Những điều cần lưu ý trong hoạt động tiếp xúc cử tri của đại biểu Quốc hội
Tiếp xúc cử tri là hoạt động được đại biểu Quốc hội và các Đoàn đại biểu Quốc hội tiến
hành thường xuyên, đều đặn nhất và đã trở thành một hoạt động không thể thiếu trong đời
sống dân cử ở nước ta.
Tiếp xúc cử tri là cầu nối vững chắc giữa đại biểu với cử tri diễn ra dưới nhiều hình thức ở
mỗi địa phương. Theo thông lệ, một năm đại biểu có thể tiếp xúc ít nhất bốn lần với cử tri (hai
lần trước hai kỳ họp và hai lần sau hai kỳ họp). Ngoài ra theo yêu cầu công việc, đại biểu có
thể có các cuộc tiếp xúc khác theo chuyên đề, theo đối tượng cần tiếp xúc. Qua tiếp xúc nhiều
lần, đại biểu và cử tri ngày càng gắn bó chặt chẽ hơn; các yêu cầu cần tìm hiểu của đại biểu
sát thực với cuộc sống của cử tri hơn, các cử tri cũng cung cấp được nhiều thông tin bổ ích,
phù hợp với yêu cầu của đại biểu hơn.
Tiếp xúc cử tri là một sinh hoạt chính trị - xã hội, thực hiện càng tốt càng góp phần mở
rộng và phát huy dân chủ ở cơ sở. Tại hội nghị tiếp xúc ai cũng có quyền tự do nói thẳng,
nói thật, nói hết ý kiến của mình. Ở nhiều hội nghị, người tổ chức, điều hành linh hoạt, có
bản lĩnh, thì cử tri phát biểu thẳng thắn, thoải mái, đại biểu Quốc hội thu lượm được nhiều
thông tin “tươi sống”, bổ ích góp phần phục vụ tốt hơn cho các quyết sách của Quốc hội tại
mỗi kỳ họp.
Tiếp xúc cử tri có thể ví như chiếc lăng kính hội tụ tình hình chung của đất nước. Mỗi lần
tiếp xúc trước kỳ họp, các đại biểu thường thu thập được trên dưới 1.300 ý kiến của cử tri
trong cả nước với nhiều lĩnh vực (kinh tế, xã hội, quốc phòng - an ninh, môi trường, đối
ngoại...). Trong đó có nhiều ý kiến mang tầm vĩ mô khá xác đáng, nhiều ý kiến có tính phát
hiện, giúp cho Quốc hội lựa chọn sát thực, đúng đắn các vấn đề cần phải chất vấn tại kỳ họp.
Các cuộc tiếp xúc sau kỳ họp, các đại biểu đã chuyển tải đến cử tri những nội dung cơ bản
của kết quả kỳ họp, nhất là các quyết nghị của Quốc hội về các vấn đề kinh tế, xã hội, môi
trường và những nội dung cơ bản của một số đạo luật vừa được thông qua.
Tiếp xúc cử tri là hoạt động được lặp đi lặp lại và trên thực tế hoạt động này đã có vẻ
thuần thục, nhưng cũng còn không ít các vấn đề cần được cải tiến nếu muốn đem lại hiệu quả
cao hơn, thiết thực hơn. Bước đầu, chúng tôi xin được nêu lên một số việc xét thấy có thể
thực hiện được ngay trong các cuộc tiếp xúc cử tri trước kỳ họp.

1. Việc tổ chức các cuộc tiếp xúc của các Đoàn đại biểu Quốc hội

sáu kỳ họp là các đại biểu đã tiếp xúc cử tri được ở cả sáu đơn vị bầu cử, đã đi được khắp
các huyện, thị xã, thành phố trong cả tỉnh. Ưu điểm cơ bản của dạng tổ chức này là khắc
phục được những khiếm khuyết cơ bản của dạng tổ chức thứ nhất. Cử tri có điều kiện biết
được tất cả các đại biểu Quốc hội trong Đoàn đại biểu Quốc hội của tỉnh, chứ không chỉ biết
những đại biểu thuộc đơn vị bầu cử của mình. Đại biểu Quốc hội có điều kiện nắm bắt được
tình hình các mặt của cả tỉnh, thành phố, có điều kiện so sánh đời sống kinh tế - xã hội các
mặt giữa vùng này với vùng khác (vùng biển, vùng đồng bằng với các vùng trung du, miền
núi, vùng núi thấp với vùng núi cao, thành thị với nông thôn). Do có được tình hình đa dạng,
phong phú, toàn diện nên các đại biểu có điều kiện suy nghĩ, chắt lọc, phát hiện, khái quát,
tổng hợp, đề xuất, kiến nghị được nhiều vấn đề mới mẻ, xác đáng tại kỳ họp Quốc hội...
Theo chúng tôi thì cách thức tổ chức theo dạng thứ hai là hợp lý, đúng đắn hơn, phù hợp
với quy định tại Điều 51 Luật tổ chức Quốc hội hiện hành “Đại biểu Quốc hội phải liên hệ
chặt chẽ với cử tri, chịu sự giám sát của cử tri, thường xuyên tiếp xúc với cử tri, tìm hiểu
tâm tư, nguyện vọng của cử tri, thu thập và phản ánh trung thực ý kiến, kiến nghị của cử tri
với Quốc hội và các cơ quan nhà nước hữu quan”.
Để thực hiện nghiêm túc, có hiệu quả điều luật này thì tất cả các Đoàn đại biểu Quốc hội
nên tổ chức theo dạng thứ hai để các đại biểu trong Đoàn được tiếp xúc cử tri lần lượt ở tất
cả các đơn vị bầu cử của tỉnh, thành phố, nơi đại biểu làm nhiệm vụ của đại biểu.

2. Thành phần tham gia hội nghị tiếp xúc cử tri
Điều 5 của văn bản “Hướng dẫn thi hành Nghị quyết liên tịch số 06 ngày 10/9/2004 của Ủy
ban thường vụ Quốc hội và Đoàn Chủ tịch Ủy ban trung ương Mặt trận Tổ quốc Việt Nam”
quy định thành phần hội nghị tiếp xúc cử tri như sau:
1. Đại diện cấp ủy Đảng, Hội đồng nhân dân, Ủy ban nhân dân, Ủy ban Mặt trận Tổ quốc,
các tổ chức thành viên của Mặt trận Tổ quốc và các cơ quan, tổ chức, đơn vị hữu quan ở mỗi
cấp.
2. Cử tri trực tiếp làm việc, học tập tại các cơ quan, tổ chức, đơn vị, các cơ sở sản xuất
kinh doanh thuộc các thành phần kinh tế.
3. Cử tri thôn, buôn, làng, ấp, bản, phum, sóc, tổ dân phố.
Đây là quy định chung cho tất cả các hình thức tiếp xúc cử tri chứ không phải bất kỳ cuộc

Quốc hội Thanh Hóa khóa XI đã phát biểu ý kiến này trước kỳ họp của Quốc hội với tinh thần
là, những tỉnh có miền núi thì các huyện, các xã có điều kiện đặc biệt khó khăn phải được
hưởng chính sách như vùng núi phía Bắc và Tây Nguyên. Trong các năm 2005-2006, Hội
đồng Dân tộc của Quốc hội đã thực hiện nhiều cuộc giám sát ở nhiều tỉnh có miền núi (trong
đó có Thanh Hóa) cũng đã kiến nghị như vậy. Chính phủ đã rất kịp thời điều chỉnh chính sách
một cách đúng đắn, công bằng, hợp lý bằng các Quyết định 134, 168, 186... và tiếp tục hoàn
thiện các chính sách đó. Đặc biệt là trong công cuộc xóa đói, giảm nghèo, Chính phủ đã lọc ra
63 huyện nghèo nhất trong cả nước (không riêng gì vùng núi phía Bắc và Tây Nguyên) để có
chính sách đầu tư hợp lý, có hiệu quả hơn...
Một vài ví dụ như trên để nói lên rằng, nếu nhằm đúng mục đích, huy động đúng thành
phần, phát huy cao độ tự do, dân chủ thì các cuộc tiếp xúc cử tri không chỉ là nhiệm vụ của
đại biểu mà còn là một hình thức hoạt động đem lại hiệu quả thiết thực, bổ ích cho cử tri, cho
công tác quản lý nhà nước ở tầm vĩ mô.
- Loại thứ hai là những cuộc tiếp xúc cử tri kém hiệu quả, nhàm chán, thậm chí là vô bổ. Ở
các cuộc tiếp xúc này chủ yếu là thành phần thứ nhất (đại diện cấp ủy Đảng, Hội đồng nhân
dân, Ủy ban nhân dân, Mặt trận Tổ quốc, các tổ chức thành viên của Mặt trận; nói là đại diện
nhưng số lượng quá nhiều so với toàn bộ số người tham dự) và chỉ có loáng thoáng ít người
thuộc thành phần thứ ba dường như đã được chọn lọc kỹ, số lượng cử tri tham dự tiếp xúc
không nhiều, thường chỉ vài ba chục người. Số lượng, cấu trúc thành phần này được lặp đi
lặp lại nhiều lần trong nhiều cuộc tiếp xúc, vì vậy họ đã được mệnh danh là “đại cử tri” và là
“cử tri chuyên nghiệp”. Trường hợp này thường xảy ra ở những nơi lãnh đạo có nhiều thiếu
sót, khuyết điểm, địa phương có nhiều vấn đề bức xúc, dân tình bất bình. Nhưng cũng có
trường hợp người tổ chức cuộc tiếp xúc muốn đơn giản, gọn nhẹ, cốt cho xong việc, nên lần
nào cũng vậy, cứ thế mà làm... Đây là những trường hợp không thực hiện đúng mục đích của
hoạt động tiếp xúc cử tri. Kết quả là rất hạn chế, nếu không muốn nói là không được gì. Sau
khi đại biểu Quốc hội báo cáo chương trình kỳ họp thì đại diện chính quyền, đại diện Mặt trận
Tổ quốc của địa phương “đọc” các bài về “khó khăn” đặc biệt của địa phương và “thành tích
xuất sắc” đã đạt được. Sau các bài dài dài đó là thời gian ít ỏi còn lại để cử tri phát biểu. Nếu
ở trường hợp trên không đủ thời gian cho cử tri phát biểu thì ở trường hợp này tuy còn ít thời
gian nhưng nó cứ nặng nề, lặng lẽ trôi đi. Rốt cuộc lại thêm mấy vị đại diện bổ sung khó khăn,