LỜI MỞ ĐẦU
Những năm gần đây, do tác động của cơ chế thị trường, thiết chế gia đình
ngày càng lỏng lẻo nên vấn đề bạo lực gia đình đang có xu hướng tăng lên. Thực
trạng bạo lực gia đình, đặc biệt đối với phụ nữ đang xảy ra khá phổ biến tại Việt
Nam, nó diễn ra ở mọi vùng, cả đô thị lẫn nông thôn, trong các gia đình ở mọi mức
thu nhập. Bạo lực gia đình có nhiều hình thức biểu hiện khác nhau: bạo lực về thể
chất, bạo lực về tinh thần, bạo lực về tài chính – kinh tế, bạo lực về tình
dục v.v.Trong đó bạo lực tình dục đối với quan niệm theo truyền thống Á đông
như nước ta vẫn còn đang là một vấn đề “khó nói”. Tuy rằng Luật Phòng chống
bạo lực gia đình đã đưa ra những nhận thức và quy định tương đối cụ thể về vấn đề
này và các phương tiện thông tin đại chúng cũng đưa tin, bài viết và các nhận thức
về vấn đề này ngày một nhiều hơn, thế nhưng lĩnh vực này vẫn chưa được nhiều
người nhìn nhận một cách thích đáng hoặc dẫu có hiểu biết nhưng cũng còn khá
nhiều người thờ ơ và lảng tránh, coi nó là “chuyện riêng của mỗi gia đình”…
Bạo lực gia đình nói chung và bạo lực tình dục nói riêng gây nhiều hậu quả
nghiêm trọng, không chỉ cho người trong cuộc mà còn liên quan đến gia đình và
cộng đồng, xã hội, liên quan đến cả sức khỏe sinh sản. Để góp tiếng nói cho sự
bình đẳng giới, mà cụ thể là cho phái nữ - những người thường được coi là phái
yếu trong xã hội, thiết nghĩ chúng ta phải có cách nhìn đúng đắn và có những giải
pháp triệt để hơn nữa trong vấn đề bạo lực gia đình, đặc biệt là lĩnh vực bạo lực
tình dục – một hình thức bạo lực vẫn còn nhiều ẩn khuất, chưa được công khai và
chưa dám công khai trong hầu hết các gia đình và trong cả cách nhìn nhận của
nhiều người nhưng lại mang lại nhiều hậu quả đặc biệt nặng nề và sâu sắc cho phụ
nữ, cả về thể chất lẫn tinh thần và cho cả sự phát triển của thế hệ tương lai.
Ở Việt Nam, những nghiên cứu về thực trạng bạo lực tình dục còn khá ít,
đặc biệt là những số liệu cụ thể về thực trạng này hầu như vẫn chưa có được những
con số chi tiết và chính xác, bởi còn phụ thuộc vào rất nhiều vấn đề, trong đó có cả
nhận thức của người dân và ảnh hưởng của truyền thống văn hóa phương Đông.
Chính vì thế để hoàn thiện chuyên đề chuyên sâu của mình về vấn đề bạo lực tình
dục, sinh viên đã mạnh dạn tiến hành một cuộc điều tra với quy mô nhỏ tại địa
phương nơi mình sinh sống để nhận thức được rõ ràng và thực tiễn hơn nữa về vấn
tự do, dù sảy ra ở nơi công cộng hay đời sống riêng tư (Tuyên bố của
Liên hợp quốc về bạo lực chống lại phụ nữ…
2. Các dạng bạo lực gia đình:
● Bạo lực thể chất: là những hành vi ngược đãi, gây tổn thương về thực
thể ở nạn nhân.
● Bạo lực tinh thần: còn được gọi là bạo lực tâm lý, là những hành vi
đối xử tồi tệ gây áp lực tạo tổn thương tức thời hay tiềm ẩn về mặt
tâm lý cho nạn nhân.
● Bạo lực tài chính, kinh tế: là hành vi kiểm soát tài chính, bắt phụ
thuộc vào tài chính đối với thành viên trong gia đình.
● Bạo lực tình dục: Ép bạn đời làm tình và xem hình ảnh khiêu dâm. Ép
“chăn gối” sau khi đánh đập. Cố tình dày vò bộ phận sinh dục, không
cho dùng thuốc ngừa thai, làm tình hậu môn. Cưỡng hiếp khi bạn đời
ngủ, đau ốm; coi người phối ngẫu như một thứ đồ chơi…
● Sao nhãng: được định nghĩa như bất cứ hành động đối xử tồi tệ như
bỏ qua, không quan tâm chăm sóc, không cung cấp đầy đủ điều kiện
cần thiết cho sự tồn tại, sự phát triển về tình cảm, thể chất về thành
viên trong gia đình đặc biệt là trẻ em hoặc người già.
2. Bạo lực tình dục.
1. Khái niệm bạo lực tình dục
Bạo lực tình dục là hành vi sử dụng vũ lực để ép buộc người kia có
quan hệ tình dục hoặc hành vi cố lôi kéo họ vào hoạt động tình dục
ngay cả khi họ không có khả năng từ chối bởi các lý do như sức
khỏe, bị ảnh hưởng bởi các chất kích thích, chưa đủ năng lực hiểu
biết về hậu quả của quan hệ tình dục đó, hoặc sự hăm dọa, quấy rối
tình dục.
2. Một số hành vi về bạo lực tình dục:
● Cưỡng ép quan hệ tình dục.
● Sử dụng những hình thức quan hệ tình dục gây đau đớn.
● Sử dụng những lời lẽ liên quan tới tính dục gây khó chịu về tâm lý
ép buộc 1 lần hoặc vài lần. Trong số những trường hợp này, cứ 100
người thì có hơn 9 người gây ra hành vi lạm dụng tình dục được xác
định là họ hàng, hơn 1 là cha, cha dượng hoặc người tình của mẹ.
Cũng theo số liệu điều tra, bạo lực tình dục chiếm khoảng 10 – 69%
các vụ bạo lực gia đình
Trong một nghiên cứu mới đây của Chính phủ về bạo lực tình
dục, Tổng cục thống kê đã công bố những con số làm cả xã hội phải
giật mình: 10% phụ nữ đã kết hôn từng bị bạo lực tình dục, 34% phải
gánh chịu cả về bạo lực thể xác và bạo lực tình dục và tỷ lệ này ở
nông thôn cao hơn ở thành phố (10,1% và 9,5%). Bạo lực tình dục
duy trì ở mức gần giống nhau tại nhiều nhóm tuổi (cho tới gần tuổi
50) và trình độ học vấn của phụ nữ.
Trong một nghiên cứu mới đây về bạo lực gia đình, Tổng cục
thống kê công bố một thực tế đáng buồn: Gần 60% phụ nữ từng bị bạo
lực đã biết về Luật Phòng, chống bạo lực gia đình, thế nhưng 87%
phụ nữ bị bạo lực chưa hề tìm đến sự hỗ trợ từ các dịch vụ, hoặc
những người có thẩm quyền giúp đỡ; 50% trong số ấy thì chọn giải
pháp an toàn bằng cách im lặng.
III – NGUYÊN NHÂN, CÁC HÌNH THỨC BIỂU HIỆN VÀ MỘT SỐ GIẢI
PHÁP VỀ BẠO LỰC TÌNH DỤC TẠI THÔN LA VĂN CẦU – THƯỢNG CỐC –
LẠC SƠN – HÒA BÌNH.
1. Vài nét khái quát về địa bàn – vấn đề nghiên cứu.
Thôn La Văn Cầu là một khu dân cư có đời sống tương đối khá giả tại
xã Thượng Cốc – huyện Lạc Sơn – tỉnh Hòa Bình. Người dân trong thôn hầu
hết là những gia đình người xuôi lên khai hoang đất đai vùng núi; ngoài
buôn bán và canh tác nông nghiệp, hơn chục năm trở lại đây công việc khai
thác than trong hầm lò ở khu đồi xóm Cổm – một ngôi làng bên núi đã khiến
kinh tế La Văn Cầu phát triển lên ngày càng nhanh chóng. Cùng với sự phát
triển về kinh tế, sự thay đổi về mặt xã hội cũng kéo theo. Bên cạnh những
thay đổi tích cực về mặt xã hội lại cũng có những hệ quả tiêu cực của nó: lối
ra đối với những gia đình vẻ ngoài tưởng chừng như rất hạnh phúc nhưng
trong đó chất chứa một hình thức bạo lực ngầm: bạo lực tình dục mà trong
đó có cả những hình thức tinh vi hơn như hình thức “bỏ lửng”, không đoái
hoài gì đến chuyện “chăn gối” hay đụng chạm đến cơ thể người vợ một thời
gian dài làm người phụ nữ gặp nhiều sức ép năngk nề về tâm lý.
3. Nguyên nhân bạo lực tình dục tại thôn La Văn Cầu
1. Nguyên nhân chủ quan (từ phía người phụ nữ):
Phỏng vấn sâu cô Nguyễn Thị Giang – chi hội trưởng hội phụ nữ thôn,
và bác Bùi Văn Hải – trưởng thôn về nguyên nhân gây ra bạo lực tình
dục đối với có những nguyên nhân sau:
● Do quan niệm của người phụ nữ: hầu hết những người phụ nữ họ đều
cho rằng: “thuyền theo lái, gái theo chồng”, “chuyện ấy” là việc của
đàn ông hoặc phục vụ nhu cầu của đàn ông. Phần lớn chị em chưa ý
thức được hưởng thụ khoái cảm tình dục là quyền lợi mà chỉ nặng về
nghĩa vụ. Cho nên họ thường không bộc lộ cho người phối ngẫu của
mình biết có thỏa mãn hay không thỏa mãn trong quan hệ. Thái độ
nhẫn nhục, phục tùng một cách vô điều kiện khi chồng có nhu cầu là
điểm dễ nhận thấy ở các chị
● Do hiểu biết của phụ nữ về vấn đề này còn hạn chế: bác Bùi Văn Hải
chia sẻ: “nhiều phụ nữ còn không hiểu những quyền lợi của mình
trong “chuyện đó” mà chỉ biết đó là nghĩa vụ thì làm gì biết được
mình bị mất quyền lợi hay bị bạo lực, cũng như người ta nếu không
biết mình đáng lẽ có cái gì đó thì làm sao biết mình mất”. Bác còn nói
thêm: “Luật Phòng, chống bạo lực gia đình giờ đây cũng đã nhiều
người biết đến nhưng người dân tại khu vực nông thôn miền núi như
địa phương mình có mấy ai biết rõ nội dung của nó như thế nào,
nhiều phụ nữ chỉ khi bị đánh đập quá sức chịu đựng hoặc hành hạ về
thể xác, nguy hiểm đến tính mạng thì mới lên tiếng, mới chạy đi tìm
chính quyền chứ mấy ai biết rõ về bạo lực tình dục đâu.”
● Do phụ nữ không có “phản ứng mạnh”: Phụ nữ nói chung, đặc biệt là
3 Do tệ nạn xã hội 4 26.7
4 Do hệ thống pháp luật về
lĩnh vực này chưa được
phổ biến và thực thi triệt
để.
9 60
Qua bảng số liệu trên có thể thấy, nguyên nhân chính của vấn đề bạo lực tình
dục ở thôn La Văn Cầu – Thượng Cốc – Lạc Sơn – Hòa Bình phần nhiều vẫn là do
nhận thức chưa đầy đủ về vấn đề bình đẳng giới, chiếm tỷ lệ 73.3%. Khu La Văn
Cầu là một địa phương có trình độ dân trí cũng tương đối phát triển so với các
vùng khác trong toàn xã, có thể trong lĩnh vực lao động – việc làm, lĩnh vực học
tập hay nhiều lĩnh vực khác thì người dân cũng nhận thức được khá rõ nếu có xuất
hiện bất bình đẳng, nhưng về lĩnh vực giới tính, tình dục hay “chuyện vợ chồng”
thì nhiều người còn có tâm lý e ngại tìm hiểu và chia sẻ, sợ bị mọi người cho rằng
đồi trụy, sex hoặc “con mát”
Tiếp đến là nguyên nhân do nhận thức pháp luật về vấn đề này chưa được rõ
ràng và đầy đủ, như đã nói mọi người hầu như chưa được nhận thức đầy đủ về
Luật phòng, chống bạo lực gia đình và những nội dung của nó, nhiều người không
biết về bạo lực tình dục. Việc tuyên truyền về pháp luật mới chỉ dừng lại ở các buổi
tập huấn cho cán bộ địa phương và các cán bộ chuyên trách có liên quan như Hội
phụ nữ, Công an viên…những người đó biết về Luật nhưng lại không nhìn thấy
được vấn đề cần phải thi hành Luật, bởi người trong cuộc hầu như chẳng mấy khi
họ dám đề cập vấn đề đó với người có chức trách, thẩm quyền bởi họ cho rằng nếu
nói với những người đó phải là những vấn đề to tát hơn nữa, vấn đề chỉ mới tự giải
quyết bằng cách chấp nhận, hoặc cùng lắm là chia sẻ với người thân.
4. Một số khuyến nghị - giải pháp nhằm hạn chế bạo lực tình dục ở thôn
La Văn Cầu – Thượng Cốc – Lạc Sơn – Hòa Bình.
1. Các giải pháp dưới góc độ vĩ mô.
● Tuyên truyền, phổ biến rộng rãi về Luật Phòng, chống bạo lực gia
đình trên các phương tiện thông tin đại chúng cho người dân được tiếp
quan tâm và chưa có thời gian quan tâm thì không biết về những vấn
đề thường trực trong cuộc sống của họ, đơn cử như những người học
về lĩnh vực xã hội thì hiểu rõ nhưng những người học về lĩnh vực tự
nhiên và kỹ thuật thì chẳng mấy quan tâm trong khi đó họ vẫn cần
phải có hiểu biết để sống tốt đối với các thành viên trong gia đình họ,
tránh bạo lực gia đình nói chung và bạo lực tình dục nói riêng. Ngoài
ra, ta cũng có thể tham khảo mô hình các lớp hoặc các khóa học kỹ
năng trước khi xây dựng gia đình.
2. Các giải pháp dưới góc độ trung mô
● Các cơ quan đoàn thể, mà đặc biệt là Hội phụ nữ cần tổ chức nhiều
chương trình giao lưu họp mặt, nhiều buổi tọa đàm chia sẻ và các buổi
học tập liên quan đến vấn đề phụ nữ và gia đình trong đó có những
kiến thức, kỹ năng làm vợ, làm mẹ, kiến thức về giới và giới tính,
đồng thời qua đó tìm hiểu về đời sống và hoàn cảnh của mỗi gia đình
để kịp thời có biện pháp can thiệp.
● Giải quyết tốt các vấn đề xã hội tại địa phương như loại bỏ nạn cờ
bạc, rượu chè, nghiện hút…xây dựng địa phương, làng xóm văn hóa.
● Nâng cao năng lực cán bộ, mở rộng đội ngũ cán bộ tư vấn, tình
nguyện đến cộng đồng.
3. Các giải pháp dưới góc độ vi mô.
● Về phía bản thân người phụ nữ: cần không ngừng nâng cao hiểu biết
và kỹ năng sống ngay cả trong gia đình. Phụ nữ trước tiên phải biết tự
chăm sóc và biết cách bảo vệ cho mình thì mới mong có người chồng
yêu thương, tôn trọng. Phụ nữ trước tiên phải biết chăm sóc chính bản
thân mình: biết cách tự làm đẹp cho chồng yêu, ăn nói và cư xử khéo
léo cho chồng thương, chồng quý; biết cách chăm sóc chồng và chăm
lo cho con cái và biết tự lực mình, không sống phụ thuộc để được
chồng nể trọng, nhiều khi cũng cần biết “đủ”, không quá tham vọng,
cầu tiến hơn chồng để chồng khỏi cảm thấy tự ti. Ngoài ra, còn phải
hiểu và biết chiều chồng đúng lúc. Đàn ông có hai bản năng mạnh mẽ
mình và những hậu quả mà bạo lực tình dục mang lại. Chuyên đề chỉ đưa ra
những nguyên nhân chủ yếu của vấn đề tương đối hóc búa này và một vài
giải pháp mang tính căn bản. Vì kiến thức và kinh nghiệm thực tế có hạn,
nên chuyên đề này không tránh khỏi những thiếu sót. Một lần nữa, kính
mong cô góp ý cho chuyên đề của em được hoàn thiện hơn.
Em xin chân thành cảm ơn cô!
Sinh viên
Đỗ Thị Minh
TÀI LIỆU THAM KHẢO
1. Luật Phòng, chống bạo lực gia đình số 02/2007/QH12 được Quốc hội
nước Cộng hòa xã hội chủ nghĩa Việt Nam khóa XII, kỳ họp thứ 2 thông
qua ngày 21/11/2007.
2. Website Y khoa Việt Nam:
3. Bách khoa toàn thư mở Wikipedia: chuyên mục “bạo hành gia đình”
4. Website Xã hội luận bàn:
5. Tin nhanh Việt Nam: