Website: http://www.docs.vn Email : [email protected] Tel : 0918.775.368
LỜI MỞ ĐẦU
Đất nước ta đang trong giai đoạn chuyển đổi trên mọi mặt của đời sống, đặc
biệt là trong lĩnh vực kinh tế. Vấn đề cổ phần hoá đang được đặt ra như là một vấn đề
cấp bách cần phải làm. Và thực tế là công cuộc cổ phần hoá đang diễn ra vô cùng
mạnh mẽ đối với rất nhiều doanh nghiệp lớn và nhỏ trên khắp mọi miền tổ quốc.
Chính công cuộc cổ phần hóa này đòi hỏi các doanh nghiệp phải đổi mới lại nhiều
mặt hoạt động của doanh nghiệp nói chung cũng như công tác kế toán nói riêng. Hoạt
động của một công ty cổ phần là rất nhiều và đa dạng. Trong đó việc tăng giảm vốn
điều lệ là một công việc quan trọng và có liên quan đến nhiều mặt hoạt động khác
của doanh nghiệp. Tăng vốn có thể giúp cho doanh nghiệp mở rộng quy mô và thực
hiện những dự án đầu tư lớn nhằm phát triển hơn nữa doanh nghiệp. Giảm vốn cũng
có thể là một trong những chính sách của doanh nghiệp, doanh nghiệp có thể thu hồi
lại bớt cổ phiếu của mình để phát hành những đợt cổ phiếu mới với giá phát hành
cao hơn hoặc nhằm thực hiện rất nhiều các mục đích khác. Nhưng nói chung lại, quá
trình tăng giảm vốn điều lệ là một quá trình phức tạp và kế toán viên cần phải xem
xét kỹ lưỡng, vận dụng chế độ một cách sáng tạo vào doanh nghiệp mình. Tuy nhiên
không phải khi chế độ mới ban hành thì công tác kế toán sẽ được thực hiện một cách
trôi chảy. Bài đề án này xin nêu ra phương pháp hạch toán quá trình tăng giảm vốn
trong công ty cổ phần, nêu kỹ hơn về hình thức giảm vốn bằng phát hành cổ phiếu
quỹ, đặc biệt là xin nêu ra một vài bất cập trong chế độ hay một vài khó khăn mà kế
toán viên gặp phải trong công tác hạch toán.
Do thời gian và trình độ còn hạn chế nên bài viết không thể tránh khỏi những
sai sót. Mong cô giáo thông cảm và cho những ý kiến đóng góp để bài viết được hoàn
thiện hơn.
Em xin chân thành cảm ơn!

Website: http://www.docs.vn Email : [email protected] Tel : 0918.775.368
Website: http://www.docs.vn Email : [email protected] Tel : 0918.775.368
I. Những vấn đề cơ bản về hạch toán quá trình tăng giảm vốn cổ phần
trong công ty cổ phần:

+ Hội đồng quản trị
+ Chủ tịch Hội đồng quản trị
+ Giám đốc ( tổng giám đốc)
+ Ban Kiểm soát ( nếu công ty cổ phần có từ 12 cổ đông trở lên)
Ngoài ra, quyền hạn, nghĩa vụ, cơ chế hoạt động của từng bộ phận được Luật
doanh nghiệp và các văn bản liên quan quy định cụ thể.
1.2 Cổ phiếu:
- Khái niệm:
Cổ phiếu là giấy chứng nhận số tiền nhà đầu tư đóng góp vào công ty phát
hành. Cổ phiếu là chứng chỉ do công ty cổ phần phát hành hoặc bút toán ghi sổ xác
nhận quyền sở hữu một hoặc một số cổ phần của công ty đó.
Người nắm giữ cổ phiếu trở thành cổ đông và đồng thời là chủ sở hữu của
công ty phát hành.
- Các loại cổ phiếu:
• Cổ phiếu phổ thông: là loại cổ phiếu có thu nhập phụ̀ thuộc vào hoạt động
kinh doanh của công ty. Người sở hữu cổ phiếu phổ thông được tham gia họp Đại hội
đồng cổ đông và được bỏ phiếu quyết định những vấn đề quan trọng nhất của công
ty, được quyền bầu cử và ứng cử vào Hội đồng quản trị của công ty.
• Cổ phiếu ưu đãi: tương tự như cổ phiếu phổ thông nhưng cổ đông sở hữu nó
không được tham gia bầu cử và ứng cử vào Hội đồng quản trị, nhưng lại có quyền
được hưởng thu nhập cố định hàng năm theo một tỷ lệ lãi suất cố định không phụ
thuộc vào lợi nhuận của công ty, được ưu tiên chia lãi cổ phần trước cổ đông phổ
thông và được ưu tiên chia tài sản còn lại của công ty khi công ty thanh lý, giải thể.
• Cổ phiếu quỹ: là cổ phiếu đã được giao dịch trên thị trường và được chính tổ
chức phát hành mua lại bằng nguồn vốn của mình. Riêng trong bài viết này sẽ đề cập
kỹ hơn về loại cổ phiếu này.
Website: http://www.docs.vn Email : [email protected] Tel : 0918.775.368
Website: http://www.docs.vn Email : [email protected] Tel : 0918.775.368
• Cổ phiếu chưa phát hành: là loại cổ phiếu mà công ty chưa bao giờ bán ra
cho các nhà đầu tư trên thị trường.

+ Tính rủi ro cao:
Khi đã phát hành cổ phiếu không còn đem lại rủi ro cho tổ chức phát hành mà
rủi ro lúc này thuộc về chủ sở hữu cổ phiếu. Nguyên nhân là do giá trị của cổ phiếu
do các nguyên nhân khách quan quyết định: kết quả kinh doanh của tổ chức phát
hành cổ phiếu, tình hình chính trị,kinh tế xã hội của quốc gia và toàn thế giới, hơn
nữa còn bị ảnh hưởng bởi tâm lý của số đông nhà đầu tư khi nắm bắt các thông tin
không chính xác.
2. Tìm hiểu về quá trình tăng giảm vốn trong công ty cổ phần:
2.1 Quy định chung về tăng giảm vốn điều lệ và tài khoản hạch toán
* Các văn bản có liên quan:
- Thông tư của Bộ tài chính số 19/2003/TT-BTC ban hành ngày 20/03/2003
hướng dẫn điều chỉnh việc tăng, giảm vốn điều lệ và quản lý cổ phiếu quỹ trong công
ty ổ phần.
- Thông tư của Bộ tài chính số 18/2007/TT-BTC ban hành ngày 13/03/2007
hướng dẫn việc mua bán lại cổ phiếu và một số trường hợp phát hành thêm cổ phiếu
của công ty đại chúng.
Theo các thông tư hiện hành quy định thì trước khi thực hiện điều chỉnh tăng
giảm vốn điều lệ, các công ty cổ phần phải thực hiện quyết toán thuế và kiểm toán
báo cáo tài chính. Hội đồng quản trị của công ty phải xây dựng phương án điều chỉnh
tăng giảm vốn điều lệ để trình Đại hội đồng cổ đông phê duyệt.
Theo chế độ tài chính hiện hành, vốn điều lệ của công ty cổ phần được điều
chỉnh tăng trong các trường hợp sau (hay mục đích của tăng vốn điều lệ):
- Phát hành cổ phiếu mới để huy động thêm vốn theo quy định của pháp luật, kể
cả trường hợp cơ cấu lại nợ của doanh nghiệp theo hình thức chuyển nợ thành vốn
góp cổ phần theo thoả thuận giữa chủ nợ và các doanh nghiệp.
Website: http://www.docs.vn Email : [email protected] Tel : 0918.775.368
Website: http://www.docs.vn Email : [email protected] Tel : 0918.775.368
- Chuyển đổi trái phiếu đã phát hành thành cổ phần khi đã đảm bảo đủ các điều
kiện để trái phiếu chuyển đổi thành cổ phần theo quy định của pháp luật và phương
án phát hành trái phiếu chuyển đổi.

doanh nói chung được kế toán theo dõi trên tài khoản (TK) 411 “Nguồn vốn kinh
doanh”. Tài khoản này được mở chi tiết theo từng nguồn hình thành tài sản và theo
yêu cầu thông tin quản lý. Số vốn góp của cổ dông luôn được ghi theo mệnh giá cổ
phiếu.
Kết cấu và nội dung phản ánh tài khoản 411 như sau:
Bên Nợ: phản ánh các nghiệp vụ phát sinh làm giảm nguồn vốn kinh doanh
Bên Có: phản ánh các nghiệp vụ phát sinh làm tăng nguồn vốn kinh doanh
Dư có: phản ánh nguồn vốn kinh doanh hiện có
Tài khoản 411 chi tiết thành 3 tài khoản cấp 2
- Tài khoản 4111 “Vốn góp”: phản ánh số vốn góp theo Điều lệ công ty của chủ
sở hữu vốn.
- Tài khoản 4112 “Thặng dư vốn”: phản ánh phần chênh lệch do phát hành và
tái phát hành cổ phiếu, do đánh giá lại tài sản…
- Tài khoản “Vốn khác”: phản ánh số vốn kinh doanh khác như số vốn hình
thành do nhận biếu, tặng, tài trợ…
2.2 Phương pháp kế toán tăng vốn điều lệ
Khi phát hành cổ phiếu mới để huy động thêm vốn ( kể cả trường hợp
chuyển nợ phải trả thành vốn cổ phần theo thoả thuận), kế toán phản ánh số tiền mua
cổ phiếu của các cổ đông bằng bút toán:
Nợ TK liên quan ( 111, 112): số tiền thu do phát hành cổ phiếu.
Nợ TK liên quan ( 311,331,341…): ghi giảm số nợ do chuyển thành cổ phần
Nợ TK 411 (4112): khoản chênh lệch giá phát hành nhỏ hơn mệnh giá cổ
phiếu phát hành, hoặc
Có TK 411 (4112) : khoản chênh lệch giữa giá phát hành lớn hơn mệnh
giá cổ phiếu phát hành, hoặc
Có TK 411 (4111) : ghi tăng vốn góp theo mệnh giá
Đồng thời, tổng giá trị cổ phiếu đã phát hành theo mệnh giá được ghi đơn vào
bên Nợ TK 010 “Cổ phiếu lưu hành”
Website: http://www.docs.vn Email : [email protected] Tel : 0918.775.368
Website: http://www.docs.vn Email : [email protected] Tel : 0918.775.368

Website: http://www.docs.vn Email : [email protected] Tel : 0918.775.368
Website: http://www.docs.vn Email : [email protected] Tel : 0918.775.368
chỉ đợc sử dụng để bổ sung vốn điều lệ sau 3 năm kể từ khi dự án đầu t đã hoàn
thành đa vào khai thác sử dụng.
Đối với khoản chênh lệch giữa giá bán với mệnh giá cổ phiếu đợc phát hành
để cơ cấu lại nợ, bổ sung vốn kinh doanh thì công ty cổ phần chỉ đợc bổ sung tăng
vốn điều lệ sau 1 năm kể từ thời điểm kết thúc đợt phát hành.
Những nguồn thặng d nêu trên đợc chia cho các cổ đông dới hình thức cổ
phiếu theo tỷ lệ sở hữu cổ phần của từng cổ đông. Khi có quyết định bổ sung vốn
điều lệ từ thặng d vốn, nếu công ty phát hành cổ phiếu mới cho cổ đông theo tỷ lệ
vốn góp của họ, kế toán ghi:
Nợ TK 411 (4112): ghi giảm số thặng d vốn do chuyển thành vốn điều lệ.
Có TK 411 (4112): ghi tăng vốn góp theo mệnh giá
Đồng thời, tổng giá trị cổ phiếu đã phát hành theo mệnh giá đợc ghi đơn vào
bên Nợ TK 010 Cổ phiếu lu hành
2.3 Phơng pháp kế toán giảm vốn điều lệ.
Khi có quyết định giảm vốn điều lệ, nếu công ty mua và hủy bỏ một số lợng
cổ phiếu quỹ có mệnh giá tơng ứng với số vốn tơng ứng đợc điều chỉnh giảm theo
phơng án đợc Đại hội đồng cổ đông biểu quyết thông qua, căn cứ vào số cổ phiếu
mà công ty mua lại và hủy bỏ ngay tại ngày mua, kế toán ghi:
Nợ TK 411 (4111):ghi giảm vốn góp theo mệnh giá
Nợ TK 411 (4112): phần chênh lệch giữa mệnh giá cổ phiếu nhỏ hơn giá
mua lại, hoặc
Có TK 411 (4112): phần chênh lệch giữa mệnh giá cổ phiếu lớn hơn
giá mua lại
Có TK liên quan (111, 112): giá mua lại cổ phiếu trên thị trờng.
Đồng thời, ghi giảm giá trị cổ phiếu đã phát hành theo mệnh giá bằng bút
toán: Có TK 010 Cổ phiếu lu hành
Trờng hợp công ty quyết định hủy bỏ số lợng cổ phiếu quỹ đã mua lại trớc
đây để giảm vốn điều lệ, căn cứ vào giá trị hủy bỏ, ghi:

ty thu hồi cổ phiếu của các cổ đông và phát lại cổ phiếu mới với mệnh giá đã đợc
điều chỉnh giảm. Số vốn của từng cổ đông giảm đúng bằng số lợng cổ phần của từng
cổ đông nhân với chênh lệch giữa mệnh giá cũ với mệnh giá mới và công ty phải
thanh toán lại số tiền này cho các cổ đông. Khi hoàn lại tiền cho các cổ đông, kế
toán ghi tơng tự nh trờng hợp thu hồi, hủy bỏ cổ phiếu ở trên.
Trong trờng hơp công ty kinh doanh bị thua lỗ3 năm liên tiếp và có số lỗ lũy
kế bằng 50% vốn của các cổ đông trở lên nhng vẫn cha mất khả năng thanh toán nợ
đến hạn và vẫn có khả năng phục hồi, Đại hội đồng cổ đông sẽ quyết định giảm vốn
để bù lỗ. Việc giảm vốn để bù lỗ có thể thực hiện bằng cách thu hồi cổ phiếu quỹ cũ
Website: http://www.docs.vn Email : [email protected] Tel : 0918.775.368