BÀI BÀI 4. TỔ CHỨC CÁC MỐI QUAN HỆ 4. TỔ CHỨC CÁC MỐI QUAN HỆ
KINH TẾ TRONG TMDVKINH TẾ TRONG TMDV
I.I. Bản chất và đặc trưng của mối quan hệ Bản chất và đặc trưng của mối quan hệ
kinh tế trong TMDVkinh tế trong TMDV
II.II. Hệ thống các mối quan hệ kinh tế trong Hệ thống các mối quan hệ kinh tế trong
TMDVTMDV
III.III.Quan hệ kinh tế trực tiếp và gián tiếpQuan hệ kinh tế trực tiếp và gián tiếp
IV.IV.Tổ chức các mối quan hệ kinh tế trong Tổ chức các mối quan hệ kinh tế trong
TMDVTMDV
V.V. Cơ sở pháp lý của các mối quan hệ kinh Cơ sở pháp lý của các mối quan hệ kinh
tế trong TMDVtế trong TMDV
I.Bản chất của các mối quan hệ kinh tế I.Bản chất của các mối quan hệ kinh tế
trong TMDVtrong TMDV
1.1. Cơ sCơ sở củở của via việệc c hìhình nh thàthành quan hnh quan hệ ệ kinh kinh
ttếế
gigiữữa a cácác DN c DN là là do: do:

Phân công lao đPhân công lao độộng ng xã xã hhộộii
đđịịnh ra snh ra sự ự ccầần n
thithiếết t phảphải trao đi trao đổổi i sảsản phn phẩẩm gim giữữa a cácác c
đơn đơn vị sảvị sản xun xuấất kinh doanh vt kinh doanh vớới nhaui nhau. .
Trao đTrao đổổi i sảsản phn phẩẩm m giả giả đđịịnh nh phảphải i có có
nhnhữững quan hng quan hệ ệ gigiữữa a cácác đơn c đơn vị ấvị ấy.y.

Sự khác nhau về sở hữu vốn, sở hữu TLSX Sự khác nhau về sở hữu vốn, sở hữu TLSX
dẫn dẫn
đến quan hệ giữa các DN mang tính đến quan hệ giữa các DN mang tính
độc lập tương đối.độc lập tương đối.
Quan hQuan hệ ệ kinh tkinh tế ế trong thương trong thương mạmạii
là là ttổổng ng
ththể ể nhnhữững mng mốối quan hi quan hệ ệ llẫẫn nhau vn nhau về ề kinh kinh

ThThứ ứ baba
: : TíTính nh phápháp p lý củlý của a cácác mc mốối quan hi quan hệ ệ kinh tkinh tế ế
trong thương trong thương mạmại đi đượược c
bảbảo đo đảảm bm bằằng hng hệ ệ ththốống ng
luluậật t phápháp p củcủa a Nhà Nhà nnướước.c.
ThThứ ứ tưtư
: : HHệ ệ ththốống ng cácác mc mốối quan hi quan hệ ệ kinh tkinh tế ế gigiữữa a cácác c
doanh nghidoanh nghiệệp p
bibiểểu hiu hiệện quan hn quan hệ ệ hhợợp p tátácc, , tôn tôn trọtrọng ng
llẫẫn nhau n nhau và cùvà cùng ng có có llợợi.i.
IIII. . HHệ ệ ththốống ng cácác mc mốối quan hi quan hệ ệ kinh tkinh tế ế
trong thương trong thương mạmạii

11.K/n.K/n
: : ToàToàn bn bộ cáộ các mc mốối quan hi quan hệ ệ kinh tkinh tế pháế phát t
sinh gisinh giữữa a cácác DN trong c DN trong quá trìquá trình mua nh mua bábán HHn HH, ,
DV DV tạtạo o thàthành mnh mộột ht hệ ệ ththốống ng cácác mc mốối quan hi quan hệ ệ
kinh tkinh tế ế trong ntrong nềền kinh tn kinh tế ế ququốốc dân.c dân.
CùCùng vng vớới si sự pháự phát trit triểển n củcủa na nềền n sảsản xun xuấất t xã xã hhộộii, ,
titiếến bn bộ ộ khoa khoa họhọc c kỸ kỸ thuthuậật t và và phân công lao phân công lao
đđộộng ng xã xã hhộộii, , cácác c hìhình thnh thứức quan hc quan hệ ệ kinh tkinh tế ế
trong thương trong thương mạmại đi đượược c hìhình nh thàthành nh và phávà phát t
tritriểển n ở ở nhinhiềều mu mứức đc độ kháộ khác nhau.c nhau.
Trên thTrên thựực tc tếế, , quan hquan hệ ệ kinh tkinh tế ế trong TM thtrong TM thườường ng
đđượược phân c phân loạloại theo i theo cácác tiêu thc tiêu thứức c khákhác nhau.c nhau.
2.Phân loại các mối QHKT trong TM2.Phân loại các mối QHKT trong TM
•• Theo Theo
đặc điểm hình thànhđặc điểm hình thành
: Định hướng trước và : Định hướng trước và
không định hướng trướckhông định hướng trước

, , ssự pháự phát trit triểển SXKD trên nhn SXKD trên nhữững ng vùvùng mng mớới i làlàm m
cho thay đcho thay đổổi sơ đi sơ đồ ghéồ ghép gip giữữa a cácác DN vc DN vốốn đn đã hìã hình nh
thàthành tnh từ ừ trtrướước đây.c đây.
ThThứ ứ nămnăm
, , CMH CMH sảsản xun xuấất t pháphát trit triểển. n.
Theo Theo cácác nhà chuyên môn mc nhà chuyên môn mốối quan hi quan hệ ệ kinh tkinh tế ế
tăng tăng
lênlên theo theo bìbình phương tăng nh phương tăng củcủa a sảsản xun xuấấtt

III. III. Quan Quan hệ hệ kinh kinh tế trực tiếp và tế trực tiếp và quan quan hệ hệ
kinh kinh tế gián tiếp tế gián tiếp trong trong ththươương mạing mại
11.K/n.K/n: : Quan Quan hệ hệ kinh kinh tế trực tiếptế trực tiếp là là quan quan hệ hệ mua mua bán bán
HHHH, , DVmà DVmà trong trong đđó các vấn ó các vấn đđề cề cơơ bản về bản về kinh kinh tế, tổ tế, tổ
chức và luật pháp chức và luật pháp đưđược ợc thoả thuận trực tiếpthoả thuận trực tiếp giữa giữa
ngngưười ời SX SX và ngvà ngưười ời TD. TD.
Trong Trong nền nền kinh kinh tế tế TT, TT, quan quan hệ hệ kinh kinh tế trực tiếp giữa các tế trực tiếp giữa các
DN DN bảo bảo đđảm ảm cho SX cho SX SP SP phù hợp với phù hợp với nhu nhu cầu cầu TT, TT, cho cho
phép thống nhất phép thống nhất đưđược những cố gắng của các ợc những cố gắng của các DN DN
trong trong việc giải quyết các vấn việc giải quyết các vấn đđề thuộc về tiến bộ ề thuộc về tiến bộ khoa khoa
học công nghệ, nâng học công nghệ, nâng cao cao chất lchất lưượng ợng SPSP, , giảm giá giảm giá
thànhthành, , nâng nâng cao cao khả nkhả năăng cạnh ng cạnh tranh tranh của của SP SP và bảo và bảo
đđảm quá trình ảm quá trình mua mua bán bán VT, VT, HH HH và tiêu thụ và tiêu thụ SP SP của của
các các DN DN tốt htốt hơơnn. .
. .
ưu điưu điểểmm
quan hquan hệ ệ kinh tkinh tế ế trtrựực tic tiếếpp đđốối vi vớới vii việệc nâng c nâng
cao hicao hiệệu u quả quả SXKD.SXKD.
ThThứ ứ nhnhấấtt
, , ngngườười SX i SX có có điđiềều kiu kiệện n để bảđể bảo đo đảảm cho m cho quá quá
trìtrình SX tinh SX tiếến n hàhành đnh đượược c nhịnhịp p nhànhàng ng và giảvà giảm thm thờời gian i gian

titiếếp vp về ề nhnhữững ng títính năng nh năng kỸ kỸ thuthuậật t củcủa a cácác SP gic SP giữữa nha nhữững ng
ngngườười SX.i SX.
Khi cung cKhi cung cấấp nguyên vp nguyên vậật lit liệệu u chíchính cho SX lnh cho SX lớớnn, , hàhàng ng loạloạt lt lớớn n
theo danh theo danh mụmục c ổổn đn địịnh nh và và vvớới si số ố llượượng đng đủ để ủ để ththựực hic hiệện n có có
hihiệệu u quả hìquả hình thnh thứức mua c mua bábán thn thẳẳngng. . ĐĐó là ó là nhnhữững trng trườường hng hợợp p
bábán kim n kim khí khí cho cho cácác DN chc DN chế tạế tạo o mámáyy, , chchế tạế tạo ô o ô tôtô; ; bábán gn gỗỗ, ,
cácác tông cho c tông cho cácác DN chc DN chế ế bibiếến đn đồ ồ ggỗỗ; ; bábán xi măng n xi măng và kívà kính nh
cho cho cácác công c công trìtrình XD lnh XD lớớn n và và than cho than cho cácác c nhà mánhà máy điy điệệnn, ,
luyluyệện kim.n kim.
2. Quan h kinh t giỏn tip2. Quan h kinh t giỏn tip ::ĐĐối với nhối với nhữững đơn vị TD có ng đơn vị TD có
nhu cầu ít và hay biến đnhu cầu ít và hay biến đng, quan hệ kinh tế qua các tổ ng, quan hệ kinh tế qua các tổ
chức KDTM lại tốt hơn. Mặc dù có nhchức KDTM lại tốt hơn. Mặc dù có nhữững nhợc điểm ng nhợc điểm
nhất định so với hnhất định so với hìình thức mua bán trực tiếp nh chi phí nh thức mua bán trực tiếp nh chi phí
bốc xếp, bảo quản HH hbốc xếp, bảo quản HH hìình thức mua bán qua tổ chức nh thức mua bán qua tổ chức
KDTM có nhKDTM có nhữững u điểm nhất định:ng u điểm nhất định:
Thứ nhấtThứ nhất, nó cho phép đơn vị TD mua bán với số lợng vừa , nó cho phép đơn vị TD mua bán với số lợng vừa
đủ cho tiêu dùng SX, vào bất kỳ thời điểm nào khi phát đủ cho tiêu dùng SX, vào bất kỳ thời điểm nào khi phát
sinh nhu cầu cho SX nhờ đó đơn vị TD sử dụng có hiệu sinh nhu cầu cho SX nhờ đó đơn vị TD sử dụng có hiệu
quả hơn đồng vốn của mquả hơn đồng vốn của mìình, giảm đợc các chi phí kho nh, giảm đợc các chi phí kho
tàng, bảo quản HH ở DN.tàng, bảo quản HH ở DN.
Thứ haiThứ hai, bảo đảm đồng bộ VTHH cho SXKD. , bảo đảm đồng bộ VTHH cho SXKD.
Thứ baThứ ba, cho phép thực hiện các hoạt động DVTM tốt hơn. , cho phép thực hiện các hoạt động DVTM tốt hơn.
IVIV. . TTổ ổ chchứức c cácác mc mốối quan hi quan hệ ệ kinh tkinh tế ế trong TMtrong TM
11 Đơn Đơn hàhàngng

LLậập đơn p đơn hàhàngng
là là mmộột trong nht trong nhữững công ving công việệc khc khởởi i
đđầầu u củcủa ta tổ ổ chchứức hc hợợp p lý cálý các mc mốối QHKTi QHKT. . Quá trìQuá trình nh
lên đơn lên đơn hàhàng đng đượược coi c coi là là viviệệc c xáxác đc địịnh nhu cnh nhu cầầu vu về ề
ttấất t cả cácả các quy c quy cácáchch, , chủchủng ng loạloại HHi HH, , DV cDV cầần thin thiếếtt, ,

loại hàng có kích thước chuẩn và đặc biệt.
G - Giá vật tư hàng hóa.
K - Mức trả thêm do bán loại hàng có kích thước đặc biệt so
với giá bán %.
L0,L1- Tiền công lao động để SX đơn vị SP tương ứng từ loại
hàng có kích thước chuẩn và đặc biệt.
P- Tỷ lệ chi phí sử dụng đối với tiền công lao động( %).
Nếu kết quả: E > 0 thì đặt mua loại hàng có kích thước
đặc biệt là có hiệu quả hơn.
Sau khi Sau khi xáxác đc địịnh đnh đượược c loạloại VTi VT, , HH cHH cầần muan mua, , ccầần n phảphải i
xáxác đc địịnh lnh lượượng đng đặặt t hàhàng tng từừng quy ng quy cácách ch cụ cụ ththể ể theo theo
công thcông thứức sau đây:c sau đây:
Cm= N +Dck Cm= N +Dck (Ođk + C(Ođk + C0 0 X + Ph).X + Ph).
Trong đTrong đóó::
CmCm KhKhốối li lượượng HH đng HH đặặt mua trong t mua trong kỳkỳ
NN TTổổng nhu cng nhu cầầu vu về ề HH HH cụ cụ ththể ể trong trong kỳ kỳ KH .KH .
Dck Dck DDự ự trtrữ ữ HH cuối kỳ.HH cuối kỳ.
Ođk Ođk TTồồn kho đn kho đầầu u kỳ kỳ vvề ề HH.HH.
CoCo KhKhốối li lượượng VTHH đng VTHH đã ã đđặặt mua trt mua trướước c lúlúc lc lậập đơn p đơn
hàhàng mng mớới.i.
XX SSố hàố hàng xung xuấất t bábán trn trướước c lúlúc lc lậập đơn p đơn hàhàng mng mớới.i.
PhPh SSố hàố hàng đng đặặt mua chưa vt mua chưa về ề hhếết trt trướước c lúlúc lc lậập đơn p đơn
hàhàng mng mớới.i.
22. . TTổ ổ chchứức c cácác mc mốối quan hi quan hệ ệ kinh tkinh tếế
TTổ ổ chchứức c cácác mc mốối QHKT i QHKT là quá trìlà quá trình nh ghéghép mp mốối i
cácác DN vc DN vớới nhau trong mua i nhau trong mua bábán HH, DV. n HH, DV.
NhiNhiệệm m vụvụ
chủ chủ yyếếu u củcủa a quá trìquá trình nh ghéghép mp mốối i làlà::
PhPhốối hi hợợp p có có hihiệệu u quả cáquả các c loạloại phương tii phương tiệện n
trong vtrong vậận chuyn chuyểển HH n HH và và phân phphân phốối hi hợợp p lý lý

nhinhiềều hu hộ ộ mua mua hàhàng nhưng sng nhưng số ố llượượng ng cácác hc hộ báộ bán n
hàhàng không ng không quá quá 2 2 đơn đơn vịvị. . Và Và đđó chíó chính nh là hạlà hạn chn chế ế
củcủa phương a phương phápháp p nànàyy

b)b) Phương Phương phápháp phân p phân títích sơ đch sơ đồồ
: : ThThựực chc chấất t củcủa PP a PP
nànày y là là thithiếết lt lậập mp mộột sơ đt sơ đồ cáồ các tuyc tuyếến đn đườường vng vậận n
chuychuyểển HH tn HH từ cáừ các hc hộ ộ BH BH đếđến n cácác hc hộ ộ MHMH
Trên cơ sTrên cơ sở ở sơ đsơ đồ ồ đđóó, , trong nhitrong nhiềều tru trườường hng hợợpp, , ngngườười i
ta ta có có ththể ể thithiếết lt lậập đp đượược c cácác mc mốối QHKT hi QHKT hợợp p lý lý trong trong
TM TM mà mà không ckhông cầần thin thiếết t phảphải bii biếết tht thậật t cụ cụ ththể ể vvề ề
khoảkhoảng ng cácách ch và tívà tính nh toátoán n khoảkhoảng ng cácách chênh lch chênh lệệch.ch.
PP phân PP phân títích sơ đch sơ đồ ồ đđượược c ááp p dụdụng ng chủ chủ yyếếu u là để giảlà để giải i
quyquyếết t cácác vc vấấn n đề có tíđề có tính chnh chấất t và mụvà mục đc đíích ch phụphụ, ,
như kinhư kiểểm tra sm tra sự ự vvậận đn độộng ng củcủa HH trong ka HH trong kỳ̀ ỳ̀ đđã ã qua qua
cũcũng như trong trng như trong trườường hng hợợp p ghéghép p cácác hc hộ ộ mua mua bábán n
vvớới nhau đi nhau đã ã đđượược thc thựực hic hiệện bn bằằng ng cácác PP c PP khákhác c
nhnhằằm thim thiếết lt lậập sơ đp sơ đồ cáồ các tuyc tuyếến đn đườường VC hay khu ng VC hay khu
vvựực VC hc VC hợợp p lý để trálý để tránh vnh vậận chuyn chuyểển HH đn HH đườường ng
vòvòngng, , VC ngVC ngượược chic chiềều v.v u v.v
cc) ) PP PP toátoán n họhọc c và kỸ và kỸ thuthuậật công nght công nghệ ệ thông tinthông tin
::
MụMục đc đíích ch củcủa PP a PP toátoán n họhọc c là dùlà dùng ng toátoán n họhọc c títính nh toátoán n
phân phân títích ch để tìđể tìm ra phương m ra phương áán n ghéghép tp tốối ưui ưu, , mang mang lạlại i
hihiệệu u quả quả KD cao nhKD cao nhấất t ((ThThựực chc chấất t là álà áp p dụdụng ng giảgiải i bàbài i
toátoán vn vậận n tảtảii, , tìtìm phương m phương áán tn tốối ưu). i ưu).
Trong điTrong điềều kiu kiệện hin hiệện nayn nay, , thàthành tnh tựựu KHCN đu KHCN đượược c ứứng ng
dụdụng rng rộộng ng rãrãi trong SX i trong SX và và KDKD, , đđặặc bic biệệt t là là thương thương mạmại i
điđiệện tn tử ử đđã và ã và đang đđang đượược c ứứng ng dụdụng rng rộộng ng rãrãi i ở cáở các c
nnướướcc. . Thông qua INTERNET Thông qua INTERNET và cávà các phương tic phương tiệện n

phảphải đi đượược lc lậập p thàthành văn nh văn bảbản n thì phảthì phải tuân theo i tuân theo cácác c
quy đquy địịnh đnh đóó; ; điđiệện n bábáoo, , telextelex, , faxfax, , thư đithư điệện tn tử và cáử và các c
hìhình thnh thứức thông tin đic thông tin điệện tn tử kháử khác c cũcũng đng đượược coi c coi là là
hìhình thnh thứức văn c văn bảbản.n.
HĐ mua HĐ mua bábán HH n HH phảphải i có cácó các c
nnộội dung i dung chủ chủ yyếếu sauu sau
::
Tên Tên hàhàngng; ; ssố ố llượượngng; ; quy quy cácáchch, , chchấất lt lượượngng; ; giá cảgiá cả; ;
phương thphương thứức thanh c thanh toátoánn; ; đđịịa đia điểểm m và và ththờời i hạhạn giao n giao
nhnhậận n hàhàng và ng và cácác nc nộội dung i dung thỏthỏa thua thuậận n khákhác c
HĐ mua HĐ mua bábán HH đn HH đượược coi c coi là là đđã ký ã ký kkếết kt kể ể ttừ ừ ththờời đii điểểm m
cácác bên c bên có có mmặặt t ký vàký vào HĐ. o HĐ.
Trong trTrong trườường hng hợợp p cácác bên không c bên không cùcùng ng có có mmặặt t để ký để ký
HĐHĐ, , HĐ mua HĐ mua bábán HH đn HH đượược coi c coi là là đđã ký ã ký kkếết kt kể ể ttừ ừ ththờời i
điđiểểm bên m bên chàchào o hàhàng nhng nhậận đn đượược thông c thông bábáo o
chchấấp nhp nhậậ
n n
toàtoàn bn bộ cáộ các đic điềều kiu kiệện đn đã ã ghi trong ghi trong chàchào o hàhàng trong ng trong
ththờời i hạhạnn qui địnhqui định
củcủa nga ngườười i chàchào o hàhàng.ng.
TTừ ừ ththờời đii điểểm HĐ mua m HĐ mua bábán HH đn HH đượược c ký ký kkếếtt, , mọmọi thư ti thư từ ừ
giao giao dịdịch ch và và đđààm m pháphán trn trướước đc đó ó vvề ề HĐ HĐ đềđều hu hếết hit hiệệu u
llựựcc, , trtrừ ừ trtrườường hng hợợp p cácác bên c bên có thỏcó thỏa thua thuậận n khákhác.c.
33 HHợợp đp đồồng mua ng mua bábán n ngoạngoại thương i thương
aa. . HĐ mua HĐ mua bábán n ngoạngoại thươngi thương
hay hay còcòn n gọgọi i là là HĐ mua HĐ mua bábán n
ququốốc tc tế ế hohoặặc HĐ XNK c HĐ XNK là là ssự thoả ự thoả thuthuậận gin giữữa nha nhữững ng
đương sđương sự có trụ ự có trụ ssở ở KD KD ở cáở các nc nướước c khákhác nhauc nhau, , theo đtheo đó ó
mmộột bên t bên gọgọi i là là bên XK bên XK ((bên bên bábánn) ) có nghĩcó nghĩa a vụ vụ chuychuyểển n
vàvào quyo quyềền sn sở ở hhữữu u củcủa ma mộột bên t bên khákhác c gọgọi i là là bên NK bên NK