Kinh nghiệm Tổ chức các hoạt động khai thác kiến thức
A. Đặt vấn đề

Trong sự nghiệp đổi mới hiện nay của đất nớc, việc nâng cao chất lợng giáo dục
là một trong những khâu then chốt, nhiệm vụ trọng tâm cấp thiết của mỗi nhà trờng
nói chung và của mỗi một giáo viên nói riêng, xuyên suốt quá trình dạy học và là
công việc phải làm thờng xuyên.
Thật vậy, trong những năm qua chúng ta đã thực hiện quá trình đổi mới nội
dung chơng trình sách giáo khoa, sử dụng đồ dùng dạy học nhằm giảm tính lí
thuyết, tăng tính thực tiễn, thực hành đảm bảo vừa sức, mang tính khả thi. Vì vậy,
đòi hỏi ngời giáo viên phải thay đổi phơng pháp giảng dạy phù hợp với nội dung
bài học.
Ngời giáo viên chính là ngời có vai trò chỉ đạo, còn học sinh là ngời chủ động,
sáng tạo tích cực trong quá trình khám phá kiến thức mới. Với vai trò tổ chức, chỉ
đạo hớng dẫn, ngời giáo viên phải làm sao cho học sinh phát huy tính tích cực phù
hợp với đặc điểm của từng môn học, lớp học, bồi dỡng cho học sinh phơng pháp tự
học, tự rèn luyện kĩ năng vận dụng vào thực tiễn, tác động đến tình cảm đem lại
niềm vui, hứng thú học tập cho học sinh.
Bởi vậy, tổ chức các hoạt động khám phá kiến thức cho học sinh là việc làm
dẫu trong điều kiện dạy và học hiện nay có nhiều thuận lợi nhng cũng không ít khó
khăn. Ngời giáo viên phải có nhận thức đúng đắn và thực hiện cập nhật trong từng
bộ môn, từng bài học, từng lớp học phù hợp với thực trạng trong giáo dục ở địa ph-
ơng bây giờ.
Mặt khác việc học tập bộ môn Sinh học ở trờng THCS còn nhiều hạn chế, cha
cuốn hút học sinh đi vào học tập. "Tổ chức các hoạt động khám phá kiến thức"
nhằm tạo ra cách dạy mới giúp học sinh lĩnh hội kiến thức một cách có chất lợng,
học sinh mới có thể vận dụng kiến thức đã học vào thực tế cuộc sống. Việc hiểu rõ
những khái niệm, hiện tợng, định luật và giải bài tập các thí nghiệm của MenĐen là
rất quan trọng và cần thiết trong thời đại của Di truyền học
Trang 1
Kinh nghiệm Tổ chức các hoạt động khai thác kiến thức

.

Mặc dù đã qua nhiều năm học chúng ta thực hiện đổi mới phơng pháp dạy học.
Dạy học "lấy học sinh làm trung tâm" không mới đối với giáo viên nhng cha đợc
vận dụng phổ biến và có hiệu quả.
Qua thực tế giảng dạy trên lớp, dự giờ các đồng nghiệp trong trờng hay trờng
bạn, ở bộ môn sinh học hay các bộ môn khác. Tôi nhận thấy một số giáo viên vẫn
còn lúng túng trong phơng pháp, giáo viên "nói" vẫn là phơng pháp dạy phổ biến,
chiếm ít nhất là hơn 60% thời gian của giờ học. Phơng pháp này đợc dùng để giải
thích và cung cấp kiến thức vì vậy nó không sửa lỗi và không đáp ứng đợc nhu cầu
khác của ngời học.
Kết quả
- Đối với học sinh: Học sinh tiếp thu tri thức một cách thụ động, không đợc học tập
trong hoạt động và bằng hoạt động của mình thì thờng không hiểu rõ bản chất của
vấn đề và dễ quên. Học sinh chỉ nghe thầy cô thông báo kiến thức dới dạng có sẵn
thì dễ có cảm giác nhàm chán và nh vậy không kích thích hoạt động trí tuệ của học
sinh, dẫn đến học sinh lời t duy.
- Đối với giáo viên: Trong một bài dạy, nếu không biết tổ chức các hoạt động thì
giáo viên phải nói nhiều vì thế không kiểm soát đợc việc học của học sinh dẫn đến
hiệu quả giờ dạy không cao
!"
Từ thực trạng trên bản thân tôi xin đợc trình bày một số hoạt động đã tổ chức để
dạy các bài trong chơng I phần di truyền biến dị môn sinh học 9
Dạy bài MenĐen và di truyền học
Mục: Một số thuật ngữ và kí hiệu cơ bản của di truyền học
#$%&%'!(
Giáo viên hớng dẫn học sinh khai thác thông tin trong hình 1.2 sách giáo khoa
bằng bảng phụ sau
Trang 3
Kinh nghiệm Tổ chức các hoạt động khai thác kiến thức

Sau đó giáo viên yêu cầu học sinh thảo luận tập mô tả thử các thí nghiệm còn lại
- Hớng dẫn học sinh tính tỉ lệ tối giản ở F
2

Trang 4
Kinh nghiệm Tổ chức các hoạt động khai thác kiến thức
- So sánh 3 kết quả với nhau
#$%-"&./%"
Học sinh:
- Quan sát các tính trạng của bố mẹ, tính trạng của F
1
trong 3 thí

nghiệm, trao đổi
nhóm tìm ra điểm chung. ? F
1
xuất hiện mấy tính trạng, tính trạng ở F
1
giống hay
khác P?
- Quan sát các tính trạng của bố mẹ, tính trạng của F
2
trong 3 thí

nghiệm, trao đổi
nhóm tìm ra điểm chung.
? F
2
xuất hiện mấy tính trạng, tính trạng ở F
2

+ Phép lai 1:
P: Hoa Đỏ x Hoa Trắng
AA aa
G:
F
1
:
+ Phép lai 2:
P: Hoa Đỏ x Hoa Trắng
Aa aa
G:
F
1
:
0&!
+ Phép lai 1:
P: Hoa Đỏ x Hoa Trắng
AA aa
G: A a
F
1
: Aa
100% hoa đỏ
+ Phép lai 2:
P: Hoa Đỏ x Hoa Trắng
Aa aa
G: A , a a
F
1
: 1 Aa : 1 aa

Dạy bài lai một cặp tính trạng (tiếp)
Mục: Trội không hoàn toàn
Giáo viên ghi lên bảng
P (thuần chủng) : Hoa đỏ x Hoa trắng
AA aa
- Giáo viên nêu câu hỏi: F
1
và F
2
có kiểu gen và kiểu hình nh thế nào ? Hãy biện
luận và viết sơ đồ lai P - F
2
.
Vì học sinh đã có kiến thức về quy luật phân li của MenĐen nên học sinh sẽ
biện luận và viết sơ đồ lai nh sau :
Học sinh
P (thuần chủng): Hoa đỏ x Hoa trắng
AA aa
Gp: A a
F
1
: Aa: 100% Hoa đỏ
F
1
x F: Hoa đỏ x Hoa đỏ
Aa Aa
GF
1
: A, a A, a
F

có kiểu gen Aa lại cho kiểu hình hoa đỏ
giống kiểu gen AA của bố hoặc mẹ?
Học sinh:
Vì A quy định hoa đỏ trội hoàn toàn so với gen lặn a quy định hoa trắng.
Giáo viên: Nếu gen A trội không hoàn toàn so với gen a thì liệu rằng kiểu gen Aa
của F
1
có biểu hiện hoa đỏ không?
Học sinh sẽ xác định đợc hoa hồng là tính trạng trung gian giữa hoa đỏ và hoa
trắng.
Từ đây giáo viên cho học sinh viết sơ đồ lai, hoàn thành bài tập điền từ và sau đó
học sinh kết luận kiến thức.
P: AA (hoa đỏ) x aa (hoa trắng)
F
1
: Aa (hoa hồng)
F
1
x F
1
: Aa Aa
GF
1
: A, a A, a
F
2
: AA (hoa đỏ) : 2Aa (hoa hồng) : 1aa (hoa trắng)
Trong tế bào ngoài các gen quy định tính trạng trội hoàn toàn, còn có các gen quy
định tính trạng trội không hoàn toàn so với gen quy định tính trạng lặn làm xuất
hiện tính trạng trung gian.

2
?
Tính trạng hạt vàng trội hoàn toàn so với tính trạng hạt xanh
+ Phép lai 2: P (thuần chủng): Đậu hạt trơn x Đậu hạt nhăn
BB bb
F
1
?
F
1
x F
1
F
2
?
Tính trạng hạt trơn trội hoàn toàn so với tính trạng hạt nhăn
? Hãy hoàn thiện hai sơ đồ lai nêu trên
Trang 9
Kinh nghiệm Tổ chức các hoạt động khai thác kiến thức
? Viết kết quả tổ hợp kiểu gen và kiểu hình của hai phép lai trên theo công thức
sau:
(1AA : 2Aa : 1aa)(1BB : 2Bb : 1bb) =?
( 3vàng : 1 xanh)(3 trơn : 1 nhăn) = ?
Học sinh
- Dùng kiến thức toán học và sinh học, trả lời yêu cầu của đề bài
- Viết kết quả của hai công thức lai trên nh sau:
(1AA : 2Aa : 1aa)( 1BB : 2Bb : 1bb)
= 1AABB : 2AABb : 1Aabb
2AaBB : 4AaBb : 2Aabb
1aaBB : 2aaBb : 1aabb

Học sinh: Tính trạng hạt vàng và hạt trơn trội hoàn toàn so với hạt xanh và hạt nhăn
Giáo viên: Theo đề bài
Trang 10
Kinh nghiệm Tổ chức các hoạt động khai thác kiến thức
Gen A quy định hạt vàng - Gen a quy định hạt xanh
Gen B quy định hạt trơn - Gen b quy định hạt nhăn
? F
2
có bao nhiêu kiểu tổ hợp?
Học sinh: 9 vàng trơn : 3 vàng nhăn : 3 xanh trơn : 1 xanh nhăn = 16 tổ hợp.
Giáo viên: F
2
xuất hiện 16 kiểu tổ hợp, nh vậy có khả năng mỗi bên bố mẹ F
1
cho 4
loại giao tử.
Để F
1
cho 4 loại giao tử thì F
1
phải dị hợp 2 cặp gen nhiễm sắc thể tơng đồng khác
nhau phân ly độc lập với nhau trong quá trình di truyền (giả thuyết)
Trên cơ sở giả thuyết vừa nêu giáo vên hớng dẫn học sinh trả lời tuần tự các câu
hỏi sau:
? Để F
2
xuất hiện 16 kiểu tổ hợp kiểu hình thì bố mẹ F
1
phải cho bao nhiêu loại
giao tử?

Trang 11
Kinh nghiệm Tổ chức các hoạt động khai thác kiến thức
- Viết đợc sơ đồ lai, hoàn thành bảng 5 trang 18 sách giáo khoa
- Nhận xét kết quả F
2
của phép lai hai tính trạng chính là sự kết hợp hai kết quả của
hai phép lai một tính trạng.
Giáo viên hớng dẫn học sinh hoàn thành sơ đồ để tổng kết kiến thức thu nhận đợc
C. Kết luận
Trang 12
Quy luật
phân li độc lập
$"23: Tỉ lệ mỗi kiểu hình ở đời con bằng tích các tỉ
lệ của các tính trạng tổ hợp thành nó
: Các cặp nhân tố di truyền quy định tính trạng đã
phân li độc lập trong quá trình phát sinh giao tử
Kinh nghiệm Tổ chức các hoạt động khai thác kiến thức
Sau khi thực hiện các giải pháp với thời gian cha nhiều nhng bớc đầu đã thu đợc
một số thành công.
Chất lợng đạt đợc qua kiểm tra lần áp dụng phơng pháp dạy học trên nh sau:
Lớp
Tổng
số
45678 4597: 45;7< 45=7>6 ?@+,
AB C AB C AB C AB C AB C
0
0
8
19,0
28

Giỏi Khá TB Yếu Kém
AB
%
AB
%
AB
%
AB
%
AB
%
9C 42 4
9.8
18
43.9
19
46.3
0
0.0
0
0.0
9D 41 5
12.2
18
43.9
18
43.9
0
0.0
0

động của học sinh
- Vai trò của học sinh: Chủ động, tích cực, sáng tạo
- Hoạt động dạy và học: Giáo viên tổ chức các hoạt động khai thác kiến thức, học
sinh thảo luận, đề xuất kiến nghị để tự chiếm lĩnh kiến thức. Học sinh tự đánh giá,
đánh giá lẫn nhau và giáo viên đánh giá học sinh
Với phạm vi nghiên cứu tại trờng dù đã rất cố gắng song không thể tránh khỏi
những thiếu sót. Tôi xin trình bày kinh nghiệm trên với mong muốn là nhận đợc
nhiều ý kiến trao đổi, chỉ bảo chân thành của các bạn đồng nghiệp và những ngời
làm công tác chuyên môn ở các cấp quản lí để kinh nghiệm của tôi đa ra đợc hoàn
thiện hơn, giúp tôi hoàn thành công tác chuyên môn tốt hơn nữa. Tôi xin chân
thành cảm ơn.
T liệu tham khảo
Trang 14
Kinh nghiệm Tổ chức các hoạt động khai thác kiến thức
1. A%E - nhà xuất bản giáo dục
2. AH,E - nhà xuất bản giáo dục
3. I*JK$- Dạy học sinh học 9 - nhà xuất bản giáo dục 2005
4. @F(HLL-H(+, Tài liệu bồi dỡng giáo viên dạy sách
giáo khoa lớp 9, 2005
Trang 15