Trường Đại học KHTN
Khoa Môi trường
ĐÁNH GIÁ RỦI RO MÔI TRƯỜNG
ENVIRONMENTAL RISK
ASSESSMENT
(Bài 8)
Giảng viên : PGS.TS. PHÙNG CHÍ SỸ
Viện Kỹ thuật Nhiệt đới và Bảo vệ
Môi trường
Caùc phöông phaùp ñaùnh giaù
ruûi ro
Các phương pháp đánh giá rủi ro
-
Thống kê và xử lý số liệu
-
Đánh giá phát thải (Đánh giá nhanh)
-
Mô hình hoá
-
Phân tích chuỗi sự kiện (Event Tree
Analysis)
-
Liều lượng và đáp ứng (Dose and response)
Lieu lửụùng vaứ ủaựp ửựng
(Dose and response)
QUAN HỆ LIỀU LƯỢNG -PHẢN ỨNG
Trong đ c h c sinh thái s li u đ nh l ng và đ c ộ ọ ố ệ ị ượ ượ
phân h ng là c n thi t. Ph n ng đ nh l ng đ c g i ạ ầ ế ả ứ ị ượ ượ ọ
là ph n ng “T t c ho c không có gì”;nó có th x y ả ứ ấ ả ặ ể ẩ
ra ho c không x y ra. Ph n ng phân h ng có th xác ặ ẩ ả ứ ạ ể
đ nh đ nh l ng và liên t c. S li u v m c đ b ch t ị ị ượ ụ ố ệ ề ứ ộ ị ế

•
nh h ng đ c h i không gây ch t là đ ch t không Ả ưở ộ ạ ế ộ ế
mong mu n c n ph i xem xét khi đánh giá r i ro hoá ố ầ ả ủ
ch t.ấ
Nghiên cứu mãn tính phụ
•
Các nghiên c u mãn tính ph đ c thi t k đ ứ ụ ượ ế ế ể
xác đ nh nh h ng có h i c a quá trình ph i ị ả ưở ạ ủ ơ
nhi m đ nh k l p l i trong m t kho ng th i ễ ị ỳ ặ ạ ộ ả ờ
gian t vài ngày đ n 6 tháng.ừ ế
•
Nghiên c u mãn tính là nghiên c u đ c th c ứ ứ ượ ự
hi n trong ph n l n th i gian s ng c a đ ng ệ ầ ớ ờ ố ủ ộ
v t.ậ
Nghiên cứu mãn tính phụ (tt)
•
Ph i nhi m mãn tính ph có th di n t s ph i ơ ễ ụ ể ễ ả ự ơ
nhi m th ng xuyên đ i v i hoá ch t nào đó trong môi ễ ườ ố ớ ấ
tr ng lao đ ng, gia v th c ph m, hoá ch t v sinh ườ ộ ị ự ẩ ấ ệ
gia đình, các ch t đi u tr b nh ho c các ch t ô nhi m ấ ề ị ệ ặ ấ ễ
môi tr ng trong m t kho ng th i gian h n ch . ườ ộ ả ờ ạ ế
Nh ng nghiên c u này cung c p thông tin v nh ữ ứ ấ ề ả
h ng tích lu , giai đo n hình thành đ phát sinh đ c ưở ỹ ạ ể ộ
tính, kh n ng h i ph c sau khi nhi m đ c, m i ả ă ồ ụ ễ ộ ố
t ng quan li u l ng-ph n ng. ươ ề ượ ả ứ
Nghiên cứu mãn tính phụ (tt)
Ti p xúc v i li u l ng th p kéo dài (d i đây ế ớ ề ượ ấ ướ
g i là m c đ nh h ng không quan sát đ c) ọ ứ ộ ả ưở ượ
th ng không nguy h i t i con ng i n u ườ ạ ớ ườ ế
hoá ch t không có kh n ng tích t trong c ấ ả ă ụ ơ

•
Tác đ ng b t l i bao g m các nh h ng b t ộ ấ ợ ồ ả ưở ấ
th ng, không mong mu n và nguy h i t i s ườ ố ạ ớ ự
s ng c a đ ng v t hay con ng i, đi u này có ố ủ ộ ậ ườ ề
th nh n bi t thông qua k t qu có th đo ể ậ ế ế ả ể
đ c nh t l ch t, tiêu th th c ph m, ượ ư ỷ ệ ế ụ ự ẩ
tr ng l ng c th hay b ph n, m c đ ọ ượ ơ ể ộ ậ ứ ộ
men hay các bi u hi n b nh lý.ể ệ ệ
Quy trình thử nghiệm độc tính
Th p niên qua, t i M và Châu Âu đã xây d ng quy ch ậ ạ ỹ ự ế
th nghi m đ c tính sinh thái (WHO/FAO, Food and ử ệ ộ
Drug Administration in the U.S). Th nghi m đ c ử ệ ộ
tính bao g m 4 công đo n sau đây :ồ ạ
•
Th đ c tính c pử ộ ấ
•
Th đ c tính ng n h nử ộ ắ ạ
•
Th đ c tính dài h nử ộ ạ
•
Nghiên c u chuyên đ (sinh s n, nh y c m …)ứ ề ả ậ ả
(1). Thử độc tính cấp :
•
Nghiên c u nh h ng sinh ra b i v t li u ứ ả ưở ở ậ ệ
th nghi m khi đánh đ c b ng m t dãy các li u ử ệ ộ ằ ộ ề
l ng t ng d n. Th đ c tính c p c n cung ượ ă ầ ử ộ ấ ầ
c p đ thông tin đ so sánh đ đ c c a các v t ấ ủ ể ộ ộ ủ ậ
li u liên quan và đ l p k ho ch nghiên c u ệ ể ậ ế ạ ứ
ti p theo. Th đ c tính c p có th thay đ i ế ử ộ ấ ể ổ
trong s các loài và t o ra m t s thông tin v ố ạ ộ ố ề

xu t hi n các tri u ch ng nhi m đ c, m c đ gây ấ ệ ệ ứ ễ ộ ứ ộ
ch t. Ki m tra t bào b ng kính hi n vi n u c n ế ể ế ằ ể ế ầ
thi t.ế
(2). Thử độc tính ngắn hạn
•
Th đ c tính ng n h n (đôi khi g i là “th c p tính ử ộ ắ ạ ọ ử ấ
ph ” chu t hay “th đ c tính mãn tính t ng ph n” ụ ở ộ ử ộ ừ ầ
chó) là nghiên c u nh h ng sinh ra b i v t li u ở ứ ả ưở ở ậ ệ
th khi đánh đ c b ng các li u l p l i trong m t ử ộ ằ ề ặ ạ ộ
kho ng th i gian t i 10% kho ng th i gian s ng ả ờ ớ ả ờ ố
c a đ ng v t (Kho ng 90 ngày đ i v i chu t và 1 ủ ộ ậ ả ố ớ ộ
n m đ i v i chó). M c đích chính c a th đ c ng n ă ố ớ ụ ủ ử ộ ắ
h n là ki m tra đ nh tính b n ch t nh h ng c a ạ ể ị ả ấ ả ưở ủ
đ c tính và đánh giá m i quan h li u l ng-ph n ng ộ ố ệ ề ượ ả ứ
(2). Thử độc tính ngắn hạn (tt)
•
S l ng đ ng v t ố ượ ộ ậ
•
Ít nh t 2 loài s đ c s d ng, bao g m đ ng v t g m nh m ấ ẽ ượ ử ụ ồ ộ ậ ặ ấ
(th , chu t) và không g m nh m (chó, heo). V i đ ng v t ỏ ộ ặ ấ ớ ộ ậ
g m nh m s dùng 10-20 con m i gi i tính cho m i li u th . ặ ấ ẽ ỗ ớ ỗ ề ử
V i đ ng v t không g m nh m, nên s d ng ít nh t 2 con ớ ộ ậ ặ ấ ử ụ ấ
đ c, 2 con cái cho m i li u th .ự ỗ ề ử
•
Li u l ng ề ượ :
•
Trong các thí nghi m th m dò, m t s li u l ng s đ c ệ ă ộ ố ề ượ ẽ ượ
ch n sao cho ít nh t 1 li u không có nh h ng và các li u còn ọ ấ ề ả ưở ề
l i s gây nên nh ng nh h ng nh t đ nh.ạ ẽ ữ ả ưở ấ ị
•

S l ng đ ng v t ố ượ ộ ậ
•
Chu t là đ ng v t đ c l a ch n. C 2 gi i ộ ộ ậ ượ ự ọ ả ớ
tính s đ c s d ng. Ít nh t là 50 đ ng v t ẽ ượ ử ụ ấ ộ ậ
trong m i nhóm.ỗ
•
Li u l ng ề ượ :
•
T ng t nh th đ c tính ng n h n. ươ ự ư ử ộ ắ ạ
•
Li u l ng ch n ph i g n v i tr ng l ng ề ượ ọ ả ắ ớ ọ ượ
c th và “m c đ không gây đ c tính”.ơ ể ứ ộ ộ
(3). Thử độc tính dài hạn (tt)
•
Ph ng th c đánh đ c ươ ứ ộ
•
Tr n v i th c n.ộ ớ ứ ă
•
Quan sát :
•
i v i chu t là 24 tháng ti p xúc. ng v t s Đố ớ ộ ế Độ ậ ẽ
b gi t ch t sau giai đo n th nghi m. Các ị ế ế ạ ử ệ
thông s lý sinh và hình thái sinh h c s đ c ố ọ ẽ ượ
giám sát. T ng t nh th đ c tính ng n h n. ươ ự ư ử ộ ắ ạ