I. GIỚI THIỆU VẤN ĐỀ:
Để bảo vệ một cách tốt nhất các quyền và lợi ích của các bên tham gia quan hệ
ĐLMBHH, việc nghiên cứu một cách đầy đủ và toàn diện các vấn đề lý luận cũng như
thực tiễn thi hành pháp luật về HĐ ĐLMBHH là một vấn đề cấp thiết. Chính vì vậy, em đã
lựa chọn đề tài nghiên cứu là “Phân tích đặc điểm của Hợp đồng đại lý mua bán hàng hóa
theo quy định của Luật Thương mại (2005)”, với mong muốn làm rõ những quy định của
pháp luật Thương mại 2005 về đặc điểm của Hợp đồng đại lý mua bán hàng hóa.
II. GIẢI QUYẾT VẤN ĐỀ:
1. Giải thích một số khái niệm:
Hoạt động đại lý mua bán hàng hóa được thực hiện trên cơ sở Hợp đồng đại lý mua
bán hàng hóa, hay nói cách khác, Hợp đồng đại lý mua bán hàng hóa là công cụ pháp lý để
thực hiện hoạt động đại lý mua bán hàng hóa. Luật Thương mại năm 2005 không đưa ra
khái niệm “Đại lý mua bán hàng hóa”, cũng như khái niệm “Hợp đồng đại lý mua bán
hàng hóa” mà chỉ quy định khái niệm đại lý thương mại nói chung tại Điều 166 LTM năm
2005 : “Đại lý thương mại là hoạt động thương mại, theo đó bên giao đại lý và bên đại lý
thoả thuận việc bên đại lý nhân danh chính mình mua, bán hàng hoá cho bên giao đại lý
hoặc cung ứng dịch vụ của bên giao đại lý cho khách hàng để hưởng thù lao.”
Theo quy định tại Điều 388 BLDS năm 2005 quy định thì “Hợp đồng dân sự là sự
thoả thuận giữa các bên về việc xác lập, thay đổi hoặc chấm dứt quyền, nghĩa vụ dân sự.”
Từ các định nghĩa trên, chúng ta có thể đưa ra khái niệm Hợp đồng đại lý mua bán
hàng hóa như sau: “Hợp đồng đại lý mua bán hàng hóa là sự thỏa thuận giữa các bên,
trong đó một bên ( bên đại lý) nhân danh chính mình để thực hiện việc mua, bán hàng hóa
cho bên kia ( bên giao đại lý) để hưởng thù lao”
(1)
( luận văn)
2. Phân tích đặc điểm của Hợp đồng đại lý mua bán hàng hóa:
HĐ ĐLMBHH có những đặc điểm pháp lý nổi bật sau:
Thứ nhất: Chủ thể của Hợp đồng đại lý mua bán hàng hóa phải là các thương nhân:
Theo Điều 167 Luật Thương mại năm 2005 quy định: “ Bên giao ĐL MBHH là thương
nhân giao hàng hóa cho đại lý bán hoặc giao tiền mua hàng cho đại lý mua. Bên ĐLMBHH
hóa là thương nhân nhận hàng hóa để làm đại lý bán, nhận tiền mua hàng để làm đại lý

được thực hiện trực tiếp giữa bên ủy thác với khách hàng)
Thứ năm: Hợp đồng đại lý là một dạng của hợp đồng dịch vụ:
Bên đại lý bán hàng hoặc mua hàng cho bên giao đại lý để nhận thù lao. Trong quan
hệ hợp đồng đại lý, lợi ích bên đại lý được hưởng chính là thù lao đại lý, mà xét dưới khía
cạnh pháp lý thì khoản tiền này chính là thù lao dịch vụ mà bên giao đại lý phải thanh toán
cho bên đại lý do sử dụng dịch vụ mua bán hàng hóa của bên đại lý.
3. Mở rộng vấn đề:
Để làm rõ hơn những đặc điểm pháp lý trên của HĐ ĐLMBHH, chúng ta phân biệt
được hợp đồng này với một số quan hệ hợp đồng kế cận khác như: Hợp đồng phân phối và
Hợp đồng ủy thác.
3.1. Trong thực tiễn kinh doanh, HĐ ĐLMBHH thường bị nhầm lẫn với HĐ
phân phối hàng hóa:
Rất nhiều trường hợp, các bên ký kết hợp đồng với tên gọi là HĐ ĐLMBHH và tự
nhận mình là bên giao đại lý, bên đại lý trong quan hệ với khách hàng nhưng đó lại là một
hợp đồng phân phối hàng hóa với các quyền và nghĩa vụ của bên giao hàng, bên phân phối
khác hẳn quyền và nghĩa vụ của bên đại lý, bên giao đại lý. Sự nhầm lẫn giữa HĐ
ĐLMBHH và Hợp đồng phân phối hàng hóa dẫn đến nhiều vấn đề phức tạp xung quanh
việc bảo vệ quyền lợi của chính các bên tham gia GKHĐ cũng nhưu bảo vệ quyền lợi hợp
pháp của khách hàng.
Ví dụ: Vụ việc các Nhà phân phối (Head) của Honda bán xe máy Honda với giá cao
hơn giá công bố của Honda. Khi sản phẩm xe máy của Honda được các Nhà phân phối đưa
ra thị trường với mức giá cao hơn mức giá Honda khuyến nghị, người tiêu dùng đã có phản
ứng gay gắt. Vì người tiêu dùng tin chắc các Head của Honda chính là các đại lý và họ có
trách nhiệm phải bán theo đúng giá mà Honda đã thông báo. Tuy nhiên, trong hợp đồng
giữa Honda và các Head, mặc dù Honda có đưa ra mức giá nhưng họ quy định đó chỉ là
mức giá khuyến nghị - các Head có thể áp dụng hoặc không áp dụng. Khi cơ quan chức
năng giải quyết để bảo vệ quyền lợi cho người tiêu dùng, đã gặp một số khó khăn do quy
định của Hợp đồng giữa Honda và các Head không rõ ràng, không xác định rõ Hợp đồng là
HĐ ĐLMBHH hay HĐ phân phối hàng hóa.
HĐ phân phối hàng hóa được pháp luật rất nhiều nước quy định với ý nghĩa là một

hóa không được quyền ấn định giá bán hàng hóa cho nhà phân phối. Nhà phân phối là chủ
sở hữu của hàng hóa, có quyền bán lại hàng hóa cho khách hàng với mức giá không phụ
thuộc ý chí của nhà sản xuất, cung ứng hàng hóa.
Thứ ba: quan hệ phân phối hàng hóa với tính chất là một quan hệ “mua đứt, bán
đoạn”, nhà phân phối không có trách nhiệm phải tuân thủ những chỉ dẫn của nhà cung ứng
liên quan đến hoạt động mua bán hàng hóa cho khách hàng của mình. Nhưng trong quan
hệ ĐLMBHH, bên đại lý có trách nhiệm phải tuân thủ những chỉ dẫn của bên giao đại lý
khi thực hiện hoạt động đại lý.
3.2. Một loại HĐ khác cũng hay bị “nhầm” với HĐ ĐLMBHH là HHĐ ủy thác
mua bán hàng hóa:
Thứ nhất: chủ thể của HĐ ĐLMBHH đều phải là thương nhân, còn trong quan hệ
ủy thác thì bên ủy thác mua bán hàng hóa có thể là thương nhân hoặc không phải là thương
nhân.
Thứ hai: bên ĐLMBHH được tự do hơn bên nhận ủy thác trong việc lựa chọn bên
thứ ba để giao kết và thực hiện hợp đồng. Theo quy định tại Điều 165 Luật Thương mại
năm 2005, trừ trường hợp có thỏa thuận khác, bên nhận ủy thác có nghĩa vụ: thực hiện mua
bán hàng hoá theo thỏa thuận; thực hiện các chỉ dẫn của bên uỷ thác phù hợp với thoả
thuận. Việc bên nhận ủy thác thực hiện mua bán hàng hóa cho bên ủy thác phải tuân thủ
nghiêm ngặt chỉ dẫn của bên ủy thác. Nhưng bên đại lý trong quan hệ ĐLMBHH được tự
do trong việc tìm kiếm, GKHĐ với bên thứ ba mà không phải chịu sự tác động của bên
giao đại lý.
Thứ ba: quan hệ ủy thác mua bán hàng hóa thường mang tính vụ việc, đơn lẻ, còn
quan hệ ĐLMBHH thường là quá trình hợp tác lâu dài giữa bên đại lý và bên giao đại lý.
Vì vậy, bên đại lý có sự gắn bó với bên giao đại lý hơn so với quan hệ của bên ủy thác và
bên nhận ủy thác.
Nói tóm lại: qua việc phân tích những đặc điểm của Hợp đồng đại lý mua bán hàng
hóa có ý nghĩa rất lớn trong việc xác định những dấu hiệu pháp lý đặc trưng của dạng Hợp
đồng này, đồng thời giúp chúng ta phan biệt được Hợp đồng đại lý mua bán hàng hóa với
những dạng Hợp đồng khác. Từ đó, pháp luật có những quy định điều chỉnh phù hợp với
đặc điểm của hoạt động này, tạo điều kiện cho chúng hình thành và phát triển.