SỞ GIÁO DỤC & ĐÀO TẠO ĐẮK LẮK
TRƯỜNG THPT LÊ HỒNG PHONG
TỔ: SỬ - ĐỊA – GDCD
SÁNG KIẾN KINH NGHIỆM DẠY HỌC
HƯỚNG DẪN HỌC SINH SỬ DỤNG
ATLAT ĐỊA LÍ VIỆT NAM VÀO QUÁ
TRÌNH HOẠT ĐỘNG NHẬN THỨC, MỘT
SỐ VẤN ĐỀ ĐỊA LÍ LỚP 12
Người thực hiện: THS. HỒ XUÂN THẮNG
KRÔNG PẮK, NĂM 2009
1
MỞ ĐẦU
1. Lý do viết báo cáo nâng cao chất lượng dạy học
Hiện nay, đổi mới PPDH đang trở thành một vấn đề cấp thiết ở nước
ta, việc đổi mới PPDH chỉ có thể có hiệu quả, khi đổi mới PPDH đi đôi với
việc sử dụng các phương tiện dạy học.
Đối với chương trình, kiến thức địa lí lớp 12, để nâng cao hiệu quả
hoạt động nhận thức, nhất là phần kiến thức địa lí tự nhiên, cần phải sử dụng
Atlat trong mỗi tiết học. Qua làm việc với Atlat, giúp cho học sinh cụ thể
hóa các kiến thức trừu tượng, nắm bắt kiến thức một cách hệ thống, vững
chắc, mặt khác tạo cho học sinh hứng thú trong quá trình hoạt động nhận
thức. Các em có nhiều thuận lợi, dễ dàng hơn trong việc lĩnh hội tri thức địa
lí 12, giúp các em phát triển, hoàn thiện khả năng quan sát, phân tích, giải
thích, chứng minh các vấn đề địa lí tự nhiên lớp 12. Đối với giáo viên, Atlat
là một công cụ, phương tiện hỗ trợ dạy học thường xuyên, đắc lực, mang
tính khả thi và hiệu quả nhất trong các tiết học địa lí lớp 12. Thông qua Atlat,
giáo viên dễ dàng vận dụng, đổi mới PPDH, đa dạng hóa các hình thức tổ
chức dạy học trong qúa trình tổ chức cho học sinh lĩnh hội tri thức địa lí lớp
12.
Hiên nay, đối với học sinh ở trường THPT Lê Hồng Phong, học sinh
còn nhiều hạn chế trong việc sử dụng Atlat. Việc sử dụng Atlat chưa thật sự

hiệu quả nhất khi làm việc với Atlat
NỘI DUNG
Chương I
CƠ SỞ CỦA VIỆC HƯỚNG DẪN HỌC SINH SỬ DỤNG ATLAT
ĐỊA LÍ VIỆT NAM, VÀO QUÁ TRÌNH HOẠT ĐỘNG NHẬN THỨC
MỘT SỐ VẤN ĐỀ ĐỊA LÍ LỚP 12
1.1. Khái niệm về Atlat, cách thức hướng dẫn học sinh sử dụng Atlat và
chức năng, vai trò của Atlat trong dạy học
1.1.1 Khái niệm Atlat
Atlat là một dạng thu nhỏ của bản đồ, được thu nhỏ và sắp xếp thành
nhiều lớp một cách có hệ thống, trong đó mỗi một lớp chứa đựng một hoặc
một số nội dung được sử dụng để học tập và nghiên cứu.
Atlat địa lí Việt Nam là một dạng thu nhỏ của bản đồ Việt Nam, gồm
nhiều loại bản đồ khác nhau, được sắp xếp một cách hệ thống, từ bản đồ tự
nhiên  đến bản đồ dân cư  Bản đồ kinh tế chung  Bản đồ các
ngành kinh tế  Bản đồ các vùng kinh tế.
1.1.2 Khái niệm cách thức hướng dẫn học sinh sử dụng Atlat
Cách thức hướng dẫn học sinh sử dụng Atlat là hệ thống các biện pháp,
hoạt động, thao tác mà giáo viên sử dụng Atlat để tiến hành tổ chức, điều
3
khiển, định hướng, chỉ dẫn cho học sinh khai thác, lĩnh hội tri thức, rèn
luyện, phát triển các kỹ năng và tư duy trong quá trình nhận thức.
1.1.3 Vai trò và chức năng của Atlat địa lí Việt Nam
Atlat đóng vai trò rất quan trọng trong việc giúp học sinh hình thành được
biểu tượng, nắm bắt, ghi nhớ, tái hiện tri thức có khoa học, hệ thống.
Atlat còn có tầm quan trọng trong việc giúp cho học sinh rèn luyện,
phát triển kỹ năng, tư duy, nắm bắt được các khái niệm, quy luật, mối quan
hệ nhân quả…, đối tượng địa lý dàn trải trong không gian, nằm sâu trong
lòng đất. Atlat là công cụ, phương tiện để giáo viên tiến hành tổ chức các
hoạt động nhận thức cho học sinh.

hướng dẫn học sinh khai thác, sử dụng Atlat có hiệu quả.
1.3. Phân loại Atlat, cấu trúc của Atlat địa lí Việt Nam
1.3.1 Phân loại Atlat Việt Nam
Căn cứ vào nội dung kiến thức địa lí, có thể phân ra làm một số nhóm
loại Atlat như sau:
- Atlat địa lí tự nhiên Việt Nam.
- Atlat địa lí kinh tế - xã hội Việt Nam
Trong mỗi nhóm loại Atlat, thì lại được phân ra là nhiều loại khác nhau,
như Atlat địa lí ngành kinh tế (Nông nghiệp, Công nghiệp….), Atlat địa lí
dân cư…
1.3.2 Cấu trúc Atlat địa lí Việt Nam
* Các loại bản đồ được thể hiện trong 25 trang:
- Trang đầu là hệ thống các ký hiệu, trang tiếp theo (trang 1) là lời nói
đầu của tác giả.
- Trang 2, 3 là bản đồ hành chính nước CHXHCN Việt Nam.
- Trang 4, 5 là hình thể nước CHXHCN Việt Nam.
- Trang 6 đến trang 10 là bản đồ thể hiện các yếu tố địa lí tự nhiên Việt
Nam, như khoáng sản, địa hình, khí hậu…
- Trang 11, 12 là bản đồ thể hiên dân cư Việt Nam, gồm dân số và dân
tộc.
- Trang 13 đến trang 20 là các bản đồ thể hiện về các ngành kinh tế Việt
Nam, như bản đồ Nông nghiệp, Công nghiệp, Giao thong vận tải…
- Trang 21 đến trang 24 là bản đồ thể hiện các vùng kinh tế Việt Nam.
* Trong mỗi trang của bản đồ lại có phần chú giải, chú thích các ký hiệu
thể hiện trên bản đồ, có các biểu đồ, số liệu…thể hiện về các đối tượng được
trình bày trong mỗi loại bản đồ.
1.4. Mối quan hệ giữa Atlat và hệ thống kiến thức địa lí
5
Atlat địa lí Việt Nam là phương tiện, chứa đựng hệ thống tri thức địa lí
Việt Nam, hay nói cách khác, Atlat địa lí Việt Nam, nó cụ thể hóa, trừu

- Phân tích, nắm bắt được khái niệm, quy luật của một số đối tượng địa lí về
tự nhiên, dân cư xã hội và kinh tế.
6
- Qua Atlat, học sinh có thể tự mình làm các bài tập, tự củng cố, kiểm tra đánh
giá kiến thức của mình sau khi đã học các bài học trong SGK.
2.2. Cách thức, biện pháp hướng dẫn học sinh sử dụng Atlat địa lí Việt Nam
vào hoạt động nhận thức một số vấn đề địa lí lớp 12
* Bước 1:
GV cần nghiên cứu kỹ bài học SGK, xem phần, mục, nội dung nào trong
SGK có thể cho học sinh kết hợp làm việc với Atlat.
* Bước 2:
GV đưa ra hệ thống các câu hỏi, bài tập…hoặc tình huống, vấn đề cần nhận thức,
từ đó bắt đầu cho học sinh hoạt động.
* Bước 3:
Trên cơ sở yêu cầu của câu hỏi, nội dung kiến thức cần đạt được, giáo viên
định hướng cho học sinh hoạt động như sau:
- Xác định vị trí của đối tượng trên bản đồ, xem ký hiệu, chú giải ở trang đầu
của Atlat hoặc mục chú thích trong Atlat…
- Lập đề cương cho hoạt động sử dụng Atlat, lên kế hoạch, công việc cho hoạt
động.
-Tiến hành các thao tác, kỹ năng, phân tích, mô tả, lý giải…, tùy theo yêu cầu
của công việc cần đạt được.
- Tiến hành kiểm tra lại tính hợp lý, cấu trúc và hệ thống của kết quả đã đạt
được so với mục đích, nội dung cần đạt được.
* Bước 4:
GV cho học sinh trình bày kết quả, giáo viên đánh giá, xem xét kết quả hoạt
động của học sinh, rút ra cho học sinh những kinh nghiệm khi tiến hành sử dụng
Atlat trong giải quyết các câu hỏi, bài tập.
2.3. Yêu cầu khi hướng dẫn học sinh sử dụng Atlat địa lí Việt Nam, vào hoạt
động nhận thức một số vấn đề địa lí lớp 12

+ Gia cầm được nuôi nhiều ở ĐBSH, ĐBSCL, và vùng BTB
- Lý giải: Trâu được nuôi nhiều ở vùng TD – MNBB, BTB là do ở đây có
nhiều đồi núi, có nhiều cánh đồng cỏ để chăn nuôi, trâu thích nghi với khí hậu
lạnh và đây là những vùng có nhu cầu sức kéo trong sản xuất NN cao. Bò được
nuôi nhiều ở Duyên Hải NTB, Tây Nguyên, BTB là do các vùng này có nhiều
đồng cỏ, có khí hậu với nền tảng nhiệt độ cao thích nghi cho đàn bò phát triển.
Lơn và gia cầm được nuôi nhiều ở ĐBSH, ĐBSCL là do đây là hai vùng sản xuất
lương thực trọng điểm lớn nhất cả nước, đảm bảo nguồn thức ăn dồi dào, có diện
tích chăn nuôi lớn sau thu hoạch mùa vụ, nhu cầu tiêu thụ lớn và đồng thời ở đây
cũng là vùng có nhiều cơ sở công nghiệp chế biến nên tạo điều kiện cho chăn nuôi
lợn, gia cầm phát triển.
VD 2:
* Giáo viên đưa ra câu hỏi, xác định mục tiêu, nội dung kiến thức HS phải đạt
được, rồi yêu cầu học sinh hoạt động “Hãy mô tả, làm rõ sự khác biệt về sự phân
bố phát triển các nhà máy thủy điện, nhiệt điện ở nước ta”
8
- Mục tiêu của hoạt động: Mô tả được sự phân bố của các nhà máy sản xuất
điện ở nước ta, lý giải về sự phân bố đó.
- Nội dung:
+ Sự phân bố các nhà máy thủy điện, nhiệt điện.
+ Tại sao có sự phân bố như vậy.
* Giáo viên chỉ dẫn cho HS quan sát vị trí của các ký hiệu, xem chú giải các ký
hiệu ở trang đầu của Atlat, sau đó cho HS xác định, mô tả sự phân bố
- Giáo viên chỉ cho học sinh quan sát ký hiệu hình ngôi sao, màu xanh là
thủy điện, màu đỏ là nhiệt điện.
- Xác định vị trí của các nhà máy thủy điện, nhiệt điện…, sau đó mô tả…
* Sau khi HS mô tả xong, giáo viên yêu cầu học sinh lý giải tại vì sao có sự
phân bố đó (GV Định hướng cho HS kết hợp, vận dụng lý thuyết của các bài học
địa lý tự nhiên và bài địa lý các ngành năng lượng vào để lý giải)
=> Kết quả dự trù hoạt động khai thác Atlat của HS:

Atlat địa lí Việt Nam chưa làm rõ một số vấn đề cụ thể hơn, như: Định hướng
cho học sinh sử dụng Atlat khi nghiên cứu vùng kinh tế, nghiên cứu các vấn đề tự
nhiên….
10