ĐẶT VẤN ĐỀ
Phối hợp chính sách kinh tế là một vấn đề quan trọng trong Liên minh kinh
tế - tiền tệ. Môi trường kinh tế của các nước thành viên EU có đặc điểm là phụ thuộc
lẫn nhau ngày càng tăng (do thực hiện chiến lược Thị trường nội địa, EMU, tiến bộ
công nghệ,…), nên chính sách kinh tế của một nước có thể sẽ có tác động tai hại đến
các nước láng giềng. Do vậy, cần phối hợp chính sách để tránh những tác động
“vượt biên giới” đó của các chính sách quốc gia. Bài viết này sẽ đi sâu phân tích
những vấn đề lý luận và thực tiễn về sự phối hợp các chính sách kinh tế của EU.
GIẢI QUYẾT VẤN ĐỀ
I. Một số vấn đề lý luận về phối hợp chính sách kinh tế của Liên minh châu Âu.
1. Khái quát chung về chính sách kinh tế của Liên minh châu Âu.
1.1. Chiến lược kinh tế của EU trong nửa cuối những năm 1980.
Trong nửa cuối những năm 1980, các nước EU tập trung theo đuổi chiến lược
thống nhất và hoàn thiện các thị trường. Mốc quan trọng đánh dấu về việc thực hiện
chiến lược này là việc các nước EU ký kết “Định ước châu Âu duy nhất” vào tháng
12/1985 (có hiệu lực từ tháng 7/1987), mục tiêu chính là thực hiện lịch trình 7 năm
nhằm xóa bỏ các đường biên giới nội bộ EU, tạo ra một thị trường nội địa cho sự
lưu thông tự do của hàng hóa, con người, dịch vụ và tư bản. Đến 1/1/1993, một thị
trường nội địa của Cộng đồng châu Âu đã chính thức ra đời. Song song với việc
thống nhất các thị trường châu Âu, EU cũng đã khẩn trương thúc đẩy các cải cách
kinh tế theo hướng thúc đẩy sự vận hành hoàn thiện của cơ chế thị trường và cạnh
tranh, giảm sự can thiệp của nhà nước vào nền kinh tế.
1.2. Chiến lượng kinh tế của EU trong những năm 1990
Mốc mới trong sự thay đổi chiến lược của EU từ những năm 1990 là Hiệp ước
về Liên minh châu ÂU (Hiệp ước Maastricht, được ký ngày 7/2/1992, có hiệu lực từ
ngày 1/11/1993). Mục tiêu chính của hiệp ước này là xây dựng một EU gắn kết chặt
chẽ hơn về kinh tế, chính sách kinh tế lẫn chính trị và xã hội. Một nội dung quan
trọng là thành lập Liên minh kinh tế và tiền tệ châu Âu với một đồng tiền chung.
Theo tinh thần và định hướng của Hiệp ước, cải thiện các điều kiện kinh tế vĩ
mô (nền tài chính công lành mạnh, giảm thâm hụt ngân sách, ổn định giá cá…) được
coi là điều kiện tiền đề để tiến hành các cải cách kinh tế, nâng cao tính cạnh tranh
5. Củng cố và hiện đại hóa mô hình xã hội châu Âu, chú trọng bảo vệ môi
trường.
6. Kiên trì định hướng xây dựng nền kinh tế mở cửa, củng cố và tăng cường
địa vị của EU trong các quan hệ kinh tế Quốc tế.
2. Cơ chế phối hợp các chính sách kinh tế và nguyên nhân phải tăng cường phối
hợp các chính sách kinh tế trong Liên minh châu Âu EU.
Phối hợp chính sách kinh tế trong EU là hoạt động do các thiết chế có thẩm
quyền của liên minh thực hiện thông qua việc xây dựng hướng dẫn chung về chính
sách kinh tế cho liên minh cũng như đề xuất chính sách kinh tế hữu hiệu cho từng
quốc gia riêng biệt. Qua đó, đảm bảo sự gắn kết kinh tế giữa các quốc gia thành viên
- 2 -
nhằm hướng tới mục tiêu ổn định và phát triển.
Hiệp ước Rôma ra đời với lời kêu gọi các nước thành viên EU phối hợp các
chính sách kinh tế của mình để đạt được các mục tiêu nêu trên đã có những giới hạn
khách quan bởi vì ở giai đoạn này, các nước thành viên còn thiếu nhất trí về các
chính sách phối hợp, chẳng hạn như trong cuộc khủng hoảng dầu mỏ năm 1973. Tuy
nhiên, với sự ra đời Hiệp ước Maastricht năm 1992, sự phối hợp các chính sách kinh
tế trong EU đã được khởi động lại cùng với quá trình thành lập Liên minh kinh tế
tiền tệ EMU và từ đó đến nay sự phối hợp này đã không ngừng được hoàn thiện,
đồng thời đã chứng tỏ tính hiệu quả của nó. Việc các quốc gia EU ngày càng tăng
việc phối hợp các chính sách kinh tế trong liên minh xuất phát từ những
nguyên nhân sau:
- Thứ nhất, việc soạn thảo và thực hiện một chính sách chung đương nhiên
cần sự phối hợp chính sách. Tỷ lệ lạm phát của Khu vực đồng Euro, tỷ giá hối đoái
của đồng Euro đã là các “tài sản chung” của các nước tham gia Khu vực đồng Euro,
vì vậy các nước này cần phải có trách nhiệm quan tâm.
- Thứ hai, do Liên minh kinh tế tiền tệ EMU đã mở ra một khuôn khổ chính
sách kinh tế mới, độc đáo trong EU: ở đó có sự phân cấp trách nhiệm về chính sách
kinh tế giữa EU và các nước thành viên; một chính sách tiền tệ duy nhất là thẩm
quyền của riêng ECB, một ngân hàng siêu quốc gia, độc lập. Quyết sách tiền tệ của
chung. Tất cả các nước thành viên, bao gồm cả những nước còn lại không tham gia
khối đồng tiền chung euro (Đan Mạch, Anh và Thụy Điển) phải được đảm bảo trong
việc phối hợp các chính sách kinh tế.
Hiện nay, vấn đề phối hợp chính sách kinh tế trong Liên minh Châu Âu
được quy định tại Điều 121TFEU:
“1. Các thành viên sẽ coi chính sách kinh tế của họ là những vấn đề cần quan
tâm chung và sẽ phối hợp chúng với nhau trong Hội đồng, phù hợp với quy định tại
Điều 120.
2. Hội đồng, theo đề nghị của Ủy ban, xây dựng một dự thảo cho các hướng
dẫn rộng rãi các chính sách kinh tế của các nước thành viên và của cả Liên minh.
Trên cơ sở kết luận này, Hội đồng sẽ thông qua một đề nghị thiết lập ra các
nguyên tắc này rộng. Hội đồng sẽ thông báo cho Quốc hội Châu Âu giới thiệu của nó.
3. Để bảo đảm phối hợp chặt chẽ hơn và hội tụ lâu dài của chính sách kinh tế
và sự thực hiện của các nước thành viên, Hội đồng, trên cơ sở báo cáo của Ủy ban,
theo dõi sự phát triển kinh tế ở mỗi nước thành viên và trong Liên minh đảm bảo sự
nhất quán của chính sách kinh tế với các hướng dẫn rộng rãi quy định tại khoản 2, và
thường xuyên tiến hành đánh giá tổng thể.
Với mục đích giám sát đa phương này, thành viên sẽ gửi thông tin đến Ủy ban
về các biện pháp quan trọng của họ trong lĩnh vực chính sách kinh tế và các thông
tin khác mà họ cho là cần thiết.
4. Nếu các chính sách kinh tế của một nước thành viên không phù hợp với các
hướng dẫn rộng rãi quy định tại khoản 2 hoặc là có nguy cơ gây nguy hiểm cho các
hoạt động đúng đắn của Liên minh kinh tế và tiền tệ, Ủy Ban có thể cảnh báo cụ thể
cho các nước thành viên liên quan. Hội đồng, về một đề nghị của Ủy ban, có thể giải
- 4 -
quyết các kiến nghị cần thiết để các nước thành viên liên quan. Hội đồng có thể, trên
một đề nghị của Ủy ban, quyết định kiến nghị của công chúng.
Trong phạm vi khoản này, Hội đồng sẽ hành động mà không tính đến các
phiếu bầu của các thành viên của Hội đồng đại diện cho các quốc gia thành viên có
liên quan. Một phần lớn có trình độ của các thành viên khác của Hội đồng phải được