B GIO DC V O TO
TRNG I HC KINH T TP.HCM H QUC THNG
LAẽM PHAT VAỉ KIEM SOAT LAẽM PHAT VIET NAM
TRONG GIAI ẹOAẽN HIEN NAY
LUN VN THC S KINH T
TP.H Chớ Minh, nm 2009
B GIÁO DC VÀ ÀO TO
TRNG I HC KINH T TP.HCM
HÀ QUC THNG LẠM PHÁT VÀ KIỂM SOÁT LẠM PHÁT VIỆT NAM
TRONG GIAI ĐOẠN HIỆN NAY
1.5.2. Kinh nghin kim soát lm phát ca M 17
1.5.3.Kinh nghim kim sóat lm phát ca Hàn Quc 19
1.5.4. Bài hc kinh nghim cho Vit Nam 21
CHNG II: THC TRNG V LM PHÁT VÀ KIM SOÁT LM PHÁT
VIT NAM
2.1. Lm phát và kim soát lm phát giai đon 2000-2005 25
2.1.1. Tình hình lm phát và kim soát lm phát 25
2.1.2. Nguyên nhân gây ra lm phát 27
2.1.2.1. Xét trên góc đ tin t 27
2.1.2.2. Xét trên góc đ cu kéo 30
2.1.2.3. Xét trên góc đ chi phí đy 34
2.1.3. Bin pháp kim soát lm phát 35
2.2. Lm phát và kim soát lm phát giai đon 2006-2008 36
2.2.1. Thc trng và nguyên nhân 36
2.2.2. Bin pháp kim ch lm phát ca chính ph 44
2.3. Lm phát và kim soát lm phát nhng tháng đu nn 2009 47
2.3.1. Tình hình lm phát và nguyên nhân 47
2.3.2. Nguy c tái lm phát và nguyên nhân 49
2.4. ánh giá kim ch lm phát ca Vit Nam trong th
i gian qua 51
CHNG III: MT S GII PHÁP KIM SOÁT LM PHÁT VIT NAM
GIAI ON HU HONG
3.1. nh hng trong kim soát lm phát thuc nn kinh t Vit Nam 58
3.1.1. Mc tiêu và phng hng phát trin kinh t Vit Nam đn 2015 58
3.1.2. nh hng ca chính ph trong vic kim ch lm phát trong thi gian ti 60
3.2. D đoán lm phát nm 2009 và thi gian ti 64
3.3. Gi
N – CP Ngh đnh ca Chính ph
NDT Nhân dân t
NHNN Ngân hàng nhà nc
NHTM Ngân hàng thng mi
NHT Ngân hàng trung ng
NSL Nng sut lao đng
ODA H tr phát trin chính thc
Q – BTC Quyt đnh ca B Tài chính
Q – TTg Quyt đnh ca Th tng
THNS Thâm ht ngân sách
USD ô – la M
UNDP Chng trình hp tác phát trin Liên Hip Quc
VND ng Vit Nam
WB Ngân hàng Th gii
WTO T chc Thng mi Th gii
DANH MC BNG BIU VÀ HÌNH V
DANH MC BNG BIU
Bng 2.1. Lm phát và tng trng kinh t t nm 2000 - 2005 26
Bng 2.2. Ch s giá tiêu dùng, ch s giá vàng và ch s giá USD 2005 27
Bng 2.3. Mc đóng góp vào NSNN t các khu vc kinh t nm 2005 30
Bng 2.4. Vn đu t phát trin theo thành phn kinh t 2000-2005 31
Bng 2.5. Tình hình thu chi và thâm ht NS giai đon 2000-2005 32
Bng 2.6. C cu chi ngân sách nhà nc 32
Bng 2.7.Tng tr giá xut nhp khu t 2000-2005 33
Bng 3.1. Tng hp và d
đoán các ch tiêu kinh t - xã hi t nm 2005-2012 64
nhng gii pháp nhm kim soát, kim ch lm phát tt hn góp phn vào mc tiêu
phát trin kinh t xã hi
2. i tng và phm vi nghiên cu
tài tp trung nghiên cu nhm đt đc nhng vn đ sau:
- Nêu ra nhng quan đim, lý lun v lm phát, t đó xem nhng quan đim
nào đc vn dng ph bin và phù hp vi nn kinh t Vit Nam.
- Phân tích tình hình lm phát ca Vit Nam Giai đon t nm 2000 đn nm
2009 (đt bit là nguy c tái lm phát trong thi gian ti).
- Nêu ra đc nh hng ca lm phát đi vi đi sng ca nhân dân nói
chung và đi vi nn kinh t nói riêng nh vic làm, cán cân thanh toán, lãi sut…
- Da trên tình hình lm phát nc ta, tìm ra đc nhng nguyên nhân dn
đn tình trng lm phát. T đó đ ra nhng gii pháp kim soát, kim ch lm pháp,
góp phn n đnh nn kinh t.
3. Phng pháp nghiên cu
Phng pháp nghiên cu ch đo là phng pháp duy vt bin chng và duy
vt lch s ca ch ngha Mác-Lênin. Ngoài ra đ tài còn s dng kt hp các phng
pháp nghiên cu phân tích, tng hp, thng kê, so sánh, d báo cng nh thu thp
các s liu kinh t liên quan đn lm phát nh t giá hi đoái, lãi sut, ch s giá tiêu
dùng… là nhng s liu cn thit cho vic nghiên cu. Nhng s liu này đc thu
thp trên các phng tin thông tin đi chúng, các s liu thng kê.
4. Ý ngha thc tin ca đ tài.
to đc mt s n đnh v kinh t, cn phi thc hin nhiu gii pháp đng
b trên mi lnh vc ca đi sng kinh t xã hi. Trong đó mt trong nhng vn đ
quan trng hàng đu đt ra là phi n đnh nn tài chính tin t quc gia mà đc bit là
vn đ kim soát lm phát, n đnh giá c tin t, đ tng trng bn vng và có hiu
qu.
tài đi vào nghiên cu lm phát vi mong mun nm vng hn v din bin
tình hình lm phát Vit Nam thi gian qua và nhng nhân t tác đng ti lm phát đ
t đó kim soát lm phát tt hn, góp phn to nên mt s n đnh v kinh t, cùng vi
s n đnh v chính tr giúp chúng ta thc hin thng li các mc tiêu mà ng và nhà
quyn li ca nhân dân lao đng. Lm phát mang bn cht giai cp rõ rt, là mt
phng pháp đ các nhà nc t sn chim đot mt b phn thu nhp ca nhân dân
lao đng.
- Theo V.I.Lênin cho rng lm phát là mt hình thc công trái cng bách sâu
xa nht, vì lm phát làm cho giá c hàng hóa tng, thu nhp ca nhân dân b đánh giá
li và làm cho đi sng ca nhân dân tr nên khó khn.
- Trong nh
ng nm 1960, đi b phn các nhà kinh t hc M đu thng nht
lm phát và giá c hàng hóa gia tng là cùng mt ý ngha.
2
- Song đn thp niên 80 các nhà kinh t Châu Âu li tha hip vi quan đim:
lm phát là s phát hành tin t nm trong chính sách tài chính ca nhà nc chu áp
lc ca s thâm thng ngân sách nhm tài tr cho các khon chi ca nhà nc.
Tuy nhiên, đnh ngha đc nhiu ngi chp nhn nht thì lm phát là s gia
tng liên tc ca mc giá chung trong nn kinh t.
Và dù nhìn lm phát khía cnh nào thì nhng quc gia có x
y ra lm phát
luôn có nhng đc trng đó là:
- Hin tng gia tng quá mc ca lng tin giy dn đn h qu là tin giy
mt giá.
- Do tin giy mt giá nên điu tt yu là giá c hàng hóa s tng đng b và
liên tc, ngha là sc mua ca đng tin b gim và đng tin b gim giá trên th
trng hi
đoái.
- S bt n đnh trong đi sng kinh t xã hi.
1.2. PHÂN LOI LM PHÁT
Do biu hin đc trng ca lm phát là giá c hàng hóa tng liên tc nên ngi
ta thng cn c vào ch s giá c hàng hóa tng đ làm cn c phân làm 3 mc đ
lm phát:
chn ca nn kinh t. Loi lm phát này tin giy phát hành ào t, giá c tng lên vi
tc đ chóng mt t 1000%/ nm tr lên, vì th trong giai đon này ngi ta ví nó nh
cn bnh ung th gây cht ngi và có tác đng rt ln đn nn kinh t mà lch s lm
phát ca th gii phi ghi nhn nh lm phát c 1920 - 1923, c th trong giai
đon t 1/1922 - 11/1923 ch s giá c tng t 1 đn 10.000.000, 1921 - 1923 kho tin
ca c tng 7 t ln. Giá ca mt qu trng ti th trng Berlin là 1 triu D.M; hoc
siêu lm phát hoành hành Bolivia trong nhng nm gia thp niên 1980, vi t l
lm phát bng 50.000% / nm…
T l lm phát cao là mt triu chng không an toàn v “sc khe” ca mt nn
kinh t, và do đó là mt trong nhng vn đ mà dân chúng cng nh nhà chc trách v
chính sách kinh t quan tâm và nh th vic phân loi lm phát theo mc đ đ có
4
nhng bin pháp “điu tr” thích hp, song “phòng” hay “chng” cn phi cn c vào
nguyên nhân “gây bnh”.
1.3. MT S CH TIÊU O LNG LM PHÁT
Lm phát đc đo lng bng t l lm phát mà nó là sut tng ca mc giá
tng quát theo thi gian. Vn đ đt ra trc tiên là mc giá tng quát đc tính toán
nh th nào? Hai thc đo thông dng phn ánh mc giá tng quát là ch s giá tiêu
dùng (CPI) và ch s điu chnh GDP (GDP deflator).
1.3.1. Ch s giá tiêu dùng (CPI - Consumer Price Index)
Ch s giá tiêu dùng là mt t s phn ánh ca hàng hóa trong nhiu nm khác
nhau so vi giá ca cùng r hàng hóa đó trong nm gc.
Ch s giá tiêu dùng CPI =
Σ
q
i
0
p
i
thng xuyên bin đng s khin cho vic đo lng lm phát thc t là không chính
xác.
1.3.2. Ch s điu chnh (GDP - General Dosmetic Product)
Trong khi đó, ch s điu chnh GDP không phn ánh s bin đi trong c cu
hàng hóa tiêu dùng cng nh s thay đ
i trong phân b chi tiêu ca ngi tiêu dùng
cho nhng hàng hóa khác nhau theo thi gian.
Ch s điu chnh GDP =
Σ
q
i
t
p
i
t
Σ
q
i
t
p
i
0
Ch s điu chnh GDP là loi ch s có mc bao ph rng nht nó bao gm tt
c các hàng hóa dch v đc sn xut trong nn kinh t và trong s tính toán đc
điu chnh vào mc đ đóng góp tng ng ca các loi hàng hóa và dch v vào giá
tr gia tng. V mt khái nim, đây là ch s đi din tt hn cho vic tính toán t l
lm phát trong nn kinh t. Tuy nhiên, ch s giá này không phn ánh trc tip s bin
đng trong giá hàng nhp khu cng nh s bin đng ca t giá hi đoái. Nhc
đim chnh ca ch s giá này là không th hin đc s thay đi ca cht lng hàng
hóa khi tính toán t l lm phát và ch s không phn ánh đc s bin đng giá c
phát.
Ü Lm phát do chi phí đy (Cost Push Inflation): Khi chi phí đy giá lên,
ngay c trong nhng thi k tài nguyên không đc s dng ht, khng hong din ra
gi là lm phát do chi phí đy. ây là hin tng ca nn kinh t công nghip hin
đi. Nguyên nhân là do tng tin lng, tng chi phí qun lý, nhiên liu, vt t… đòi
hi phi tng giá.
7
Ü Các nhà kinh t v mô theo trng phái Keynes còn cho rng s k vng
trong tng lai cng là mt nguyên nhân gây ra lm phát gi là lm phát quán tính.
Tc là lm phát có th góp phn to ra lm phát hn na nu mi ngi mong đi
điu đó xy ra. Khi lm phát xy ra ngi lao đng, ngi tiêu dùng và doanh nghip
d kin lm phát vn tip tc tng trong tng lai nên đa ra nhng yêu cu đc tng
lng, nhng đi sách thích ng “sm” nên càng tng mc đ lm phát tng lai.
Ü Tuy nhiên, có th nói trên thc t hin tng lm phát xy ra đc đa đn
t nhng nguyên nhân khác nhau, điu này b chi phi bi bi cnh ca mi quc gia
nhng nhìn mt cách tng quát qua lch s lm phát th gii thì có nhng nguyên
nhân c bn và ch yu sau:
+ Nhng nguyên nhân ch
quan bt ngun t nhng chính sách qun lý kinh t
không phù hp ca nhà nc nh: chính sách c cu kinh t, chính sách lãi sut, chính
sách thu làm cho nn kinh t b mt cân đi, hiu qu sn xut b sút kém nh
hng tđn nn tài chính quc gia. Mt khi ngân sách b thâm thng thì điu tt yu
thng xy ra là nhà nc phi tng ch s phát hành. c bit đi vi mt s quc
gia trong nhng điu kin nht đnh nhà nc ch trng dùng lm phát nh mt công
c đ thc thi chính sách phát trin kinh t.
+ Nhng nguyên nhân khách quan đa đn nh: thiên tai, đng đt hoc nn
kinh t b tàn phá sau chin tranh, tình hình bin đng ca th trng nhiên liu trên
th gii….
+ Ngoài ra, do nhng nguyên nhân ch quan hay khách quan gây nên khng
có th b thu hp dn. Kt qu là vn đu t s chuyn dch, các ngành kinh t phát
trin đc thì s thu hút đc nhiu vn đu t, còn các ngành không phát trin đc
s thu hút đc ít vn đu t, hn na vn đu t còn b rút dn đ đu t vào nhng
lnh vc, ngành ngh khác. iu này s góp phn làm bin đi c cu nn kinh t theo
hng có li và hiu qu hn.
Theo quan đim ca các nhà đu t tài chính, lm phát cng đc xem nh là
mt nhân t ri ro tim n và là mt đng c cn thit đ đu t sinh li. Ri ro này
th hin s không chc chn v giá tr ca đng tin trong tng lai. Nu lm phát
tng thì mt đng ngày hôm nay s có giá tr nhiu hn mt đng trong lng lai, tc
giá tr đng tin gim đi. Giá tr đng tin gim đi theo thi gian nh là mt th thu
9
đánh trên nhng ngi nm gi tin. iu này s khuyn khích nhng ngi nm gi
tin s dng tin ca mình đ đu t sinh li, chng hn nh gi tit kim, mua chng
khoán, góp vn kinh doanh… nhm bo tn đc giá tr thc ca tin và có th mang
li mt giá tr tin t ln hn. Kt qu là làm tng hiu qu s dng vn trong nn kinh t.
Giá c tng không nhng góp phn làm thay đi c cu kinh t mà còn to ra
mt áp lc cnh tranh rt ln trong nn kinh t hu ht các ngành ngh. i vi các
ngành tng đc giá bán thì áp lc ln nht đi vi các doanh nghip là làm sao đ
duy trì và phát trin th phn ca mình. Còn nhng ngành không tng giá đc thì các
doanh nghip phi chu áp lc ln hn vì va phi duy trì th phn va phi c gng h
thp chi phí đ đm bo có li nhun. Trong bi cnh đó, đ tn ti và phát trin buc
các doanh nghip phi không ngng ci tin k thut, nâng cao nng sut lao đng,
nng lc qun lý, ci tin cht lng sn phm và h giá thành sn phm.
Giá c tng lên, đng tin b mt giá, điu này s có li cho mt s b phn
trong xã hi đó là: chính ph, các doanh nghip và ngi vay n.
- Chính ph là ngi hng li trc tiên t lm phát. Giá c tng s làm tng
thu nhp ca nhà sn xut, và vì th mc lng ca ngi lao đng cng tng theo.
Khi thu nhp ca xã hi tng thì thu tr cho Nhà nc cng tng. Trong khi đó các
khon chi tr lng, tr cp hu trí… ca Nhà nc thng mang tính n đnh trong
t, nhng nhìn chung, l
m phát xy ra đu có nhng tác đng tiêu cc đi vi nn kinh
t, th hin mt s mt nh: phân b ngun lc, phân phi thu nhp, phát trin kinh
t và lãng phí ca xã hi.
- Lm phát khin phân b ngun lc không hiu qu
: khi lm phát xy ra đng
tin s b mt giá, đc bit là trong thi k lm phát cao thì giá tr đng tin s st
gim nghiêm trng, cho nên càng gi nhiu tin mt trong tay thì càng tr nên nghèo
đi. đi phó vi tình trng này, ngi ta chuyn sang nm gi các tài sn khác lâu
bn hn và giá tr ít b bin đng bi lm phát hn nh bt đng sn, vàng, đá quý và
các loi ngoi t mnh. Các khon tin gi tit kim ti ngân hàng s b st gim do
ngi dân không thích gi tin vào ngân hàng na, không nhng th h còn đ xô đn
11
ngân hàng đ rút tin ra. iu này làm cho ngun vn cho vay ca các ngân hàng b
gim sút nghiêm trng. Ngun vn ngân hàng gim s làm tng lãi sut cho vay, dn
đn vn đu t cho sn xut cng gim. Kt qu là vn đu t vào sn xut s gim đi,
trong khi đó vn đu t vào các tài sn ngoài sn xut nh bt đng sn s tng lên.
Xét trên giác đ nn kinh t, các tài sn ngoài sn xut không góp phn to ra sn
phm cho xã hi vì th vic đu t nhiu vào các tài sn này s làm gim hiu qu ca
nn kinh t.
- Lm phát làm phân b thu nhp b bin dng
: đng trên giác đ phân phi thu
nhp trong xã hi thì lm phát xy ra s có li cho ngi đi vay, nhà sn xut và ngi
phát hành tin, chính ph, ngc li, nhng ngi cho vay và nhng ngi hng
lng, tr cp s b thit hi.
+ i vi ngi hng lng, tr cp thì khi lm phát xy ra, lng ca h
thng đc điu chnh sau khi giá c
tng lên, nhng hu nh tc đ tng lng
không bng vi tc đ tng giá c, vì th lng hàng hóa mà h tiêu dùng s thp hn
khu đng thi kích thích nhp khu hàng hóa. Xut khu gim, nhp khu tng s làm
mt cân đi cán cân thanh toán quc t, làm thu hp sn xut trong nc.
- Tn kém chi phí ca xã hi
: do lm phát gây ra nhng thit hi không nh cho
nn kinh t nh đã k trên, vì th khi lm phát xy ra các b phn trong nn kinh t
gm chính ph, doanh nghip và ngi dân phi mt chi phí đ tìm cách đi phó và
kim soát lm phát,
Lm phát xy ra, ngi dân mà nht là ngi lao đng, hu trí là nhng ngi
chu thit hi nhiu nht. đi phó vi tình trng này h phi mt nhiu thi gian,
công sc đ tính toán, tìm kim và mua sm nhng hàng hóa có th ct tr giá tr tt
hn. Tin mt càng nhiu, thit hi càng ln vì th khi lng giao dch mua bán hàng
hóa cng tng lên, ngi dân ch ct tr mt s lng rt ít tin mt trong thi k lm
phát đ phc v cho nhu cu chi tiêu ti thiu hàng ngày. Hn na, do tin gi tit
kim trong dân cng rt ln, do đó, ngi dân cng phi tn nhiu thi gian, chi phí
(chi phí mòn giày) đ đn các ngân hàng rút tin và thanh toán các khon n mua hàng
hóa, dch v.
13
Khi lm phát gia tng, đ có th ch đng đi phó vi các tình hung xu có th
xy ra các doanh nghip phi tn nhiu tin hn cho vic tng hp, phân tích và d
báo thông tin kinh t liên quan đn th trng. Hn na, đ tránh b l các doanh
nghip cng buc phi thay đi giá bán. H phi mt thi gian và tn kém chi phí đ
tính toán li giá bán, in n li bng giá. i vi nhng hàng hóa mà giá in sn trên sn
phm thì phi tn thêm chi phí đ điu chnh li giá. Các chi phí giao dch vi khách
hàng cng tng lên đ thông báo, gii thích v vic thay đi giá. Trong thi gian ngn,
s st gim v khi lng hàng hóa bán ra là không tránh khi do điu chnh tng giá.
Nhìn chung, lm phát xy ra nh hng đn nhiu mt ca đi sng xã hi, trên
giác đ là ngi qun lý kinh t v mô chính ph cng phi tìm các bin pháp đ kim
soát lm phát sao cho có li nht cho nn kinh t. Các bin pháp này cng đòi hi phi
tn thi gian, công sc và chi phí đ thc hin. Chng hn nh đ chng li tình trng
đi trong thi gian va qua. Bt đu t nm 2003, Trung Quc đã gim mnh phát
hành trái phiu chính ph xung còn 150 t NDT, nm 2004 ch còn 110 t NDT.
ng thi thc hin gim chi ngân sách đu t gim mc thâm ht tài chính xung
còn 2,9% trong nm 2004. Ngay t trung tun tháng 5/2004, chính ph Trung Quc đã
quyt đnh ct gim ngay các khon đu t vào các ngành sn xut thép, kim loi màu,
máy móc, vt liu xây dng, sn phm hóa du, công nghip nh, dt may và xut bn
đ kp thi ngn chn lm phát và tng trng kinh t quá “nóng”.
Th hai, Trung Quc đã tin hành các bin pháp đ điu chnh giá c th
trng, trc ht và quan trng là th tr
ng bt đng sn, điu chnh giá st thép, xi
mng, xng du và đin cùng vi hn ch ti đa vic khi công các d án mi. Ngn
chn không cho đu t vào nhng công trình cha đc tính toán k, chng chéo
ngành ngh đng thi tích cc to điu kin thun li h tr cho các ngành ngh,
doanh nghip có th trng và có hiu qu kinh t cao. Vi th trng bt đng sn:
xác đnh đc nguyên nhân ca vic tng giá nhà đt rt cao là do mt s nhà đu t
đã b vn đu c vào nhà đt ch không phi đu t vào sn xut kinh doanh, hn na
ch yu đu t bng vic vay vn ngân hàng. Bên cnh đó, do đô th hóa đang din ra
vi tc đ chóng mt, hng nm có thêm 1 triu ngi t cc vùng nông thôn nhp
khu vào các thành ph. Chính ph Trung Quc đã đa ra mt lot các bin pháp kim
15
soát vic tng giá bt đng sn, bo v quyn li chính đáng ca ngi dân có nhu cu
nhà nh thu hi các bt đng sn không đc s dng trong vòng hai nm, điu tit
đ giá bt đng sn không tng nhanh hn t l lãi sut ngân hàng.
Nhm điu tit giá c ca các mt hàng thit yu cho sn xut, y ban ci cách
và phát trin Trung Quc đã quyt đnh thanh lý các d án đu t vào lnh vc bt
đng sn. Tp trung x lý các d án, c s kinh doanh thép, xi mng, các trung tâm
mua bán ln trong c nc, các d án xây dng đng cao tc và nhng d án mi
khi công nm 2004.
Th ba, v tin t thc hin chính sách sit cht kh nng thanh toán ca h
nm 2004 vào hàng cao nht th gii, đt 9,5%. Các chuyên gia kinh t cho rng trong
nm 2005 Trung Quc vn có kh nng gi tc đ tng trng kinh t trên 8%, bt
chp nhng lo ngi v lm phát và đu t tràn lan. Gii quyt thiu ht nng lng vn
là mt trong nhng u tiên hàng đu ca chính ph Trung Quc. Nu nn kinh t phát
trin quá nóng thì vn đ thiu ht nng lng càng tr nên trm trng. Bp chp
nhng áp lc t bên ngoài, trong nm 2005 Trung. Quc tip tc gi vng chính sách
tin t hin hành và không tng t l lãi sut nhm duy trì phát trin n đnh và ngn
chn lm phát. iu đó cng th hin quyt tâm ca chính ph Trung Quc trong vic
h st nn kinh t và m đu nhng ci cách tài chính. Trung Quc có k hoch cho
phép chuyn vn ra nc ngoài, đng thi s tng cng kim soát các ngun tài
chính t gii đu c đ vào nc này. Các nhà lãnh đo Trung Quc cng lên ting
cnh báo tình trng đu t tràn lan có nguy c bùng phát tr li gây nguy him cho tc
đ tng trng kinh t đt nc.
Nh vy, qua kinh nghim kim soát lm phát Trung Quc cho ta thy tng
trng quá cao s làm gia tng nguy c xy ra tình trng lm phát cao. Do đó cn phi
có nhng bin pháp đúng đn, thích hp và kiên quyt đ mt mt h nhit nn kinh t
mt cách an toàn đng thi tránh nhng tác đng bt li đi vi s tng trng kinh t
đt nc.