B GIÁO DC VÀ ÀO TO
TRNG I HC KINH T TP H CHÍ MINH

LÊ ÌNH PHNG UYÊN
HOÀN THIN QUY TRÌNH KIM TOÁN NI B
TI CÁC DOANH NGHIP KINH DOANH
BO HIM NHÂN TH VIT NAM CHUYÊN NGÀNH : K TOÁN – KIM TOÁN
MÃ S : 60.34.30

LUN VN THC S KINH T Ngi hng dn khoa hc:

1.1.1 Lch s ra đi và phát trin 9
1.1.2 nh ngha KTNB 14
1.1.3 Bn cht ca KTNB 15
1.1.4 Vai trò và dch v ca KTNB 16
1.1.5 Các tiêu chun hành ngh KTNB 19
1.1.6 Mi quan h gia KTNB vi các b phn khác trong doanh nghip 21
1.1.7 H thng chun mc KTNB theo IIA 23
1.1.8 Quy trình thc hin dch v đm bo 24
1.1.9 Phng pháp kim toán 29
1.2. TNG QUAN V DOANH NGHIP BHNT VÀ C IM KTNB TRONG
DOANH NGHIP BHNT 31

1.2.1 Tng quan v doanh nghip BHNT 31
1.2.2 c đim KTNB trong doanh nghip BHNT 33
1.3. KINH NGHIM T CHC KTNB TI TRUNG QUC VÀ CHÂU ÂU 34

1.3.1 Trung Quc 34
1.3.2 Châu Âu 36
1.4. BÀI HC KINH NGHIM CHO VIT NAM 372
1.4.1 V chc nng 37
1.4.2 V tiêu chun 37
1.4.3 V h thng chun mc kim toán 38
1.4.4 Các quy đnh pháp lý 38
Chng 2: THC TRNG KIM TOÁN NI B TI CÁC DOANH NGHIP 39

KINH DOANH BO HIM NHÂN TH TI VIT NAM 39



3.4.1 i vi các c quan Nhà nc 74
3.4.2 i vi Doanh nghip Bo him Nhân th 76
PH LC 1 79

CÁC CHUN MC KIM TOÁN NI B THEO IIA 79

PH LC 2 93

CÁC CHUN MC KIM TOÁN NI B TRUNG QUC 93

BNG CÂU HI KHO SÁT 96

DANH SÁCH CÁC CÔNG TY TIN HÀNH KHO SÁT 102

KT QU KHO SÁT 103

DANH MC TÀI LIU THAM KHO 113

BCTC : Báo cáo Tài chính
CIA : Chng ch Kim toán viên Ni b Hoa K
ACCA : Chng ch ca Hip hi K toán công chng Anh
CPA : Chng ch Kim toán viên Vit Nam
HTKS : H thng Kim soát
HTKSNB: H thng Kim soát Ni b
KHKT : K hoch Kim toán

5
BCKT : Báo cáo Kim toán
CM KTNB: Chun mc Kim toán Ni b


ti Vit Nam
- Phm vi nghiên cu tp trung vào các DN BHNT hin có ti Vit Nam 7
4. Phng pháp nghiên cu ca đ tài
Lun vn kt hp các phng pháp duy vt bin chng, duy vt lch s, phng pháp
thng kê. ng thi lun vn đúc kt thc tin đ t đó xây dng KTNB phù hp vi
Vit Nam.
5. Kt qu nghiên cu ca đ tài
 tài đã đa ra nhng gii pháp đ xây dng và hoàn thin quy trình KTNB ti các
DN kinh doanh BHNT ti Vit Nam.

9
Chng 1:
TNG QUAN V KIM TOÁN NI B VÀ KIM TOÁN NI B TI CÁC
DOANH NGHIP KINH DOANH BO HIM NHÂN TH

1.1. TNG QUAN V KIM TOÁN NI B

1.1.1 Lch s ra đi và phát trin
KTNB đã ra đi, phát trin cùng vi s phát trin ca nn kinh t. KTNB đã chuyn
dch t vai trò truyn thng là kim tra v tài chính, k toán sang các hot đng mang
tính cht t vn và giúp qun tr ri ro. S ra đi, phát trin này đc th hin qua các
giai đon sau:
a. Giai đon s khai
Các nhà s hc tin rng, cách đây 4000 nm trc Công nguyên (TrCN), k toán đã ra
đi và đc s dng bi các nhà buôn và Chính ph  vùng Cn ông đ theo dõi các
khon thu, chi và nhng vn đ v thu. K tip,  Trung Quc trong nhng nm 1122-
256 Tr CN, k toán cng đã xut hin nhm ghi chép các tài sn, công n. Cùng vi s
xut hin k toán, các ch hi buôn cng nh các Chính ph lo lng các nhân viên và
các quan chc do thiu nng lc hay không trung thc đa đn vic sai sót, bin th
hay tham nhng. Do vy, đã yêu cu có mt ngi kim tra li các ghi chép ca ngi
khác và đó là tin đ ca KTNB. Ngay c trong Kinh Thánh (đ cp đn thi k gia
nm 1800 TrCN và nm 95 sau CN) cng lý gii chc nng c bn ca KTNB là đ
kim soát s trung thc: '' vì thông thng nu nhân viên có c hi đ n cp thì h có
th tn dng li th này''.
H thng k toán đã ra đi t nhiu nm trc công nguyên nhm theo dõi, ghi chép li
các giao dch mua bán hay các quá trình sn xut. Th nhng, k toán ch tr thành mt
môn khoa hc thc s khi nguyên tc ghi s kép ra đi. H thng ghi s kép xut hin
vào khong nm 1494 đã giúp phn nh đy đ các giao dch gia các nhà cung cp và
khách hàng và trình bày tình hình tài chính ca đn v. Sau đó, KTNB cng ra đi vào


cng đã xut hin ti Hoa K.
Sau khi thành lp vào 1941, đn nm 1947, IIA đã công b bn Tuyên b Trách nhim
(A Statement of Responsibilities) đi vi KTNB. Bn tuyên b tip tc sa đi vào các
nm 1957, 1971, 1990, .v.v
Bn Tuyên b nêu trên yêu cu KTNB có trách nhim xem xét các vn đ v k toán
và tài chính, hay nhng vn đ liên quan đn hot đng ca doanh nghip và cn phi
đt chúng trong đúng hoàn cnh. Nm 1957, Bn Tuyên b này đc m rng đáng k
sang các vn đ qun lý, chng hn nh:
- Xem xét và kim tra tính đúng đn, đy đ, đáng tin cy ca thông tin k toán,
tài chính;
- Xác đnh mc đ tuân th ca các hot đng so vi các quy đnh đã ban hành,
k hoch và quy trình;
- ánh giá hiu qu trong vic s dng tài sn; xác đnh tính hp lý ca các d
liu k toán và d liu khác ca DN;
- Thm đnh tính hiu qu các b phn trong thc hin trách nhim đc giao.
Nm 1974, Hc vin Kim toán viên ni b (IIA) bt đu cp chng ch Kim toán
viên ni b (CIA). Chng ch này yêu cu ngi d thi phi có kinh nghim và phi
đt kt qu ca cuc thi vi bn ch đ đó là: Quy trình KTNB; K nng KTNB; qun
lý, kim soát và Công ngh thông tin và Môi trng Kim toán.
Mt s kin nâng cao tm quan trng ca KTNB là ti Hoa K, vào nm 1977, có s ra
đi ca o lut liên bang v chng tham nhng  nc ngoài (FCPA_Foreign Corrupt
Practices Act). Các điu khon ca FCPA bao gm hai mng chính: chng tham nhng
và thc hin minh bch thông tin, s sách, tài liu. Theo đó, FCPA nghiêm cm các
công dân và doanh nghip Hoa K gi ý, chào mi, ha hn hoc biu tng bt k các
tài sn nào có giá tr cho quan chc, đng phái nc ngoài, nhm giành đc hoc duy

12
trì mt li ích nào đó. i tng điu chnh ca FCPA không ch bao gm công dân và
doanh nghip Hoa K mà còn c nhng cá nhân lu trú có th xanh, cng nh bt k
công ty nào hot đng theo lut pháp Hoa K hoc có đa đim kinh doanh chính nm

Sau hàng lot các v bê bi v tài chính ti nhng công ty hàng đu nh Enron, Tyco
International, WorldCom; IIA nhn mnh: "KTNB, HQT, ban giám đc và b phn
kim toán đc lp là nn tng ca mt c ch qun tr DN hiu qu hn đang bt buc
phi có  các DN". Các CMKTNB ca IIA đã và đang đc sa đi đ phn ánh vai
trò ca KTNB trong công cuc ci t qun tr DN. Ngày 30/7/2002 Quc hi Hoa K
ban hành Lut Sarbanes-Oxley hay còn có tên khác là Public Company Accounting
Reform and Investor Protection Act” (tm dch là Lut Bo v Nhà đu t và sa đi
ch đ k toán  Công ty C phn), gi tt là SOX hoc SarbOx.
IIA là mt trong nhng t chc tiên phong và có uy tín nht trên th gii trong vic
đnh hng và đt ra khuôn kh cho hot đng KTNB. IIA son tho và ban hành các
chun mc v KTNB và liên tc cp nht các chun mc này nh là mt thông l tt
nht v KTNB. Tt c nhng KTVNB là thành viên ca IIA buc phi tuân th các
chun mc và quy đnh v KTNB ca IIA.
Theo đo lut SOX, y ban giao dch chng khoán yêu cu nhà qun lý công ty c
phn niêm yt phi có trách nhim cao hn v đ tin cy ca các BCTC đc công b,
nên đã dn đn s m rng vai trò và trách nhim ca KTNB. T đó, công vic ca
KTNB bao gm c vic phân tích và đánh giá h thng KSNB, cng nh kim tra các
thông tin k toán gia k và nhng thông tin khác không đc xem xét bi KTVL
khi thc hin kim toán BCTC nm. Nh vy, vai trò ca KTNB ngày càng đc m
rng và nâng cao nhm giúp hoàn thin các chính sách và th tc kim soát đi vi
toàn b hot đng ca đn v. Các nhà qun lý nhn thy rng các báo cáo v hiu qu
ca các hot đng, báo cáo v vic s dng và bo v tài sn, báo cáo v s dng hu

14
hiu và hiu qu các ngun lc và hoàn thành các mc tiêu ca các chng trình hay
hot đng cng cn phi đáng tin cy đ làm c s đ ra quyt đnh. Do vy, KTNB
m rng sang vic chú trng vào đ tin cy ca các báo cáo này. KTNB hin đi hng
s quan tâm sang các hot đng mang tính cht t vn và đa ra các đm bo mang
tính khách quan cho các cp qun lý.
Tóm li, cùng vi tin trình phát trin và xut phát t yêu cu qun lý, KTNB có s

các dch v mang tính
bo v tài sn và h tr
cho Ban Giám đc”.
“KTNB là mt chc
nng đánh giá đc lp
đc thit lp trong mt
t chc đ đánh giá và
kim tra các hot đng
kinh doanh ca t chc
đó. Hot đng KTNB
đc xem nh là mt
dch v h tr cho chính
t chc đó”.
“KTNB là hot đng đm
bo và t vn mang tính
đc lp và khách quan,
đc thit lp nhm tng
thêm giá tr và ci thin
cho các hot đng ca t
chc. KTNB giúp hoàn
thành mc tiêu thông qua
tip cn có h thng nhm
đánh giá và ci thin tính
hu hiu trong vic qun lý
ri ro, kim soát và các quá
trình qun tr”.
1.1.3 Bn cht ca KTNB
Theo các chun mc hành ngh ca IIA thì: “KTNB là chc nng đc lp, nm bên
trong mt t chc đ kim tra, đánh giá các hot đng và đ xut nhng ci tin đi vi
nhng hot đng ca mình nhm đt đc mc tiêu ca tng đn v h tr các hot

Theo quan đim hin đi, các hot đng ca KTNB đc xem nh các dch v mà b
phn này cung cp cho t chc, bao gm hai loi là dch v đm bo và dch v t vn.
 Dch v đm bo
Dch v đm bo là vic KTVNB kim tra và đánh giá mt cách khách quan v các
bng chng đ đa ra ý kin hoc kt lun đc lp v mt quá trình, hoc mt h thng

17
hoc mt vn đ nào đó. Ni dung và phm v ca dch v đm bo do KTVNB xác
đnh, thông thng các dch v này bao gm các hot đng sau:
- Kim toán tài chính: là dch v truyn thng ca KTNB, đc hình thành cùng vi
s ra đi ca KTNB. Tuy nhiên, theo xu hng phát trin, dch v này đã có s tin
hóa đáng k so vi mô hình xác nhn truyn thng. Kt hp trong dch v này, phn
ln bao gm c kim toán tính tuân th v phng din tài chính.
- Kim toán hot đng: cng là dch v truyn thng ca KTNB. Vic la chn phm
vi cho dch v này, theo các chc nng hin nay ca KTNB, xut phát t quá trình
đánh giá ri ro và có lu ý đn ngun lc hn ch s dng cho KTNB.
i vi HQT hoc BKS, dch v này cung cp cho h mt s đm bo v KSNB.
Trong nhiu t chc, thông qua dch v này, KTV còn đa ra ý kin v s đy đ hoc
đánh giá cht lng ca KSNB. i vi đi tng đc kim toán, KTV s đa ra
nhng kin ngh đ sa cha nhng yu kém đã phát hin sao cho hot đng hiu qu
hn.
- Kim toán theo yêu cu cp bách: dch v này đang có xu hng tng lên do nhu
cu ca các nhà qun lý cao cp. Khác vi hot đng kim toán truyn thng mang
tính cht đnh k, dch v này thng đc KTVNB thc hin trong nhng trng
hp mà nhà qun lý đã nhn bit đc vn đ rc ri xy ra trong t chc, đang tìm
hiu nguyên nhân và tìm kim gii pháp. Vn đ kp thi, đúng hn là điu rt quan
trng trong dch v này nên vic lp k hoch kim toán phi chú trng đn yêu cu
này ca nhà qun lý. S thành công ca dch v này ph thuc vào s hiu bit
chính xác nhng gì mà nhà qun lý mun và khi nào h mun thc hin nó. Ni
dung trng tâm ca dch v này là điu tra v hành vi gian ln ca nhân viên, nhng

lý nhm đa ra nhng cách thc ngn chn các ri ro tim n mà doanh nghip có th
gp phi c t bên trong và ngoài công ty. Các công ty có t chc KTNB s làm tng
nim tin ca các c đông, các nhà đu t, vào h thng qun tr ca t chc; báo cáo

19
ca doanh nghip h có mc đ trung thc và hp lý cao, kh nng gian ln thp và
hiu qu kinh doanh cao hn so vi các doanh nghip không t chc b phn KTNB.
Các hình thc kim toán khác nhau đc s dng đ đt đc nhng mc tiêu c th.
ó có th là:
- Kim toán gian ln: cuc điu tra gian ln xem có s chim dng tài sn, thay đi
và b sót thông tin hoc thc hin các hành vi bt hp pháp, đây đc xem là s c
tình.
- Kim toán hot đng: vic xem xét mt cách h thng và đánh giá mt t chc đ
xác đnh xem nó có hot đng hu hiu và hiu qu hay không? s dng ngun lc
có thích hp không? Nhng cuc kim toán có th đc thay đi đ phù hp vi
bn cht và mc tiêu ca hot đng đc xem xét.
- Kim toán tuân th: nhm xác đnh xem các giao dch có tuân theo các quy đnh
nh iu l công ty, chính sách, th tc hay pháp lut. c đim ca kim toán
tuân th là có / không có các khía cnh ca s đánh giá. i vi mi quá trình giao
dch kim tra, kim toán cui cùng phi quyt đnh liu nó có phù hp vi quy lut
hay không?
- Kim toán tài chính: là vic kim tra k hoch tài chính và quy trình báo cáo, vic
tin hành các hot đng tài chính, đ tin cy, tính có thc ca giao dch tài chính và
chun b các BCTC. Bao gm s đánh giá v HTKSNB liên quan đn các chc
nng tài chính.
Các hot đng ca KTNB thng đc nêu c th ti iu l ca KTNB và / hoc do
HQT/ UBKT quyt đnh theo chng trình kim toán hàng nm. Kinh nghim cho
thy lnh vc ch yu ca KTNB là kim toán hot đng và tuân th.
1.1.5 Các tiêu chun hành ngh KTNB
Theo chun mc IIA, KTVNB cn phi tha mãn các yêu cu sau:


21
- KTVNB phi lp k hoch cho mi cuc kim toán.
- KTVNB phi thu thp, phân tích, gii thích thông tin và tài liu liên quan đn kt
qu kim toán.
- KTVNB phi báo cáo kt qu công vic ca mình và thc hin theo dõi sau kim
toán.
 Yêu cu đi vi ngi qun lý b phn KTNB:
- iu l KTNB trong đó ghi rõ mc đích, quyn hn và trách nhim ca ngi ph
trách b phn KTNB.
- Lp các k hoch thc hin các nhim v ca KTNB.
- Xây dng chng trình tuyn chn và k hoch đào to ca tng b phn.
- Phi hp vi các nhân viên trong b phn và KTL.
- Lp và duy trì chng trình đm bo cht lng đ đánh giá các nghip v ca b
phn KTNB.
1.1.6 Mi quan h gia KTNB vi các b phn khác trong doanh nghip
Nh Ban Giám đc, HQT, Kim toán viên đc lp, y ban Kim toán, nhân viên.
a. Mi Quan h vi BG, Hi ng qun tr và y ban kim toán
KTNB là mt b phn đc lp, tách bit vi các hot đng qun lý hàng ngày ca
doanh nghip; không tham gia vào vic điu hành, ra quyt đnh trong tt c các trng
hp. B phn KTNB trc thuc trc tip Ban TG, h tr BG thông qua các hot
đng ca mình đ giúp BG đa ra nhng quyt đnh thích hp.
HQT là b phn chu trách nhim cui cùng v hiu qu ca h thng KSNB ca DN.
Do vy, hot đng hiu qu ca b phn KTNB đóng mt vai trò quan trng trong vic
h tr HQT thc hin trách nhim ca mình. Khi phát hin sai phm nghiêm trng,
hoc phát hin sai phm ca thành viên Ban TG, KTNB có quyn báo cáo cho HQT
và UBKT.

22
H thng qun tr doanh nghip phát trin ngày càng nhanh chóng đã khng đnh trách

b. Quan h vi Kim toán đc lp
KTNB có th phi hp và trao đi thông tin vi kim toán đc lp ca doanh nghip.
H nên thông báo cho nhau v nhng vn đ cùng quan tâm, không phân bit cách thc
tip cn nhim v và mc đ tin cy đt trên công vic; góp phn thc hin trách
nhim ca mi bên nhm mang li hiu qu tt nht cho doanh nghip.
c. Quan h vi nhân viên
Mt s nguyên tc cn tuân th trong mi quan h vi nhân viên:
- Không quá thân thin vi nhân viên các b phn khác trong công ty, không bàn v
đi tng kim toán  bt kì đâu, k c vi nhng KTV cùng phòng nhng không
trc tip tham gia. Bo mt là nguyên tc mà KTVNB buc phi tuân theo, k c
vi ngi thân trong gia đình.
- Luôn duy trì tính đc lp ca b phn KTNB; thn trng, khôn khéo khi quan h
vi mi cp nhân viên ca toàn công ty.
1.1.7 H thng chun mc KTNB theo IIA
IIA là hip hi kim toán ni b ca Hoa k. IIA đã ban hành h thng chun mc
kim toán ni b trong đó bao gm:

a. Các chun mc chung
Gm 16 chun mc hng dn chung v các nguyên tc ngh nghip KTNB. Trong đó
nêu rõ mc đích, quyn hn và trách nhim ca KTVNB, cng nh nhng mong đi
ca doanh nghip đi vi ngi KTVNB; cùng các yêu cu nhm đm bo cht lng
ca hot đng KTNB.
b. Các chun mc thc hành
Bao gm 30 chun mc hng dn c th đ hot đng KTNB giúp gia tng giá tr ca
t chc thông qua vic kim soát tng hot đng c th ca b phn này. T vic xây

24
dng chng trình hot đng cho KTNB hàng nm, phù hp vi mc tiêu ca t chc;
các quá trình giám sát cht lng hot đng kim toán nhm gim thiu các ri ro mà
t chc có th gp phi; đn vic thông báo nhng kt lun, kin ngh và các k hoch