Đề 10. Phân tích những yếu tố ảnh hưởng đến việc thực thi pháp luật
thuế GTGT ở Việt Nam hiện nay.
Mục lục
***
Kí hiệu
GTGT: Giá trị gia tăng
NSNN: Ngân sách nhà nước
DN: Doanh nghiệp
Lời mở đầu
Từ 01/01/2009, Việt Nam bắt đầu thi hành luật thuế giá trị gia tăng 2008
(GTGT). Nhìn chung, thuế GTGT được coi là phương pháp thu tiến bộ nhất hiện
nay, được đánh giá cao do đạt được mục tiêu lớn của chính sách thuế như tạo
được nguồn thu lớn cho ngân sách Nhà nước, đơn giản, trung lập, .... Có rất
nhiều yếu tố ảnh hưởng đến việc thực thi pháp luật thuế GTGT nhưng tựu chung
lại, chúng đều thuộc hai loại chính: các yếu tố thuộc về khách quan và các yếu tố
thuộc về chủ quan.
Phần nội dung
I. Khái quát chung về pháp luật thuế GTGT
1.Khái niệm về pháp luật thuế GTGT
Pháp luật thuế GTGT là tổng hợp các quy phạm pháp luật do Nhà nước ban
hành điều chỉnh các quan hệ phát sinh trong quá trình đăng ký, kê khai, nộp
thuế, quản lý và quyết toán thuế GTGT.
1
2.Đặc điểm của pháp luật thuế GTGT.
Thứ nhất, pháp luật thuế GTGT có tác động trong phạm vi rộng, đến tất cả
các đối tượng trong xã hội.
Thứ hai, pháp luật thuế GTGT chỉ có thể được ban hành khi các điều kiện
áp dụng đạt đến mức độ nhất định. Những điều kiện đó là: các tiêu chuẩn về kế
toán, chế độ chứng từ hóa đơn và khả năng quản lý của chính các cơ quan tham
gia quản lý, thu thuế GTGT.
1

chất và văn hóa ngày càng tăng cao theo hướng văn minh hiện đại, nhận thức và
ý thức chấp hành pháp luật của mọi người dân trong xã hội được nâng cao. Thể
2
Chiến lước phát triển kinh tế - xã hội 2001 – 2010. Báo cáo của Ban Chấp hành Trung ương Đảng
khoá VIII tại Đại hội đại biểu toàn quốc lần thứ IX của Đảng.
3
chế kinh tế thị trường định hướng xã hội chủ nghĩa được hoàn thiện cơ bản và
chủ động hội nhập kinh tế với thế giới một cách có hiệu quả.”
3
Muốn thực hiện được chiến lược trên thì Nhà nước ta phải có một chính
sách thuế GTGT hợp lý. Chính sách đó vừa phải đảm bảo nguồn thu cho Nhà
nước vừa “vừa sức” với người tiêu dùng nói chung. Hiện nay, quy định hiện nay
của Luật thuế GTGT 2008 đã thể hiện khá tốt việc thể chế hóa chiến lược phát
triển kinh tế của Đảng, Nhà nước. Bên cạnh ban hành các mức thuế suất hợp lý
thì việc quy định 25 nhóm đối tượng không chịu thuế GTGT cũng là một ví dụ
thể hiện sự thể chế hóa này:
- Để phát triển, nâng cao trình độ internet, viễn thông cho người dân: quy
định đối tượng không chịu thuế là dịch vụ bưu chính, viễn thông công ích và In-
ter-net phổ cập theo chương trình của Chính phủ. (Khoản 10, Điều 5 Luật thuế
GTGT 2008).
- Để thúc đẩy phát triển nông nghiệp: quy định đối tượng không chịu thuế
là tưới, tiêu nước; cày, bừa đất; nạo vét kênh, mương nội đồng phục vụ sản xuất
nông nghiệp; dịch vụ thu hoạch sản phẩm nông nghiệp. (Khoản 3, Điều 5, Luật
thuế GTGT 2008).
- Thúc đẩy việc sử dụng các phương tiện giao thông, công cộng: Vận
chuyển hành khách công cộng bằng xe buýt, xe điện. (Khoản 16 Điều 5, Luật
thuế GTGT 2008).
- v.v..
Giả sử, nếu pháp luật không có những quy định về các đối tượng không
chịu thuế như trên, mà Nhà nước vẫn yêu cầu thực hiện thành công các chiến

nông, lâm nghiệp và thủy sản tăng 5,8%; giá trị sản xuất công nghiệp tăng
13,6%; thị trường trong nước tiếp tục phát triển ổn định với tốc độ tăng trưởng
cao, trong đó, tổng mức bán lẻ hàng hóa và dịch vụ tiêu dùng theo giá thực tế
tăng 24,1%, hoạt động du lịch sôi nổi, lượng khách quốc tế đến Việt Nam tăng
36,2% so với cùng kỳ năm trước; thực hiện vốn đầu tư toàn xã hội ước tính tăng
26,23% so với cùng kì năm trước đặc biệt là khu vực ngoài nhà nước tăng tới
46,38%;...
4
Như vậy, nhìn một cách tích cực, mọi mặt của đời sống, kinh tế, xã hội đều
có sự tiến bộ rõ rệt. Ngày càng có nhiều hàng hóa, dịch vụ được sinh ra. Từ quá
4
5
trình sản xuất đến lưu thông, hàng hóa và dịch vụ này đều có sự tăng thêm đáng
kể về giá trị. Vì thế, về phía nhà nước, khoản thuế thu thêm sẽ ngày càng tăng.
Bởi lẽ, người tiêu dùng (người chịu thuế) có đời sống khá giả hơn, sẵn sàng bỏ
ra khoản tiền lớn để mua những hàng hóa đã được tính thuế GTGT. Về phía
người nộp thuế, họ cũng sẽ thực thi pháp luật thuế hiệu quả hơn nếu như bước
vào nền kinh tế thị trường, nền kinh tế phát triền. Bởi trong môi trường này, uy
tín của một doanh nghiệp sẽ ngày càng chiếm vị trí quan trọng trên thương
trường, nó còn cao hơn cả những món lợi nhất thời mà Doanh nghiệp có thể thu
được từ việc trốn thuế.
Ngược lại, nếu tình hình kinh tế - xã hội khó khăn thì việc thực thi pháp
luật thuế GTGT sẽ có thể tiển theo chiều hướng xấu. Lúc đó, sự làm ăn gặp
nhiều khó khăn hơn thì có thể lợi nhuận, tiền bạc mới là cái mà các doanh
nghiệp đặt lên hàng đầu. Điều này rất dễ xảy ra nếu tình hình đất nước phát triển
giống như những tháng đầu năm 2010: “Việc huy động vốn cho đầu tư và sản
xuất kinh doanh gặp nhiều khó khăn, nhất là vốn tín dụng với lãi xuất co xu
hướng tăng khi phải vay với lãi xuất thỏa thuận. Hiệu quả đầu tư và hiệu quả sản
xuất kinh doanh còn thấp, trong khi đó áp lực cạnh tranh của nước ngoài trên thị
trường quốc tế và cả ở thị trường trong nước ngày càng gay gắn hơn.

thu lớn để vận hành bộ mày nhà nước và thực hiện những công việc của đất
nước thì các loại thuế sẽ được đặt ra càng nhiều. Mặt khác, nếu nhu cầu thu cao
thì nhà nước cần phải thiết lập một bộ máy thực thi việc thu thuế có hiệu quả, từ
đó cũng phần nào tránh được việc trốn thuế, gian lận thuế. Tuy nhiên, cũng
không thể tránh khỏi trường hợp, nếu nhà nước quy định quá nhiều mức thuế
cao trong luật thuế GTGT thì người dân sẽ khó mà có thể thực thi đúng đắn
được.
d) Phụ thuộc tính khả thi và mức đồng bộ và hoàn thiện hệ thống pháp
luật
Không một loại thuế nào có thể đứng độc lập một cách tuyệt đối trong hệ
thống các văn bản quy phạm pháp luật. Thuế GTGT cũng vậy. Thuế GTGT cần
có sự tương thích, phù hợp với các văn bản pháp luật khác có liên quan như các
văn bản pháp luật về quản lý đất đai, về thanh toán không dùng tiền mặt, v.v..
Có như vậy, sự thực thi mới thực sự đạt hiệu quả. Không hiếm trường hợp, văn
bản pháp luật thuế GTGT quy định một kiểu, văn bản pháp luật của các ngành
7