hơn 0,8-1,6 tấn/ha, giá trị tăng 5-7
triệu đồng/ha). Và vụ mùa năm 2002, Công ty giống cây trồng tỉnh Hải Dương
đã triển khai sản xuất 30 ha nếp Hoa Vàng. Qua chọn lọc, khử lẫn, kết quả thu
được gần 120 tấn giống nếp Hoa Vàng. Lượng giống này có thể cung ứng cho
bà con gieo cấy ở vụ mùa 2003.
Ở khu vực phía Nam, một giống lúa nếp mới cực sớm được ưa chuộng,
nhất là đồng bào Khmer, đang được nhân giống ở tỉnh Trà Vinh trong phạm vi
đề tài DANIDA (dự án do Ðan Mạch tài trợ trong hợp phần giống) và nhiều nơi
khác trên hàng chục hecta, đấy là giống nếp cực sớm cao sản, kháng sâu bệnh có

giống thực nghiệm Thân Cửu Nghĩa. Với năng suất và chất lượng như vậy, dòng
nếp Bè 1-2 được tỉnh Tiền Giang cho phép nhân rộng tại huyện Chợ Gạo, tỉnh
Tiền Giang, nơi chuyên trồng giống lúa nếp Bè 5.000 ha hàng năm.
Ở An Giang, trước đây nông dân Phú Tân chưa chú trọng đến chất lượng
hạt giống nên hiệu quả sản xuất chưa cao, chưa phát huy hết tiềm năng của vùng.
Do đó để nâng cao hiệu quả sản xuất, Phòng Xây dựng và Phát triển Nông thôn
đã cùng Trạm Khuyến nông huyện Phú Tân kết hợp với Trung tâm sản xuất
1
giống của tỉnh tổ chức các điểm trình diễn kỹ thuật phục tráng các giống nếp
truyền thống ra các giống mới LV3, LX9, CK92 cho năng suất cao, chất lượng
tốt. Trung tâm giống của tỉnh còn khuyến cáo cung cấp bổ sung nhiều giống nếp
mới như: CK2003, OM 2008, VD20, nếp Bè. Tất cả các loại giống mới, giống
đã được phục tráng đều cho năng suất rất cao bình quân từ 6-8 tấn/ha, cá biệt
vùng chuyên canh Phú Mỹ, Tân Hoà, Phú Thọ năng suất đạt 9 tấn/ha trong vụ
Đông Xuân, 5,5 - 6,5 tấn/ha vụ Hè Thu, tăng 1 tấn/ha so với giống truyền thống.
Các giống này còn có thời gian sinh trưởng ngắn, từ 90 - 100 ngày, hạt gạo dẻo,
cao từ 85-95cm.
2.5.2. Một số giống nếp trong nước được công nhận và phổ biến
Hiện nay, công ty cổ phần BVTV-Trung tâm nghiên cứu & sản xuất
giống (Long Xuyên-An Giang) đã cung cấp cho nông dân các giống có triển
vọng:
2.5.2.1. Giống nếp CK 2003
+ Thời gian sinh trưởng 90-95 ngày.
+ Chiều cao cây 85-90cm.
+ Cứng cây, gạo dẻo, bông to, bụi nở.
+ Nhiễm rầy nâu ở mức trung bình, hơi nhiễm đạo ôn.
+ Năng suất vụ Đông Xuân 6-7 tấn/ha, vụ Hè Thu 4-5tấn/ha.
2.5.2.2. Giống nếp LV3
+ Thời gian sinh trưởng 90-95 ngày.
+ Chiều cao cây 90-95cm.

nguồn gốc và còn có các tên gọi khác như: nếp lai, nếp trũng. Nếp Xoắn có các
đặc tính:
+ Thời gian sinh trưởng: 145-155 ngày (vụ mùa), 170-180 ngày (vụ trà
xuân).
+ Chiều cao cây 120-140cm.
+ Đẻ nhánh trung bình, phiến lá cứng.
1
+ Hạt to bầu, màu vàng sáng, gân hạt nổi rõ, trọng lượng 1000 hạt 27-
28g.
+ Năng suất bình quân 4 – 4,5 tấn/ha, cao 5 – 5,5 tấn/ha.
+ Khả năng chống đổ khá, nhiễm khô vằn và bạc lá nhẹ.
2.5.2.6. Giống nếp TK90
Do bộ môn côn trùng, Viện bảo vệ thực vật chọn lọc từ gống nếp địa
phương Hoà Bình, được công nhận giống quốc gia năm 1991. TK90 có các đặc
tính:
+ Thời gian sinh trưởng: 120-125 ngày (trong vụ mùa), 165-170 ngày
(trong vụ trà xuân).
+ Chiều cao cây 90 - 105cm.
+ Đẻ nhánh trung bình, phiến lá cứng, giai đoạn mạ chịu rét tốt.
+ Dạng hạt bầu, trọng lượng 1000 hạt 29-30gram.
+ Năng suất bình quân 3,5 - 4 tấn/ha, cao 5 – 5,5 tấn/ha.
+ Khả năng chống đổ trung bình, nhiễm rầy và đạo ôn trung bình, nhiễm
khô vằn từ trung bình đến nặng.
2.5.2.7. Giống lúa nếp 415
Do Viện Khoa học kỹ thuật Nông nghiệp Việt Nam chọn tạo từ tổ hợp lai
VN72 với một dòng thuộc loại hình Japonica. Được công nhận là giống quốc gia năm
1987. Những đặc điểm chính :
+ Thời gian sinh trưởng: 110-115 ngày (vụ mùa sớm), 135-145 ngày (vụ
xuân muộn).
+ Chiều cao cây 95 - 105cm.