Tình hình vệ sinh an toàn thực phẩm ở Việt Nam
Tran Thi Mai Phuong
1
, Andrew L. Gauldie
2

1
National Institute of Animal Husbandry
2
Andrew Gauldie - Co-Director of Anseris Ltd (UK)
Abstract: Vietnam is joining to the WTO. In so doing Vietnam is expecting to take advantage
of great opportunities. Opportunities are often accompanied by risk. One risk for Vietnam is that food
of animal origin produced and processed in Vietnam may be uncompetitive with foreign imports. This
is on the basis of being poorer in quality, and poorer in food safety.
The commercial animal feedstuffs production is under regulated. Traditional meat
production occurs at village slaughter points; and at undeveloped low technology slaughterhouses.
Meat is traditionally marketed at fresh markets supplied by slaughter enterprises.
Traditionally middle-men purchase meat at the abattoir and remove it however they can for
retail at the fresh markets. There are stalls where produce is usually sold by mid-day. The
hygiene practices are variable. The main problems are cross-contamination and no
temperature controls. The design and materials used in construction of the stalls is sometimes
poor. Pork carcasses are still roped to motorbikes and moved from old fashioned slaughter points
without temperature controll.
There is a very pronounced restaurant and canteen culture in Vietnam but lots of them
are under hygien controled. The cause of food poisoning is about 42% by biological
pathogen, 25% by chemical agents and 25% of natural toxin.
Contrains: Low laboratory capability, the law of enforcement is not stark enough. The
Food safety inspectors are almost universally short of training and lack capacity (suitable
facilities, equipment, transport, and supportive salaries). For instance, an educated estimate
would state that in many districts throughout Vietnam more than 70% of meat is produced
without the observation and inspection of the authorities i.e. with no meat inspection

hỏi, kết hợp với thảo luận nhóm.
3. Kết quả và thảo luận
Có rất nhiều bằng chứng cụ thể chỉ rõ những vấn đề còn tồn tại về vấn đề
VSATTP ở Việt Nam nhng các báo cáo thờng đa ra các số liệu cha đầy đủ và
cha có độ tin cậy về mặt thống kê.
Bảng 1: Nguyên nhân gây ngộ độc thực phẩm
Nguyên nhân gây ngộ độc

Tỷ lệ Nguồn
Vi sinh vật 42% Tiêu chuẩn vệ sinh cho chế biến và bán lẻ kém
Tác nhân hoá học 25% Do kháng sinh, thuốc trừ sâu và các chất bổ sung
trong quá trình chế biến
Độc tố tự nhiên 25% Aflatoxins trong ngũ cốc, độc tố trong cá
Nguồn từ Bộ Y tế
Thực trạng của tình hình ngộ độc thực phẩm do vi sinh vật trong thực tế thờng
cao hơn những số liệu đợc thể hiện trong bảng sau do một số nguyên nhân mà không
đợc phép báo cáo.
Điều kiện vệ sinh kém trong dây truyền sản xuất là một minh chứng rõ ràng mà
chúng tôi quan sát đợc ở rất nhiều công đoạn. Đa số những rủi ro đều là do sự thiếu
hiểu biết và thiếu tuân thủ đến những nguyên tắc vệ sinh, thiếu hiểu biết và nhận thức
về VSATTP. Thực trạng VSATTP ở Việt Nam đã làm nản lòng ngời tiêu dùng. Cục
VSATTP cũng có thể cung cấp cho ta những số liệu thực tế và có thể tin tởng đợc
nhng nguồn gốc của các số liệu vẫn còn cha rõ ràng và không thể lý giải. Phần lớn
các báo cáo về ATTP đều mang tính vụn vặt và tính thời điểm và độ tin cậy cha cao
(thiếu phân tích thống kê). Hầu hết các tỉnh đều thiếu cơ sở hạ tầng và năng lực cần
thiết đề giám sát ATTP, trừ TP HCM (phòng thí nghiệm của chi cục thú y và y tế dang
tiến hành những xét nghiệm liên quan đến VSATTP).

2: Những ổ dịch ngộ độc ở Việt Nam từ năm 2000-2006 (theo VFA)


(25.2%)
55 ổ dịch
(25.2%)
16 ổ dịch
(7.4%)
2003
117 ổ dịch

(49.2%)
46 ổ dịch
(19.3%)
51 ổ dịch
(21.4%)
24 ổ dịch
(10.1%)
2004
82 ổ dịch

(56.5%)
18 ổ dịch
(12.4%)
33 ổ dịch
(22.7%)
12 ổ dịch
(8.3%)
2005
74 ổ dịch

(51.4%)
12 ổ dịch

Salmonella
Thịt gà 21%
Nguồn (Bộ Y tế):
Ngời dân có thể mua thực phẩm giá rẻ với số lợng lớn ở các đại lý trong
thành phố. Thực phẩm có nguy cơ cao thờng có ở các bếp ăn tập thể ở các khu công
nghiệp, ở bệnh viện, trờng học. Cũng có các báo cáo về các vụ ngộ độc xảy ra ở các
khu vực này nhng mức độ nghiêm trọng và tỷ lệ chết thờng không đợc đề cập đến
hoặc không rõ. Ước tính rằng các vụ ngộ độc thực phẩm ở Việt Nam thờng cao hơn ở
các nớc phát triển 5-10 lần và số ngời chết chủ yếu là do dịch tả, lỵ, thơng hàn và
tiêu chảy cấp không rõ nguyên nhân.
điều tra cho thấy chỉ riêng trong năm 2006 số vụ ngộ độc thực phẩm của
P Hồ Chí Minh là 24 vụ và tổng số ngời mắc là 2685 ngời, trong khi đó ở Cao Bằng
chỉ có 8 vụ với tổng số ngời mắc là 106 và 3 ngời trong số đó đã chết. Nguyên nhân
mắc chủ yếu vẫn là do vi sinh vật.
độc do hoá chất
Thực phẩm có pha hoá chất là nguyên nhân gây ra các vụ ngộ độc thực phẩm từ
8-25% trong những năm gần đây (theo VFA), tuy nhiên vẫn phải nhắc lại rằng không
dễ gì khám phá ra những con số này đợc lấy từ đâu. Những con số này bao gồm cả nguyên
nhân do thuốc bảo vệ thực vật trong rau, quả, tuy nhiên ngộ độc hóa chất đối với những sản
phẩm động vật vẫn còn cha rõ ràng. Việc sử dụng kháng sinh trong thức ăn và điều trị dịch
bệnh chính là nguyên nhân dẫn đến sự tồn d kháng sinh trong thịt và sữa. Các hormone
tăng trởng, beta-agonists cũng đợc tìm thấy trong thịt đặc biệt là thịt lợn và thịt bò chính
là do ngời chăn nuôi sử dụng theo kiểu rất tắc trách, phi pháp đẻ kiếm lời.

Nguyên nhân nhiễm độc hoá chất và các độc hại từ vi sinh vật trong thịt:
- Thiếu điều kiện bảo quản trong quá trình bán lẻ
- Vi khuẩn phát triển trong điều kiện thiếu sự kiểm soát về nhiệt độ và thời gian
bán hàng quá lâu.
* Lý do mà ngời tiêu dùng vẫn phải sử dụng những thực phẩm từ những nguồn
mất vệ sinh là:

Quá nhiều sản phẩm đợc bày bán ở cùng một nơi gây lây nhiễm chéo 7
Rất nhiều ngời bán hàng không có quần áo đồng phục (thờng là phụ nữ) 7

Thiếu nguồn cung cấp nớc sạch 6
Chó chạy rông không đợc kiểm soát 6
Thiếu điện, không có kho lạnh, không có nguồn điện dự trữ 6

Bề mặt nơi bán hàng không đảm bảo (nơi thì bằng gỗ, nơi thì bằng tre, gồ
ghề, sứt sẹo, lồi lõm). 6
Côn trùng, lây nhiễm chéo, ruồi muỗi bay và đậu trên thịt 5

Phơng tiện vận chuyển không đảm bảo, chợ gần đờng nhiều xe cộ đi lại,
gây nhiễm bụi bẩn. 4
Thói quen ăn uống ở các cửa hàng ăn, căng tin là một nét văn hoá của ngời Việt
nhng rất nhiều các cửa hàng ăn và căng tin không đảm bảo vệ sinh và không đủ tiêu chuẩn
. Thách thức:
Không có năng lực phòng thí nghiệm thì vấn đề VSATTP sẽ không có tiêu
chuẩn để so sánh và những ngời chịu trách nhiệm về kiểm tra vệ sinh ATTP sẽ không
có một công cụ pháp lý nào để xử lý. Hơn nữa những ngời có nhiệm vụ xử phạt sẽ
không có bằng chứng để chứng minh về sự không tuân thủ trớc toà. Điều này cho
thấy rằng cho đến khi có một hệ thống phòng thí nghiệm đủ năng lực thì những thông
số trong các báo cáo về VSATTP mới đáng tin cậy và những ngời có trách nhiệm
hoặc cho những thanh tra viên nhà nớc có cơ sở pháp lý để xử phạt
Tơng tự nh vậy, nếu không có dịch vụ thanh tra về ATVSTP hữu hiệu, hệ
thống kiểm tra đáng tin cậy thì Nhà nớc cũng sẽ không thể đa ra những khẳng định
nào về mức độ an toàn liên quan đến chuỗi thực phẩm. Ngợc lại cũng có một số ý
tởng cho rằng nên để việc kiểm tra cho t nhân làm, họ sẽ phải tự kiểm tra độ an toàn của
thực phẩm do họ sản xuất và phải đảm bảo những thực phẩm đó đáng tin cậy và có hiệu quả.
Vẫn phải nhắc lại rằng kết quả điều tra cho thấy cơ sở hạ tầng và thiết bị phòng
thí nghiệm về VSATTP của thú y, thực phẩm và trung tâm y tế dự phòng ở Việt Nam

toàn xã hội. Hiện nay có hai chính sách xuyên suốt toàn bộ để đảm bảo vệ sinh an
toàn TP phù hợp với các quy định của OIE và nâng cao tính cạnh tranh của ngành
chăn nuôi đó là: Thành lập những vùng chăn nuôi tập trung nhằm tăng cờng kiểm
soát thú y và giảm thiểu dịch bệnh và đẩy mạnh áp dụng những nguyên tắc của
HACCP bao gồm GHP thông qua chuỗi thực phẩm từ trang trại đến bàn ăn
6.
ý
tởng về ATTP trong sản xuất, chế biến, tiêu thụ các sản phẩm có nguồn
gốc động vật
Vấn đề ATVSTP phụ thuộc vào mỗi mắt xích của dây chuyền sản xuất và có sự
liện quan chặt chẽ giữa các mắt xích với nhau. Tăng cờng kiểm soát đảm bảo vệ sinh
ATTP ở mỗi mắt xích chính là điều kiện để bảo vệ ngời tiêu dùng khỏi những nguy
cơ gây hại. Sản phẩm an toàn chỉ đáng tin cậy khi cả những khâu yếu nhất của dây
chuyền cũng đợc đảm bảo có nghĩa là:
Chất lợng mong đợi, tốt, an toàn, tin cậy và không có chất độc hại hoặc hàng giả
Giai đoạn I
>>
Giai đoạn
II >>
Giai đoạn
III>>
Giai đoạn
IV>>
Giai đoạn
V >>
Giai đoạn
VI >>
Giai đoạ
n
VII

giá thành sản phẩm đối với ngời sản xuất để tăng tính cạnh tranh. ATTP cũng không
làm tăng năng suất nhng nó làm tăng giá trị của sản phẩm và tăng tính cạnh tranh về
chất lợng sản phẩm.
Muốn giải quyết tốt vấn đề VSATTP thì ta phải có hệ thống luật đạt những tiêu
chuẩn tơng đơng với Quốc tế, các văn bản dới luật phải rõ ràng, dễ thực hiện để có
thể xử lý nghiêm các tổ chức, cá nhân khi họ vi phạm luật. Có các phòng thí nghiệm
đủ năng lực, có cơ chế xử phạt nghiêm minh. Một điều quan trọng là nâng cao nhận
thức của toàn xã hội về tầm quan trọng của công tác VSATTP, có nh vậy trong tơng
lai gần vấn đề VSATTP sẽ không còn là vấn đề bức xúc nữa để các sản phẩm thực
phẩm của ta đủ sức cạnh tranh với các sản phẩm ngoại nhập.

viết tắt:
OIE: World Organisation for animal health SPS : Sanitary and phytosanitary
VFA: Vietnam Food Administration GAHP : Good Animal Husbandry Practise
HACCP: Hazard Analysis & Critical Control Point WTO : World trade Organisation
GHP: Good Hygien Practise