BAO
cAo
KET
QUA
DE TAI NGHIEN
citu
KHOA
HQC
v A
c6NG
NGH¥
TRQNG
DIEM
cAP
BQ
MA
SO:
B2006-0946TD
KHU
VUC
KINH TE PHI CHINH
THirC
•
THANH
PH6
H6
CHi
MINH
THUC TRANG
VA
GIAI

TRUONG
D~l
HQC
KINH
rE'TP.HCM
THu'VI~
I
)j!))(
I
~·
-···'-""""''
. -
:.'-' '-~ : ·· =.,-·
.
-~
•
Ngay thang nam 2008 NgayAVthang
12
nam 2008
Chu
nhi~m
d~
tai
CO'
quan
chu
tri

T6ng luqc
m()t
s6 nghien cful
tru&c
day c6 lien quan d€n khu
V\fC
kinh
t€
phi chinh
thirc
1.
Dua ra
h¢
thimg cac tieu chi ad nh(in
dc;mg
au()'c
khu
vvc
kinh ti
phi
chinh
thuc trong aiJu ki¢n
cy
thd cita
TP
HCM, aong gop cho nh(in thuc
vJ
vai tro
cita
khu

vJ
thu nh(ip cita nhom nguai lam nghJ
tv
do
co ham
lu()'ng
chdt xam
cao,
(gia su, lu(it gia
tu
vdn,
giiing vien, nghien
ciru
vien

.) vai nhom nguai
lao at}ng chfm
tay.
3.
Danh gia
au()'c
thvc trqng cong tac quiin ly nha nuac thong qua
sv
bitt
c(ip
a
mt}t
s6
van ban phap quy, chinh sach kinh ti va cong tac quiin ly cita cac sa,
nganh, chinh quyJn a6i vai khu

kY
ht}i
nh(ip kinh ti qu6c
ti.
2.
Nh(in dqng
mt}t
s6
nhom nhiin t6 chit
yiu
tac at}ng
ain
sv
t6n
tqi,
phat
tridn va
xu huang
v(in
at}ng cita khu
vvc
nay.
3.
Due
kit
mt}t
s6
bai
h(Jc
kinh nghi¢m quiin ly trong KVKTPCT

vvc
kinh ti
PCT.
MUCLUC
. .
1.
V~n
d€
nghien cfru 1
2.
Mvc tieu 2
3.
Quy trinh nghien cfru 2
4.
Nghien cfru dinh luqng
sa
b('>
2006 3
5.
Nghien cfru chinh thuc 2007 4

h"~
,
6.
Dot
tuqng
ng ten cuu 4
7.
Ph~m
vi nghien cuu 6

ni~m
cua
tA
chuc lao
d('>ng
thS
gi&i
(ILO)
10
1.1.2. Quan
ni~m
cua
Ha
Lan
11
1.1.3. Quan
ni~m
cua
tfi
chuc Hgp tac
va
Phat
tri~n
kinh
tS
(OECD)
12
1.1.4. Quan
ni~m
cua

17
1.2. Nguyen nhan hinh thanh
va
phat
tri~n
cua khu V\fC kinh
tS
phi chinh thuc 24
1.3.
f>?c
trung, d?c
di~m
va vai tro cua khu V\fC kinh
tS
phi chinh thuc &
Vi~t
Nam
va
& thanh
ph6 H6
Chi Minh 28
1.3.1. Quan
ni~m
v~
khu V\fC kinh
tS
phi chinh thuc
Vi~t
Nam
va

nghi~m
t6 chfrc
va
quim ly khu
V\IC
kinh t€ phi chinh thfrc
cua
m(}t
s6
qu6c
gia 47
1.4.1.
D~c
di~m
cua
khu
V\fC
kinh t€
phi
chinh thfrc cua
m(}t
s6 qu6c gia 4 7
1.4.2.
Bai
hQC
kinh
nghi~m
vS
each thfrc quim ly khu
V\fC

T D<)NG
KHU
VljC
KINH
TE
PHI
CHfNH
THUC
THANH
PH6
HO
CHi
MINH
52
2.1.
Ljch sir hinh thanh khu
V\fC
kinh t€ phi chinh thfrc
TPHCM
52
2.2. Khu
V\IC
kinh t€ phi chinh thfrc
di~n
m~o,
d.u
true cua thanh ph6 59
2.3.
Ket
qua

trubng
tieu thv: 76
2.3.1.3.
D6i thu
c~nh
tranh 76
2.3.1.4.
D~c
di~m
ho~t
d(}ng
78
2.3 .1.5.
Hi~u
qua
ho~t
d(}ng
san xufit kinh doanh 92
2.3.1.6 Tinh hinh
tai san
va
djch
VI)
cong
cua
cac
CO'
sa
ho~t
d(}ng

3.1.2.
Nhan t6 van
hoa-
ljch sir 106
3.1.3. Nhan t6 chfnh sach
Ill
3.1.4.
Nhan
t6
v~
qua trlnh do thi
hoa
l21
ii
3.1.5. Nhan t6
v~
di
dan
tlJ
do
va giai quy€t
vi~c
lam cho
ngu<'Yi
lao
d<)ng
122
3.1.6.
Nhan t6
v~

th€
125
3.2.3.
D6i
v&i
nh6m san
xuftt
kinh doanh
c6
t6 chirc 126
3.2.4.
Ngu6n g6c
xuftt
xu cua lao
d<)ng
ho~t
d<)ng
trong khu
VIJC
kinh
t€
phi chinh thirc

126
3.2.5.
V~
CO'
CftU
nganh
ngh~

th6ng
nhAt
cua
n~n
kinh
t€
nhi~u
thanh
phAn,
ct6ng
thai cua m9t b9
ph~n
"khong th€ tach
n1i
cua
cac
tAng
I6p
dan cu xa h9i trong thanh phfi" 128
3.3.2 Khu
VIJC
kinh
t€
phi chinh thirc
Ia
m<)t
khu
VIJC
c6
kha nang

s6ng
t1J
chu,
t1J
l~p,
khong "trong
ch<'Y,
y
l~i"
129
3.3.4.
Phat tri€n khu
VIJC
kinh
t€
phi chinh thirc trong
SIJ
bao
dam
v~
tr~t
tlJ,
van minh
do
thi,
" •

' ' A " d
h;t
hA"

" h'" 9
p
a1
co
t
O'I
g1an
va
g1a1
p
ap
can t
Iet

12
3.3.6. Coi
trQng
d~c
bi~t
vai tro
qu<'m
ly
cua nha
nu&c,
cua chinh
quy~n
thanh ph6
d€n
khu
VIJC

ghii
phap thi
tru<'rng
133
3.4.3.
Nh6m giai phap
v~
tai chinh, tin dvng 133
3.4.4.
Giai phap
ky
thu~t
va
an
toan trong san xuftt- kinh doanh 134
3.4.5.
Giai phap
v~
giao
di)C,
dao
t~o,
huftn
luy~n
va nang cao tay
ngh~
135
3.5.
Mot
s6

Ccic
van ban
pha.p
quy c6 lien quan
d~n
khu
vvc
kinh
t~
phi chinh thuc 149
3
,
A h h" b•"
"'•
d '
kh'•
•"
1
. Bang tong
gp p an H(t
nQI
ung cac
at
mym
15
4.
Nh6m nganh
ngh~
kinh
t~

SO
DIEU CUA
LU~
T DOANH NGHI.SP 193
BANG
cAu
H6r
KHAo
sAT
194
IV
DANH
MTJC
cAc
BANG
KET
QUA
XU
Li
Bang
1:
D6i
tUQ'llg
nghien ciru 5
Bang
2:
Cac khai
ni~m
dugc
su

khu
VI)'C
kinh
t~
phi chfnh th(rc 22
Bang 5: Bang tom
luge
cac
d~c
diSm
nh~n
d~;tnh
KVKTPCT
TPHCM
33
Bang
6:
Ban tom luge cac
d~c
diSm
nh~n
d~;tng
KVKTPCT
TPHCM
35
Bang
7:
Ty
1~
dong gop cua khu

phan theo nhom 64
Bang
11
:
Lo~;ti
hinh kinh
t~
phi chfnh thuc theo
d()
tuAi
ngm1i lao d()ng 65
Bang
12:
Trinh
d()
hQC
v~n
cua chu
CO'
sa

67
Bang
13:
Ca
du
cac ca
sa
phi chfnh
thuc

dAu
theo
lo~;ti
hinh kinh doanh 72
Bang 17:
v6n
ban
dAu
binh quan phan theo
h()
khfru
73
Bang 18:
v6n
dAu
tu ban
dAu
phan theo
gi&i
tfnh 73
Bang 19: Cac
lo~;ti
ngubn v6n ban
dAu
CO'
ban
cua
CO'
sa
76

nguon can
cu
c u yeu e
ra
g1a
.
Bang 23: Thj truO'ng tieu thv cua cac
CO'
sa
ho~;tt
d()ng phi chfnh thuc 76
Bang 24: D6i thu
c~;tnh
tranh
cua
cac
CO'
sa
ho~;tt
d()ng phi chfnh thuc 77
Bang 25: Doanh thu binh quan phan theo linh
vl)'c
ho~;tt
d()ng 87
Bang 26: Doanh thu binh quan phan theo
gi&i
tfnh 87
Bang 27: Doanh thu binh quan cua cac
CO'
sa

91
Bang 31: Lgi
nhu~n
binh quan
cua
cac
CO'
sa
phan theo linh
VI)'C
ho~;tt
d()ng 92
Bang 32: Lgi
nhu~n
binh quan theo v6n
dAu
tu
93
Bang 33: Lgi
nhu~n
binh quan theo lao d()ng
tirng
linh
VIJC
kinh doanh 93
Bang 34:
Thai
gian thue nha cua cac
CO'
sa

cAc
HiNH
VA
HOP
. .
Hinh
1:
Quy trinh nghien cfru 2
Hinh 2:
Mo hinh nghien cfru 8
H<)p
1 :
H~
th6ng cfra hfmg ban le
tir
sau WTO 84
H<)p
2: Lo
l~ng
cua ngm)'i
dan
tru&c nghi
quy~t
32 117
KVKTPCT
KVKTCT
TPHCM
DANH
MT)C
cAc

phi chinh thuc (informal sector- secteur informel) la
m(>t
khai
ni~m
xuAt
hi~n
tlr cu6i nhfrng nam 1960. Tuy nhien, cho
d~n
nay
vful
chua c6 ten
gQi,
chua
c6
m(>t
khai
ni~m
th6ng
nhAt
v~
khu
V\fC
kinh
t~
nay, do
xuAt
phat tir
nhi~u
nguyen
nhan: (1) Khu

h~
th6ng
th6ng ke va
chua c6
sg
quan tam du
l&n
va thuemg xuyen, lien
f\lc,
vi
v~y,
c~n
phai c6
nhfrng nghien
CUu,
di~U
tra, khao
Sat
d~
nh~n
d~ng
cac
d~c
di~m,
nhfrng thay d6i
va
di~n
bi~n
phat
tri~n

nay,
m(}t
di~U
dang luu
y
Ia
c~n
phai quan tam
d~n
ca
d~c
trung
chuy~n
d6i cua
n~n
kinh
t~
Vi~t
Nam, theo d6,
nhi~u
ho~t
d(>ng
duqc coi
Ia
"phi chinh thuc" nhung thgc
chAt
Ia
chinh thuc do khung
kh6
lu~t

nhi~u
ca
nhan
ho~t
d(>ng
trong khu
V\fC
nay.
Ch~ng
h~n,
can
b(>,
cong nhan vien khu
V\fC
nha
nu&c,
ben
c~nh
ngh~
chinh con tham gia cac
ho~t
d(>ng
kinh
t~
phv, tuc
Ia
cac
ho~t
d(>ng
phi chinh thuc. Theo

- kinh doanh, dich
V\1
trong khu
V\fC
kinh
t~
phi chinh thuc
t~i
thanh ph6
Hb
Chi Minh,
Ia
nhfrng ca nhan
thu(>c
"t~ng
w
nhien" cua khu
V\fC
kinh
t~
phi chinh thuc a thanh ph6
Hf>
Chi Minh.
Dqt
khao sat duqc
ti~n
hanh tren
11
qu~n
cua thanh ph6 HCM. Tieu cua khao sat nay

xem xet
nhfmg
ki~n
nghi
v~
chinh sach. Kinh
t~
khu
V\fC
kinh
t~
phi chinh thuc a
nu&c
ta n6i
chung,
d~c
bi~t
a TP HCM n6i rieng, c6
nhi~u
vAn
d~
d~t
ra
v~
m~t
kinh
t~,
xa
h(>i
c~n

t~
xa
h{>i?
sv tbn
t~i
va xu hu6ng phat
tri~n,
chuy~n
dbi cua khu
V\fC
nay ra sao?
H~u
qua
Va
tac
d{>ng
V~
m~t
kinh
t~
- xa
h{>i
CUa
khu
V\fC
nay?
Cdn
thiit
phai
co Slf nghien

th~
cua khu
V\fC
kinh
t~
nay phu hgp v6i sv
phat
tri~n
cua thanh ph6 theo hu6ng van minh,
hi~n
d~i.
Mt]c tieu
c\1
th~
Nghien c(ru
S\f
hinh thanh va phat
tri~n
cua khu
V\fC
kinh
t~
phi chinh thirc cua
th~
gi6i va
t~i
Vi~t
Nam, due
k~t
nhimg kinh

t~
xah{>i )
Phan
tich thvc tqmg
nh~m
dua ra
nh~n
djnh, danh gia
v~
sv hinh thanh, duy tri,
phat
tri~n
va
chuy~n
dbi nhimg
ngh~
trong khu
V\fC
kinh
t~
phi chinh thirc.
- Xac dinh quan
di~m, d~
xufrt
giai phap,
ki~n
nghi chinh sach.
3. Quy trinh nghien
cll'u
IDnh 1: Quy trinh nghien

va
gqi y cho dqt
nghien ciru 2007
nhu
sau:
1.
B6i
tuQ'llg
dan cu: kha da
d~ng,
trong d6, chu
y~u
la
d6i
tuQ'llg
c6
h<)
khdu
t~i
thanh ph6
Hb
Chi Minh. Nhfing d6i
tuQ'llg
dan
cu
con
l~i
thu<)c
dan
cu

do, khong quy djnh
thai
gian lam
vi~c.
D~
dang tham gia
va
d~
dang rut khoi
ho~t
d<)ng.
Ba
s6
la
cac
ho~t
d<)ng
tham dvng lao
d<)ng
3. Quy mo v6n: quy
mo
v6n khong Ian,
d~c
bi~t
d6i
v&i
cac ca
sa
ho~t
d<)ng

th~,
nh6m
kinh doanh, lang
ngh~
ti~u
thu cong
nghi~p
trong cac linh
V\fC
san
xuAt,
thuang
m~i,
djch
Vl),
v~n
tai hang h6a, hanh khach

5. Tinh
chAt
cong
vi~c:
da
s6
ho~t
d<)ng
ca nam nhung khong
thuang
xuyen
vao cac ngay

thi~u
cac ky nang quan ly tai chinh,
d~u
tu. Vi
th~,
kh6 c6
kha
nang cai
thi~n
,
cu<)c
song.
7. Thi truang: chu
y~u
trong
n<)i
thanh ph6.
M<)t
s6 cac ca
sa
ti~u
thu cong
nghi~p,
lang
ngh~
c6 san phdm
m&
r<)ng
ra
cac tinh thanh Ian

Xem
phvlvc
v~
nghien
cuu
djnh luQllg
sa
b()
2006
3
5. Nghien cull chinh thuc 2007
K~t
qua khao sat nam 2006 cho thfty,
hi~u
qua
ho~t
d(>ng
cua cac
C<Y
sa
phi chinh thfrc
ph1,1
thUQC
nhi~u
vao qua trinh
ho~t
d(>ng
CUa
C<Y
sa,

C<Y
ban
v~
C<Y
sa
san xufit - kinh doanh - djch V1)
ho~t
d(>ng
t~i
thai diem 2007
nhu
ten, tubi, gi6i tinh,
h(>
khfru, trinh
d(>
h<;>c
vAn,
s6 thanh vien
trong
h(>
va dan
t(>c
cua
nguai
Ia chu
C<Y
sa
kinh doanh.
Thong tin
v~

-
Nhfmg
nh~n
dinh, danh gia
v~
xu
huang
ho~t
d(>ng
cua cac
ho~t
d(>ng
san xuftt-
kinh doanh - djch V1) vira qua
va
nhfmg
nh~
dinh trong thai gian t6i.
Ben
c~nh
nhfmg
d~c
diem
nh~n
d~ng
d6i v6i khu
V\fC
kinh
t~
phi chinh thfrc,

Chinh sach, the
ch~
-
v~
qua trinh do thi h6a
- Di dan
va
giai
quy~t
vi~c
lam
-
v~
cfru
tieu dung
va
dich V1)
cftp
thftp
6.
DBi
tll'gng nghien cull
D6i tuqng nghien cfru chinh cua
d~
tai Ia khu
V\fC
kinh
t~
phi chinh thuc tren dia ban
thanh ph6

t~p
trung
nghien
cll'u
nhtlng d6i
tuQ'Ilg
ho~t
d()ng trong khu
V\fC
kinh
t~
phi chinh
tht'rc
trong
ph~m
vi nhtlng
ho~t
d()ng khong hi
cAm:
Bang
1:
Boi
ttrQllg nghien clfu
Hoat
don2
Bon
vi
san
xuAt
HQ'P

san
xuAt
HQ'P
phap
BAthflP
Khong
"ngim"
Ngim
phap
Doanh
nghi~p
trong khu
V\fC
kinh
t~
chinh
tht'rc
Doanh
nghi~p
trong khu
V\fC
kinh
t~
phi chinh
tht'rc
H9 gia dinh X
Cv
th~
c6
th~

photocopy, chvp anh,
v~
sinh do thi, nguai giup
vi~c
gia dinh thuang xuyen
ho~c
theo gia, nhtrng
nguai
lam cac dich
V\l
moi
gi&i
nha
dAt,
tu
vAn
cac
Io~i
- Trong linh
V\fC
san
xuAt
ti~u
thu cong
nghi~p:
may
m~c,
in viii, san
xuAt
db

V\fC
xay dvng: thq xay d\fllg, m()c,
n~,
di~n,
nu6c gia dinh,

.
- Trong
linh
V\fC
v~n
tai: nguai
d~p
xich lo, ba gat, honda om,
ch~y
xe buyt
- Kinh
t~
via he: lam cac djch
V\l
va
huon ban khong c6 ch8
bn
dinh
nhu
chi~m
dvng via he va ban hang rong
(rAt
nhi~u
lo~i

d~i
h<;>c,
cao
d~ng
Nhfrng nguai
mly
c6
th~
ho~t
d()ng
d()c
l~p
ho~c
c6
th~
ho~t
d()ng
theo.
H~n
ch~
cua
vi~c
ch<;>n
d6i
tm;mg
nghien ciru: Trong qua trinh
ti~p
c~n
d6i
tm;mg,

s6 d6i
tu<;mg
nay chi
duqc
ti~p
c~n
du6i g6c
d()
nhfrng sinh vien lam gia
su
t~i
gia. Nhfrng d6i tuqng khac,
vi
c6
nhfing rang
bu()c
nhAt
djnh nen s6 luqng khao sat khong duqc
nhi~u.
7.
Ph'm
vi
nghien c.ru
Xet
v~
m~t
vj tri, cac
ca
s&
duqc

- cong
nghi~p
va
djch
V\1.
Bbng thai,
nh~m
dam bao
cy
tr<;>ng
ca
cAu
cac nganh
ngh~
duqc khao sat la hoan toan
ng~u
nhien, khong xac djnh tru6c ty
tr<;>ng
cac d6i tuqng
duqc
ch<;>n.
M()t
d~c
di~m
khac, cac
h()
kinh doanh phi chinh
tht'rc
c6
d~c

phuang phap
khao sat cua nam 2006,
Vi
th~,
nhfrng
qu~n
dUQ'C
chQn
d~
khao sat
CO
S\!
l11a
ch<;>n
tru6c
gbm
11
qu~n:
qu~n
1,
3, 5, 6, 10, 11, Binh
Th~nh,
Tan Binh, Go
VAp,
Phu
Nhu~n
va
TanPhu.
8.
Phll'O'ng

b()
du
li~u
VHLSS cua t6ng q1c
thbng ke, nhfrng ban bao cao
V~
n~n
kinh
t~
xa
h(}i
CUa
cac
CO'
quan - chinh
quy~n
tren
dja ban thanh ph6
HCM, cvc thbng ke thanh ph6 HCM,
m()t
s6 tham
lu~n
c6 lien quan
d~n
khu
V\fC
kinh
t~
phi chinh
tht'rc

ich
nhAt
lien quan
d~n
d6i tuqng nghien ciru.
6
Phuong phap
ti~p
can d6i tuong:
Tir
mvc dich nghien ctru,
din
cu tren
m()t
s6
nghien
ctru
tAng
quan tai li¢u thu
cdp
tir
eve Th6ng ke thanh ph6 H6 Chinh Minh va cac bao
cao
kinh
t~
xa
h()i
thanh ph6 H6 Chi Minh. Chung toi sir dvng
phuang
phap khao sat

khac nhau trong cac dia ban
dUQ'C
ChQn
tru<Jc:
cac
via he, cac trung tam thuong
m~i
(chq, sieu thi,
),
ba kinh, trub'ng
hQc,
lang
ngh~
va
cac
con hem
d~c
trung cua thanh ph6
t~i
cac dia ban.
Hinh thuc
ho~t
d()ng
cua cac
h9
kinh doanh phi chinh thuc kha da
d~ng,
tir cac
h()
huon ban c6 dinh

kha da
d~g.
V
&i
quan
di~m
xem thanh phdn kinh
tS
phi
chinh
th(rc
quy mo
h9
gia dinh la
m()t
b()
ph~n
quan
trQng
cua
n~n
kinh
t~
qu6c dan,
chung toi c6
g~ng
dua ra
kSt
qua
v~

d6i tuqng, nhung thgc
tS,
m()t
s6
d6i tuqng khao sat rdt kh6
ti~p
c~n
vi nhil'ng
li
do
khach quan
v~
thai gian,
ho~c
nhil'ng
li
do
chu quan
tir
phia ngub'i cung
cdp
thong tin, khong mu6n cung
cdp
thong tin
v~
ho~t
d()ng
cua chinh cas&,
ho~c
do

t~
dang
di~n
ra.
Vi
v~y,
nhfing
m~u
phi~u
khao sat duqc
c6 khi
t~p
trung vao nhfing d6i tuqng khao sat theo phuong phap
ng~u
nhien
(g~p
t~i
dia ban khao sat)
kSt
hqp
v&i
phuong phap
thu~n
ti¢n (nhfing d6i tuqng
d~
ti~p
c~n).
9. Cong cy phan tich
KSt
qua nghien ctru chu

Hinh 2: M6 hinh nghien clfu
I
£)~t
van
a~
I
l
I
M1,1c
tieu
nghien
c(ru
I
+
-•
•
CO'
sa
ly
lu~n
va
thi,I'C
Xac
ajnh
nhan
t6
anh
hU'ang,
cau
true,

tinh)
I
1
I
8anh
gia
thl,l'c
trt;ing
hinh
thanh
va
phat
tri€m
khu
vl,l'c
I
kinh
t~
phi
chinh
th(rc
a
TP
HCM
~
I
TOng
k~t.
nhCrng
van

VIJC
kinh
t~
phi chinh thuc tbn
t~i
nhu m9t
Sl)'
tAt
tAt
y~u
khach quan, luon chju
sl)'
tac
d{>ng
cua cac quy
lu~t
kinh
t~,
cua chinh sach phat tri€n kinh
t~
-
xa
h9i ciing nhu
hi~u
ll)'c
6 mire
d9
khac nhau tuy thu9c vao m6i nu6c. Khu
V\l'C
nay da tr6 thanh m9t

ngin
gQn
khong th€
di~n
d~t h~t
duqc tinh
chAt,
d~c
di€m cua khu
VIJC
nay, nen cac nha kinh
t~
va
tb
ch(rc qu6c
t~
thuemg chi neu len nhfrng
d~c
di€m chinh
d€
nh~n
d~ng,
qua d6 ghli thich cho ten
gQi
va
khai
ni~m
dua ra.
Ngaynay:
- Khu

den (Black economy)
- Kinh
t~
xam (Grey economy)
- Kinh
t~
bAt
hQ'P
phap (Illegal economy)
- Kinh
t~
vo hinh (Invissible economy)
- Kinh
t~
giAu
di~m
(Concealed economy)
Ngoai ra con c6 m9t s6 ten khac nhu
- Khu
VIJC
phi doanh
nghi~p
(Unincorporated Informal sector)
- Khu
VIJC
kinh
t~
phi chinh thuc thanh thi (Urban Informal sector)
- Khu
VIJC

V\fC
chinh
thf>ng
va no
la
m<)t
b<)
ph~n
rftt
quan trQng cua
n~n
kinh
t~
cua m6i qubc gia. a day nh6m nghien
ctru thbng nhftt
sfr
d\}ng
khai
ni~m
khu
V\fC
kinh
t~
phi chinh thuc.
Lftn
dftu
tien khai
ni~m
Khu
V\fC

gian nay,
t~i
cac
h<)i
nghi cua ILO hang nam
d~u
co
d~
c~p
d~n
vi~c
nghien ctru khu
V\fC
nay. Trong ky
hQp
lftn
th(r 78 vao nam 1991, vftn
d~
khu
V\fC
kinh
t~
phi chinh thirc
duqc
chQn
lam
d~
tai chinh cho ban phuc trinh cua Tbng giam dbc
ILO.
HQc

d~n
KVKCT. Cac
nha
nghien ctru
va
cac
h<)i
nghi qubc
t~
v~
dan sb cling thuemg
d~
c~p
d~n
vftn
d~
KVKCT ben
c~
nhfmg vftn
d~
truy~n
thbng cua nganh
nhu
mire sinh, di dan,
M<)t
di€m chung, nbi
b~t
rna cac
tb
chirc, cac nha nghien ciru khi

xem xet
la:
tinh
hQ'P
phap, dang k)',
thu~
va
cac khoan
n(}p,
sf>
li~u
thf>ng
ke
va
duy tri cac tieu chudn do nha
nu&c
quy dinh. Ngoai ra, con co
nhi~u
tieu chi khac duqc
k~t
hqp
sfr
d\lng
d€
nh~n
d~ng
va
xac djnh khu
V\fC
kinh

V~
khu
V\fC
kinh
t~
phi chinh th(rc cua
m(}t
tb
ch(rc
Va
quf>c
gia tren
th~
gi&i.
1.1.1. Quan
ni~m
cua
tA
chuc lao dqng
thS
gi6i (ILO)
Nam
1972, ILO da nghien ciru va
dua
ra
djnh nghia
v~
khu
V\fC
kinh

yeu cftu
v~
vf>n
thftp, sfr
d\}ng
cong
ngh~
va
ky nang
dan
gian, nang suftt lao
d<)ng
thftp.
M<)t
sb tai
li~u
cua ILO
da
dua
ra cac tieu chi
d~c
trung cho
m<)t
doanh
nghi~p
san xuftt
trong khu
vgc
kinh
t~

nghi~p
s&
hiiu gia dinh.
Ho~t
d()ng tren quy mo nho.
- Khong c6 dinh
gi<'Y
lam
vi~c
va ngay lam
vi~c,
tham
dt,mg
lao
d()ng.
Dia
di~m,
nha
xu&ng
cua doanh
nghi~p
khong c6 d!nh hay phai
chuy~n
chb.
- Nhu cdu tin dvng khong phv thu()c vao cac
tf>
chirc tin dvng chinh thuc.
San phdm
t~o
ra duqc ban cho ngm)'i tieu dung cu6i cung.

t~
phi chinh thirc duqc phan chia
m()t
each
C\1
th~
han
so
v&i
cac
nu&c
OECD. Truemg hqp khong
d~
c~p
d~n
m()t
khai
ni~m
rieng thi
ngu<'Yi
ta
v~n
su
dvng khai
ni~m
khu
V\fC
kinh
t~
phi chinh thirc

h~n,
kinh
t~
ngdm
bi~u
thi kinh
t~
phi chinh thirc duqc xac d!nh
theo tieu chi tai chinh.
M()t
di~m
luu y
Ia
phuang phap xac dinh cac
ho~t
d()ng kinh
t~
phi chinh thirc c6 tac
d()ng
l&n
d~n
k~t
qua nghien ciru khu
V\fC
kinh
t~
phi chinh thuc, trong d6
vi~c
su
dvng

t~
khong duqc
Cac
ho~t
d()ng le ra phai
giam sat
(non-
eve
th6ng ke
Th6ng
duqc
li~t
ke nhung
l~i
ke
khong
li~t
ke, trong s6
li~u
observed economy)
th6ng ke chinh thirc.
2.
Kinh
t~
song song
B()
Lao d()ng va
Tai
Cac
ho~t

ph~m
phap (illegal
B()Tuphap
phap
phap
lu~t
economy)
11
Tieu
chi
tai chfnh gi6i
h~n
cac
ho~t
d()ng kinh
t~
phi chinh thirc khong khai bao tru6c
CO'
quan
Uti
chinh va do d6 khong thgc
hi~n
quy djnh
v~
thu~,
duqc
gQi
la kinh
t~
ngfim.

le ra phai
dUQ'C
li~t
ke trong s6
li~u
th6ng ke, song tren thgc
t~
khong duqc
li~t
ke vao s6
li~u
th6ng ke chinh thirc.
Di~u
nay cho
thAy,
cac phuang phap giam sat khong du kha nang
d~
do duqc
tAt
ca cac
ho~t
d()ng
duqc mo ta trong tieu chi th6ng ke, vi le d6 nen n6 duqc
gQi
la cac
ho~t
d<)ng
rna tieu chi th6ng ke khong giam sat duqc.
Khi nghien
Clru


1.1.3.
Quan
ni~m
cua
tB
chuc
HQ'p
tac
va
Phat
tri~n
kinh
t~
(OECD)
Cac nu6c OECD quan tiim va nghien ciru khu
V\fC
kinh
t~
phi chinh thirc du6i
m()t
g6c
d<)
khac. Cac nu6c nay da
ti~n
hanh
nhi~u
nghien ciru
nh~m
dua ra cac

T~i
cac nu6c OECD (Italia, Anh

) kinh
t~
ngfim duqc
hi~u
la cac
ho~t
d()ng
kinh
t~
tg
do hoan toan hqp phap nhung cac chu
th~
thgc
hi~n
cac
ho~t
d()ng
d6 khong khai bao v6i
ca
quan nha nu6c (
di~u
nay
bAt
hqp phap)
nh~m
tr6n
thu~

giAu
di~m
(thi dv
sfr
dvng
thi~t
hi cong
s&
lam
vi~c
rieng,
sfr
dvng xe cua cong
s&,
sfr
dvng may copy,
di~n
tho~i.
)
Trong
m()t
bao cao
v~
do lubng cac
ho~t
d()ng phi chinh thirc trong
h~
th6ng tai khoan
qu6c
gia, OECD. Nam 1996, Derek Bledes mieu ta

va thue nhung nguai khac lam
vi~c
cho h9". Theo tac gia,
12
trong
n~n
kinh
t~
k~
ho~ch
t~p
trung, hdu
h~t
mQi
nguai him
vi~c
trong cac doanh
nghi~p
nha nu6'c
ho~c
cho chinh phu, chi c6 s6 it lam
vi~c
trong khu vvc kinh
t~
phi
chinh
tht'rc.
Nguqc
l~i,
trong

Bao cao cua OECD nam 1994
v~
"Cac
ho~t
d(>ng
phi chinh thirc trong khu
V\IC
tu
nhan
trong cac
n~n
kinh
t~
chuy€n dbi"
l~i
quan
ni~m
r~ng,
cac
ho~t
d(>ng
phi chinh thirc
diSn
ra trong hdu
h~t
cac khu vvc th€
ch~
cua
m(>t
n~n

c6 th€ bi c6 y che gidu
ho~c
khong duqc
li~t
ke chinh thirc do thu
tl)c
dang
kY
khong hoan chinh
ho~c
do tinh kern
hi~u
h,rc
v~
yeu
cAu
khai bao
ho~c
chung khong
n~m
trong
ffil,lC
tieu
CUa
yeu cdu bao cao thfJng ke
va
thu
nh~p.
1.1.4. Quan
ni~m

vi~c
lam nhung khong c6 ca may tim duqc
vi~c
lam trong
h~
th6ng kinh
t~
chinh th6ng. D6 la cac
ho~t
d(>ng
don le cua nhfrng nguai huon ban tren
via he, nhfrng xi
nghi~p
gbm hang tram lao
d(>ng
lam
vi~c
t~i
nha.
D~c
di€m chung cua
khu vvc nay la nguai lao
d(>ng
& day khong tuan thu cac quy dinh phap
lu~t
ca ban, vi
d\l
ch~
d(>
bao hi€m lao

qu6c dan va xa
h(>i.
Theo Altmann
J.
trong "SfJng sot trong bong
tfJi"
thi khu vvc kinh
t~
phi chinh thirc
trong cac nu6'c thir 3 bi€u thi cho cac
ho~t
d(>ng
kinh
t~
ngoai vong phap
lu~t,
khong
c6 cdu true va khong ap
dl,lng
cac tieu chudn quy djnh nhu d6i
v6'i
quy djnh nhu d6i
v6'i
khu vvc duqc nha nu6'c
di~u
ti~t
va h6 trq.
Trong cu6n sach "Kha nang t6 chirc cua khu vvc phi chinh quy" cua
B(>
Hqp Tac va

Ia
m()t
b()
ph~n
cua
n~n
kinh rna khong
ho~c
chi
rfit
it khi duqc
li~t
ke
vao cac
ho~t
d()ng thuong
m~i
cua nha nu6c). Theo khai
ni~m
nay thi khu V\fC kinh
t~
phi chinh thuc
ct1ng
co the
Ia
cac linh V\fC kinh
t~
xoay quanh cac doanh
nghi~p
nho,

khai
ni~m
kinh
t~
phi chinh thuc duqc the
hi~n
trong
cu6n "Dfiu tranh ch6ng ngheo
doi-
T~i
sao, de lam gi
va
tru6c
h~t
phai nhu
th~
nao?"
cua
B()
hqp tac va Phat trien CHLB Due 1995. Theo quan diem nay, khu V\fC kinh
t~
phi chinh chinh thuc duqc hieu nhu sau: so sanh cac chi s6 trung binh cua cac nu6c thi
khu
V\fC kinh
t~
phi chinh th(rc bao
gf>m
cac
ho~t
d(}ng

khac,
cac
ho~t
d()ng nay cling khong duqc tinh vao
h~
th6ng tai khoan qu6c gia. No bao gbm
nhfrng
ho~t
d()ng do
m()t
nguai
thl,Ic
hi~n
trong chinh nha minh (thi dv san xufit xoi
t~i
nha)
ho~c
tren via he
va
nhfrng xi
nghi~p
nho v6i nha xu&ng hyp nhung s6 lao d()ng
tuong d6i
nhi~u.
Schneider H. trong cu6n "Khu V\fC kinh
t~
phi chinh thuc cong
nghi~p
nho va san xufit hang hoa gian don" nam 1986
l~i

t~
bong den
(ti~ng
Due-
Schattenwirtschaft) va khu V\fC kinh
t~
phi chinh thuc nhu sau:
Ia
ph~m
tru kinh
t~
khong duqc tinh vao
h~
th6ng th6ng ke chinh th6ng va vi
v~y
cling
khong duqc
tinh vao tbng san phdm xa
h()i
ho~c
thu
nh~p
qu6c dan,
ho~c
khong duqc
phan anh
trong s6
li~u
th6ng ke
V~

t~
phi chinh thuc,
trong khi a cac nu6c duqc g9i
Ia
kinh
t~
bong den bao gbm
vi~c
gia dinh va
vi~c
huon
ban chq
den. Tuy nhien, a cac nu6c cong
nghi~p,
Sl,I
khac
bi~t
giii'a khu
Vl,IC
kinh
t~
chinh th(rc va kinh
t~
bong den khong ro rang nhu kinh
t~
chinh thuc va phi chinh thuc
a cac nu6c dang phat trien.
14
1.1.5. Quan
ni~m

Phuang
~~~~~~~~~~~~~~~~~ri~
d<)ng
chi mang tinh
chuy~n
giao thu
nh~p
ho~c
vbn. Do
v~y,
khu vgc chim bao gbm:
cac
ho~t
d<)ng
hqp phap nhung khong khai bao, cac
ho~t
d<)ng
san
xufrt
hang hoa va
djch
V\1
bfrt
hqp phap (san
xufrt
thubc
phi~n,
buon ban rna tuy
).
Khac

bfrt
hqp phap
(tr<)m
cAp,
thu
do~n
)
C1,1c
thbng ke cua EU (EUROSTAT) con
gQi
la cac
ho~t
d<)ng
hqp phap nhung khong
khai bao la kinh
t~
den. Trong khuon khb cua kinh
t~
den nguai ta
l~i
phan
bi~t
giua
cac
ho~t
d<)ng
khong khai bao nhung do cac doanh
nghi~p
c6 dang ky kinh doanh thgc
hi~n

d<)ng
kinh
t~
hqp phap.
1.1.6. Quan
ni~m
cua Ngan hang
th~
gi6i
Trong cubn Hoa nh(lp nJn kinh
ti
phi
chinh thuc vao Sl! nang tl(mg cita cac nJn kinh
ti
h(lu XHCN:
m<)t
khuon khb phan tich va
bAng
chfrng, 1995, tac gia Daniel Kaufmann
va
Alecksander Lailiberda
(thu<)c
Ngan hang
th~
gi&i
t~i
Ukraina), da dua ra khai
ni~m
khu V\fC kinh
t~

ban
chAt,
no lien quan
d~n
thu
nh~p
trbn
thu~
va vbn khong khai bao. Trai
v&i
cac quan
ni~m
v€
kinh
t~
bong den
ho~c
phi
chinh thuc
t~i
Chau
My
Latin va Chau
A,
kinh
t~
phi chinh thuc
t~i
Ukraina va cac
nu&c

d<)ng
cua khu
VlJC nha
nu&c
va
bAt
ngubn tir khu V\fC nha
nu&c
d~
ho~t
d<)ng
linh
ho~t
han va
t~o
ra
ngubn thu
nh~p
tu nhan
do
su
d1,1ng
tai san nha
nu&c.
Thgc
t~
da tbn
t~i
cac kenh nbi
15

ho~t
d()ng.
Cac
ho~t
d()ng
phi chinh thuc
khong
nhfit
thi~t
phai c6 quy mo nho va vo hinh. Tuy nhien,
ho~t
d()ng
va tinh
hfru
hinh khong
d~
che
dfiu
duqc ban
chfit
"phi chinh thuc" cua chung.
B&i
le,
rfit
nhi~u
ho~t
d()ng
phi chinh thuc xay ra trong khuon khb cac doanh
nghi~p
nha nu6c, trong

d()ng
"via he" cua khu vvc kinh
t~
phi chinh thuc nhu
vfin
thu(mg duqc mo ta nhu
& cac nai khac.
Ba
Ia,
ho~t
d()ng
phi chinh thuc
th~
hi~n
qua y nghia
di~u
ti~t
kinh
t~.
Theo quan
di~m
cua tac gia, cac
ho~t
d()ng
phi chinh thuc & day khong mang tinh
b~o
lgc hay hay hinh
sg (nhu huon ban rna tuy).
T~i
nhi~u

) vi
v~y
n6
mangy
nghia
di~u
ti~t
kinh
t~.
Ban
Ia,
c6
sg
dan xen gifra
ph~m
vi
ho~t
d()ng
chinh thuc va phi chinh thuc. Trai v6i
phi chinh thuc & chau
My
Latin va Chau
A,
& Ukraina va cac nu6c Trung - Bong Au
khong
c6
sg
phan chia ro rang gifra cac
ho~t
d()ng

Ia,
cac
ho~t
d()ng
phi chinh thuc
th~m
chi c6
th~
ti~p
c~
cac djch
V\1
xa
h()i
va
trq
cfip
cua nha nu6c. La
m()t
d~c
di~m
trai nguqc v6i cac
ho~t
d()ng
phi chinh thuc
duqc phan
tich & tren. Do tinh
hi~u
lgc cua
h~

Ia,
do
phftn
16n
cac
ho~t
d()ng
phi chinh thuc
di~n
ra
rfit
gftn
giii v6i cac
ho~t
d()ng
chinh thuc (thu(mg xay ra trong khuon khb cua cung
lo~i
ho~t
d()ng
kinh doanh) va vi
n6
phan
Ung
l~i
cac
d()ng
lgc kinh
t~
rna
phftn