B GIÁO DC VÀ
ÀO
TO
TRNG
I
HC KINH T TP.H CHÍ
MINH
HOÀNG ANH TÚ
GII PHÁP GIM TÁC NG TIÊU CC
CA CUC KHNG HONG TÀI CHÍNH
TOÀN CU CHO H THNG NGÂN HÀNG
THNG MI VIT NAM Chuyên ngành: KINH T TÀI CHÍNH – NGÂN
HÀNG
Mã s:
60.31.12 Hoàng Anh Tú Danh mc các ch vit tt Ký hiu vit tt Din gii
ACB : Ngân hàng TMCP Á Châu
ADB: Ngan hàng phát trin Châu Á
ASEAN: Hip hi các Quc gia ong Nam Á
AGROINFO: Trung tâm thông tin
BS: Bt đng sn
BOE: Ngân hàng trung ng Anh
BOJ Ngân hàng trung ng Nht Bn
BIDV: Ngân hàng đu t và phát trin Vit Nam
CIEM: Vin nghiên cu qun lý kinh t trung ng
CTTC: Công ty tài chính
CPH: C phn hóa
DATC: C quan mua bán n và tài sn tn đng ca doanh
nghip ca B Tài chính
DN: Doanh nghip
DNNN: Doanh nghip nhà nc
DNNVV: Doanh nghip nh và va
ECB: Ngân hàng trung ng Châu Âu
EU: Liên minh Châu Âu
GDP: Tng sn phm quc ni
Danh mc các bng biu và hình Danh mc các bng
Bng Tên bng
Bng 1.1 Bng s liu các ch s chng khoán: DowJones, NasDaq và S&P 500
lúc đnh đim và thi đim 09/03/2009
Bng 1.2 Bng s liu tng trng GDP nm 2008 ca Nht Bn, Trung Quc
và Hàn Quc
Bng 2.1 Bng vn t có ca mt s ngân hàng thng mi Vit Nam giai
đon 2007 - 2009
Bng 2.2 Bng đnh mc tín nhim n nm 2010 ca Vit Nam và mt s
nc lân cn
Danh mc các hình
Hình Tên hình
Hình 1.1 Mô hình th trng tài chính
Hình 1.2 Biu đ th hin s tng trng kinh t M t nm 2003
Hình 1.3 Biu đ tng trng GDP ca M t nm 2000 – 2008
Hình 1.4 Lu đ ca hình thc cho vay di chun dn đn khng hong ca
M
KT LUN CHNG 1
CHNG 2: TÁC NG CA CUC KHNG HONG TÀI CHÍNH TOÀN
CU VÀ THC TRNG GII PHÁP CA CHÍNH PH VIT NAM
2.1 TÁC NG CA CUC KHNG HONG TÀI CHÍNH TOÀN CU:
2.1.1 TÁC NG N NN KINH T VIT NAM
2.1.1.1 Tình hình sn xut kinh doanh trong nc, cán cân thng mi 25
2.1.1.2 Tình hình thu hút và trin khai các d án đu t nc ngoài 28
2.1.1.3 Th trng chng khoán và th trng bt đng sn 30
2.1.1.4 Tc đ tng trng kinh t 34
2.1.1.5 T giá hi đoái và kiu hi 35
2.1.1.6 Ngun vn vay nc ngoài 36
2.1.1.7 Mt s tác đng khác 37
2. 1.2 TÁC NG N H THNG NGÂN HÀNG VIT NAM
2.1.2.1 Nhng vn đ phát sinh t yu t ni ti 38
2.1.2.2 H s tín nhim n quc gia, tín nhim n NH 45
2.1.2.3 Vic huy đng vn, tng vn điu l ca các NHTM 46
2.1.2.4 C phiu và li nhun ca ngành ngân hàng 47
2.2 THC TRNG GII PHÁP CA CHÍNH PH VIT NAM:
2.2.1 Các gii pháp chính ph Vit Nam đã và đang thc hin 47
2.2.2 Các gii pháp h thng ngân hàng đã và đang thc hin 50
2.2.3 Thành tu và hn ch 53
KT LUN CHNG 2
và xây dng mt gii pháp ti u thích ng vi sc chu đng ca nn kinh t trong
ngn hn mà không phá hy nn tng phát trin dài hn.
Trc tác đng thay đi chính sách ca Nhà nc đ kìm ch lm phát và
kích thích tng trng nh áp dng chính sách tin t tht cht hay ni lng, các
quyt đnh tng hay gim lãi sut c bn, điu chnh biên đ t giá nhiu và bt
thng, h thng ngân hàng Vit Nam cng b nh hng nng n, li nhun suy
gim, n xu tng cao, các ngân hàng phi điu chnh k hoch kinh doanh
ng trc tình hình đó, đòi hi h thng ngân hàng Vit Nam phi có nhng
chính sách, đnh hng kinh doanh phù hp vi din bin ca th trng, có
phng án tng trng an toàn và bn vng, kim soát tt cht lng tín dng, t l
n xu và thanh khon.
Trc tính cp thit đó, đ tài “Gii pháp gim tác đng tiêu cc ca cuc
khng hong tài chính toàn cu cho h thng ngân hàng thng mi Vit
Nam” đc tin hành nghiên cu nhng tác đng tiêu cc ca khng hong tài
chính toàn cu đn nn kinh t và h thng ngân hàng Vit Nam đ t đó nhn din
du hiu, tìm ra nguyên nhân và đ ra gii pháp hu ích đ gim nhng tác đng
tiêu cc đó cho nn kinh t Vit Nam nói chung và h thng ngân hàng Vit Nam
nói riêng.
2. Mc đích ca lun vn
Mc đích ca lun vn là nghiên cu v khng hong tài chính toàn cu và
tác đng tiêu cc ca nó đn nn kinh t và h thng ngân hàng Vit Nam đ t đó
gi ý mt s gii pháp đi vi các c quan qun lý, h thng ngân hàng thng
mi Vit Nam nhm tn dng đc ngoi lc đng thi phát huy ht ni lc đ h
thng ngân hàng góp phn gim tác đng tiêu cc ca cuc khng hong tài
chính toàn cu, giúp cho nn kinh t Vit Nam ngày càng n đnh và phát trin hn.
3. i tng và phm vi nghiên cu:
1.1 Mt s khái nim:
1.1.1 Th trng tài chính:
Th trng giao dch, mua bán, trao đi các sn phm tài chính ngn hn,
trung hn, dài hn đ đáp ng nhu cu khác nhau ca các ch th trong nn kinh t.
Th trng tài chính là loi th trng bc cao ch tn ti và hot đng trong
điu kin ca nn kinh t th trng.
Chc nng ca TTTC:
- To lp và khi thông ngun vn.
- Kích thích tit kim và đu t.
- Gia tng tính thanh khon cho các tài sn tài chính.
Hình 1.1: Mô hình th trng tài chính
NGI GI TiN:
- H gia đình
- Doanh nghip
- Chính ph
- Nhà đu t nc
ngoài
NGI S DNG TiN:
- Chính ph
- Doanh nghip
- H gia đình
- Nhà đu t nc
ngoài
TRUNG
GIAN TÀI
CHÍNH
Tài tr trc tip
Tài tr gián tip
TH
TRNG
- Tm gng khch đi liên quan đn dòng vn nc ngoài chy vào trong
nc.
- nh giá cao đng ni t
- Thông tin bt cân xng
1.1.2.2 Khng hong tài chính:
Khng hong tài chính là s tht bi ca mt hay mt s nhân t ca nn
kinh t trong vic đáp ng đy đ ngha v, bn phn tài chính ca mình. Du hiu
ca Khng hong tài chính là:
Các NHTM không hoàn tr đc các khon tin gi ca ngi gi
tin.
Các khách hàng vay vn , gm c khách hàng đc xp loi A cng
không th hoàn tr đy đ các khon vay cho ngân hàng.
Chính ph t b ch đ t giá hi đoái c đnh.
1.2. S lc v khng hong tài chính toàn cu
1.2.1 Khng hong tài chính M 2008
1.2.1.1. Bi cnh và din bin ca Khng hong kinh t M 2008
Kinh t M đã có vài nm phát trin nhanh chóng. Tuy nhiên nhng vn đ
gn đây trong th trng nhà đt và th trng tín dng đã làm nh hng nhiu đn
nn kinh t, vì th kinh t nc này đã tng trng chm vào thi k cui nm
2007.
Biu đ cho thy kinh t M tng trng khá đu đn t quý 4 nm 2003 đn
quý 4 nm 2005, sau đó tng trng nhy vt vào quý 1 nm 2006 ri tt dc thê
thm và đn quý 4 mi phc hi. Nm 2007, kinh t M khi đu đy khó khn,
tng trng vào quý 2, 3 và tt dc vào quý 4
Hình 1.2: Biu đ th hin s tng trng kinh t M t nm 2003 3
Nhng du hiu khng hong đu tiên: H thng tài chính ngân hàng ca
M cui nm 2007 và nm 2008 đt nhiên lâm vào mt trong nhng cuc khng
ba vây đ đòi rút tin mt ngân hàng ln ti Anh - Ngân hàng cho vay th chp
Northern Rock - ngân hàng ln th 5 ti Anh.
- Ngày 15/10/2007: Citigroup - Tp đoàn ngân hàng hàng đu nc M - công
b li nhun Quý 3 bt ng gim 57% do các khon thua l và trích lp d phòng
lên ti 6,5 t USD. Giám đc điu hành Citigroup Charles Prince t chc vào ngày
4/11.
- Ngày 17/12/2007: Cuc khng hong tín dng đã lan sang châu Úc vi nn
nhân là Tp đoàn Centro Properties, mt ch s hu ca các ph buôn bán ln
M ti Úc sau khi tp đoàn này đa ra cnh báo li nhun gim. C phiu Centro
Properties đã tt giá 70% ti các giao dch Sydney.
- Ngày 11/1/2008: Bank of America - ngân hàng ln nht nc M v tin gi
và vn hoá th trng - đã b ra 4 t USD đ mua li Countrywide Financial sau khi
ngân hàng cho vay th chp đa c này thông báo phá sn do các khon cho vay khó
đòi quá ln.
- Ngày 30/1/2008: Ngân hàng ln nht Thu S UBS công b trích lp d
phòng 4 t USD, nâng tng s tin trích lp d phòng lên 18,4 t USD do nhng
tht thoát quan đn cuc khng hong cho vay cm c.
Và hàng lot các các t chc tài chính ln b phá sn hoc phi sáp nhp
trong cuc khng hong tài chính M ( Ph lc 1).
Không ch dng li bên trong biên gii nc M, cuc khng hong còn lan
khp th gii. Mt khác, không ch lnh vc đa c và tài chính b nh hng, cuc
khng hong tín dng còn “tàn phá” c ngành công nghip ô tô, hàng không, du lch
và bán l. Doanh s th trng ô tô M trong nm 2009 s ch đt mc 14,5 triu
chic, thp nht trong vòng mt thp k tr li đây. Các “đi gia” ô tô M gm GM,
Ford và Chrysler đu “ôm” nhng con s thua l k lc và phi ci t chin lc
kinh doanh. 5
Bên cnh giá du cao, s khách đi li bng đng hàng không gim sút vì kinh
6
k t nm 1971 , chi tiêu chính ph và đu t t ngun ngân sách đt 2.914,9 t
USD.
Hình 1.3: Biu đ tng trng GDP ca M t nm 2000 đn nm 2008
Tng trng GDP ca M nm 2009 là -2,4% mc thp nht t nm 1946. Quý
2/2010 tng 2,4%, trong khi đó các chuyên gia d đoán là 2,5 – 3%. (Ngun:
Worldbank)
Ti M: Vi chui ct gim lãi sut 10 ln k t tháng 9/2007, ngày
16/12/2008, FED đã đa lãi sut đng USD t mc 5,25% v khong thp cha
tng có trong lch s 0 – 0,25%.
Cùng vi vic h lãi sut c bn USD, FED cng h lãi sut chit khu áp
dng vi các khon vay trc tip t FED cho các ngân hàng và các công ty chng
khoán t mc 1,25% xung còn 0,5%. Mc d tr bt buc ca các ngân hàng
thng mi cng gim t mc 1% xung còn 0,25%.
Trong tuyên b ct gim lãi sut, FED đã đ cp ti vn đ mua n, đ qua đó
bm tin vào nn kinh t. Nh vy, trong thi gian ti, nhng bin pháp chính sách
chính ca FED s là thông báo v các chng trình cho vay mi hoc các chng
trình mua tài sn, thay vì vic điu chnh lãi sut thi gian qua.
Khong lãi sut 0 - 0,25% này cng khin đng USD là đng tin hin có lãi
sut thp nht trong s các đng tin ca các nc công nghip phát trin. ng
thái ct gim lãi sut ca FED đc đa ra trong bi cnh kinh t M đã chính thc
suy thoái t tháng 12/2007. 7
Th trng chng khoán M: Cuc khng hong tài chính M kéo theo s
C quan Bo him Tin gi Liên bang (FDIC) ca M cho bit vic ba ngân
hàng nói trên phá sn s làm cho qu bo him tin gi ca FDIC gim 331,3 triu
USD.
Theo thông báo ca FDIC, vi 86 ngân hàng b đóng ca trong sáu tháng đu
nm nay, qu bo him ca FDIC s gim gn 11,2 t USD. 8
Ngân hàng Westernbank Puerto Rico b đóng ca vào ngày 30/4 là ngân hàng
ln nht trong s 86 ngân hàng b phá sn t đu nm ti nay. Ngân hàng này có tài
sn tr giá 11,9 t USD và tng vn vay tr giá 8,8 t USD.
S ngân hàng M phá sn trong sáu tháng đu nm nay cao gn gp đôi so vi
cùng k nm 2009. Nguyên nhân chính là do các ngân hàng tip tc thua l vì các
khon cho vay dành cho các công ty phát trin và xây dng đa c thng mi.
Theo d đoán, s ngân hàng phá sn trong nm 2010 s lên ti đnh đim và
nhiu hn con s 140 ngân hàng phá sn trong nm 2009.
Nm 2009, qu bo him tin gi đã tiêu tn hn 30 t USD.
Hin FDIC đang bo him ti đa 250.000 USD cho mi tài khon tin gi ti
các ngân hàng đc FDIC bo him. FDIC c tính h có th phi thanh toán
khong 100 t USD tin bo him do các ngân hàng đ v trong bn nm (t 2010-
2013)./.
Ngày 31/7 , các nhà điu tit ngân hàng M đóng ca 5 ngân hàng ti 4 bang
Georgia, Florida, Washington và Oregon. Tng s ngân hàng M b đóng ca ti
31/07/2010 nh vy đã lên ti 108.
1.2.1.2. Nguyên nhân khng hong tài chính M
Cuc khng hong cho vay di chun t cui nm 2006 đn nay đang tàn
phá th trng tài chính M và nhiu nc trên th gii, đ li đng sau nhiu ngân
hàng, nhiu qu đu t phá sn và nhiu t chc tài chính khác đang chìm ngp
trong cn bão tài chính. Mi vic bt đu vào cui nm 2006 khi th trng bt
đng sn M bt đu đóng bng và st gim giá tr rt ln, dn đn khng hong tín
9%/nm. Các khon tin lãi vay phi tr ca nhng ngi mua nhà đã gia tng
mnh và đe da kh nng tr n. Th trng bt đng sn M bt đu đóng bng
và st gim giá tr, n quá hn, n khó đòi gia tng và đó là nguyên nhân
chính dn đn khng hong tài chính ti M hin nay.
Mi vic s bt phc tp nu dng li đó không “phái sinh” thêm na. Ti
M, th trng tài chính vn d là bà đ cho nn kinh t nên nó đã b li dng trong
ván bài này. C th là các khon n di chun này li là c s đ hình thành các
sn phm chng khoán phái sinh. Các nhà đu t (các ngân hàng, công ty bo
him…) mua li các khon th chp này (mortgages), sau đó các t chc tài chính
đã bin các hp đng cho vay bt đng sn này làm tài sn bo đm đ phát hành
trái phiu ra th trng vi tên gi là “Mortgage backed securities – MBS”. Các
sn phm phái sinh này li đc các t chc đnh mc tín nhim (Credit rating 10
agencies) đánh giá cao, nên d mua bán. Bên cnh đó, các hp đng tín dng di
chun này còn đc các t chc bo him (AIG là mt đin hình) bo lãnh di
nhng hp đng hoán đi CDS-Credit Default swap (ging nh mua bo him ri
ro). Khi n không đòi đc t chc bo him phi bi hoàn cho ngi mua bo
him (ngi cho vay).
iu lu ý là cuc khng hong tài chính hin ti không đn thun ch là
khng hong tín dng nhà đt mà nguyên do sâu xa hn đc tích ly thi gian dài:
do bùng n tín dng, s bùng n n tiêu dùng, nhn thc xu hng phát trin tn ti
mãi, s tôn sùng v th trng t do không kim soát, s sùng bái th trng tài
chính, kinh t th trng
Hình 1.4: Lu đ ca hình thc cho vay di chun dn đn khng hong ca
M. Ngun: Worldbank
1.2.2 Khng hong tài chính Châu Âu:
nht trong vòng hn 2 thp k.
Trong khi nn kinh t Châu Âu đang rt m đm, d đoán ch tng 1,4% trong
nm 2008, riêng ngành Ngân hàng Pháp đã l 20 t EUR trong 12 tháng qua. Ngân
hàng ln nht ca Thy S, UBS l đm 17 t USD trong nm 2008 và đang vng
vào v kin tng ca các nhà chc trách M, trong đó ngân hàng này b cáo buc
giúp các khách hàng giàu có ca M trn thu đi vi s tin hàng chc t USD.
Ngân hàng ln nht nc Pháp BNP Paribas SA ca Pháp s tip qun các b phn
ca ngân hàng Fortis (ngân hàng ln nht nc B) ti B và Luxembourg sau khi
nhng n lc gii cu ca chính ph 3 nc B, Hà Lan và Luxembourg nhm đm
bo s n đnh ca Fortis tht bi.
Trc tác đng ca cuc khng hong tài chính toàn cu, các nn kinh t Châu
Âu đng lot ct gim lãi sut: 12
Ngân hàng Trung ng Anh (BoE) h lãi sut đng Bng v 0,5%. Mc ct
gim này đã đa lãi sut đng Bng v mc thp nht trong lch s 315 nm ca
BoE. ng thái ct gim lãi sut nói trên là ln ct gim lãi sut th 5 ca BoE t
tháng 10/2008 ti nay và đc xem là n lc mi nht ca Chính ph Anh trong
vic ngn chn nhng din bin xu đi ca suy thoái ca nn kinh t nc này.
Tng mc ct gim ca lot điu chnh h lãi sut này là 4%.
Ngân hàng Trung ng châu Âu (ECB) ct gim lãi sut đng Euro còn
1,5%/nm, đây là ln ct gim lãi sut th nm ca ECB t tháng 10/2008 tr li
đây, t mc 4,25%. ây là nhng mc lãi sut thp k lc trong lch s 10 nm ca
ECB. Vi mc lãi sut 1,5%, ECB hin vn là ngân hàng trung ng có mc lãi
sut c bn cao nht trong s ngân hàng trung ng ca nhóm các nc công
nghip phát trin G7. Hin lãi sut c bn đng USD là 0 - 0,25%, lãi sut đng
Bng Anh là 1,5%, lãi sut đng Franc Thy S là 0,5%, lãi sut đng Yên Nht là
0,1%, lãi sut đng ô la Canada là 1,5%.
9%, quý 4 tng
trng 6,8% thp
nht trong vòng 7
nm
2,5% (thp nht t
nm 1998), quý 4
tng trng -5,6%
Bng 1.2: Bng s liu tng trng GDP nm 2008 ca Nht Bn, Trung
Quc và Hàn Quc
1.2.3.1 Nht Bn:
S liu tháng 01/2009 cho thy sn lng công nghip ca Nht Bn - nn
kinh t ln nht châu Á - đã gim 10% so vi tháng 12/2008 - mt mc st gim
cha tng có. Trong quý 4/2008, kinh t Nht Bn st gim vi tc đ 12,7%,
mnh nht t cú sc du la 1974. Nu so vi quý 3/2008, GDP quý 4 ca đt nc
Mt tri mc đã tng trng âm 3,3%. Mc st gim này mnh hn nhiu so vi
tc đ đi xung ca các nn kinh t đu tàu khác ca th gii, nh mc âm 1%
M và âm 2,1% ca khu vc s dng đng tin chung châu Âu (Eurozone). Thông
tin kim ngch xut khu ca Nht Bn st gim 45,7% trong tháng 1/2009 so vi
cùng k nm ngoái là mt bng chng rõ nét na cho thy nn kinh t này đang
trong thi k suy thoái ti t nht trong vòng 6 thp k tr li đây. Trong quý
3/2008, kim ngch xut khu ca nc này đã gim mc k lc là 13,9%, do nhu
cu đi vi nhiu mt hàng xut khu chính ca Nht nh xe hi, hàng đin t…
trên th trng th gii đang co li vi tc đ him gp.
Trong đó, kim ngch xut khu ca Nht Bn sang M, Trung Quc và châu
Âu - các th trng chính đi vi nhng mt hàng ch lc ca Nht nh xe hi và
hàng đin t - gim mnh cha tng có. Xut khu ca Nht sang Trung Quc gim
35,5%; xut khu sang M gim 36,9% và xut khu sang châu Âu gim 41,8%.
Xut khu ca Nht sang châu Á, th trng chim khong mt na tng kim ngch
xut khu ca nc này, đã gim ti 36,4%.
12/2008 đã nhy lên mc 4,4% t mc 3,9% trong tháng 11, mc nhy cao nht
trong vòng 4 th k. Ch trong vòng 1 tháng tr li đây, các tp đoàn Panasonic,
Pioneer, Nissan, và NEC đã ct gim tng s 65.000 vic làm. 15
1.2.3.2 Trung Quc:
GDP nc này trong quý 4/2008 tng trng 6,8%, thp nht trong vòng 7
nm qua. C nm 2008, kinh t Trung Quc tng trng 9%, đa GDP lên mc
30.067 t Nhân dân t.
Xut khu lao dc khin hàng lot công ty Trung Quc phi đóng ca nhà
máy, sa thi công nhân, đe da dn ti bt n xã hi. Xut khu trong tháng
12/2008 đã st gim 2,8% so vi cùng k nm 2007, mnh nht trong vòng 10 nm
qua. Trong c nm 2008, xut khu ca Trung Quc tng trng 17,2%.
Trung Quc cng là mt th trng xut khu linh kin và nguyên vt liu thô
ln ca nhiu quc gia và vùng lãnh th trên th gii. Do đó, s đi xung ca nn
kinh t nc này cng gây tác đng nghiêm trng ti các nn kinh t khác, đc bit
là các quc gia và vùng lãnh th khu vc châu Á - Thái Bình Dng.
Kim ngch xut khu trong tháng 1/2009 ca Trung Quc đã gim 17,5% -
mc gim ln nht trong sut 13 nm qua. Bên cnh đó, nhp khu ca Trung Quc
cng gim k lc, 43%, xu hn nhiu so vi các d báo trc đây.
1.2.3.3 Hàn Quc:
Quý 4/2008, kinh t Hàn Quc co li 5,6%, mc st mnh nht t khng
hong tài chính 1998.
Nn kinh t ln th t châu Á này đã chng kin mc st gim sn lng
công nghip 18,6% trong tháng 12/2008 và mt 103.000 vic làm trong tháng 1,
mc ct gim vic làm trong 1 tháng mnh nht trong 5 nm qua.
Ging nh kinh t Trung Quc, Nht Bn và nhiu nn kinh t khác châu Á,
kinh t Hàn Quc đang chu s tàn phá mnh m ca s st gim xut khu - lnh
vào tháng 7/2008 xung còn 51 t USD vào tháng 1/2009. Nga đã mt khong 200
t USD trong qu d tr ca mình đ cu không cho đng Rúp gim giá quá nhanh.
Khng hong tài chính toàn cu đã buc các quc gia Châu Á ct gim lãi
sut:
Ngoài nhng khó khn do xut khu sa sút, các nn kinh t Châu Á còn đi
mt vi khó khn do đu t nc ngoài gim mnh. D tính, khng hong tài chính
s làm gim khong 60% lng vn đu t nc ngoài vào các nn kinh t đang tri
dy Châu Á, t mc 466 t USD nm 2008 xung còn khong 165 t USD nm
2009.
Nht Bn: Gia tháng 12/2008, Ngân hàng Trung ng Nht Bn (BoJ) chính
thc h lãi sut đng Yên ca nc này t mc 0,3% v mc 0,1% . ây là ln ct
gim lãi sut th hai ca BoJ trong vòng 2 tháng. ln ct gim trc, BoJ đã ln