Bài giảng: Xử lý tình huống khẩn cấp trên biển
Bộ môn Điều động tàu – Khoa Điều khiển tàu biển 0
HẢI PHÒNG - 2010

Bài giảng: Xử lý tình huống khẩn cấp trên biển
Bộ môn Điều động tàu – Khoa Điều khiển tàu biển 1

MỤC LỤC
Chương 1. GIỚI THIỆU CHUNG 6
1.1. TRÍCH YẾU VĂN BẢN PHÁP LUẬT VỀ THUYỀN VIÊN LÀM VIỆC TRÊN
TÀU BIỂN VIỆT NAM 6
1.2. HƯỚNG DẪN CHUNG SỬ DỤNG CÁC QUY TRÌNH XỬ LÝ TÌNH HUỐNG
KHẨN CẤP TRÊN BIỂN 7
Câu hỏi ôn tâp chương 1 8
Chương 2. XỬ LÝ CÁC TÌNH HUỐNG KHẨN CẤP TRÊN BIỂN 9
2.1. CHÁY TRÊN TÀU 9
2.2. RỜI BỎ TÀU 14
2.3. CỨU NGƯỜI RƠI XUỐNG NƯỚC 17
2.4. TÀU ĐÂM VA TRÊN BIỂN 26
2.5. NƯỚC VÀO TÀU (CỨU THỦNG) 30

TS tiết Lý thuyết Thực hành Tự học Bài tập lớn
Đồ án môn
học
30 30 0 0 0
Điều kiện tiên quyết:
Sinh viên phải học xong các kiến thức cơ sở cơ bản mới được đăng ký học học
phần này.
Mục tiêu của học phần:
Học sinh nắm vững các quy trình xử lý của thuyền bộ khi gặp các tình huống
khẩn cấp trên biển.
Nội dung chủ yếu
Các quy trình xử lý của thuyền bộ nói chung và của các thuyền viên ngành
boong nói riêng khi gặp các tình huống khấn cấp trên biển.
Nội dung chi tiết của học phần:
TÊN CHƯƠNG MỤC
PHÂN PHỐI SỐ TIẾT
TS LT BT TH KT
Chương 1. Giới thiệu chung 2 2 0 0 0
1.1. Trích yếu văn bản pháp luật về thuyền viên làm
việc trên tàu biển Việt Nam
1.5
1.2. Hướng dẫn chung sử dụng các quy trình xử lý tình
huông khẩn cấp trên biển
0.5
1.2.1. Những chữ viết tắt 0.251.2.2. Các ký hiệu trong sơ đồ 0.252.1.3. Quy trình 0.5
2.3. Cứu người rơi xuống nước 3
2.3.1. Các tình huống xảy ra với người rơi xuống nước 0.5
2.3.2. Quy trình xử lý với người rơi xuống nước 1.5
2.3.3 Các phương pháp cứu người rơi xuống nước 1
2.4. Tàu đâm va trên biển
22.4.1. Mục đích 0.252.4.2. Phạm vi áp dụng 0.252.4.3. Quy trình 1
2.4.4. Yêu cầu thông báo 0.5
2.5. Nước vào tàu (Cứu thủng)
42.5.1. Nguyên nhân thủng tàu 0.5
2.5.2. Cách xác định lỗ thủng 0.5
2.5.3. Mục đích 0.252.5.4. Phạm vi áp dụng 0.25



2.7.1. Mục đích 0.252.7.2. Phạm vi áp dụng 0.252.7.3. Quy trình 0.5
Bài giảng: Xử lý tình huống khẩn cấp trên biển
Bộ môn Điều động tàu – Khoa Điều khiển tàu biển 4
TÊN CHƯƠNG MỤC
PHÂN PHỐI SỐ TIẾT
TS LT BT TH KT
2.8. Máy chính hỏng 1
2.8.1. Mục đích 0.252.8.2. Phạm vi áp dụng 0.252.8.3. Quy trình 0.5
2.9. Tàu bị cướp biển 1
2.9.1. Mục đích 0.252.9.2. Phạm vi áp dụng 0.252.9.3. Quy trình 0.5
2.10. Hàng hóa bị dịch chuyển

2.13.1. Nguyên nhân tràn dầu 0.252.13.2. Mục đích quy trình 0.252.13.3. Phạm vi áp dụng 0.252.13.4. Quy trình 1
2.13.5. Yêu cầu thông báo 0.252.14. Người bị thương hoặc ốm nặng 1
2.14.1. Mục đích 0.252.14.2. Phạm vi áp dụng 0.252.14.3. Quy trình 0.5
Nhiệm vụ của sinh viên:
Lên lớp đầy đủ và chấp hành mọi quy định của Nhà trường.
Giáo trình và tài liệu tham khảo:
Bài giảng: Xử lý tình huống khẩn cấp trên biển
Bộ môn Điều động tàu – Khoa Điều khiển tàu biển 5
1. Code of safe working practices - Marine Directorate, London, 1991.
2. SOLAS - 74 - IMO – London.
3. MARPOL 73/78 - IMO – London.
4. STCW - 78 - IMO – London. Bài giảng: Xử lý tình huống khẩn cấp trên biển
Bộ môn Điều động tàu – Khoa Điều khiển tàu biển 6

Chương 1. GIỚI THIỆU CHUNG
1.1. TRÍCH YẾU VĂN BẢN PHÁP LUẬT VỀ THUYỀN VIÊN LÀM VIỆC TRÊN TÀU
BIỂN VIỆT NAM
Điều 55. Phân công báo động trên tàu
1. Trên tàu biển phải lập bảng phân công báo động về cứu hoả, cứu người rơi
xuống biển, cứu thủng tàu và "bỏ tàu"
2. Trong bảng phân công báo động phải quy định rõ:
a) Nhiệm vụ chung của mỗi thuyền viên và hành khách khi có báo động.
b) Vị trí tập trung và nhiệm vụ cụ thể của mỗi thuyền viên, hành khách khi có báo
động đối với từng loại báo động trên tàu.
c) Thành phần của các ca trực ở buồng lái, buồng máy, buồng vô tuyến điện, an
ninh, y tế và trật tự (trên các tàu khách) khi có báo động trên tàu.
3. Bảng phân công báo động phải được niêm yết ở những nơi tập trung thuyền
viên và khách hàng.
Điều 56. Phiếu trách nhiệm cá nhân khi báo động
1. Trong các buồng ở thuyền viên và hành khách phải niêm yết ở nơi dễ thấy
nhất "Phiếu trách nhiệm cá nhân khi có báo động" được viết bằng tiếng Việt và tiếng
Anh.
2. Phiếu trách nhiệm cá nhân khi báo động bao gồm nội dung sau đây:
a) Tín hiệu báo động các loại.
b) Vị trí tập trung và nhiệm vụ phải thực hiện.
c) Số xuồng và vị trí ngồi trong xuồng cứu sinh.
Điều 57. Tín hiệu báo động trên tàu

SQBTC : Sỹ quan boong trực ca SQMTC : Sỹ quan máy trực ca
TH/TR : Thuyền trưởng M/T : Máy trưởng
Đ/P : Đại phó M2 : Máy hai
P2 : Phó hai M3 : Máy ba
P3 : Phó ba M4 : Máy tư
Đa/TR : Đài trưởng Đ/TR : Điện trưởng
TTT : Thuỷ thủ trưởng TTTC : Thuỷ thủ trực ca
SQYT : Sỹ quan y tế
B/L : Buồng lái B/M : Buồng máy
B/R : Buồng VTĐ TC : Nơi xảy ra sự cố
BCN : Boong canô BVT : Bệnh viện của tàu

Bài giảng: Xử lý tình huống khẩn cấp trên biển
Bộ môn Điều động tàu – Khoa Điều khiển tàu biển 8
1.2.2. CÁC KÝ HIỆU TRONG SƠ ĐỒ

d - Ghi vị trí thực hiện các nhiệm vụ.
Bài giảng: Xử lý tình huống khẩn cấp trên biển
Bộ môn Điều động tàu – Khoa Điều khiển tàu biển 9

Chương 2. XỬ LÝ CÁC TÌNH HUỐNG KHẨN CẤP TRÊN BIỂN
2.1. CHÁY TRÊN TÀU
2.1.1. MỤC ĐÍCH
Mục đích của quy trình này là đưa ra các bước, các biện pháp cũng như những
nhiệm vụ phải làm khi có sự cố xảy ra trên tàu.
2.1.2. PHẠM VI ÁP DỤNG
Quy trình này áp dụng khi có cháy xảy ra trên tàu cả trên biển cũng như trong
cảng.
2.1.3. QUY TRÌNH
1. Diễn giải quy trình
Những nhiệm vụ chủ yếu của từng bước đã được nêu trong lưu đồ quy trình, tuy
nhiên những hướng dẫn kèm theo dưới đây sẽ chỉ dẫn cụ thể hơn:
(1) Người đầu tiên phát hiện ra có cháy phải báo ngay cho buồng lái biết đồng
thời phải áp dụng ngay những biện pháp hữu hiệu và sử dụng những thiết bị phù hợp
để dập lửa.
(2) Sỹ quan boong trực ca phải:
- Phát tín hiệu chuông báo động một cách phù hợp.
- Gọi ngay Thuyền trưởng lên buồng lái.
(3) Thuyền trưởng phải:
- Đảm bảo chắc chắn rằng mọi người đều đã hiểu rõ nhiệm vụ của mình.
- Không thiếu ai và không có ai bị kẹt lại ở đâu đó.
Sỹ quan boong giúp việc cho Thuyền trưởng phải liên tục ghi vào nhật ký tàu
những hành động đã thực hiện.
(4) Đội trưởng đội cứu hoả (Đ/P) phải đảm bảo rằng mọi người trong đội đã ở tư
thế sẵn sàng với đầy đủ các trang thiết bị cứu hoả cần thiết.
(5) Đội trưởng đội đóng cửa (P2) phải:

cháy cho một khu vực nào đó thì có thể cần tới 8 - 10 ngày để giữ cho khu vực đó
ngừng hoạt động.
+ Nếu thấy có khả năng ngọn lửa lan rộng do gió to, thuyền trưởng phải dừng
tàu hoặc điều động đưa tàu xuôi gió để đề phòng ngọn lửa lan rộng, hạn chế không cho
khói vào cabin.
+ Thuyền trưởng phải hành hải sao cho lửa và khói không ảnh hưởng đến hoạt
động chữa cháy.
+ Tất cả mọi nguồn điện dẫn đến chỗ cháy phải được cắt, trừ nguồn được sử
dụng trong trường hợp khẩn cấp.
(10) Máy trưởng phải đảm bảo chắc chắn rằng:
- Buồng Máy đã được đóng kín;
- Tất cả các quạt gió đã tắt;
- Không còn ai ở trong buồng máy;
- Tính toán và xả lượng CO
2
phù hợp vào trong Buồng máy;
- Liên tục cảnh giới và đo nhiệt độ Buồng máy.
2. Lưu đồ quy trình Bài giảng: Xử lý tình huống khẩn cấp trên biển
Bộ môn Điều động tàu – Khoa Điều khiển tàu biển 11
Hình 1. Quy trình xử lý cháy trên tàu
- Chạy các bơm
- Tắt các quạt gió

B/M M2
6
KẾT THÚC
Đóng kín các
cửa
ĐỘI ĐÓNG CỬA
5
Thực hiện
cứu hỏa

ĐỘI CỨU HỎA

9
Cháy lớn
ở buồng máy?
Yêu cầu
cứu thương?
Lửa có bị
dập tắt?
Không Không
K
Xả CO
2

TRÊN TÀU
Báo cho buồng
lái đối phó ngay
BẤT KÌ AI
1
Ấn chuông lệnh
Gọi thuyền trưởng
B/L SQBTC
2
- Yêu cầu cảng giúp đỡ (nếu
cháy ở trong Cảng)
- Gọi trạm cứu hỏa thông
qua chính quyền cảng

B/L TH/TR
- Xác định khu vực cháy
- Tập trung thuyền viên
- Xác định vị trí tàu và thời gian
- Báo công ty
- Ghi nhật ký
B/L TH/TR & SQBTC

Sẵn sàng Radio
Phát tín hiệu
phù hợp
B/R Đa/TR
7 COMMAND TEAM
Trạm chỉ huy
MASTER
The supreme Command.
Ch
ỉ huy chung

3/O Assistant of Master & recording.
Trợ giúp thuyền trưởng & Ghi nhật ký.
Operate emergency STOP switch in bridge
when necessary.
Sử dụng công tắc dừng khẩn cấp ở buồng lái
khi cần thiết.
AB-S
(On watch)
Steering. Lái tàu
AB-S
(Next watch)
Message, signal & lookout.
Truyền thông tín, tín hiệu & cảnh giới.

Assitant of Officer.
Trợ giúp Sỹ quan.
MAINT Crew

Follow the Masters intruction.
Theo sự chỉ đạo của Thuyền trưởng. INTERCEPTING
VENTILATION TEAM
Đội đóng cửa thông
gió
2/O Direct to intercept ventilation system.
Trực tiếp đóng hệ thống thông gió.
OS-A
OILER-B
2/COOK

Close ventilators, doors of all rooms & stores,
window & openings. After completion of
intercepting ventilation, to be joined to
extinguishing team.
Đóng các cửa thông gió, cửa ra vào của tất cả
các phòng & kho, cửa sổ và các khu vực mở.
Sau khi hoàn thành đóng các cửa thông gió thì
tham gia vào đội chữa cháy.
(2/cook to join Communication & Rescue
team)
(
B

Assistant of engineers.
Trợ giúp các sỹ quan máy.
Bài giảng: Xử lý tình huống khẩn cấp trên biển
Bộ môn Điều động tàu – Khoa Điều khiển tàu biển 14
COMMUNICATION
&
RESCUE TEAM
Đội liên lạc và cứu
nạn
R/O
Command of the Communication & Rescue
team.
Chỉ huy đội Thông tin & Cấp cứu.
Communication with bridge & contact with
outside
Liên lạc với buồng lái & với bên ngoài (nếu
cần).
C/COOK Fisrt-aid treatment & carry stretcher.
Sơ cứu & chăm sóc người bị nạn và mang
cáng c
ứu th
ương.

MESS MAN

2.2. RỜI BỎ TÀU
2.2.1. MỤC ĐÍCH
Mục đích quy trình này là đưa ra các bước, các biện pháp cũng như những
nhiệm vụ phải làm khi phải rời bỏ tàu.
2.2.2. PHẠM VI ÁP DỤNG

(4) Phó 3 phải:
- Xác định thời gian và vị trí tàu;
- Phát tín hiệu "MAYDAY" nếu được lệnh của Thuyền Trưởng;
- Làm các nhiệm vụ như trong bảng phân công.
(5) Đài trưởng phải:
- Chuyển báo cáo của thuyền trưởng tới Công ty và các bên hữu quan bằng
phương thức thanh toán nhanh nhất và hiệu quả nhất.
- Duy trì sự liên lạc thường xuyên với Công ty và các bên hữu quan.
(6) Đại phó, máy trưởng và tất cả thuyền viên:
- Tự giác thực hiện các công việc của mình như đã được ghi trong bảng phân
công khi rời tàu. Đặc biệt chú ý các việc sau:
+ Tháo các dây chằng buộc ca nô và phao bè cứu sinh.
+ Tăng cường thêm chăn, nước ngọt, thực phẩm, v.v cho các phương tiện cứu
sinh (nếu thời gian cho phép).
+ Kiểm tra lại số người cùng với phao áo cá nhân, áo chống mất nhiệt.
+ Hạ các thiết bị cứu sinh xuống nước.
Trong trường hợp cho phép quay trở lại tàu sau khi đã rời bỏ tàu, Thuyền trưởng
phải yêu cầu các sỹ quan máy, sỹ quan boong, Đài trưởng thực hiện ngay các công
việc sau đây:
- Đóng tất cả các cửa kính lại;
- Đóng tất cả các van nhiên liệu dưới Buồng máy;
- Cho các máy sự cố hoạt động;
- Báo cho Công ty và các bên hữu quan.
2. Lưu đồ quy trình
Hình 2. Quy trình rời bỏ tàu
Duy trì áo phao, bè
và xuồng cứu sinh
gần nơi xảy ra sự
cố để chờ cứu hộ.
RỜI BỎ TÀU
- Lệnh rời bỏ tàu B/L TH/TR
1
-

Ki
ểm tra số ng
ư
ời, áo phao,
áo chống mất nhiệt tại nơi tập
trung, báo cáo và chờ lệnh của

Làm kháng cáo hàng hải
Làm báo cáo không phù hợp
Báo về Công ty
Báo cho các bên liên quan
Tiếp tục hành trinh
KẾT THÚC
Không Có
- Ấn chuông báo động
- Thông báo lệnh rời bỏ tàu của
thuyền trưởng
B/L TH/TR & SQBTC
2

- Đóng tất cả các cửa kín
nước
- Đóng tất cả các van dầu
- Đưa các máy sự cố vào
hoạt động
Đ/P
–

M/T
–

Đa/TR

Tắt máy chính.

Quy trình này áp dụng khi có người rơi xuống biển (trường hợp phát hiện ra
ngay).
3. Hành động đầu tiên để cứu nạn nhân
- Dừng máy và ném ngay phao tròn (hoặc bất cứ vật gì nổi được) xuống mạn tàu
có người rơi, chú ý càng gần chỗ người bị nạn càng tốt, nhưng tránh gây thương vong
cho nạn nhân.
- Kéo ba hồi còi dài bằng còi tàu (tín hiệu chữ O), đồng thời hô lớn “Có người rơi
xuống nước ở mạn ”.
- Chuẩn bị điều động theo các phương pháp thích hợp để cứu người rơi xuống
nước.
- Xác định vị trí tàu, hướng và tốc độ gió, thời gian xảy ra tai nạn.
- Thông báo ngay cho thuyền trưởng và buồng máy biết.
- Tăng cường cảnh giới, duy trì cảnh giới chặt chẽ để luôn luôn thấy được
người bị nạn.
- Ném thêm dấu hiệu hoặc tín hiệu pháo khói để đánh dấu vị trí người bị nạn.
- Thông báo cho sĩ quan điện đài, thường xuyên cập nhật chính xác vị trí tàu.
- Máy chính ở chế độ chuẩn bị sẵn sàng điều động.
- Chuẩn bị sẵn xuồng cứu sinh để có thể hạ được ngay, nếu cần.
- Duy trì liên lạc bằng máy bộ đàm cầm tay giữa buồng lái, trên boong và xuồng
cứu sinh.
Bài giảng: Xử lý tình huống khẩn cấp trên biển
Bộ môn Điều động tàu – Khoa Điều khiển tàu biển 18
- Chuẩn bị hạ cầu thang hoa tiêu để phục vụ cho công việc cứu nạn nhân.
4. Quy trình
a) Diễn giải quy trình
Những nhiệm vụ chủ yếu của từng bước đã được nêu trong lưu đồ quy trình, tuy
nhiên những hướng dẫn kèm theo dưới đây sẽ chỉ dẫn cụ thể hơn:
(1) Người phát hiện ra có người rơi xuống biển phải:
- Báo ngay cho buồng lái và những người xung quanh.
(2) Sỹ quan boong trực ca phải:

Bộ môn Điều động tàu – Khoa Điều khiển tàu biển 19
(8) Nếu người bị nạn không tìm thấy hoặc tìm thấy nhưng đã chết, Thuyền
trưởng phải xin ý kiến Công ty.
b) Lưu đồ quy trình Bài giảng: Xử lý tình huống khẩn cấp trên biển
Bộ môn Điều động tàu – Khoa Điều khiển tàu biển 20

SQBTC

2MC sẵn sàng

B/M SQMTC
-

M/T

4

Báo cho buồng
lái đối phó ngay

BẤT KÌ AI

1

- Quay tàu trở lại.
- Báo cho:
+ Các tàu ở xung quanh
+ Các đài bờ;
+ Các trung tâm tìm kiếm cứu nạn;
+ Báo về công ty;
- Ghi nhật ký.

THƯƠNG

TÌM KIẾM THEO
QUY ĐỊNH CỦA IMO

TH/TR
ĐỘI TÌM KIẾM & CỨU NẠN

7- Không thấy
- Thấy xác

8

Làm kháng cáo hàng hải
Làm báo cáo không phù hợp

Báo về Công ty
Báo cho các bên liên quan
Tiếp tục hành trình
KẾT THÚC

Có
Có

Không

Không

- Dừng máy khi đến nơi xảy ra tai nạn.
- Đảm bảo chắc chắn rằng mọi người đều hiểu rõ nhiệm vụ của mình
- Thông báo cho các tàu ở khu vực lân cận các trạm Radio bờ biển, các Trung
tâm tìm kiếm và cứu nạn.
- Báo cáo ngay về Công ty.
- Cần chú ý những vấn đề sau:
+ Những nhận xét về người mất tích: thấy anh ta lần cuối cùng khi nào, ở đâu?
+ Các điều kiện và những thông tin có liên quan khác (hoàn cảnh gia đình, tính
cách cá nhân anh ta).
+ Nhiệt độ nước biển.
Bài giảng: Xử lý tình huống khẩn cấp trên biển
Bộ môn Điều động tàu – Khoa Điều khiển tàu biển 22
+ Hướng đi của tàu tại thời điểm xảy ra tai nạn.
+ Thay đổi hướng và thời gian đổi hướng.
+ Tầm nhìn xa trước và tại thời điểm xảy ra tai nạn.
+ Hướng, tốc độ của gió và dòng chảy.
+ Phương vị và khoảng cách tới những tàu khác với thời gian.
Thuyền trưởng phải dựa vào những điều kiện trên đây để quyết định có nên quay
tàu lại hay không. Mặc dù thời gian có thể đã lâu nhưng nếu còn hy vọng dù là rất mỏng
manh thì cũng phải quay tàu lại để tìm kiếm.
(4) Máy trưởng phải: đặt máy chính ở tình trạng sẵn sàng hoạt động
(5) Đài trưởng phải:
- Chuyển báo cáo và yêu cầu của thuyền trưởng về Công ty và các bên hữu
quan bằng phương thức nhanh nhất và hiệu quả nhất.
- Duy trì sự liên lạc thường xuyên với Công ty và bên hữu quan.
(6) Thuyền trưởng phải:
- Xác định và thống nhất giờ trên tàu;
- Chuyển vị trí tàu sang một hải đồ sạch;
- Quay lại đúng vết đường đã đi.
Các sỹ quan, thuyền viên phải quan sát thật kỹ hai bên đường đi.
Hình 4. Quy trình cứu người rơi xuống nước (không phát hiện ngay)
Làm kháng cáo hàng hải
Làm báo cáo không phù hợp
Báo về Công ty

- Báo về công ty;
- Quyết định quay lại hay không?
- Ghi nhật ký.
B/L TH/TR & SQBTC
3

Hướng dẫn
của công ty

CÔNG TY
6 Radio sẵn sàng
B/R §a/TR
5MC sẵn sàng

B/M SQMTC - M/T4

Có quay l
ại
tìm ki
ếm họ
không?

1. Phương pháp quay trở “Williamson” (quay trở 180
0
)
a) Đặc điểm:
- Làm cho tàu có thể quay trở về vết đi ban đầu.
- Thực hiện có hiệu quả cả khi tầm nhìn xa kém.
- Đưa con tàu quay trở lại nhưng tránh khỏi chỗ người bị nạn (không đè lên
người bị nạn).
- Thực hiện chậm và cần phải huấn luyện thực tập nhiều lần.
b) Các bước tiến hành: Hình 5. Vòng quay trở “Williamson” .
- Bẻ hết lái về một bên mạn (nếu trong tình huống người mới rơi được phát hiện
ngay thì ta bẻ hết lái về phía mạn người bị rơi).
- Sau khi mũi tàu quay được 60
0
so với hướng ban đầu thì bẻ hết lái về phía
mạn đối diện.
- Khi mũi tàu quay còn cách hướng ngược với hướng ban đầu khoảng 20
0
(bằng
đặc tính dừng quay theo hướng đó) thì bẻ lái về vị trí số không, kết quả là tàu sẽ quay
được 180