Triết học GVHD: TS Bùi Văn Mưa
I H C QU C GIA TH NH PH H CH MINHĐẠ Ọ Ố À Ố Ồ Í
TR NG I H C CÔNG NGH THÔNG TINƯỜ ĐẠ Ọ Ệ
PHÒNG O T O S H KHCN & QH NĐÀ Ạ Đ – Đ
ĐỀ TÀI: MỐI LIÊN HỆ GIỮA TRIẾT HỌC
VÀ KHOA HỌC
Gi ng viên h ng d n:ả ướ ẫ TS. B I V N M AÙ Ă Ư
Sinh viên thực hiện: NGUYỄN HUỲNH THUÝ NGA
Mã số sinh viên: CH1301041
L pớ : CAO H C KHÓA 8Ọ –
TPHCM, tháng 8/ 2014
LỜI NÓI ĐẦU

Trong những năm gần đây, cuộc cách mạng khoa học kỹ thuật hiện đại
phát triển như vũ bão, cũng như những biến động cách mạng lớn lao làm thay đổi
HVTH: Nguyễn Huỳnh Thuý Nga_MSSV: CH1301041 Trang 1/11

Triết học GVHD: TS Bùi Văn Mưa
tận gốc rễ bộ mặt của cuộc sống xã hội, đòi hỏi các nhà triết học và các nhà khoa
học chuyên môn giải quyết đúng đắn và kịp thời những yêu cầu lý luận và thực
tiễn cấp bách. Sự giải đáp này chỉ có thể thực hiện được trên cơ sở nắm vững và
vận dụng một cách đúng đắn và sáng tạo thế giới quan và phương pháp luận triết
học của chủ nghĩa Mác – Lênin. Do đó việc nghiên cứu những vấn đề về mối
quan hệ giữa triết học và khoa học có ý nghĩa hết sức quan trọng.
Triết học như là gốc rễ để khoa học vươn lên, sinh sôi và này nở. Cứ ở
đâu có triết học là ở nơi đó khoa học phát triển thêm tầm cao mới. Và ngược lại
khoa học càng phát triển cũng làm cho chúng ta thấy được hệ thống quan điểm
Triết học về thế giới và sự nhận thức thế giới ấy đóng vai trò không thể thiếu
trong cuộc sống của chúng ta.
Qua môn học “Triết học” Thầy TS. BÙI VĂN MƯA đã giúp em hình thành
những cái nhìn rất mới Triết học và Khoa học. Đặc biệt là mối liên hệ mật thiết

- Triết học là một tri thức giúp chúng ta dự đoán một cách chính xác cái gì
sẽ xảy ra. Một tri thức như vậy được những người như Galileo, Newton, Bayle,
Locke, Hume hiểu như là một nền khoa học thực nghiệm hay kinh nghiệm, tức
nền vật lý học.
- Rà soát các khái niệm và giả định của khoa học để phê bình phân tích và
làm rõ những thuật ngữ được sử dụng trong khoa học. Cũng như làm thế nào để
khoa học có liên quan đến các thực thể lập luận mà triết học lập luận về thế giới.
- Khám phá ra tiêu chuẩn cho lý thuyết tốt, lời giải thích hợp lệ và phương
pháp khoa học thích hợp. Cung cấp một nhận thức luận không ngăn chặn mà kích
thích tiến bộ khoa học.
- Hướng dẫn và khám phá mục tiêu cho khoa học.
- Chỉ ra và trình bày rõ mối tương quan giữa các khái niệm khác nhau được
tìm thấy trong lĩnh vực khoa học tự nhiên cũng như các ngành khoa học xã hội
và nhân văn.
- Giải thích và hướng dẫn cách quan sát phù hợp hơn với cái nhìn rộng hơn
về thế giới.
3. Sự đối lập nhau giữa Triết học và Khoa học
a) Đối lập về định nghĩa
HVTH: Nguyễn Huỳnh Thuý Nga_MSSV: CH1301041 Trang 3/11

Triết học GVHD: TS Bùi Văn Mưa
- Triết học: Theo chữ Hán,từ triết gồm hai chữ chiết là bẻ gãy và khẩu là
miệng hội ý lại có nghĩa lời nói lí luận chặt chẻ để tìm hiểu thấu đáo một đối
tượng nào đó.
- Khoa học: Thông thường từ khoa học chỉ khoa học thực nghiệm như vật
lý, hóa học, sinh vật…Toán học, một môn lí trí trừu tượng nhưng rất chuẩn xác
được xếp vào hàng ngũ khoa học.
b) Phương pháp lý luận
- Triết học: Triết học là một bộ môn gồm có bốn môn: luận lý học, tâm lý
học, đạo đức học và siêu hình học. Nhưng luận lý là môn chủ đạo vì phải suy

làm giả thuyết.
• Lý thuyết mới cũng phải đồng nhất với các lý thuyết trước đó trong lĩnh
vực mà họ đã được thử nghiệm thành công.
Trong triết học:
- Lý thuyết mới phải phù hợp với lý thuyết hiện có. Vì vậy, làm thế nào để
phù hợp với triết lý trong khi phải duy trì sự chặt chẽ cần thiết cho nghiên cứu
khoa học? Là câu hỏi lớn mà các nhà triết học luôn hướng đến.
* Kết luận: Khoa học và triết học có mối quan hệ bất biến hỗ trợ lẫn nhau.
Chúng đã, đang và sẽ đồng hàng với nhau trong sự tiến bước.
b) Mối liên hệ không đồng nhất giữa Triết học và Khoa học
Triết học khác với khoa học, nhất là với những nền học khoa, tức khoa học
cá biệt. Triết học là môn học về nguyên lý chứ không phải về một tình trạng tri
thức cố định. Nó càng không thể tự đồng nghĩa với bất cứ học khoa nào như toán
học, vật lý, sinh vật, vân vân, bởi lẽ nó là nền tảng của những học khoa này.
Tôi đồng ý với Jaspers, đó là triết học không thể đồng nhất với khoa học,
cho dù là bất cứ nền khoa học nào. Triết học đi trước khoa học, và cũng đi sau
khoa học.
Nó luôn luôn đặt ra những câu hỏi bắt khoa học gia phải đi tìm giải đáp.
Nó đi trước đưa ra những viễn kiến, hay giả đề mà các nhà khoa học chấp nhận,
song phải phản tỉnh và phê phán.
Họ phải chứng minh xem các viễn kiến, giả thuyết có đúng hay không, có
hoàn toàn hay không. Nếu không thì, như Karl Popper từng chủ trương, họ phải
HVTH: Nguyễn Huỳnh Thuý Nga_MSSV: CH1301041 Trang 5/11

Triết học GVHD: TS Bùi Văn Mưa
gạt bỏ chúng, sửa đổi chúng. Họ phải tìm một giả thuyết mới, một cái nhìn mới,
một nguyên lý mới, tức một nền triết học mới.
Triết học đi sau khoa học, không phải như người hầu đi sau sách đồ cho chủ
hay như người nữ tì cho nền thần học thời Trung Cổ. Nó giúp khoa học phản
tỉnh. Nó cũng tự phản tỉnh để có thể đưa ra một giả thuyết mới, để rồi các khoa

mới về thế giới: thế giới các sự kiện lượng tử hoàn toàn khác hẳn với thế giới mà
cách đây hơn một thế kỷ do Newton khám phá.
Cho đến thế kỷ XIX, vật lý học Newton là một chủ nghĩa quyết định bất di
bất dịch: vạn vật đều gắn bó với nhau, những nguyên nhân như nhau bao giờ
cũng sinh ra kết quả như nhau. Đó là những quy luật "thép" chi phối sự tiến hoá
không sao cưỡng lại được.
Vì sức sống của cái ngẫu nhiên nằm trong thực tại, cho nên thực tại bao
chứa cái không thể tiên đoán, cái bấp bênh. Và đó chính là nền tảng của lý thuyết
hỗn.độn. Như vậy, bản thân thực tại là hỗn độn, chứ không do sự bất cập của hệ
thống tri thức của chúng ta, hay không do sự không hoàn hảo của thiết bị kỹ thuật
của chúng ta.
Cùng với lý thuyết về hỗn độn, lý thuyết về phức hợp cũng không kém
phần bí ẩn. Nhà triết học người Pháp Edgar Morin cho rằng "Tín điều của một
thứ chủ nghĩa quyết định đã sụp đổ bởi vì vũ trụ không bị chi phối bởi chủ nghĩa
quyền tuyệt đối của trật tự mà còn bởi mối quan hệ dialogique giữa trật tự, rối
loạn và tổ chức". Phức hợp như vậy, một mặt, là sự liên kết, và mặt khác, là sự
chấp nhận thách thức của sự không chắc chắn. Nguyên lý dialogique đã nối hai
nguyên lý hay hai khái niệm đối kháng nhau, nhưng không tách rời nhau và đều
cần thiết để hiểu rõ thực tại. Niels Bohr cho rằng hạt vật lý vừa là hạt, vừa là
sóng. Bohr nói rõ hơn: “Sự ngược lại của sự thực thông thường là một sai lệch vô
lý, nhưng sự trái ngược của một sự thực sâu sắc thì bao giờ cũng là một sự thật
sâu sắc.
Trong trường phái lịch sử Mỹ, Wartofski là người tích cực nhất trong việc
phục hồi siêu hình học để phát triển khoa học. Ông đặc biệt kế thừa phạm trù
lương tri trong siêu hình học của triết học cổ điển đó là năng lực phân biệt cái
đúng, cái sai, (thật, giả) - những cái tồn tại một cách tự nhiên, ngang nhau ở mọi
con người. Từ đó, ông làm rõ nhiều chức năng của siêu hình học trong khoa học:
gợi mở cho khoa học, xây dựng các mô hình cơ bản của nhận thức khoa học, phê
HVTH: Nguyễn Huỳnh Thuý Nga_MSSV: CH1301041 Trang 7/11


tục công việc mà khoa học bỏ dở. Whitehead, nhà triết học Anh, nói rõ chỗ bỏ dở
HVTH: Nguyễn Huỳnh Thuý Nga_MSSV: CH1301041 Trang 8/11

Triết học GVHD: TS Bùi Văn Mưa
đó là khoa học nói chung không đi tới cùng những vấn đề mà nó nêu lên. Nhưng,
theo ông, bao giờ trong những điều kiện ít thuận lợi nhất, triết học học cũng tự
mình đứng ra để trả lời những vấn đề lớn nhất của thời đại. Sự phát triển của
khoa học hiện đại đang chứng minh điều khẳng định trên: nhà khoa học và nhà
triết học đã, đang và sẽ cùng nhau phát triển.
Thiên văn học hiện đại không thể không gợi nên những băn khoăn về ý
nghĩa tột cùng của vũ trụ. Đây không còn là vấn đề của khoa học mà là của triết
học. Thiên văn học, môn khoa học hình như đi tới gần cội nguồn của những điều
bí ẩn của tồn tại, đi tới những miền mà vật lý học hầu như hoà lẫn vào siêu hình
học.
Thế giới ngày nay hiện ra như một tấm thảm rộng mênh mông làm bằng
nhiều mảnh bị tung toé ra, không sao ghép lại một cách khoa học được. Triết học
sẽ làm cho con đường phát triển khoa học sáng lên. Khoa học đã nhìn thấy gốc
của mình ở siêu hình học và từ đó nó vươn vai đứng lên mạnh mẽ như ngày hôm
nay. Và bây giờ, đến lượt nó, nó lại chứng minh cho triết học theo nguyên lý của
lý thuyết phức hợp rằng tư duy lý trí và tư duy không lý trí, hoạt động của tư duy
khoa học và của tư duy siêu hình học vừa có sự phân biệt, vừa có sự liên kết
không tách rời.
Để làm rõ ý tưởng này, tôi xin đề cập tới phát minh khoa học của Roger
Sperry về chức năng cao cấp của não - phát minh đã đưa lại cho ông giải thưởng
Nobel về sinh lý và y học. Trước khi có phát minh này, nhà thần kinh học người
Pháp Pierre Paul Broca đã chứng minh rằng vùng tiếng nói nằm ở bán cầu trái
của não. Còn nhà sinh lý học người Nga Paplov cho rằng ở nhà nghệ sĩ thì trội ở
bán cầu phải - bán cầu mang tính tổng thể, còn ở nhà tư tưởng thì trội ở bán cẩu
trái - bán cầu có tính phân tích. Roger Sperry đã đề xướng một lý thuyết chặt chẽ
về chức năng riêng của từng bán cầu. Hoạt động của bán cầu trái mang tính phân

luôn đặt ra những câu hỏi bắt khoa học gia phải đi tìm giải đáp. Nó giúp khoa
học phủ định để tìm ra các thành tựu khoa học mới. Nó cũng tự phủ định để có
thể đưa ra một giả thuyết mới, để rồi các khoa học gia tiếp tục phê bình, sửa đổi
hay gạt bỏ.
- Nhưng có những câu hỏi tuyệt vời của thời đại mà chúng ta không thể
được trả lời bằng khoa học cao nhất của vật lý, bởi toán học, điều khiển học, hóa
học, sinh học, hoặc khoa học tự nhiên như một toàn thể, tuyệt vời mặc dù những
khám phá của họ có được. Những câu hỏi này liên quan đến cuộc sống ngày hôm
nay và trong tương lai, phải được trả lời bởi triết lý khoa học.
HVTH: Nguyễn Huỳnh Thuý Nga_MSSV: CH1301041 Trang 10/11

Triết học GVHD: TS Bùi Văn Mưa
TÀI LIỆU THAM KHẢO

[1] TS. Bùi Văn Mưa. Các Slide bài giảng chuyên đề “Triết học” – 2014.
[2] TS. Bùi Văn Mưa. Triết học và Bức tranh Vật lý học về thế giới – 2014.
[3] TS. Bùi Văn Mưa. Giáo trình Triết học -2014.
[4] TS. Bùi Văn Mưa. Triết học–Phần 1–Đại cương Lịch sử Triết học – 2010
[5] Dialectical Materialism (A. Spirkin). Philosophy and Science.
[6] Triết học duy vật biện chứng và khoa học tự nhiên, Tạp chí Khoa học
Công nghệ, Đại học Đà Nẵng, Số 5(40).2010
[7] Gs. Trần Văn Ðoàn. Triết Học Và Nguyên Lý Khoa Học , Đại học quốc
gia Đài Loan.
[8] http://tusach.thuvienkhoahoc.com/wiki/Khoa_học_hiện_đại_và_triết_học
[9] Sebastian de Haro. Science and Philosophy: A Love-Hate Relationship
– 2013.
[10] Julian Baggini. Philosophy v science: which can answer the big
questions of life?
HVTH: Nguyễn Huỳnh Thuý Nga_MSSV: CH1301041 Trang 11/11